Bělšecy

Bělšecy ( Ebendörfel) su hornjołužiska wjes  w juhu Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1950 k Budestečanskej gmejnje.

 Geografija 
Wjes leži štyri kilometry južnje Budyšina na sewjerozapadnej skłoninje Lubina při zwjazkowej dróze 96, wjedźacej z wokrjesneho města do Žitawskeho směra. W staršej delnjej wsy namaka so křižowanišćo krajneje dróhi z pućom, kiž wjedźe přez Lubjenc do Rachlowskeje doliny pod Čornobohom. Młódša hornja wjes nasta hakle po lěće 1900, leži něhdźe 30 metrow wyše a je ze susodnym Rašowom zwjazana.

We wokolinje Bělšec wužórlitej so Bobolčanska a Třělanska woda, přitokaj Albrechtowki.

 Ležownostne mjena 
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dolcy, Hromadnik, Róžowy, Wopuše, Rokoty, Bělawa (skała a polo), Pola křiža, Doły, Strónje, Močidło, Pola dubika, Poslědki, Za hunami, Syćinki, Zahory, Papjernik, Lubin (hora).Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 5 (digitalizat).

+ Historiske serbske mjena lěto mjeno 1700  Bielscheze 1800  Bjelczezy ~1840  Bjelžezy 1843  Bjelčecy 1886  BělšecyErnst Eichler, Hans Walther: Historisches Ortsnamenbuch von Sachsen. Zwjazk I, Akademie Verlag, Berlin 2001, str. 225sl.

 Stawizny 
Słowjanska wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1365 jako Belczewicz, Belcschewicz. Němska mjenowa forma zjewi so hakle w lěće 1732 jako Ebendörffel. Hišće hač do kónca 19. lětstotka bě w oficielnych kartach alternatiwne mjeno Belschwitz zapisane. Tute pochadźa wot staroserbskeho muskeho mjena Běliš („tón běły“).

Stara wjes wobsteji ze sedmich wulkich statokow, při čimž najwjetši statok sudnisku móc wukonješe. Ležownostne knjejstwo měješe wot 15. hač do 19. lětstotka Budyske tachantstwo, čehoždla so wěsty katolski podźěl wobydlerstwa dźeržeše.

W lěće 1900 wotewri Bělšečanski bur Robert Fleischer nowu cyhelnju při Bobolčanskej wodźe, kiž přeńdźe 1904 do zhromadneje cyhelnje Budyskich twarskich mištrow. Hlinu wottwarichu w bliskich wotkrytych jamach.

Hač do lěta 1950 běchu Bělšecy samostatna gmejna, kiž so potom do Budestec zagmejnowa.

 Wobydlerstwo 
mini|left|Powětrowy wobraz Bělšec (2019)
 Podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Budestecy   Bělšecy  gmejna ličba wobydlerjow  234  2823 ličba domjacnosćow  99  1287 wosoby na domjacnosć  2,4  2,2 swójby  71  903 bydlenske twarjenja  74  811 bydlenska přestrjeń na wosobu (m²)  41,2  43,9 přerězna staroba w lětach  44,9  47,2 kwocient młodostnycha  31 %  23 % kwocient starychb  39 %  42 % podźěl prózdne stejacych bydlenjow  7,1 %  7,4 % a: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65b: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

W lěće 1822 bě w Bělšecach jednaće swójbow ze swójskej žiwnosću žiwych, cyłkownje 36 wosobow. 21 swójbow z 48 čłonami dźěłachu za dnjowu mzdu. Wothladajo wot toho běštej korčma a kowarnja we wsy, kaž tež 12 konjow, wołaj, 44 kruwow, wósom ćelatow a 200 wowcow.

We 1880tych lětach mějachu Bělšecy po Mukowej statistice 226 wobydlerjow, z nich 210 Serbow (93 %) a 16 Němcow.

Wot časa reformacije je wjetšina Bělšečanow ewangelska, bě pak dla ležownostneho knjejstwa dołho nuzowana, so w Budyskej Serbskej cyrkwi křćić a wěrować dać. Přisłušne pohrjebnišćo bě katolski kěrchow w Mnišoncu. W lěće 1925 bě mjez 368 wobydlerjemi 319 ewangelskich (86,7 %) a 49 katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša wot spočatka 17. lětstotka k Budestečanskej wosadźe, katolscy chodźa ze starodawna do Budyskeju cyrkwjow.

 Zajimawostki 
Wyše Bělšec při puću na Lubin steji wojerski pomnik z granodiorita wot Pichowa z dwurěčnymi němsko-serbskimi napisami, wěnowany padnjenym prěnjeje swětoweje wójny. We wsy samej nadeńdźemy při Hłownej dróze derje zdźeržanu tykowanu chěžu ze stołom. Na w zašłosći tule knježacu ekumenu pokazujetej katolski modlerski stołp wot 1865 a ewangelski Lutherowy kamjeń wot 1883.

 Wosobiny 
 Jan Hawštyn Jakubec (1700–78), duchowny a fundator hospitala w Kulowje; rodźeny w Bělšecach
 Franc Měrćink (1852–1910), wučer, propagator słowjanskich literaturow w młodych lětach; rodźeny w Bělšecach
 Handrij Pjenck (1808–49), duchowny, wučer, redaktor, přełožer a spisaćel; rodźeny w Bělšecach
 Hana Rězakec (1872–1951), kontoristka w redakciji Katolskeho Posoła; rodźena w Bělšecach
 Michał Rostok (1821–93), wučer a přirodospytnik; rodźeny w Bělšecach

 Žórła 


 Wotkazaj 



Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
Kategorija:Budestecy
Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1365
Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)
Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1950