Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca

Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca je wot lěta 1896 Radworska wosadna cyrkej. Přetož stej w Radworju hišće dalšej cyrkwi (Stara wosadna cyrkej a Křižna cyrkej) bu wona tež jako nowa wosadna cyrkej woznamjenjena.

Cyrkej steji w južnym dźělu wsy při dróze do Chelna na ležownosći, wosadźe wot tehdyšeho hrabja von Einsiedela darjenej a bu w lětomaj 1895/96 pod nawodom Drježdźanskeho twarskeho radźićela Ernsta Giesa po planach Josepha Camiani natwarjena. Pódla cyrkwje bu w lěće 1926 nowa Radworska šula natwarjena.

K wosadźe słušeše w lěće 2018 1.612 zwjetša serbskorěčnych katolikow w cyłkownje 60 wsach (2007: 1.743),Statistika wosadow w atlasu Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa  z kotrychž maja pak jenož Radwor sam, Kamjenej, Bronjo a Boranecy katolsku wjetšinu. Serbske bože słužby so wšědnje swjeća, njedźelu tež w němskej rěči.Webstrona Radworskeje wosady K wosadźe słuša nimo toho wot lěta 2005 filialna cyrkej w Zdźěri, hdźež swjeća dwójce wob tydźeń serbske kemše.

Kermuša swjeći so w Radworju srjedź nowembra.

 Stawizny 
mini|Nowa wosadna cyrkej wokoło 1900
Po tym, zo běchu eksperća w posudku zwěsćili hubjenu twarsku situaciju stareje wosadneje cyrkwje při nawsy, rozsudźi so komisija Radworskeje wosady a gmejny dnja 18. julija 1888 za twar noweho Božeho domu, dokelž bychu kóšty za restawraciju stareje cyrkwje wyše byli hač płaćizna za nowotwar. Nowotwar namjetował a za njón wabił bě administrator Mikławš Žur. Dnja 1. oktobra 1888 dósta wosada přizwolenje biskopskeje administratury. Dźakowano podpěrje ewangelskeho Radworskeho hrabja Clemensa von Einsiedela, kotryž 1890/91 ležownosć při Chelnjanskim puću na tehdomnišej wjesnej kromje k dispoziciji staji, namakachu hodźace so twarnišćo, kotrež so přez nakup mjeńšich susodnych ležownosćow hišće powjetši. Tute zmóžnjenje nowotwara katolskeje cyrkwje přez podpěru ewangelskeho knjeza je runje w Radworju přispomnjenja hódne, dokelž běchu předchadnicy hrabja von Einsiedela přeco zaso spytali, katolsku wěru we wsy zesłabjeć abo samo wotstronjeć.

Dnja 2. awgusta 1895 so swjatočnje zakładny kamjeń za nowu cyrkwju połoži. Twarske dźěła běchu so hižo w lěću 1894 započeli. 15. nowembra 1896 biskop Ludwig Wahl nowu wosadnu cyrkwju wuswjeći.

Dnja 6. awgusta 1939 swjeći Alojs Andricki w Radworskej wosadnej cyrkwi swoju primicu.

 Twar 
Cyrkej swj. Marije kralowny róžowca je wulka noworomaniska pseudobazilika z třomi cyrkwinskimi łódźemi, kotrež su do wuchoda wusměrjene. Cyrkej wobsteji z njewobmjetowaneho łamaneho kamjenja a ma sedłowu třěchu z wysokim wotewrjenym třěšnym stołom nad 18 metrow wysokej srjedźnej łódźu. Na reprezentatiwnym zapadnym boku při dróze dr. Marje Grólmusec steji kwadratna 52 metrow wysoka zwonica. Spočatnje běštej dwě wěži planowanej, z kotrejuž so pak jenož jedna zrealizowa.

Cyrkej je so 1988–90 originalej přiměrjenje wotnutřka restawrowała. Nutřka namakaja so wjacore postawy ze stareje wosadneje cyrkwje, kiž buchu hač do lěta 1939 z cyrkwinskeho muzeja w starej cyrkwi do noweje přenjesene, mjez druhim Hana samotřeća z 15. lětstotka a tři gotiske postawy japoštołow z pěskowca. Wot dźesać japoštołow (Tomaš a Matej buštej 1972 pokradnjenej) wobdata „Njeswačanska mać boža“ pochadźa z gotiki (něhdźe 1410–40) a bu po zaćehnjenju reformacije w Njeswačidle 1547 do Radworja přenjesena. Při hłownym wołtarje su swjata Marija z dźěćatkom na ruce w srjedźišću a swjataj Katyrna a Dominik na bokomaj.

W lěće 1938 dósta Boži dom nowe pišćele Budyskeje firmy Eule. Do toho běchu hišće pišćele ze stareje cyrkwje wužiwali, kiž běchu so 1896 do nowotwara přeměstnili.

Spočatnje měješe cyrkej pjeć mosazowych zwonow, wot kotrychž dyrbjachu tři w Prěnjej swětowej wójnje k produkciji brónjow wotedać. 1933 buštej dwaj nowej zwonaj poswjećenej, w decembrje 1941 dyrbjachu so pak zaso wšitke dla wójnskeho hospodarstwa wotedać, hač na najmjeńši, kiž do Baćonja přińdźe. Hakle w lěće 1956 dósta wosada nowe železne zwony a 1958 elektriske zwonjenje. Šesty a najmjeńši zwón bu k česći Alojsa Andrickeho darjeny a dnja 4. februara 1990 poswjećeny.

Zwony
des', 2837 kg – „Chrysće kralo krasnosće, dowjedź nas do swojeho kralestwa“
es', 2045 kg – „Swjata Marija, maćer a patronka, njezabudź na swoju wosadu“
f', 1287 kg – „Swj. Michale, wojowarjo za bože prawo a božu česć, budź nam přikład a pomocnik“
as', 753 kg – „Swj. Bosćano, bojowniko boži, wuč nas a pomhaj nam w našich nuzach“
b', 525 kg – „Swj. Józefje, stój nam stronu w žiwjenju a wumrěću“
c", 395 kg – k česći zbóžneho Alojsa Andrickeho

 Galerija 

 Fararjo 
 do 1896 
 doba  mjeno  ródna wjes  žiwjenske daty 1683–1707  Jurij Hawštyn Swětlik  Kulow  1650–1729 1761–1776  Michał Jan Wałda  Čornecy  1721–1794 1820–1858  Mikławš Čórlich  Dubrjenk  1784–1858 1858–1875  Jakub Nowak  Wotrow  1821–1875 1875–1884  Handrij Dučman  Bozankecy  1836–1909 1886–1895  Mikławš Žur (admin.)  Worklecy  1859–1932

 wot 1896 
 doba  mjeno  ródna wjes  žiwjenske daty 1895–1896  Michał Wjesela (administrator)  Kulow  1863–1927 1896–1903  Mikławš Žur  Worklecy  1859–1932 1903–1931  Jakub Nowak  Hora  1864–1938 1931–1940  Józef Nowak  Wotrow  1895–1978 1940–1945  Leo Labus  ze Šleskeje  ? 1945–1967  Józef Nowak  Wotrow  1895–1978 1967–1976  Jurij Herrmann  Nowa Wjeska  1915–? 1976–1979  Beno Šołta  Zdźěr  * 1937 1982–1997  Clemens Hrjehor    * 1953 1997–2015  Šćěpan Delan  Worklecy  * 1956 wot 2015  Beno Jakubaš    

 Žórła 
 Georg Dehio: Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler. Sachsen I: Regierungsbezirk Dresden. Deutscher Kunstverlag, 1996, str. 740–41
 Michał Lajder: Radworska wosada. W: Měrćin Salowski (wud.): Wosady našeje domizny. Krajan 3. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1984, str. 31–46


 Wotkazy 

 Webstrona Radworskeje wosady
 Digitalizowane cyrkwinske knihi Radworskeje wosady na matricula-online.eu

Kategorija:Radwor
Marija, kralowna róžowca
Marije, kralowneje róžowca
Kategorija:Kulturny pomnik w Budyskim wokrjesu