Jězor

Jězor słuša ke kategoriji stejatych wodźiznow, kotrež móža při- abo wottok běžateje wody měć a su dospołnje z twjerdźiznu wobdate. Wón woznamjeni so w dalokej měrje přez wuwaženy ekosystem.

Definicija
Jězor je nutřkokrajna wodźizna, w kotrejž so (wjetše) mnóstwo wody we wužłobjenju zemje nahromadźić móže. Porno nutřkokrajnym morju (kaž na přikład Srjedźne morjo) nima jězor direktny zwisk k oceanam na wysokosći hładźiny morja, z čimž so tež žadyn při- abo wottok přez mórske prudźenje njepokaza. Mnóstwo při- a wottoka je w přirunanju z cyłkownym mnóstwom wody w jězoru skerje małe. W rozdźělu k běžatej wodźe je jězor płony a njepokaza žadyn spad.

Z wida limnologiskeje definicije je jězor poprawom zasadnje hłubši hač hat abo łuža, tak zo móže so přez dny abo měsacy stabilne temperaturne worštowanje wutworić. Z frekwency přeměšenja, kotraž ma daloko sahace ekologiske sćěhi, hodźa so jězory kategorizować. W tutym zmysle někotre niske jězory, kaž na přikład Balaton, scyła jako „woprawdźite“ jězory njepłaća.

Při wšěm je wotmjezowanje mjez jězorami, hatami a łužami atd. njedokładne a přeco subjektiwne. Tohodla mjenuja někotři limnologojo kóždu z wodu napjelnjenu wužłobinu jako jězor. Za kategorizowanje by potom bjez wuznama było, hač je jězor stajnje, periodisce abo epizodisce z wodu pjelnjeny a hač stajne worštowanje wutwori.

Jězor wopřija zwjetša słódku wodu, eksistuja pak tež wulke słone jězory, kaž na přikład Kaspiske morjo, Aralski jězor a Mortwe morjo. Někotre jězory su tež bohate na sodu, kaž jězory wokoło wulkeho hrjebinoweho přełama we wuchodnej Africe.

Druha móžnosć definicije hodźi so přez wulkosć zawjesć, po kotrejž dyrbi jězor znajmjeńša jedyn hektar wulki być.Rüdiger Mauersberger: Klassifikation der Seen für die Naturraumerkundung des nordostdeutschen Tieflandes Templin, 2006.

Tež w astronomiji rěči so wo jězorach, jeli druhu běžitu maćiznu wobsahuja – kaž metanowe jězory na Titanje, měsačku Saturna.

 Najwjetše jězory swěta 
 jězor přestrjeń hłubokosć połoženje kajkosć wody Kaspiske morjo 393.898 km² 995 m Ruska, Kazachstan, Azerbajdźan,Iran, Turkmenistan słona woda Horni jězor 82.414 km² 405 m Zjednoćene staty Ameriki, Kanada słódka woda Viktoriaski jězor 68.870 km² 81 / 85 m Tansanija, Kenija, Uganda słódka woda Huronski jězor 59.596 km² 229 m Zjednoćene staty Ameriki, Kanada słódka woda Michiganski jězor 58.016 km² 281 m Zjednoćene staty Ameriki słódka woda Tanganjikaski jězor 32.893 km² 1470 m Demokratiska republika Kongo, Tansanija, Sambija, Burundi słódka woda Wulki mjedwjedźacy jězor 31.792 km² 446 m Kanada słódka woda Bajkalski jězor 31.492 km² 1642 m Ruska słódka woda Malawiski jězor 29.600 km² 706 m Malawi, Tansanija, Mosambik słódka woda Wulki njewólniski jězor 28.438 km² 614 m Kanada słódka woda Erieski jězor 25.745 km² 64 m Zjednoćene staty Ameriki, Kanada słódka woda Winnipegski jězor 24.341 km² 18 m Kanada słódka woda Ontarioski jězor 19.259 km² 244 m Zjednoćene staty Ameriki, Kanada słódka woda Balchaš 18.428 km² 26 m Kazachstan słabje słona woda Ladogaski jězor 17.703 km² 255 m Ruska słódka woda

Najwjetše łužiske jězory namakaja so w (kumštnej) Łužiskej jězorinje a nastachu z něhdyšich brunicowych jamow. Najwjetši z nich je Sedličanski jězor, kotryž leži sewjerowuchodnje Złeho Komorowa a ma přestrjeń wot 13,3 kwadratnych kilometrow. Nimale samsnu wulkosć ma najwjetši přirodny jězor Łužicy (a cyłeje Braniborskeje), Gójacki jězor sewjernje Błótow.

Žórła

Wotkaz


Kategorija:Geografiske zapřijeće