Topinambur

Topinambur (Helianthus tuberosus) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow (Asteraceae). Druhe serbske mjeno je dulkata słónčnica. Rostlina so jako kulturnu rostlinu plahuje.

 Mjeno 
Mjeno rostliny pochadźa z mjena indianskeho kmjena, kotryž bě žiwy na pobrjohu Brazilskeje.

 Wopis 
Topinambur je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 100 hač do 250 cm.

 Łopjena 
Delnje a srjedźne łopjena su hrube, přećiwostejne abo steja po třoch we mutličkach. Wone su jejkojće-lancetojte.

 Kćenja 
Kćěje wot oktobra hač do nowembra. Kćenjowe košiki docpěja šěrokosć wot 4 hač do 14 cm. Wobłuk z rołkowymi kćenjemi docpěje šěrokosć wot 1 hač do 2,5 cm.

 Dulki 
Rostlina wutwori dołhe podzemske wotnožki, na kotrychž kónčkach so dulki z kulowatymi čłonkami wutworja. Forma dulkow jara wariěruje. Dulki docpěja wažu wot hač do 150 g. Tež barba bělizny móže rozdźělna być, a to swětłobruna hač čerwjena. Znutřkowne dulkow je běłe a krute.

Wone wobsahuja inulin město škroba. Nimo toho wobsahuja 2,5 % bělkowinu a 15,8 % wuhlikowych hydratow.

 Stejnišćo 
Rostlina derje wutraje mróz, suchotu a sćin.

 Rozšěrjenje 
Pochadźa ze Sewjerneje Ameriki. W lěću 1612 bu do Europy zawjedźena.

 Wužiwanje 
Topinambur bu po lěće 1619 w Europje najprjedy plahowany. Po třicećilětnej wójnje bě wažne zakładne žiwidła. Rostlina so w Němskej jenož hišće rědko na juhu a juhozapadźe plahuje, při čimž da so tam samo wodźiwjene namakać. Zelo a dulki so zwjetša jako pica wužiwaja. W Francoskej so rostlina hišće časćišo plahuje, při čimž so dulki zwjetša za zhotowjenje alkohola wužiwaja.

 Plahowanje 
Syće hodźi so w nazymje abo nalěće wotměć, při čimž je wotstawk wot 40 hač 70 cm mjez rjadomaj optimalny.

 Škódnicy a choroby 
Šlinki, šnaki a druhdy hniće móžeja dulki wobškodźeć.

 Podobna družina 
Słónčnica (Helianthus annuus) ma košiki, kotrež docpěwaja šěrokosć wot hač do 40 cm. Wobłuk z rołkowymi kćenjemi je šěrši. Wšě łopjena su měnjate, wutrobojte hač jejkojte.

 Nóžki 

 Žórła 
 Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 137 

 Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 298 
 Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 417, pod hesłom Sonnenblume (Helianthus) 

 Wotkazy 

Kategorija:Słónčnica