Brithenig

Brithenig je fiktiwna (konstruowana) rěč, kotruž wutwori w lěće 1996 Andrew Smith z Nowoseelandskeje. Po jeho měnjenju by takle klinčała romaniska rěč, kotraž by so w antiknej keltiskej Wulkej Britaniskej wuwiła, hdy by tam wjace rěčnikow ludoweje łaćonšćiny sydliło. Andrew Smith wutwori brithenig na zakładźe ludoweje łaćonšćiny, někotre słowa pak su požčonki z keltiskich rěčow a tež na wurjekowanje britheniga ma wosebje walizišćina mócny wliw. Kaž Andrew Smith sam napisa, je wutworjenje a rozwiwanje fiktiwneje rěče za njeho hobby. Wón nikomu škodźeć njecha, wosebje pak nochce wobškodźić prawa narodnych mjeńšinow, zo bychu swoje rěče wužiwałe.https://web.archive.org/web/20090529072556/http://hobbit.griffler.co.nz/introduction.html Strony Brithenig Za fiktiwnych rěčnikow britheniga Andrew Smith wumysli alternatiwnu historiju w jich swěće Ill Bethisad a dokładnje ju wopisa. Kaž wenedyk je tež brithenig měnjeny jenož jako eksperiment, kotryž ma rozwiwać fantaziju tych, kiž so za rěče, alternatiwnu historiju abo fiktiwne swěty zajimuja. Na rozdźěl wot planowych rěčow kaž esperanto, ido, volapük abo lingua franca nova jeho twórc docyła njewočakuje, zo budźe něchtó brithenig aktiwnje nałožować.

 Brithenigski słowoskład 

+Přirunanje britheniga z někotrymi romaniskimi rěčemi a walizišćinu serbšćina  łaćonšćina  španišćina  francošćina  italšćina  rumunšćina  Brithenig  walizišćina paža  brachium brazo  bras  braccio  braţ  breich  braich čorny  nĭger negro  noir  nero  negru  nîr  (du) město  cīvĭtas ciudad  cité  città  oraş  ciwdad  (dinas) smjerć  mŏrs  muerte  mort  morte  moarte  morth  (marwolaeth) pos  canis  perro  chien  cane  câine  can  (ci) wucho  auris, aurĭcŭla  oreja  oreille  orecchio  ureche  origl  (clust) jajko  ovum  huevo  œuf  uovo  ou  ew  wy woko  ŏcŭlus  ojo  œil  occhio  ochi  ogl  (llygad) nan  pater  padre  père  padre  tată  padr  (tad) woheń  ignis, fŏcus  fuego  feu  fuoco  foc  ffog  (tân) ryba  pĭscis  pez, pescado  poisson  pesce  peşte  pisc  pysgod noha  pĕs  pie  pied  piede  picior  pedd  (troed) přećel  amīcus  amigo  ami  amico  prieten, amic  efig  (cyfaill) zeleny  vĭrĭdis  verde  vert  verde  verde  gwirdd  gwyrdd kóń  ĕquus, cabăllus  caballo  cheval  cavallo  cal  cafall  ceffyl ja  ĕgo  yo  je  io  eu  eo  (i) kupa  īnsŭla  isla  île  isola  insulă  ysl  (ynys) rěč, jazyk  lĭngua  lengua  langue  lingua  limbă  llinghedig, llingw  (iaith) žiwjenje  vīta  vida  vie  vita  viaţă  gwid  (bywyd) mloko  lac  leche  lait  latte  lapte  llaeth  llaeth mjeno  nōmen  nombre  nom  nome  nume  nôn  (enw) nóc  nŏx  noche  nuit  notte  noapte  noeth  (nos) stary  vĕtus  viejo  vieux  vecchio  vechi  gwegl  (hen) šula  schŏla  escuela  école  scuola  şcoală  yscol  ysgol njebjo  caelum  cielo  ciel  cielo  cer  cel  (wybr) hwězda  stēlla  estrella  étoile  stella  stea  ystuil (seren) zub  dēns, dĕntem  diente  dent  dente  dinte  dent  dant hłós  vōx  voz  voix  voce  voce  gwg  (llais) woda  aqua  agua  eau  acqua  apă  ag  (dŵr) wětr  vĕntus  viento  vent  vento  vânt  gwent  gwynt

W brithenigskim słowoskładźe su tež někore keltiske (waliziske) słowa, na přikład tref (město), afon (rěka), mor (morjo), mab (hólc), tad (nan), glas (módry; walizisce "šědźiwy").

 Wurjekowanje britheniga 

Njeje jednore, brithenigske zwuki wopisać, dokelž z jeničkim žórłom za jich spóznanje je Andrewa Smithowy tekst. Jeho awtor njewužiwa mjezynarodny fonetiski alfabet (IPA), ale wopisuje jednotliwe zwuki na zakładźe wurjekowanja jendźelšćiny. Přetož wón nałožuje wopis jara bliski wopisej waliziskich zwukow w J. T. Bowenowej a T. J. Rhysa Jonesowej wučbnicy walizišćinyBowen J. T., Rhys Jones T. J., Welsh, Teach yourself books, 9. nakład, The English Universities Press Ltd, London 1974,s. 11-13, spytamy na zakładźe Andrewa Smithoweho wopisa a Bowenoweje a Rhysa Jonesoweje wučbnicy wurjekowanje brithenigskich zwukow skerje dedukować. Štož wurjekowanje diftongow nastupa, citujemy jendźelsce Smithowy wopis.https://web.archive.org/web/20090529072556/http://hobbit.griffler.co.nz/introduction.html Strony Brithenig

 a přizwukowane je dołhe /a:/ , njepřizwukowane pak krótke /a/
 ae kaž serbske aj (ANDREW SMITH: pronounced the same as 'ai', for many speakers the first vowel is not reduced, other speakers pronounce it the same as `ah'. In the standard language the first vowel is drawn out longer than `ai')
 ai kaž serbske aj (pronounced as in aisle), w njepřizwukowanych złóžkach je prěni samozwuk jara redukowany, diftong klinči kaž kombinacija /a/ a /i:/ ( combination of `uh' and `ee')
 aw kaž serbske aw (like ow, in unstressed syllables the first vowel is very reduced so it sounds like a combination of `uh' and `oo')
 b kaž serbske b
 c před e a i kaž serbske č, hewak kaž k
 ch kaž /ch/, němy frikatiwny welarny oralny centralny sobuzwuk, w IPA /x/ 
 c’ kaž serbske č, wužiwa so na kóncu słowa
 d kaž serbske d
 dd /ð/ (kaž th w jendźelskim słowje that)
 e přizwukowane kaž dołhe /e:/ , njepřizwukowane kaž krótke /ε/
 ei kaž serbske ej (like ay)
 ew kaž /εu/ (pronounced as a combination of eh and oo)
 f kaž jendźelske, francoske abo čěske v; na kóncu słowa je něme (na př. w někotrych formach perfekta)
 ff kaž serbske f
 g před e a i kaž serbske dź, hewak kaž g
 gh kaž serbske g, wužiwa so před e a i 
 g’ kaž serbske dź, wužiwa so na kóncu słowa
 h něme, druhdy kaž skoro něme serbske h
 i přizwukowane kaž dołhe /i:/ , njepřizwukowane kaž krótke /i/
 iw, yw kaž /iu:/  (combination of ee and oo) 
 k kaž serbske k
 l kaž serbske l
 ll kaž waliziske ll, němy frikatiwny alweolarny oralny lateralny sobuzwuk, w IPA /ɬ/ 
 m kaž serbske m
 n kaž serbske n
 nt kaž nt; na kóncu słowa, kotrež ma wjace hač dwě złóžce, n
 o přizwukowane kaž dołhe /o:/ , njepřizwukowane kaž krótke /o/
 oe kaž serbske oj (like `oi', some speakers pronounce it the same as `oh'. In the standard language, the first vowel is drawn out longer than `oi')
 oi kaž serbske oj
 p kaž serbske p
 ph kaž serbske f
 r kaž italske abo čěske r
 rh aspirowane italske abo čěske r, wurjekuje so kaž /hr/
 rr kaž jednore italske abo čěske r
 s mjez samozwukami kaž serbske z, hewak s 
 sc kaž sk w serbšćinje, před e a i kaž š
 t kaž serbske t
 th /θ/ (kaž th w jendźelskim słowje thing)
 u přizwukowane kaž dołhe /u:/ , njepřizwukowane kaž krótke /u/
 ui kaž /u:i/
 w kaž jendźelske w, druhdy serbske u
 y dołhe /i:/

 Zwukowe změny 
Hačrunjež eksistuja tež w druhich romaniskich rěčach zwukowe změny, maja wone w brithenigu ryzy keltiski charakter. Na spočatku słowa zetkawamy tři zwukowe změny: spěwnu, spirantisku a nosowu. Najwažniša je spěwna změna, kotraž so jewi na spočatku wěcownikow žónskeho roda (cas, lla gas), kajkostnikow (adjektiwow) a słowjesow (werbow), po přisłowjesniku (adwerbje) a po předłóžkach di (z, wot) a gwo (pod). Spirantiska změna je typiska za plural substantiwow, adjektiwow a werbow, zetkawamy ju tež po předłóžkach tra (přez) a a (k, do), po wjazawce (konjunkciji) mai (ale) a tež w infinitiwje, jelizo tón njesćěhuje po pomocnym werbje. Nosowa změna so jewi po negatiwnym rhen před werbom a po předłóžkach in (w, do) a cun (z /z někim abo z něčim/). W rěči brithenig zwukowe změny rěkaja cluinediwn, deklinacije, a su wopisowane kaž moillad, softened; solwed, loosened; a naral, nasal. https://web.archive.org/web/20090529072556/http://hobbit.griffler.co.nz/introduction.html Strony Brithenig 

 Zwukowe změnySobuzwukspěwnaspirantiskanosowapbphmhtdthnhcgchnghbffmdddddng––ngmffn/alllln/arhrrn/a

 Zarys gramatiki 

Na sćěhowacych linkach podamy krótki, jara jednory zarys gramatiki britheniga na zakładźe Andrewa Smithowych stronow Brithenig.https://web.archive.org/web/20090529072556/http://hobbit.griffler.co.nz/introduction.html Strony Brithenig Wothladamy wot formow, kotrež twórc tuteje rěče „narěčne“ mjenuje.

 Substantiw (wěcownik) 

Kaž we wjetšinje woprawdźitych romaniskich rěčow (z wuwzaćom rumunšćiny a jej bliskich balkanskich romaniskich rěčow), ma tež brithenigski substantiw dwaj rodaj (maskulinum a femininum) a dwě čisle (singular a plural). Substantiw žane kóncowki nima, čisło spóznajemy po formje artikla a alternacijach konsonantow (zwukowych změnach) na spočatku słowa (t. r. substantiwa).

Brithenigski artikl je pak definitny, pak indefinitny. Jeho nałožowanje je jara konsekwentne.

Definitny artikl ma tute formy: 
 maskulinum
 singular: ill, na př. ill breich (paža)
 plural: llo, na př. llo freich (paže)
 femininum
 singular: lla, na př. lla gas (chěža, zakładna forma cas)
 plural: llo, na př. llo chas (chěže)

Někotre wěcowniki, kotrež su w singularje maskulinumy, maja w pluralu žónsku formu, na př. ill ew  (jajko), lla ew (jajka).

Na rozdźěl wot łaćonšćiny brithenig njeznaje kategoriju pada, tuta rěč jenož předłóžki (prepozicije) wužiwa. Po někotrych předłóžkach so forma definitneho artikla ill eliduje: a (k, do) + ill = a'll, di (z, wot) + ill = di'll, gwo (pod) + ill = gwo'll.

Indefinitny artikl ma sćěhowace formy:
 maskulinum
 singular: yn, na př. yn breich
 plural: di llo, na př. di llo freich
 femininum
 singular: yn, na př. yn gas
 plural: di llo, na př. di llo chas

Na rozdźěl wot wjetšiny romaniskich rěčow posesiwna konstrukcija so njetwori obligatorisce z pomocu předłóžki di (hlej na př. italske la casa del padre), ale móže měć ryzy keltiski (bóle konkretnje prajene: waliziski) charakter. Brithenigska posesiwna konstrukcija móže być jednora jukstapozicija (Andrew Smith ju mjenuje "genitiwna konstrukcija"), na př. "chěža toho čłowjeka" rěka brithenigsce cas ill of (t. r. "chěža + definitny artikl + čłowjek"), "chěža (někajkeho) čłowjeka" rěka cas yn of (potajkim "chěža + indefinitny artikl + čłowjek"). 

(Hlej waliziske jukstapozicije kaž cornel y darlun, "róžk (toho) wobraza", gwlad beirdd, "zemja basnikow",Bowen J. T., Rhys Jones T. J., Welsh, Teach yourself books, 9. nakład, The English Universities Press Ltd, London 1974, s.53 kotrež maja samsny woznam.)

Eksistuja pak tež formy lla gas di'll of (= cas ill of) a lla gas d'yn of (= cas yn of), bliše wjetšinje romaniskich rěčow.

 Adjektiw (kajkostnik) 

ma wosebite formy za maskulinum/femininum a za singular/plural. W pluralu na spočatku kajkostnika jewi so spirantiska zwukowa změna, w žónskej formje singulara kajkostnika, kiž sćěhuje po wěcowniku žónskeho roda, zwukowa změna spěwna. 

Kajkostnik zwjetša sćěhuje po wěcowniku, před wěcownikom běžnje zetkawamy jenož kajkostnikaj bon (dobry) a mal (špatny). Hewak kajkostnik před wěcownikom měwa wobrazny woznam, na př. yn gran of rěka „wulki (=wuznamny) čłowjek“, ale yn of gran je „wulki (=wysoki) čłowjek“. Podobnje yn blentin sul rěka „samotne (wopušćone) dźěćo“, yn sul blentin je „jeničke dźěćo“. 

Stopnjowanje adjektiwow

 Komparatiw twori so z pomocu ply (bóle) abo min (mjenje), po kotrychž na spočatku kajkostnika zetkawamy spěwnu zwukowu změnu, na přikład bel (rjany), ply fel (rjeńši). Přirunawamy z pomocu ca, na př. ply hallt ca yn gas (wyši hač chěža). 

 Superlatiw twori so z pomocu definitneho artikla, na př. allt (wysoki), ply hallt (wyši), ill ply hallt (najwyši). Jelizo před kajkostnikom je wěcownik, artikl steji před wěcownikom, nic před ply, na př. la gas bly hallt (najwyša chěža). Definitny artikl so njewužiwa, jelizo wěcownik sćěhuje po posesiwnym pronomenje: mew ffradr maer, „mój (naj)starši bratr“. Po superlatiwje wužiwa so předłóžka di: ill tyr ci es ill ply hallt di lla giwdad, „tuta wěža je najwyša we měsće“. 

Druhdy twori so superlatiw z pomocu sufiksa -isaf:  lla giwdad ci es felisaf, „tuto město je najrjeńše“.

 Njeprawidłowne formy komparatiwa

Někotre kajkostniki maja njeprawidłownu formu komparatiwa, mjenujcy: 

bon (dobry) – meilwr (lěpši)

mal (špatny) – puir (hórši)

gran (wulki) – maer (wjetši)

pog (mały) – min (mjeńši)

 Pronomen (naměstnik) 

 Personalne pronomeny (wosobowe naměstniki)

eo	(ja)

ty	(ty)

ys, sa	(wón, wona)

nu (my)

gw (wy)

ys, sa (woni, wone)

 Personalny pronomen jako subjekt a objektSubjektObjekt (krótka forma)Objekt (dołha forma)eomi (změna: fi, ’i)mui (změna: fui) ty (změna: dy)ti (změna: dy) tui (změna: dui, thui)ysllollo (ak.), lle (dat.)sallalla (ak.), lle (dat.)(refleksiwne)sisuinununugwgwgwysllollo (ak.), lle (dat.)sallalla (ak.), lle (dat.)(reflexiwne)sisui

Dołhe formy wosobowych naměstnikow wužiwaja so po předłóžce, po słowje ca (hač) a w sadach, hdźež jewitej so dwaj naměstnikaj jako objekt: 

Eo widdef tui e llo in ill castr. (W měsće widźach tebje a jeho.)

Wužiće krótkeje a zdobom dołheje formy naměstnika w samsnej sadźe emfazu woznamjenja:

Eo dy af tui! (Ja će lubuju!)

W 3. wosobje pódla formow akuzatiwa llo a lla wužiwa so forma datiwa lle.

We formomaj llo, lla njewustupuja zwukowe změny, ale w druhich formach wosobowych naměstnikow so zwukowe změny jewja, na př. po předłóžce: Ys dun yn llifr a fui.  (Wón mi knihu dawa /wón dawa knihu mni/.)

Kaž w někotrych woprawdźitych romaniskich rěčach tež w brithenigu eksistuja formy pronomenow zwjazanych z předłóžku cun (z):

meg, cunmeg (ze mnu)

nusc, cunnusc (z nami)

teg, cunneg (z tobu)

gwsc, cungwsc (z wami)

seg, cunseg (z nim, z njej, z nimi)

Jako impersonalny subjekt nałožuje so naměstnik sa: Sa es fel eidd. (Dźensa je rjany dźeń /dźensa je rjenje/.)

Jako powšitkowny subjekt wužiwa so słowo yno (wotwodźene z yn of, t.r. čłowjek; přirunaj francoske on): yno gant, („spěwaš“, francosce „on chante“, němsce „man singt“). 

 Posesiwne pronomeny (přiswojowace naměstniki)
 njeakcentowane

mew (mój, moja, moje, moji)

tew (twój, twoja, twoje, twoji)

sew (jeho, jeje)

nustr (naš, naša, naše, naši)

gwstr (waš, waša, waše, waši) 

sew (jich) 

Přiswojowace naměstniki přeco před wěcownikom abo kajkostnikom steja. Wone wuwołuja spěwnu změnu prěnjeho sobuzwuka femininumow w singularje a spirantisku změnu prěnjeho sobuzwuka wšěch wěcownikow w pluralu. Forma maskulinumow w singularje so po přiswojowacych naměstnikach njeměnja. 

Sew rěka „jeho“, „jeje“ abo „jich“. Zo by woznam tutoho naměstnika jasny był, druhdy wužiwa so tež předłóžka di a wosobowy naměstnik lo abo lla: sew gas di llo (jeho chěža), sew gas di lla (jeje chěža).

W 1. a 2. wosobje ma tuta konstrukcija emfatiski woznam: mew gas (moja chěža), mew gas di fui (moja chěža). 

 akcentowane
mew yn (mój, moja, moje sg.), mew hyn (moji, moje pl.) 

nustr yn (naš, naša, naše sg.), nustr hyn (naši, naše pl.)

tew yn (twój, twoja, twoje sg.), tew hyn (twoji, twoje pl.)

gwstr yn (waš, waša, waše sg.), gwstr hyn (waši, waše pl.)

sew yn (jeho, jeje, jich; před substantiwom w singularje) , sew hyn (jeho, jeje, jich; před substantiwom w pluralu)

 Numeral (ličbnik) 

Brithenigski system ličenja je wowliwowany wot keltiskich rěčow, hdźež ličbnik dwaceći hraje wuznamnu rolu (přirunaj francoske quatre-vingt, t. r. „wosomdćesat“, posłownje „štyri dwaceći“). W brithenigu pak je keltiski wliw wo wjele mócniši hač we francošćinje.

 Kardinalne numerale (zakładne ličbniki)1 yn11 yndig21 yn e weint2 dew12 dewddig30 deg e weint3 trui13 truiddig40 dew weint4 cathr14 cathorddig50 deg e ddew weint5 cinc15 kindig60 trui weint6 sei16 yn e ghindig70 deg e trui weint7 seth17 dew e ghindig80 cathr gweint8 oeth18 dewnoe90 deg e gathr gweint9 noe19 cathr e ghindig100 cent10 deg20 gweint1000 mil

Ličbnik před wěcownikom steji. Yn wuwoława spěwnu změnu prěnjeho sobuzwuka sćěhowaceho femininuma; po ličbnikach dew, trui a sei jewi so spirantiska zwukowa změna. Jelizo wěcownik, před kotrymž ličbnik dew abo trui steji, je kolektiwny femininum jako plural wěcownika muskeho roda (hlej horjeka podaty přikład ill ew, jajko, lla ew, jajka), wuwoławatej tutaj ličbnikaj spěwnu změnu. 

Ličbniki cinc, gweint a cent maja před wěcownikom formu cin, gwein a cen. Wěcownik po ličbniku je přeco w singularje. 

Ličbniki wyše hač dźesać móžeja so nałožować z wěcownikom na dwě rozdźělnej wašni, na př.: yn of e ghindig abo yn e ghindig di llo hof (šěsnaće mužow).

 Ordinalne numerale (rjadowe ličbniki)

Brithenig ma rjadowe ličbniki jenož wot 1 do 10:

1. prif

2. segunn

3. terth

4. carth

5. kint

6. seist

7. sethif

8. oethif

9. noef

10. degif

 Ličbniki wobstejenja

Ličbniki wobstejenja maja přeco zestajenu formu. Wone so tworja z pomocu słowa gweg (serbsce raz): yn weg (jónu), dew weg (dwójce), trui weg (trójce), cathr gweg (štyri króć).

 Werb (słowjeso) 

Brithenigske werby dźěla so do třoch konjugacijow. Prěnja konjugacija ma infinitiwnu kóncowku –ar (na př. canhar, „spěwać”), druha –er (na př. perdder, „zhubić“) a třeća –ir, (na př. dorfir, „spać“). R w tutej kóncowce so běžnje njewurěkuje.

 Konjugacija werba canhar –  indikatiw wosobaprezensimperfektperfektfutur1. sg.eo ganteo ganhafeo ganhafeo ganarai2. sg.ty gantty ganhafty ganhastty ganara3. sg. m.ys cantys canhafys canhafys canara3. sg. f. sa gantsa ganhafsa ganhafsa ganara1. pl.nu chanhannu chanafannu chanafannu chanaran2. pl.gw chanhathgw chanafathgw chanhastgw chanarath3. pl.ys/sa chanhantys/sa chanafantys/sa channarentys/sa chanarant 

Podobnje časuja so w indikatiwje tež druhe regularne słowjesa:

perddher
 prezens: eo berdd, ty berdd, ys perdd/sa berdd, nu pherdden, gw pherddeth, ys/sa pherddent
 imperfekt: eo berddef, ty berddef, ys perddef/sa berddef, nu pherddefan, gw pherddefath, ys/sa pherddefant
 perfekt: eo berddef, ty berddest, ys perddef/sa berddef, nu pherddefan, gw pherddest, ys/sa pherdderent
 futur: eo berdderai, ty berddera, ys perddera/sa berddera, nu pherdderan, gw pherdderath, ys/sa pherdderant

dorfir
 prezens: eo ddorf, ty ddorf, ys dorf/sa ddorf, nu ddorfen, gw ddorfith, ys/sa ddorfent 
 imperfekt: eo ddorfif, ty ddorfif, ys dorfif/sa ddorfif, nu ddorfifan, gw ddorfifath, ys/sa ddorfifant
 perfekt: eo ddorfif, ty ddorfist, ys dorfif/sa ddorfif, nu ddorfifan, gw ddorfist, ys/sa ddorfirent
 futur: eo ddorfirai, ty ddorfira, ys dorfira/sa ddorfira, nu ddorfiran, gw ddorfirath, ys/sa ddorfirant

 Konjugacija werba canhar –  kondicional a konjunktiw wosobakondicionalkonjunktiw prezensakonjunktiw preterita1. sg.eo ganareweo ganteo ganhas 2. sg.ty ganarewty gantty ganhas3. sg. m.ys canarewys cantys canhas3. sg. f.sa ganarewsa gantsa ganhas1. pl.nu chanarewnnu cheinhennu chanassen2. pl.gw chanarewthgw cheinhethgw chanasseth3. pl.ys/sa chanarewntys/sa chanhentys/sa chanassent 

Podobnje časuja so tež druhe regularne słowjesa:

perddher
 kondicional: eo berdderew, ty berdderew, ys perdderew/sa berdderew, nu pherdderewn, gw pherdderewth, ys/sa pherdderewnt
 konjunktiw prezensa: eo beirdd, ty beirdd, ys peirdd/sa beirdd, nu pheirddan, gw pheirddath, ys/sa pheirddant
 konjunktiw preterita: eo berddes, ty berddes, ys perddes/sa berddes, nu pherddessen, gw pherddesseth, ys/sa pherddessent

dorfir
 kondicional: eo ddorfirew, ty ddorfirew, ys dorfirew/sa ddorfirew, nu ddorfirewn, gw ddorfirewth, ys/sa ddorfirewnt 
 konjunktiw prezensa: eo ddeirf, ty ddeirf, ys deirf/sa ddeirf, nu ddeirfan, gw ddeirfath, ys/sa ddeirfant
 konjunktiw preterita: eo ddorfis, ty ddorfis, ys dorfis/sa ddorfis, nu ddorfissen, gw ddorfisseth, ys/sa ddorfissent

POMOCNE WERBY

esser (być)
 prezens: eo su, ty es, ys es/sa es, nu sun, gw hes, ys/sa sunt
 imperfekt: eo er, ty er, ys er/sa er, nu h-eran, gw h-erath, ys/sa h-erant
 perfekt: eo ffew, ty ffewst, ys ffew/sa ffew, nu ffewn, gw ffewth, ys/sa ffewrent
 futur: eo serai, ty sera, ys sera/sa sera, nu seran, gw serath, ys/sa serant
 kondicional: eo serew, ty serew, ys serew/sa serew, nu serewn, gw serewth, ys/sa serewnt 
 konjunktiw prezensa: eo sia, ty sia, ys sia/sa sia, nu sian, gw siath, ys/sa siant
 konjunktiv preterita: eo ffews, ty ffews, ys ffews/sa ffews, nu ffewssen, gw ffewsseth, ys/sa ffewssent

afer (měć)
 prezens: eo ai, ty a, ys a/s’ a, nu hafen, gw hafeth, ys/sa hant
 imperfekt: eo afef, ty afef, ys afef/s’ afef, nu h-afefan, gw h-afefath, ys/sa h-afefant
 perfekt: eo afew, ty afewst, ys afew/sa afew, nu h-afewn, gw h-afewth, ys/sa h-afewrent
 futur: eo afrai, ty afra, ys afra/sa a, nu h-afran, gw h-afrath, ys/sa h-afrant
 kondicional: eo afrew, ty afrew, ys afrew/sa afrew, nu h-afrewn, gw h-afrewth, ys/sa h-afrewnt
 konjunktiw prezensa: eo ai, ty ai, ys ai/sa ai, nu h-aian, gw h-aiath, ys/sa h-aiant
 konjunktiv preterita: eo afews, ty afews, ys afews/sa afews, nu h-afewssen, gw h-afewsseth, ys/sa h-afewssent

Přispomnjenka

Forma sia wurjekuje so ša.



gweddir (hić)
 prezens: eo wa, ty wa, ys gwa/sa wa, nu wan, gw wath, ys/sa want

Konstrukcija gweddir + infinitiw woznamjenja bjezposrědni přichod:

Eo wa wenir gwsc. (Hnydom) přińdu z wami. (Hlej francoske: Je vais venir avec vous.) 

Konstrukcija ystar + particip wotpowěduje jendźelskej konstrukciji to be doing, francoskej être en train de faire qc, na přikład: eo yst canhan (hlej na př. italske sto cantando abo katalanske estic cantant), "I am singing", abo Ys ystafant dorfin, "they were sleeping". 

 Particip infinitiwparticip prezensaparticip preteritacanharcanhancanhad perdderperddenperddeddorfirdorfindorfidesseressenystadaferafenafyd

Kaž woprawdźite romaniske rěče ma brithenig někotre njeprawidłowne (njeregularne) werby, na př. diger (prajić), clodder (začinić), comprêner (rozumić), cyrrir (běžeć), duger (wjesć), lleir (čitać), mither (posłać), tener (dźeržeć) a dr.

REFLEKSIWNE WERBY

Brithenigske refleksiwne werby časujo, nałožuja so refleksiwne naměstniki wotpowědowacych wosobow:

Llawarsi: eo fi law, ty dy law, ys/sa si law, nu nu lawan, gw 'w lawath, ys/sa si lawant

NEGACIJA

Serbskemu negaciskemu prefiksej nje- (abo tež no-, ni-, na př. njerěču, nochcu, nimam) wotpowěduje brithenigske rhen: eo su rhen („njejsym“). 
Jelizo prěni zwuk słowjesneje formy je p, t, c, b, d abo g a za tutej formu rhen sćěhuje, prěni sobuzwuk słowjesneje formy so nazaluje: eo nghant rhen („njespěwam"), 
gw mherddefan rhen („njejsće zhubili“), ys norfira rhen („wón njebudźe spać“). 

KONSTRUKCIJA SA ES

ma samsny woznam kaž jendźelska konstrukcija there is/there are, francoska il y a, španiska hay, italska c’è/ci sono abo němska es gibt (hlej tež serbske wobchadne dawa: W našim měsće serbske knihi njedawaja.)

Sa es yn char, awta su (there are some cars). 
Po negaciji wužiwa so w tutej konstrukciji před substantiwom předłóžka di: Sa es rhen di yn char, žane awta njejsu (There aren't any cars).

 Adwerb (přisłowjesnik) 

Přisłowjesnik twori so zwjetša z kajkostnika z pomocu sufiksa –fent (Andrew Smith we swojim wopisanju britheniga dodawa, zo we wobchadnej rěči wurjekuje so jenož –fen), na přikład bel (rjany) – belfent (rjenje). Přisłowjesnik stopnjuje so tež z pomocu ply, potajkim belfent (rjenje) – ply felfent (rjeńšo). 

Někotre přisłowjesniki stopnjuja so njeprawidłownje: ben (derje) – myl (lěpje), mal (hubjenje) – pui (hubjeńšo). 

Po přisłowjesniku na spočatku sćěhowaceho słowa zetkawamy spěwnu zwukowu změnu.

 Přikład teksta 

GENESIS 11:4-9
 Brithenig
4. Affos ys ddisirent, "Gwath, gwan a eddiffigar yn giwdad per nu, cun yn tyr ke dang a llo gel, ke nu ffagen yn nôn per nu e sun ysparied rhen syrs feig lla der inheir."
5. Mai ill Dôn gwenif a fas a widder lla giwdad e'll tyr ke'll pobl eddiffigafant. 6. Ill Dôn dis, "Ech, alltresig yn pobl ke barol ill llinghedig medissif, ys hyst ant cýnidiad a ffager. Agur sa sera negarad rhen a llo ke ys phrofarewnt a ffager. 7. Gwath, gwan a fas a ystyrddir sew linghedig sig ys nhomprênerewnt rhen sew alltr."

8. Sig ill Dôn llo hyspariaf di llâ syrs lla der inteir, e ys chalfarent a eddiffigar lla giwdad. 9. A es perch sa affell Babel – perch llâ ill Dôn ystyrdd llinghedig ill mun inteir. Di llâ ill Dôn llo hyspariaf syrs ffeig lla der inteir. https://web.archive.org/web/20090529072556/http://hobbit.griffler.co.nz/introduction.html Strony Brithenig

 Serbsce

4. Potom rjeknychu: „Nětko natwarmy město a wěžu, kotrejež wjeršk budźe hač do njebjes sahać! Sčińmy sej mjeno, zo so njebychmy po wšej zemi rozbrojili!“

5. Jahwe pak zestupi, zo by sej wobhladał město a wěžu, kotruž běchu ludźo natwarili. 6. A Jahwe rjekny: „Hlejće, su jedyn lud a rěča witcy jednu rěč. Tole je hakle spočatk jich činjenja, w přichodźe jim hižo ničo njebudźe njemóžne, štožkuli sej wumysla. 7. Tuž da zestupmy a zamućmy tam jich rěč, zo njeby žadyn druheho rěč hižo zrozumił!“ 8. Tuž jich Jahwe rozbroji wottam po wšej zemi, a dybjachu přestać město twarić. 9. Tohodla mjenuja jo Babel. Přetož tam je Jahwe zamućił rěč wšeje zemje, a wottam je jich Jahwe po wšej zemi rozbrojił. Swjate Pismo Stareho Zakonja I, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1976

 Žórła 

 Higley, Sarah L., M/C Journal Vol 3 Issue 1. Citowane jako přikład a posteriori konstruowaneje rěče.
 International Encyclopedia of Linguistics, William J. Frawley, Oxford University Press (C) 2003, p. 154

 Wotkazy 
 Strony Brithenig
 Strony Brithenig (špihel)
 Kultura swěta Ill Bethisad
 Romance glossary (lisćina zakładnych słowow w někotrych romaniskich rěčach a tež w brithenigu a wenedyku)

Kategorija:Alternatiwna historija
Kategorija:Fiktiwne a konstruowane rěče
Kategorija:Planowe rěče