Malešanska cyrkej

Malešanska cyrkej je ewangelsko-lutherski Boži dom na Nawsy w Malešecach, kotryž je so w lěće 1716 natwarił.

 Stawizny 
Na Malešanskej Nawsy steješe hižo do 1600 mjeńša tykowana a ze šindźelemi kryta cyrkej. Tuta so z faru, šulu a wjele chěžemi dnja 12. apryla 1715 wotpali. Nowy cyrkwinski twar z drjewjanej wěžu bu w lěće 1716 na samsnym městnje natwarjeny a hišće 11. nowembra samsneho lěta poswjećeny. Nowonatwar spěchowaše so wot knjeza Christopha Ernsta von Gersdorfa z Plusnikec a dalšich wosadnych. Dnja 24. awgusta 1717 so wot Budyskeho zwonylijerja Christiana Copinusa zhotowjenej wulki a mały zwón připrawištej. Dalši srjedźny zwón z dźěłarnički Michaela Weinholdta z Drježdźan slědowaše hakle 21. septembra 1730. Cyrkej wobhrodźaca murja natwari so w lěće 1732.

Po bitwje pola Bukec w Sydomlětnej wójnje běchu pruscy wojacy w cyrkwi zaměstnjeni. W běhu bitwy pola Budyšina w meji 1813 bu Boži dom drje wot někotrych kanonowych kulow trjecheny, ale jenož snadnje wobškodźeny.

Dokelž bě podstaw zwonow prochniwy, so spočatk 20. lětstotka drjewjana wěža z kamjentnej naruna. Zakładny kamjeń za wot Drježdźanskeho architekta Woldemara Kandlera planowany nowotwar połoži so 2. meje 1913. 

Renowacije běchu w lětach 1836 (wěža), 1868 (cyłkowne wobnowjenje) a 1905. W lětomaj 1989/90 wobnowichu so kózły.

 Twar a interjer cyrkwje 
Masiwny twar ma proste wokna z kulowatymi wobłukami a nutřka płony wjerch we wysokosći wot 7,25 m. W jednorje wuhotowanej cyrkwinej łódźi namakaja so na třoch stronach drjewjane, na stołpach stejace empory a nad sakristijomaj k woběmaj stronomaj cyrkwineje łódźe zaškleńčenej loži za Malešanske a Plusnikečanske knjejstwo. Na wobłoženjomaj knjejstwoweju ložow su wopony w Malešecach knježacych zemjanskich rodow von Gersdorff, von Friesen, von Metzradt a von Schall-Riaucour.

W cyrkwi je dohromady městno za 455 wěriwych we łódźi a dalšich 185 na emporach a 25 w ložomaj.

Wołtarnišćo leži schodźenk wyše hač dołha łódź. Srjedźišćo Božeho domu je hač do wjercha sahacy běło-złoty wołtar z klětku, kotryž bu w lěće 1709 wot Budyskeho rězbarja Theodora Pauseweina zhotowjeny. Na durjach ke klětce je Bóh Wótc ze swětowej kulu w rukomaj zwobraznjeny. Nad zwukowej třěšku trónuje na mróčelemi Jezus Chrystus a nad nim Swjaty duch w podobje hołbja wosrjedź pruhoweho wěnca.

Naprawo wołtarja wisatej wopomnjenskej tafli, wěnowanej woporam swětoweju wójnow z Malešanskeje wosady. Z doby natwara cyrkwje pochadźa cynowa dupa, na kotrejž je napisane Anno 1717, tři hrona a mjeno Hanſs Benad von Jeſsniz. W přizemju wěže namaka so narowny pomnik fararja Hadama Zachariasa Šěracha.

Zwony z lěta 1949 běchu po poł lětstotku pod dźěratej třěchu cyrkwineje wěže tak wobškodźene, zo hodźeštej so jenož hišće dwaj wužiwać. Tuž załoži so w nowembrje 2010 towarstwo k zběranju darow za wobstaranje nowych zwonow. Zhotowjenje, transport a montaža płaćachu cyłkownje 145.000 eurow. Dnja 3. nowembra 2013 zwonjachu nowe zwony z němsko-serbskimi napismami k prěnjemu razej.

 Wosada 
Spočatk 17. lětstotka słušachu k Malešanskej wosadźe wjeski Plusnikecy, Dobrošecy, Brězynka a wudwór Mała Dubrawa z cyłkownje někak 1.400 wosadnymi. Pozdźišo přizamknychu so Ješicy, Chwaćicy a Křiwa Boršć. Poprawom ke katolskej wosadźe swj. Mikławša w Budyšinje słušacy Delnjohórčenjo, kiž wot reformacije do Malešec kemši chodźachu, buchu hakle 1839 oficielnje zafarowani. Po natwarje Chwačanskeje cyrkwje přerjadowachu so Ješicy, Křiwa Boršć a Wulka Dubrawa do nowozałoženeje susodneje wosady.

Hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka prědowaše so w Malešecach prawidłownje serbsce a němsce. W lěće 1900 mějachu we wosadźe 1803 komunikantow, z nich 1645 serbskich a 149 němskich. Posledni serbski farar w Malešecach bě Pawoł Albert (1938–63).

 Fararjo 
 doba  mjeno  ródna wjes  žiwjenske daty  přispomnjenja 1618–1623  Hrjehor Martini  Dažin  ~1575–1632  1623–1627  George Pan      1628–1632  George Crüger      1649–1653  Zacharias Běrlink  Wojerecy  1619–1695  1653–1683  Zacharias Prätorius  Wojerecy  1627–1683  1684–1703  Gregorius Crüger  Choćebuz  1642–1703  1703–1721  Martin Zimmermann  Wóspork  1676–1721  1721–1729  Jan Pawoł Klin  Sprjejcy  1687–1729  1729–1758  Hadam Zacharias Šěrach  Chrjebja  1693–1758  1759–1785  Pětr Ponich  Židow  1716–1785  1786–1798  Samuel Bohuwěr Ponich  Němske Jenkecy  1748–1798  do toho w Jabłońcu 1799–1823  Jurij Nowak  Wóslink  1768–1823  1823–1826  Michał Mjeń  Budyšin  1791–1875  po tym w Bukecach 1826–1834  Handrij Brósk  Rakojdy  1802–1877  po tym w Budestecach 1834–1842  Jurij Arnošt Mróz  Wjelećin  1795–1872  do toho w Hućinje, po tym w Husce 1842–1851  Jan Křesćan Nächster  Budyšin  1807–1851  do toho w Hućinje 1852–1874  Gustav Ferdinand Trautmann  Bart  1811–1874  1874–1877  Oswald Mrózak  Wulke Zdźary  1845–1934  do toho w Chołmje, po tym w Hrodźišću 1878–1904  Bohuwěr Handrik  Kubšicy  1850–1933  do toho diakon w Ketlicach, po tym na wuměnk 1904–1937  Awgust Bohuwěr Mikela  Kumšicy  1870–1945  do toho diakon w Ketlicach, po tym na wuměnk 1938–1963  Pawoł Albert  Cyžecy  1911–1999  posledni serbskorěčny farar; po tym do Michałskeje wosady 1963–1986  Christian-Friedebert Lange      po tym do Lubija 1988–  Fritz-Rainer Neumann       

Farar Albert bě posledni, kiž tež serbsce prědowaše. Za čas nacionalsocializma bě wón přiwisnik „Němskich křesćanow“ (DC) a čłon NSDAP, móžeše pak po wójnje jako „jednory sobuběhar“ dale skutkować.Gerald Stone: Slav outposts in Central European History: The Wends, Sorbs and Kashubs. Bloomsbury, 2015

 Žórła 


 Eberhard Schmitt: Zum 100. Jahrestag der Errichtung des Kirchturmes und anlässlich der Anschaffung von drei neuen Bronzeglocken durch die Kirchgemeinde Malschwitz im Jahre 2013. Oberlausitzer Verlag, Spitzkunnersdorf 2013
 Webstrona wosady Malešecy/Hućina

 Wotkazaj 

 Wopisanje Malešanskeje wosady w Statistice Łužiskich Serbow Arnošta Muki (digitalizat)

Kategorija:Malešecy
Kategorija:Ewangelsko-lutherski cyrkwinski twar
Malešecy
Kategorija:Kulturny pomnik w Budyskim wokrjesu