Cyrkej swjateju Pětra a Pawoła

Cyrkej swjateju Pětra a Pawoła ( Stiftskirche St. Peter und Paul) je ewangelska wosadna cyrkej w Hodźiju, kotraž słuša k ewangelsko-lutherskej krajnej cyrkwi Sakskeje. Wona steji wosrjedź wsy na wyšinje nad Dołhej wodu a je dla toho połoženja hižo wotdaloka widźeć. Charakteristiske znamjo Hodźijskeje cyrkwje je jeje dwójna wěža.

Tuchwilny farar Hodźijskeje wosady je Krystof Rummel, kiž poskića sčasami tež bože słužby w serbskej rěči. Wot awgusta 2020 je wón zdobom serbski superintendent. Z Hodźijskim fararjom běchu w zašłosći mj. dr. Wjacław Warichius (1589–1618), Jaroměr Hendrich Imiš (1858–97) a Jan Pawoł Křižan (1897–1923).

 Stawizny 
mini|Hodźijska cyrkej do přetwara 19. lětstotka
mini|W cyrkwi
Jako přeńdźe dźěl Hodźija w lěće 1006 jako załožba do wobsydstwa Mišnjanskeho biskopstwa, wuzwoli so najwyše ležace městno we wsy za twar noweje cyrkwje, planowaneje jako nowy duchowny centrum tutoho dźěla Hornjeje Łužicy. Na zbytnej ležownosći mjez cyrkwju a Dołhej Wodu mějachu kěrchow a bydlenja duchownych nastać. Cyłkowna ležownosć mjenowaše so „wustawowa štwórć“ (wustaw = załožba). Prěnja kapałka, pozdźiše wołtarnišćo, nasta po lěće 1010.Klaus Theodor Henke: Kirchenbau und Sakralkunst in der Oberlausitz, str. 189.

Biskop Beno z Mišna załoži w lěće 1076 prěnju kamjentnu cyrkwju swjateju Pětra a Pawoła. Druhi romaniski twar nasta w běhu 13. lětstotka. Wot teje druheje cyrkwje je so mjez 1220 a 1230 nastaty podtwar dźensnišeje dwójneje wěže wobchował, kaž tež wokna na prědnim boku wěže.

Krótko do reformacije dožiwi Hodźij mjez 1505 a 1517 pod biskopom Janom VI. ze Saalhausena dalšu fazu cyrkwinskeho twarjenja. Za tutón čas nasta pózdnjogotiski twar jako chódbowa cyrkej. Tehdyši twarski mišter Wolff Hrabisch napisa swoje mjeno při kónčnym kamjenju wołtarnišća, při klětce, myjnicy, krjepjeńcy a wšelakorych stołpach, podobnje kaž tehdomniši farar Jan z Jabłońca.

Posledni katolski farar Hodźijskeje wosady bě Jan Jurij Temler (1500–1573), kiž dyrbješe swoju faru w lěće 1559 wopušćić, po tym zo bě Mišnjanski biskop Stołpin a Hodźij sakskemu kurwjerchej přepodał.

W lěće 1589 wobškodźi so cyrkej přez woheń. W běhu znowanatwara natwarichu masiwnu dwójnu wěžu.

Mjez 1702 a 1714 přetwari so cyrkej swj. Pětra a Pawoła wotnutřka po barokowym stilu. Započatk 19. lětstotka dyrbješe so cyrkwina wěža zakładnje wobnowić, při čimž so wěžowy časnik připrawi. 1862 přetworichu cyrkwinu třěchu z wysokeje šindźeloweje třěchi do sedłoweje. Nutřkownje so cyrkej w lěće 1892 nowogotisce wuhotowa, runje tak dóstaštej wěži wot architekta Christiana Gottfrieda Schramma swoju tuchwilnu nowogotisku podobu.Klaus Theodor Henke: Kirchenbau und Sakralkunst in der Oberlausitz, str. 190. Napisy w cyrkwi běchu tehdy z wjetšeho dźěla serbske, někotre tež němske. Tak steješe nad triumfowym wobłukom serbsce „Knježe zdźerž nam swoje słowo“ a při wulkim krucifiksu na wołtarje „Za was“. Tež na kěrchowje běchu napisy zwjetša serbske.Theodor Hermann Lange: Ein Besuch beim Wendenpfarrer Immisch in Göda. W: Leipziger Tageblatt und Anzeiger, 29. januara 1894 (přiłoha).

 Twar 
mini|upright|Cyrkej swj. Pětra a Pawoła ze zapada
Cyrkej je nahladny wobmjetowany twar z łamaneho kamjenja ze zwonkownymi podpěrami a rjapnymi woknami w fasadźe. Při južnej stronje wjedu gotiske dwójne wrota do cyrkwje, hłowny portal so při zapadnym boku wěže namaka.Klaus Theodor Henke: Kirchenbau und Sakralkunst in der Oberlausitz, str. 192. Při južnej sćěnje wisa słónčny časnik z lěta 1515.

Połkulojte wołtarnišćo ma přitwaraj na južnym a sewjernym boku. Přikryw wołtarnišćo wobsteji z hwězdoweho wjelba a pokaza pózdnjogotiske wumolowanje z lěta 1505. Na sewjernej stronje wołtarnišća namaka so barbite wokno z lěta 1892, zwobraznjace modlenje pastyrjow. Přikryw w sewjernym přitwarje wobsteji z pomolowaneho syćoweho wjelba, mjeztym zo ma južny přitwar ze sakristiju jednory drjewjany přikryw.

W nutřkownym wobsteji cyrkej z hale z třomi cyrkwinskimi łódźemi a třomi kwaklemi. W syćowych wjelbach pokaza so ornamentalne pomolowanje zažneje renesansy z lěta 1515. Cyrkwiny rum steji na kwadratiskim podrysu a noša so wot štyrjoch šwižnych, oktagonalnych zepěrow.

Wěža je 62,5 metrow wysoka. We wysokosći zwonoweho poschoda namakaja so noworomaniske dwójne arkady pod wysokimaj, husće pódla so stejacymaj wěžowymaj helmomaj.

 Wuhotowanje 
Cyrkej wobsahuje slědowace předmjety wuhotowanja (wuběr):
 dupa ze zornowca, 13. lětstotk
 swjaty křiž, wokoło 1500 wot Mišnjanskeho mištra stworjeny
 pěskowcowy wołtar z lěta 1512 ze swjećenskimaj křižomaj a dźěru w mensy, w kotrejž běše do reformacije porstowa relikwija swjateho Leonharda
 klětka wot 1513, pomjenowana po fararju Jana z Jabłońca
 cyrkwiny projekt Drježdźanskeho architekta Friedricha Pressa z temu  (Mt 28,18-20)

 Byrgle 
Byrgle, natwarjene w lěće 1988 wot Budyskeho byrgletwarskeho zawoda Eule (tehdy VEB Orgelbau Bautzen) jako Opus 542, wobjimuja 1814 pišćelow w 27 registrach na dwěmaj manualomaj. Prospekt, to je wonkowne wuhotowanje pišćelow, je so wot Friedricha Pressa stworił.Orgeldatenbank Sachsen: Göda, St. Peter-und-Paul 

 Zwony 
W zwonowym poschodźe dwójneje wěže běchu wot lěta 1832 tři zwony, w lěće 1951 přida so štwórty zwón:

 čo.  lěto leća  lijer, městno zynk 1  1590  M. Hilliger  d’ 2  1951  Schilling, Apolda  fis’ 3  1823  Friedrich Gruhl, Mały Wjelkow  a’ 4  1778  J. A. Jannasch  f’’

 Wosada 
Do poměrnje wulkeje Hodźijskeje wosady słušeja nimo wosadneje wsy tež slědowace wjeski: Běčicy, Błohašecy, Bolborcy, Brěza, Čerwjene Noslicy, Čěškecy, Ćěchorjecy, Darin, Debrikecy, Delni Wunjow, Dobranecy, Dźiwoćicy, Horni Wunjow, Hornja Boršć, Chanecy, Janecy, Koblicy, Lešawa, Lutyjecy, Mała Boršć, Myšecy, Njezdašecy, Počaplicy, Praskow, Prěčecy, Spytecy, Sulšecy, Zemichow a Žičeń.

Hodźij je sobu najstarša wosada Hornjeje Łužicy a wobjimowaše do reformacije hišće wo wjele wjetši teritorij.

 Wubrani fararjo 
 doba  mjeno  ródna wjes  žiwjenske daty  přispomnjenja 1540–1559  Jan Jurij Temler (posl. katolski)  ?  ~1500–1573   1589–1618  Wjacław Warichius  Hrodźišćo  1564–1618   1618–1633  Wjacław Warichius młódši  Hodźij  1595–1633   1633–1661  Tobias Prätorius  Wojerecy  1604–1675  do toho w Bukowje 1661–1676  Tobias Prätorius młódši  Hodźij  1635–1707  wot 1656 jako substitut swojeho nana, wot 1661 farar 1676–1696  Andreas Manicke  Mückenberg  1631–1696  do toho w Eschdorfje 1780–1815  Křesćan Bohachwał Šlinčk  Njeswačidło  1734–1815  do toho w Žarnowje 1817–1835  Křesćan Awgust Kubaš  Tzschirna pola Lubanja  1769–1835  do toho w Hornim Wujězdźe 1836–1858  Jan Korla Awgust Rjeda  Skanecy  1786–1858  do toho tu diakon 1858–1897  Jaroměr Hendrich Imiš  Bukojna  1819–1897  do toho we Wóslinku 1897–1923  Jan Pawoł Křižan  Sćijecy  1854–1923  do toho diakon w Kamjencu a wot 1882 tu 1923–1934  Gerhard Voigt  Klětno  1868–1940  do toho tu diakon, po tym emeritowany 1934–1947  Ernst Wjezar  Bart  1890–1959  do toho tu diakon, po tym w Minakale –1959  Gerat Lazar  Hirschfelde  1910–1992  do toho w Jöhstadće, po tym w Bukecach 1960–1992  Karl Pietsch      do toho w Berthelsdorfje 2008–  Krystof Rummel      

Z wotchadom fararja Lazarja do Bukečanskeje wosady serbska rěč w Hodźijskej cyrkwi za nimale 50 lět womjelkny. Hakle farar Rummel, kiž je serbšćinu nawuknył, zaso sčasami serbsce prěduje a w awgusće 2020 tež zastojnstwo serbskeho superintendenta wot Jana Malinka přewza.

 Literatura 
  (wobšěrne wopisanje)
 Klaus Theodor Henke: Kirchenbau und Sakralkunst in der Oberlausitz. Oberlausitzer Verlag, Spitzkunnersdorf 2011, ISBN 978-3941908-28-4, str. 189–192
 Peter Lieschke: Zur Geschichte des Ortes und der Parochie Göda bei Bautzen. Schmaler, Bautzen 1876 (digitalizat)

 Žórła 

 Wotkazaj 

 Christoph Rummel: Evang.-Luth. Kirchgemeinde und Stiftskirche St. Peter und Paul zu Göda na webstronje Hodźijskeje gmejny.

Kategorija:Hodźij
Pětr a Pawoł
Pětra a Pawoła
Kategorija:Kulturny pomnik w Budyskim wokrjesu