Słona Boršć

Słona Boršć ( Salzenforst) je wjeska we wuchodosakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1999 k wulkemu wokrjesnemu městu Budyšin a płaći wot 2007 oficielnje jako měšćanski dźěl. Wona leži w serbskim sydlenskim rumje w Hornjej Łužicy.

 Geografija 
mini|left|Powětrowy wobraz ze zapada
Wjeska nadeńdźe so něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Budyskeho centruma w Hornjołužiskich honach při skłoninje hory Tchór, kotryž je z 268 metrami najwyše wuhorbjenje w blišej wokolinje Budyšina. Wjeska leži we wysokosći wot 239 do 266 metrow nad mórskej hładźinu a je tuž najwyše ležacy měšćanski dźěl Budyšina.

Susodne sydlišća su Zajdow a Mały Wjelkow na sewjerowuchodźe, Ćemjercy na wuchodźe, Tři Hwězdy na juhu a Horni Wunjow a Bolborcy na zapadźe.

 Ležownostne mjena 
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Jamy, Brězyny = na Brězynach, Klinčk, Tchóŕ, Podtchóŕ, Stołpiki, W Šimanach, Wopalnišća (hdźež prjedy wjes "Pětrowskecy" steješe), Močidła, Syćizny, Dołki (tež: na Dołach), Wiwalca (hórka), Pod Wiwalcu, Pusćina.Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 13 (digitalizat).

 Stawizny 
Wuchodnje Tchórja namakachu so popjelnicy, brónje a druhe powostanki sydlišćow, z kotrychž so na wobsydlenje před 4000 lětami slědować hodźi.

Ladko Słoneje Boršće, kotraž je sydlerskostawiznisce přidróžny nawsowc, leži při dźensnišej dróze Handrija Zejlerja. Wjeska sama so prěni króć w lěće 1359 jako Salczforst naspomni. Dołho přisłuša ležownostne knjejstwo Budyskemu tachanstwu. Hižo wot srjedźowěka přeběži njedaloko wjeski nadregionalnje wuznamna Wysoka dróha, kotraž tu ze Židowa dale do Kamjenca wjedźeše.

Serbske a němske mjeno sydlišća matej samsny woznam a poćahujetej so po najznaćišej teoriji na sól, kotryž so tež po Wysokej dróze transportowaše. Z tym hodźeše so Słona Boršć wot druhich sydlišćow we wokolinje, kotrež so tež Boršć mjenowachu, rozeznawać. Arnošt Muka je porno tomu namjetował pochad wot słonneje [słónčneje] boršće, při čimž pochadźa słowo boršć wot starosłowjanskeho borište (bor = chójna).

Na zakładźe wuhlada na Słonoboršćanskim Tchórju wudźěła Napoleon 19. meje 1813, dźeń do bitwy pola Budyšina, plan bitwišća.J. Aug. Ernst Köhler: Bilder aus der Oberlausitz, als ein Beitrag zur Vaterlandskunde, Reichel 1855, str. 78. W lěće 1865 staji so na horje Tchór měrjenski stołp kralowsko-sakskeje triangulacije. Wot 1892 ma Słona Boršć swójski kěrchow při puću do Hornjeho Wunjowa.

W běhu bitwy wo Budyšin kónc apryla 1945 buchu we wsy při wojowanjach 16 twarjenjow dospołnje a 21 zdźěla skóncowane. Nimo toho přisadźi šěsć wobydlerjow swoje žiwjenje.

Hač do lěta 1969 běše Słona Boršć samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Smochćicy, Horni Wunjow a Lešawa (wot 1948) a Ćemjercy (wot 1950). W lěće 1969 zjednoćeštej so Słona Boršć a Bolborcy ke gmejnje Słona Boršć-Bolborcy, kotraž so 1994 Małemu Wjelkowej a 1999 zhromadnje Budyšinej přizamkny.

 Wobydlerstwo 
W lěće 1834 měješe Słona Boršć 161 wobydlerjow, mjez nimi 71 katolikow (44 %). W přichodnych lětdźesatkach stupaše ličba wobydlerjow wot 198 (1871) a 210 (1890) hač na 221 (1925). W lěće 1925 naličichu so při tym 197 ewangelskich (89 %) a 24 katolskich wěriwych (11 %). W swojej statistice naliči Arnošt Muka 1883/84 213 wobydlerjow, mjez kotrymiž běchu 180 Serbja (85 %) a 33 Němcy. Po Druhej swětowej wójnje zwyši so wobydlerstwo dla přesydlenja z wuchoda krótkodobnje. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 44 %. Dźensa je ličba wobydlerstwa stabilna.

Ewangelscy wěriwi su do Budyskeje wosady swj. Michała a katolscy wěriwi do wosady swj. Pětra zafarowane.

 Wosobiny 
 Jakub Delenka (1695–1763), rězbar, narodźeny w Słonej Boršći
 Handrij Zejler (1804–1872), serbski basnik a załožer serbskeje narodneje literatury, narodźeny w Słonej Boršći
 Michał Kětan (1892–1965), farar a redaktor, narodźeny w Słonej Boršći

 Pomniki 
Wopomnišćo při wuchodnej skłoninje Tchórja dopomni wot lěta 1948 na 43 židowskich žonow z Němskeje, Madźarskeje, Pólskeje, Francoskeje, Belgiskeje, Nižozemskeje, Čěskeje a Słowakskeje, kotřiž běchu so přez SS-komando 12. februara 1945 tu w pěskowej jamje zamordowali.Stefanie Endlich, u.a.: Gedenkstätten für die Opfer des Nationalsozialismus – Eine Dokumentation. Berlin, Brandenburg, Mecklenburg-Vorpommern, Sachsen-Anhalt, Sachsen, Thüringen, Bundeszentrale für politische Bildung, Bonn 1999, str. 745.

We wsy dopomni pomnik na Handrija Zejlerja, najsławnišeho syna Słoneje Boršće. Při jeho ródnym domje dopomni tež taflička na njeho.

Hlej tež: Kulturne pomniki w Słonej Boršći

 Literatura 


 Žórła 

 Wotkaz 

Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
Kategorija:Měšćanski dźěl Budyšina
Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1359

Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)
Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1969