Dobry počink

Pod dobrymi počinkami rozumi so zamóžnosć a nutřkowna nastajenosć, to dobre z nutřkownym pohonom (to rěka lochko a z wjeselom) činić. W powšitkownišim konteksće woznamjenja počink, zo wobsedźi něchtó pozitiwnu kajkosć. 

 Grjekski a łaćonski wuraz 

Starogrjekski wuraz „areté“ (ἀρετή) a łaćonski wuraz „virtus“ njehodźitej so analognje přełožić. 
Grjekske słowo areté je posudk hódnoty a wopisuje skerje kmanosć a wustojnosć w zmysle kwalitneho přiznaka. Otto Friedrich Bollnow mjenuje jako přikłady za areté mjez druhim tež spěšnosć konja abo wótrosć noža. (Přirunuj tež Platon, Politeia: počink wo konjach a psach.) Łaćonske pomjenowanje virtus wotwodźuje so wot łaćonskeho vir (muž). Muž, abo jasnišo wojowar, płaćeše jako nošer počinkow. 

 Zarjadowanje 

Wučba wo dobrych počinkach je po Schleiermacheru nimo wučby wo hódnotach a winowatosćach jedna z třoch hałuzow etiki.

 Rody počinkow 

Rozeznawa so mjez
 přirodnymi počinkami (w klasiskej etice) 
 přinarodźenymi počinkami
 přiswojenymi počinkami (přez zwučowanje, potajkim činjenje dobreho) 
 nadpřirodnymi počinkami (w křesćanskej teologiji) wot Boha datymi.

 Kardinalne počinki 

Jako štyri klasiske zakładne počinki (kardinalne počinki) płaća mudrosć, sprawnosć, zmužitosć a poměrnosć. Platonowa teorija zakładnych počinkow je za wšu etisku teoriju počinkow směr postajiła. Za Aristotelesa su počinki puć k zbóžnosći. Zbóžnosć pak so tu njezrozumi jako subjektiwne začuće zboža, ale jako poradźene žiwjenje. Žiwjenje je so poradźiło, jeli čłowjek móžnosće zwoprawdźi, kotrež su w nim zapołožene (entelechija). 

 Ryćerske počinki 

Jako ryćerske počinki płaćachu staete, maze a triuwe, štož hodźi so přełožić ze sprawnosću, skromnoścu a spušćomnosću. Alegoriska wuchwalowaca baseń na kejžora Korlu IV. wot Heinricha z Mügelna „Der meide kranz“ (wokoło 1355) wobsahuje wučbu počinkow, w kotrejž wustupuja dwanaće počinkow: Mudrosć, wěrnosć, sprawnosć, smilnosć, měrliwosć, zmužitosć (móc), wěra, poměrnosć, dobroćiwosć, pokornosć, nadźija a lubosć. 

 Byrgarske počinki 

Jako byrgarske počinki płaća wosebje: porjadnosć, zlutniwosć, pilnosć, čistosć a dypkownosć. Byrgarske počinki su wusměrjene na praktiske zmištrowanje wšědneho dnja. Jich socialna funkcija wobsteji w natwarje a zawěsćenju hospodarskeje eksistency. Otto Friedrich Bollnow mjenuje je tohodla tež hospodarske počinki. Mjenuja so byrgarske, dokelž běchu wone w času rozswětlerstwa za byrgarjow trěbny zakład, so přećiwo zemjanstwu kulturelnje a hospodarsce emancipować. 

 Křesćanske počinki 
Křesćanske počinki złožuja so na dźesać kaznjow. W Nowym zakonju wudospołni Jězus tute moralne předstawy w swojim prědowanju na horje z počinkami sprawnosće, smilnosće, něžnosće, čistosće wutroby a měrliwosće. Dale wuči Jězus wo nałožowanju počinkow darjenja jałmožnow, modlenja a so posćenja (Mt. 6, 1-21). Nimo jednanja su jemu wosebje přičiny jednanja wažne.

Tři bójske počinki (tež teologiske počinki) mjenuja so w prěnim lisće japoštoła Pawoła Korinćanam (1 Kor 13,13). Mjez druhimi je je Tomaš z Aquina propagował. Su to: Wěra (łać. fides), nadźija (łać. spes) a lubosć (łać. caritas). 

Po wěrje romsko-katolskeje cyrkwje spožča so wone přez křćeńcu. 

 Buddhizm 

Moraliske zakładne prawidła buddhizma su pjeć silas: 

 Ja slubju, zo so w tym wukmanju, zo žane žiwjenje njemorju abo njezranju.
 Ja slubju, zo so w tym wukmanju, zo sej ničo njebjeru, štož so mi njedawa.
 Ja slubju, zo so w tym wukmanju, zo njewukonjam žane rozwólne požadliwe činitosće.
 Ja slubju, zo so w tym wukmanju, zo přećelsce zmysleny rěču a njełžu.
 Ja slubju, zo so w tym wukmanju, zo njekonsumuju žane substancy, kotrež mój duch zawjerća a wědomje zamuća. 

 Wojerske počinki 

Jako wojerske počinki płaćitej swěra a kameradstwo. W Centralnym słužbowym předpisu zwjazkoweho wójska 10/1 steji mjez druhim, zo stworja zrozumjenje, dobra wola a pomocliwosć kameradstwo, kotrež tež wjetše poćežowanja wudźerži. Dale je pod čisłom 107 napisane: „Wojerskej počinkaj wuwiwatej so w małkich zhromadnosćach armejoweje jednotki. [...] Kameradstwo da dowěru a zepěru. [...] Wopačna česćelakomnosć, egoizm a njesprawnosć kóncuja kameradstwo.“

 Žórła 
 němska wikipedija

Kategorija:Etika