Michał Nawka

Michał Nawka (* 22. nowembra 1885 w Radworju; † 16. měrca 1968 w Budyšinje) bě serbski spisowaćel, wučer, narodny prócowar, basnik, hudźbnik a rěčespytnik. Słušeše k najmarkantnišim wosobinam serbskeho narodneho a kulturneho hibanja prěnjeje połojcy 20. lětstotka.

 Žiwjenjoběh 
Michał Nawka narodźi so 22. nowembra lěta 1885 w Radworju do dźewjećwosoboweje swójby Jana Korle Nawki a Wórše, rodźeneje Rjenčec. Jeho nan bě krawc, wobsedźeše mału žiwnosć a bě tež jako ludowy herc znaty.

mini|upright=0.6|Michał Nawka rysowany wot Hanki Krawcec (1960)
Po sydom lětach (1891–1898) na Radworskej šuli chodźeše Michał Nawka do Tachantskeje šule w Budyšinje. Wot jutrow 1899 do 9. měrca 1905 wopytowaše wón Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Hižo w prěnim lěće swojeho pedagogiskeho studija zastupi do towarstwa Włada a załoži hromadźe z Francom Kralom dźěćacy časopis „Zahrodka“ (wot 1906 „Raj“). Z 18 lětami přistupi 1903 rěčespytnemu a beletristiskemu wotrjadej Maćicy Serbskeje.

Wot lěta 1904 dźěłaše jako wučer w Žitawje, potom w Hajnicach, hdźež bydleše pola pozdźišeho swaka Mikławša Andrickeho, a wot 1906–1908 w Zdźěri. Po tym zo bě pruwowanje wólbokmanosće we předmjetach němčina, psychologija, logika a kubłanske wědomosće wobstał, započa w ródnej wsy wučerić. Tam přewza w samsnym času wuměłske wjednistwo chóra „Meje“. Hač do lěta 1937 bě dirigent Radworskeho chóra.

21. julija 1908 zwěrowa so z Hanu Andrickec, z kotrejž měješe 13 dźěći: Ceciliju, Józefa, Stanisława, Antona, Marhatu, Achima, Tadeja (po jednym lěće zemrěł), Benedikta, Mikławša (zhubjeny na wuchodnej fronće w lěće 1944), Błažija, Tomaša (padnył 8.11.1945 pola Arnswaldy), Cyrila a Ludmilu (1929–2020).

Nimo powołanja wučerja dźěłaše Michał Nawka připódla jako redaktor „Serbskeho hospodarja“ (1909/10) a „Sokołskich listow“ (1928–1932). Wón bě sobuiniciator załoženja Domowiny w lěće 1912.
W lěće 1936 wobdźěła a wuda wón serbsku Misale Romanum (wołtarne knihi katolskeje cyrkwje).

W lěće 1919 zasadźowaše so njehladajo na swoje statne wučerske městno za zaměry Serbskeho narodneho wuběrka a wustupowaše na wjacorych ludowych zhromadźiznach jako rěčnik. Tohodla bu w tutym lěće prěni raz a znowa w lěće 1934 „wulkopřerady“ dla wobskorženy. Jako jednoho z prěnich wučerjow přesadźichu jeho 1937 do Kamjenicy, hdźež je mjez druhim čěskim a pólskim nućenym dźěłaćerjam za čas Druheje swětoweje wójny pomhał.

Po Druhej swětowej wójnje bu direktor Fichtoweje šule w Budyšinje a 1946 direktor Serbskeho wučerskeho wustawa w Radworju. 1949 powołachu jeho jako prěnjeho lektora serbšćiny na Lipšćansku uniwersitu. Wot lěta 1950 do 1960 redigowaše Katolski Posoł.

mini|Row Hany a Michała Nawkec na Budyskim Mikławšku
1955 poda so na wuměnk w Budyšinje a wuznamjeni so z medalju Leibniza Němskeje akademije wědomosćow. W samsnym lěće zemrě 7. oktobra jeho mandźelska Hana.
W lěće 1962 počesći so z bamžowskim rjadom „Pro Ecclesia et Pontifice“. Štyri lěta pozdźišo spožči so jemu Myto Ćišinskeho I. rjadownje.

Dnja 16. měrca 1968 Michał Nawka w Budyšinje zemrě. Wón bu na Mikławšku pochowany.

mini|Busowe zastanišćo při Nawkowej w Čěskej Lipje
W ródnym Radworju kaž tež w Čěskej Lipje stej dróze po Michale Nawce pomjenowanej.

 Tworjenje Nawki 
Michał Nawka je załožer serbskeho kritisko-realistiskeho powědančka. Basnił je wón w tradiciji Zejlerja a Radyserba-Wjele wosebje hrónčka a spěwy za dźěći. Dohromady je daloko přez poł tysaca basnjow, wobdźěłanjow a přełožkow ludowych spěwnych tekstow a kěrlušow napisał. Z jeho pjera pochadźa 78 serbskich kěrlušow.

Basnistwo Michała Nawki charakterizuje Jurij Łušćanski ze sćěhowacymi słowami: „… je rytmisce so kužolaca rěč a ludowa melodija, zdobom poslednje miknjenje serbskeho folklorneho ryma.“
Dalše wuznamne polo jeho dźěławosće bě pozběhnjenje serbskeje rěčneje kultury. Wón zestaji čitanki, spisa wučbnicy, rěčespytne dźěła a rěčekritiske přewodniki.

 Knižne wozjewjenja 
Zejler wosrjedź luda (wuběrk pěsni, 1905)
Rewizor (přełožk, 1907)
Baje, bajki a basnički, serbske narodne (1914)
Přewodnik po serbšćinje (1920)
Pokhěrluški ze serbskeho luda (1923)
Na wsy – za wsu (čitanka, 1925)
Zmysł našich słowow (1928)
Raj rěče (1931)
Pokiwy pyskej a pjeru (1936)
Klepam, klepam pišćałku (zběrka jeho basni za dźěći, 1957)
Na běrnach (zběrka jeho prozy, 1965)

postum
Serbska poezija 6. Michał Nawka (1978)
Łónčko hrónčkow (1985)
Liška přaha štyri kozy (1991)
Naša micka z myšku ćehnje (1992)
Škobrjonkowe tyrlili (1992)
Dźěći, pójće do pola (1993)

 Žórła a literatura 
 Kito Lorenc (wud.), zestajał a tekst wobalki Jurij Łušćanski: Serbska poezija 6 – Michał Nawka. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1978; 2., wobdźěłany a rozšěrjeny nakład 2005.
 Dietrich Scholze: Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945. LND, Budyšin 1998, str. 71–88
 Zbigniew Kościów: Michał Nawka. Puće žiwjenja a skutkowanja. Wobrys. Budyšin 1994.

 Jurij Młynk: Michał Nawka jako prozaist. W: Lětopis. Zwjazk 12, čo. 1, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1965, str. 18–44.
 Jurij Młynk: Michał Nawka jako basnik. W: Lětopis. Zwjazk 13, čo. 2, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1966, str. 164–200.
 Rudolf Jentsch: Michał Nawka zum 80. Geburtstag. W: Zeitschrift für Slawistik. Zwjazk 10, 1965, str. 795–796.

 Wotkaz 


Kategorija:Muž
Kategorija:Rodź. 1885
Kategorija:Zemr. 1968
Kategorija:Serb
Kategorija:Serbska literatura
Kategorija:Awtor
Kategorija:Literatura (20. lětstotk)
Kategorija:Hudźbnik
Kategorija:Rěčespytnik
Kategorija:Maćicar
Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho
Kategorija:Wosoba (Radwor)
Kategorija:Wosoba (Budyšin)
Kategorija:Serbska hudźba