Commonwealth

Commonwealth abo oficielnje Commonwealth of Nations je mjezystatny zwjazk, kotryž wobsteji předewšěm ze Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje a jeho něhdyšich kolonijow. Załoženje a institucionalizacija tutoho zwjazka spočatk 20. lětstotka bě reakcija Zjednoćeneho kralestwa na prócowanja jeho teritorijow Kanada, Južna Afrika, Awstralska a Nowoseelandska wo njewotwisnosć, zo by tute dale z Britiskim mócnarstwom zwjazała.

Po přistupach Indiskeje (1947), Ceylona (1948) a Pakistana (1949), kotrež do jich njewotwisnosće k Britiskemu mócnarstwu słušachu, nasta moderny Commonwealth (New Commonwealth). 1957 přistupi něhdyša kolonija Ghana jako prěni srjedźoafriski kraj. Commonwealth bywaše hromadźišćo něhdyšich britiskich kolonijow; při tym njeje wot wuwołanja republiki hižo trěbne, zo připóznaja čłonske staty britisku kralownu tež jako swójsku statnu hłowu. Dla dekolonizacije přiběraše ličba čłonow wot wósom w lěće 1955 na 20 w lěće 1964. Z Commonwealtha nasta multietniska a multikulturna organizacija. 1995 přistupi Mosambik jako prěni kraj, kotryž ženje britiska kolonija njebě; w lěće 2009 slědowaše Ruanda jako něhdyša belgiska kolonija.

Dźensa ma Commonwealth 53 čłonskich statow, z kotrychž je 16 (tak mjenowane Commonwealth Realms) w personalnej uniji ze sobu zwjazane. W tutych krajach je britiski kral Charles III. oficielny hłowa stata. Zo bychu swoju njewotwisnosć wuzběhnyli, mjenuja jeho pak w jednotliwych krajach oficielnje jako King of Canada, King of Australia, King of New Zealand atd. 

Dźensa su nimale 30 % swětoweho wobydlerstwa – cyłkownje wjace hač dwě miliardźe ludźi – w statach Commonwealtha žiwe.

 Zarjad 
Oficielna hłowa Commonwealtha je britiski kral abo britiska kralowna. Nimo toho eksistuje Commonwealth Office w Londonje, kotrež rjaduje wšědne naležnosće. Šef tutoho zarjada je generalny sekretar.

 Generalni sekretarojo 
 mjeno ródny kraj nastup zastojnstwa kónc zastojnstwa Arnold Smith   1. julija 1965 30. junija 1975 Shridath Ramphal   1. julija 1975 30. junija 1990 Emeka Anyaoku   1. julija 1990 31. měrca 2000 Don McKinnon   1. apryla 2000 31. měrca 2008 Kamalesh Sharma   1. apryla 2008 w zastojnstwje

 Předsydźa 
 mjeno ródny kraj nastup zastojnstwa kónc zastojnstwa Thabo Mbeki   12. nowembra 1999  2. měrca 2002 John Howard   2. měrca 2002  5. měrca 2003 Olusegun Obasanjo   5. decembra 2003  25. decembra 2005 Lawrence Gonzi   25. nowembra 2005  23. nowembra 2007 Yoweri Museveni   23. nowembra 2007 27. nowembra 2009 Patrick Manning   27. nowembra 2009 25. meje 2010 Kamla Persad-Bissessar  26. meje 2010 28. oktobra 2011 Julia Gillard   28. oktobra 2011 27. junija 2013 Kevin Rudd  27. junija 2013 18. septembra 2013 Tony Abbott 18. septembra 2013 15. nowembra 2013 Mahinda Rajapaksa  15. nowembra 2013 w zastojnstwje

 Čłonske staty 
  (1981)
  (1931)
  (1973)
  (1972)
  (1966)
  (1981)
  (1966)
  (1984)
  (1961)
  (1978)
  (1970) – 1987 wustupili a 1997 znowa přistupili, 2000–01 suspendowane, wot septembra 2009 znowa suspendowane
  (1957)
  (1974)
  (1966)
  (1947)
  (1962)
  (1931) – 1961 wustupiła, 1994 znowa přistupiła
  (1995) – jenož mjeńša połojca běše z britiskej koloniju
  (1931)
  (1963)
  (1979)
  (1966)
  (1957)
  (1964)
  (1982)
  (1964)
  (1968)
  (1995) – ženje njebě britiska, ale portugalska kolonija
  (1990) – běše hač do lěta 1919 němska kolonija a steješe potom pod južnoafriskim zarjadnistwom. Jeničce kónčiny wokoło Walvisbay běchu z dźělom britiskeho mócnarstwa.
  (1999)
  (1960) – wot 1995 do 1999 suspendowana
  (1931) 
  (1947) – 1972 wustupił, 1989 znowa přistupił, wot 1999 do 2004 suspendowany, 2007–08 znowa suspendowany
  (1975)
  (2009) – ženje njebě britiska kolonija, ale najprjedy němska a potom belgiska
  (1978)
  (1964)
  (1970)
  (1976)
  (1961)
  (1965)
  (1948) 
  (1983)
  (1979)
  (1979) 
  (1968)
  (1961)
  (1970)
  (1962)
  (1978)
  (1962) 
  (1980) 
  (1931)

 Něhdyše čłonske staty 
 20px| Nowofundlandska (1931, wot 1949 dźěl Kanady)
  (1931, 1949 wustupiła)
  (1957, wot 1963 dźěl Malajzije)
 20px| Sansibar (1961, wot 1964 dźěl Tansanije)
  (1961, wot 1964 dźěl Tansanije)
  (1980, wustupi 7. decembra 2003)
  (1965, wustupi 2. oktobra 2013)

 Wotkaz 

Kategorija:Mjezynarodna organizacija
Kategorija:London