Bołharski alfabet

Bołharski alfabet (aзбука/asbuka) so w bołharskej warianće kyriliskeho pisma pisa a wobsahuje 30 pismikow w sćěhowacym porjedźe:
 А Б В Г Д Е Ж З И Й К Л М Н О П Р С Т У Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ь Ю Я а б в г д е ж з и й к л м н о п р с т у ф х ц ч ш щ ъ ь ю я
W starych tekstach móžeja nimo toho pismiki Ѣ/ѣ (Jat; wurjekowanje regularnje hdy po konteksće kaž е abo я; na př. голѣм ↔ голѣми) ale tež Ѫ/ѫ (Wulki Jus, nic zaměnjować z kyriliskim pismikom Mały Jus: Ѧ/ѧ) wustupować. W dźensnišej bołharšćinje so tute stare znamješka pak wjace njewužiwaja; wone so za čas ortografiskeje reformy 1945 wotstronichu.

Za małe pismiki so často tak mjenowane kursiwne formy tež w zrunanym pismje wužiwaja. Dokelž so tute wot (ruskich) standardnych formow zdźěla sylnje rozeznawaja, kotrež so tež w najwjace leksikach pokazaja, nastanu za wosoby bjez znajomosćow słowjanskich rěčow (turisća atd.) často problemy při wučitanju na přikład pućnikow. Tabelariski přehlad wo rozdźělach mjez kursiwnymi a njekursiwnymi formami so namaka w nastawku wo kyriliskim pismje.

 Fonetika 
Najwjetše pismiki so cyłkownje kaž w němčinje resp. kaž jich ekwiwalenty w němčinje wurjekuja. Hłowne rozdźěle k standardnemu němskemu wurjekowanju su

 we wurjekowanju r-zwuka (z jazykom gerollt)
 we wurjekowanju l-zwuka (hlej tabelu)
 w fakće, zo ə-zwuk móže (njepřizwukowy němski e) tež w přizwukowej poziciji wustupować
 w tróšku bóle dychanym wurjekowanju ch-zwuka (hlej tabelu)
 w palatalizaciji, wosebje słyšomny při l a n

Palatalizacije wustupuja nic tak často kaž na př. w rušćinje. Sylne rozdźěle mjez palatalizowanymi a njepalatalizowanymi wurjekowanjemi su jenož při małych pismikami jasnje słyšomne, na př. při n a l:

 Přir. син [sin] ↔ синьо [siño]; ñ kaž w němski „España“ abo kaž gn w „Cognac“; serbsce ń
 Přir. ла [l kaž w nižozemšćinje] ↔ ле [němski l] ↔ ля [někak lj abo kaž l w italskimgli w Tagliatelle].

Kaž w němčinje a w druhich słowjenskich rěčach eksistuje wuzwukowe stwjerdźenje.

 Kyrilisce ISO 9 Streamlined System1995 Streamlined System for the Romanization of Bulgarian (Official) zwukowe pismo Wopis А а A a A a // kaž němski a Б б B b B b // kaž němski b В в V v V v // kaž němski w Г г G g G g // kaž němski g Д д D d D d // kaž němski d Е е E e E e // kaž němski e kaž w „er“ abo „Erbrecht“ Ж ж Ž ž ZH zh // ž З з Z z Z z // z И и I i I i // i Й й J j Y y // kaž němski j (takrjec kaž jara krótki, njepřizwukowany i) К к K k K k // kaž němski k Л л L l L l //, //, // před а, о, у, ъ błukši (welarny) hač w němčinje, přirunajomny z l w nižozemšćinje abo z jendźelskim „well“
 před e a и často něhdźe kaž němski l
 před ь (ьо), ю, я a často tež před e a и jasnje palatalizowany, něhdźe kaž gl w italskim słowje „Tagliatelle“ М м M m M m // kaž němski m Н н N n N n // normalnje kaž němski n
 před ь (ьо), ю, я (regionalnje tež před e a и) jasnje palatalizowany, něhdźe kaž ñ w „España“ abo gn w „Cognac“ О o O o O o // kaž němski o П п P p P p // kaž němski p Р р R r R r // gerolltes Zungen-r С с S s S s // s Т т T t T t // kaž němski t У у U u U u // kaž němski u Ф ф F f F f // kaž němski f Х х H h H h // něhdźe kaž němski ch, ale tróšku bóle dychany:

 před а, о, у, ъ kaž měšenje z němskeho h a ch we němskim słowje „lachen“
 před е, и kaž němski ch we němskim słowje „Licht“ Ц ц C c TS ts // c Ч ч Č č CH ch // č Ш ш Š š SH sh // š Щ щ Ŝ ŝ SHT sht // št Ъ ъ ʺ A a //([], [], [], []) kaž rumunski ă. Něhdźe kaž njepřizwučny němski e we słowje „gelingen“. Móže pak tež do směra błukeho a "hić", něhdźe kaž němski er na kóncu słowa kaž w „aber“. Kaž něhdźe sylnje błuki e, kaž w słowje gehen, kommen abo haben, ale skerje kaž habn. Ь ь ʹ Y y // Palatalizuje předchadźace konsonanty. Wustupuje jenož hromadźe z о srjedźa słowow jako ьо, Wurěkowanje kaž němski jo w „Joch“.

Jara rědko tež z e jako ьe, Wurjekowanje je + palatalizowanje. Ю ю Û û YU yu // kaž němski ju w „Julian“. Palatalizuje přechadźace konsonanty a móže často do směra ü "hić", na př. Кюстендил=„Küstendil“ Я я Â â YA ya // kaž němski ja w „Jasmin“. Palatalizuje přechadźace konsonanty.

Kategorija:Alfabet