Baćoń

Baćoń ( Storcha) je hornjołužiska wjeska w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži 202 metraj nad mórskej hładźinu wyše doliny Čornicy a słuša z lěta 1994 k Hodźijskej gmejnje. Baćoń je najmłódša katolska wosadna wjes w Serbach a stejišćo cyrkwje Jězusoweje wutroby.

 Geografija 
Wjeska namaka so w hornjołužiskej pahórčinje při wuchodnej kromje něhdźe 210 metrow wysokeho kopca nad dolinu Čornicy. Hłowna dróha wot Haslowa do Chrósćic wjesku wot wuchoda do zapada přeprěkuje. Wokoło Baćonja namakaja so najwunošniše pódy stareho Budyskeho wokrjesa.

Susodne wjeski su Nowy Łusč (gmejna Bóšicy) na sewjeru, Wutołčicy (gmejna Njeswačidło) na sewjerowuchodźe, Haslow na wuchodźe a Čornecy na juhozapadźe.

 Stawizny 
Na Baćońskich honach nadeńdźechu mjez druhim sudobjo bjez wuška z bronzoweje doby a we wjesce samej słowjansku sydlensku jamu z keramiku a sekeru z 12. lětstotka. W lěće 1799 namakany hornc wobsahowa Dźěwinske, Mišnjanske a hornjołužiske pjenjezy z doby mjez 1191 a 1200, štož na to pokaza, zo eksistowaše na městnje Baćonja hižo w tym času sydlišćo při wažnej wikowanskej dróze Via regia.

Prěnje historiske naspomnjenje jako Batin je z lěta 1380. Do němčiny přełožena forma městneho mjena jewi so hakle 1658 k prěnjemu razej. Mjeno pochadźa pak wot zwěrjaceho pomjenowanja a so na geografiske połoženje wysoke nad Čornicu poćahuje – z wuhladom kaž z baćonjaceho hnězda –, pak přińdźe wot staroserbskeho předmjena Bata (Batin jako „sydlišćo Baty“).Ernst Eichler, Hans Walther: Historisches Ortsnamenbuch von Sachsen. Zwjazk II, Akademie Verlag, Berlin 2001, str. 468

W 15. lětstotku běchu Baćonjenjo jako wićežni burja wotwisni wot Budyskeho hrodu. W lěće 1777 nimo krajneho bohotstwa tež Budyske tachantstwo a mjeztym załožene Baćońske ryćerkubło podźěle wsy wobsedźeštej.

W lětach 1882–87 natwarichu na iniciatiwu towarstwa Cyrila a Metoda z pomocu darjenskich pjenjez ze serbskeje ludnosće nowogotisku Baćońsku cyrkej „Jězusoweje wutroby“. W lěće 1889 wotewrě so prěnja Baćońska šula. Do toho běchu šulerjo ze wsy do Čornec chodźili. Wot lěta 1892 je Baćoń wuchadźišćo křižerskeje procesiony do Radworja.

Dnja 20. februara 1923 załoži so Baćońska jednota Serbskeho Sokoła ze starostu Jurjom Lešawu.Přehlad něhdyšich jednotow Sokoła, wotwołane dnja 25. januara 2020

Hač do lěta 1962 bě Baćoń samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Haslowom, Pozdecami, Libonjom a Čornecami. 1980 zawrěchu šulu, tak zo chodźa Baćońscy šulerjo wot toho časa pak do Chróšćanskeje, pak do Hodźijskeje šule.

 Wobydlerstwo 
 Podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Hodźij   Baćoń  gmejna ličba wobydlerjow  87  3203 ličba domjacnosćow  30  1336 wosoby na domjacnosć  2,9  2,4 swójby  24  1024 bydlenske twarjenja  23  1030 bydlenska přestrjeń na wosobu (m²)  35,1  42,3 přerězna staroba w lětach  41,0  45,8 kwocient młodostnycha  21 %  23 % kwocient starychb  19 %  36 % podźěl prózdne stejacych bydlenjow  3,3 %  6,7 % a: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65b: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

Po Arnošta Mukowej statistice měješe Baćoń we 1880tych lětach 89 wobydlerjow, mjez nimi 88 Serbow a jenož jedyn Němc. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Baćońskeje gmejny wot hišće 70,9 %.

W lěće 1925 běchu mjez 92 wobydlerjemi 79 katolskich (86 %) a 13 ewangelskich.

 Nabožina 
W lěće 1925 bě mjez 92 wobydlerjemi 79 katolskich a 13 ewangelskich. Katolscy wěriwi přisłušachu wot něhdźe 1600 hač do lěta 1911 Chróšćanskej wosadźe. Nowonatwarjena Baćońska cyrkej bě wot 1887 z filialu Chróšćanskeje wosady a płaći wot lěta 1911 hač do dźensnišeho jako wosadna cyrkej. Katolska kapałka w Smochćicach je Baćońska filiala. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Njeswačanskeje wosady.

 Zajimawostki 
 Cyrkej Jězusoweje wutroby 

Baćońska wosadna cyrkej Jězusoweje wutroby je najmłódša w Serbach. Wona natwari so w lětach 1882–87 po tym, zo bě so Towarstwo Cyrila a Metoda w lěće 1869 za nowotwar serbskeje cyrkwje rozsudźiło. Tuchwilny farar Baćońskeje wosady je Gerat Wornar (wot 1978).

 Wosobiny 
 W Baćonju so narodźili 
 Měrćin Bałcar (1711–1785) – farar, awtobiograf
 Jakub Šewčik (1867–1935) – farar, kulturny stawiznar, basnik
 Jurij Šewčik (1862–1932) – wučer, towarstwowy prócowar
 Michał Šewčik (1870–1903) – farar, stawiznar, publicist
 Beno Symank (1890–1980) – sudnik, narodny prócowar
 Jurij Knebel (1934–2020) – prastawiznar a archeologa

 We wsy skutkowali 
 Jurij Libš (1857–1927) – farar, rěčespytnik a spisowaćel; 1893–1902 kapłan a 1902–10 farar w Baćonju
 Jan Symank (1860–1941) – wučer a kulturny stawiznar; 1889–1924 šulski nawoda a kantor w Baćonju
 Jurij Delan (1878–1952) – farar, fejetonist, kulturny stawiznar a Domowinjan; 1910–40 farar w Baćonju
 Michał Kětan (1892–1965) – farar, kulturny stawiznar a redaktor; 1945–61 farar w Baćonju
 Gerat Wornar (* 1942) – farar a awtor; wot 1978 w Baćonju
 Tomaš Žur (* 1954) – organist při Berlinskej katedrali Swj. Jadwigi; wotrosćeny w Baćonju

mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Baćonja z juha

 Žórła 


 Jan Krawc: Baćoń – wjes na wyšinje. W Rozhledźe 4/1993 [lětnik 43], str. 122–124

 Wotkaz 

Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
Kategorija:Hodźij
Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1380
Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)
Kategorija:Cyrkwinska wjes
Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1962
¼