Zestajenkowe rostliny

Zestajenkowe rostliny (Asteraceae, ale tež Compositae) su najwjetša swójba znutřka krytosymjenjakow (Magnoliopsida). Druhej serbskej mjenje stej zestajenka a košowy kwětač.

 Wužiwanje 
Jednotliwe družiny swójby Asteraceae a wosebite jich kulturowane formy so na wšelakorym wašnju wužiwaja. Tu je njedospołne lisćina z kóždym rostlinskim dźělom, kotryž so přewažnje wužiwa. Nutzpflanzen der Asteraceae, S. 25, in Kleine Nutzpflanzensystematik (Praktikum) von Christoph Reisdorff & Reinhard Lieberei, Universität Hamburg - Biozentrum Klein Flottbek., Jose L. Panero: Economically Important Sunflowers.:
Jako solotej abo zeleninu:
 Změrniwka (Cichorium intybus var. foliosum): łopjeno
 Endiwijowy solotej (Cichorium endivia): łopjeno 
 Cardy oder Gemüse-Artischocke (Cynara cardunculus): kwětnistwo
 Artišoka (Cynara scolymus): kwětnistwo
 Topinambur abo dulkata słónčnica (Helianthus tuberosus): bobla
 Hłójčkata solotej (Lactuca sativa convar. sativa): łopjeno
 Zatkańca, čorny korjeń (Scorzonera hispanica): korjeń
 Mexikanische Tarragon (Tagetes lucida)
 Mlóč (Taraxacum officinale): korjeń , łopjeno
 :de:Haferwurzel (Tragopon porrifolium): korjeń

Jako hojensku a korjeninsku rostlinu:
 Arnika (Arnica montana): łopjeno 
 Połon (Artemisia absinthicum): łopjeno
 Bože drěwčko, drěwčk (Artemisia abrotanum): łopjeno
 Estragon (Artemisia dracunculus): łopjeno
 Balica , swjateho Janowy pask (Artemisia vulgaris): kćenje
 Smjerdnička, smjertna róža, wobch. brune wóčko, křiwe symjo (Calendula officinalis): kćenje
 :de:Bitterdistel (Cnicus benedictus): łopjeno
 Purpurowa wočica (Echinacea purpurea)
 Womanowe zelo (Inula helenium): korjeń
 Hojace kamilki, kamilka, babjace zelo (Matricaria chamomilla, Syn.:Matricaria recutita): kćenje

K zhotowjenju rostlinskich wolijow:
 :de:Ramtillkraut (Guizotia abyssinica)
 Swětlica (Carthamus tinctorius): kćenje, symjo
 Słónčnica, słónčna róža (Helianthus annuus), symjo

Dalše:
 :de:Stevia rebaudiana
 Wšědna změrniwka (Cichorium intybus): korjeń
 Barbjerski serpik (Serratula tinctoria): łopjeno
 :de:Dalmatinische Insektenblume (Tanacetum cinerariifolium, Syn.: Pyrethrum cinerariifolium, Chrysanthemum cinerariifolium): kćenje
 :de:Persische Insektenblume (Chrysanthemum coccineum, Syn.: Pyrethrum roseum): kćenje

Pyšne rostliny:
Wulke mnohosć na družinach a jich sortow so jako pyšne rostliny we wšěch dźělach swěta wužiwaja. Wone so do parkow a zahrodow plahuja abo słuža jako rězne a suche kćenja.


 Systematika 
Swójba Asteraceae wobsahuje něhdźe 1.600 hač 1.700 rodow z něhdźe 24.000 družinow.

Kóžda fylogenetiska analyza swójby Asteraceae pokazowaše, zo wona monofyletiska je (na př. Small 1919, Bremer 1987, Jansen and Palmer 1987, Hansen 1991, Michaels et al.1993, Lundberg & Bremer 2003).

Po nowych fylogenetiskich spóznaćach buchu nětko dwanaće podswójbow zawjedowane, kotrež cyłkownje něhdźe 43 tribusow
wobsahuja.Eintrag bei GRIN. Za přisłušace rody hlej jednotliwe podswójby a tribusy:
 Asteroideae Lindl.: Wona je z něhdźe 65 % družinow wjetša podswójba. Z 20 tribusami, 1.135 rodami a 16.200 družinami, ze swětodalokim rozšěrjenjom. Nimo rołowych kćenjow eksistuja často na kromje kwětnistwa jazykowe kćenja. Jazykowe kćenja maja tři krónowe kónčki.
 Tribus Anthemideae Cass. 
 Tribus Astereae Cass. 
 Tribus Athroismeae Panero 
 Tribus Bahieae B.G.Baldwin 
 Tribus Calenduleae Cass. 
 Tribus Chaenactideae B.G.Baldwin 
 Tribus Coreopsideae Lindl.
 Tribus Eupatorieae Cass. 
 Tribus Feddeeae Pruski, P.Herrera, Anderb. & Franc.-Ort. 
 Tribus Gnaphalieae (Cass.) Lecoq. & Juillet 
 Tribus Helenieae Lindl. 
 Tribus Heliantheae Cass. 
 Tribus Inuleae Cass. 
 Tribus Madieae Jeps. 
 Tribus Millerieae Lindl. 
 Tribus Neurolaeneae Rydb. 
 Tribus Perityleae B.G.Baldwin 
 Tribus Polymnieae (H.Rob.) Panero 
 Tribus Senecioneae Cass. 
 Tribus Tageteae Cass. 
 Barnadesioideae (D.Don) Bremer & Jansen: To je bazalna skupina swójby a sotrowska skupina k wšěm druhim Asteraceae a wobsahuje něhdźe 1 % družinow. Z jeničkim tribusom:
 Barnadesieae: Z dźewjeć rodami a 94 zwjetša wodrjewjacymi družinami. Z rozšěrjenjom jenož w južnej Americe, wosebite w Andach. Krónowe rołka je dwuhubkata (hubka abo jazyk) (hubka/jazyk so ze štyrjoch krónowych łopješkow, druhe z krónoweho łopješka twori.). To je najbóle prěnjotna skupina w swójbje.
 Arnaldoa Cabrera 
 Barnadesia Mutis ex L. f. 
 Chuquiraga Juss. (Syn.: Johannia Willd.) 
 Dasyphyllum Kunth (Syn.: Flotovia Spreng.) 
 Doniophyton Wedd. 
 Duseniella K.Schum. 
 Fulcaldea Poir. 
 Huarpea Cabrera 
 Schlechtendalia Less. (Syn.: Chamissomneia Kuntze)
 Carduoideae Sweet: Z třomi tribusami, 83 rodami a wjace hač 2.700 družinami, ze swětodalokim rozšěrjenom, při čimž najwjetše družiny su na sewjernej połkuli. Eksistuja jenož rołkowe kćenja.
 Tribus Cardueae Cass.
 Tribus Dicomeae Panero & V.A.Funk 
 Tribus Oldenburgieae S.Ortiz 
 Tribus Tarchonantheae Kostel. 
 Cichorioideae Chev.: Z něhdźe 35 % družinow. Z něhdźe sydom tribusami, 224 rodami a 3.600 družinami, ze swětodalokim rozšěrjenjom. Kwětnistwa wobsteja jenož z jazykowych kćenjow. Jazyk so z pjeć krónowych kónčkow twori.
 Tribus Arctotideae Cass.
 Tribus Cichorieae Lam. & DC. 
 Tribus Eremothamneae H.Rob. & Brettell 
 Tribus Liabeae (Cass. ex Dum.) Rydb. 
 Tribus Moquinieae H.Rob. 
 Tribus Platycarpheae V.A.Funk & H.Rob. 
 Tribus Vernonieae Cass. 
 Corymbioideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
 Corymbieae: Z jenož jednym rodom a sydom družinami, w južnej Africe.
 Gochnatioideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
 Gochnatieae: Ze štyrjomi do pjeć rodami a 90 družinami. Papus wobsteji ze seršćikow.
 Cnicothamnus Griseb. 
 Cyclolepis Gillies ex D.Don 
 Gochnatia Kunth (Syn.: Pentaphorus D.Don) 
 Leucomeris D.Don 
 Richterago Kuntze
 Gymnarrhenoideae Panero & V.A.Funk: Z jeničkim tribusom:
 Gymnarrheneae: Z jenož jednym rodom:
 Gymnarrhena a jednym hač šěsć družinami, z rozšěrjenjom wot sewjerneje Afriki hač do Bliskeho Wuchoda.
 Hecastocleioideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
 Hecastocleideae: Z jenož jednym rodom (monogenerisckim taksonom):
 Hecastocleis: Z jenož jednej družinu, w juhozapadnych USA:
 Hecastocleis shockleyi A.Gray: kćenjowy košik wobsahuje jenož jedne kćenje a papus wobsteji ze šupizkow.
 Mutisioideae Lindl.: Ze 44 rodami a 630 družinami, předewšěm w južnej Americe, ale tež w Africe, Aziji a Awstraliji. Krónowa rołka je dwuhubkata (hubka abo jazyk) (hubka/jazyk so z dweju, druhe z třoch krónowych łopješkow twori.)
 Tribus Mutisieae Cass. 
 Tribus Onoserideae (Bentham) Panero & V.A.Funk
 Tribus Nassauvieae Cass. 
 Pertyoideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
 Pertyeae: Z pjeć do šěsć rodami a 70 družinami wot Afghanistana hač do wuchodneje Azije. Krónowa rołka je hłuboka, njejenak dźělena.
 Stifftioideae Panero: Z jeničkim tribusom:
 Tribus Stifftieae D.Don: Z něhdźe dźesać rodami a 40 družinami w Andach a w sewjerowuchodnej južnej Americe.
 Achnopogon Maguire et al. 
 Dinoseris Griseb. 
 Duidaea S.F.Blake 
 Eurydochus Maguire & Wurdack 
 Glossarion Maguire & Wurdack (Syn.: Guaicaia Maguire)
 Gongylolepis R.H.Schomb. (Syn.: Cardonaea Aristeg. et al.) 
 Hyaloseris Griseb. 
 Neblinaea Maguire & Wurdack 
 Quelchia N.E.Br. 
 Salcedoa Jiménez Rodr. & Katinas 
 Stifftia J.C.Mikan 
 Wunderlichioideae Panero & Funk: Z dwěmaj tribusomaj a něhdźe wósom rodami a 24 družinami w wuchodnej južnej Americe a juhozapadnej Chinje.
 Tribus Hyalideae Panero: Z něhdźe třomi rodami:
 Hyalis D.Don ex Hook. & Arn. 
 Ianthopappus Rogue & D.J.N.Hind 
 Nouelia Franch.
 Tribus Wunderlichieae Panero & V.A.Funk: Z něhdźe štyrjomi rodami: 
 Chimantaea Maguire et al. 
 Stenopadus S.F.Blake 
 Stomatochaeta (S.F.Blake) Maguire & Wurdack 
 Wunderlichia Riedel ex Benth. & Hook. f.

Rodoštom po Panero & Funk 2008 Rodoštom při Tree of Life Projekt.:

 Nóžki 

 Wotkazy 

Kategorija:Zestajenkowe rostliny