Gallišćina

Gallišćina bě keltiska rěč, kotraž bu w starowěku w Galliskej rěčana. To su teritorije dźensnišich krajow:
 Francoska
 Belgiska
 Zapadna Němska
 Sewjerna Italska
Lepontišćina a galatišćina běštej podobnej rěči, ale so wot někotrych awtorow za narěči matej. Wona je nimo keltiberišćiny hłowne žórło za twjerdźowe keltiske rěče.

 Dopokazy 
Dopokazy gallišćiny su znate w dwěmaj alfabetomaj, a to w grjekskim alfabeće (wot 3. lětstotka před našim ličenjom časa hač do spočatka 1. lětstotka našeho ličenja časa) a we łaćonskim alfabeće (wot kónca prěnjeho lětstotka do Chr. hač do kónca štwórteho lětstotka po Chr.).

Najwažnišej dopokazaj rěče stej Kalender wot Coligny (50–80) a grafiti wot Condetomagos (La Graufesenque, 1. lětstotk). Mało dlěšich tekstow su we łaćonskim alfabeće pisane. Při tym wołojowa plata wot Lezoux wobsahuje něhdźe 50 słowow, mjeztym zo plata wot Chamalières wobsahuje wjace hač 50 a plata wot Larzac samo wjace hač 160 słowow. Najwjace napismow je krótke a wobsahuje nimo mjenow jenož někotre stereotypiske rěčne wobroty.

 Rěčne přiznamjenja 
Indoeuropski *kw bu w gallišćinje – kaž w druhich tak mjenowanych p-keltiskich rěčach – do *p  přeměnjeny, na př. petor- "štyri" (přir. , ale ; tež łaćonsce quatuor). Při tym w słowach kaž na př. Epona „konjowa Bohowka“ gallišćina njeje p do b dale přeměniła, kaž na př.  "žrěbjo". Iršćina je c (z *kw) do ch dale přeměniła, kaž na př. each "kóń" (přir. łaćonske equus "kóń").

Na rozdźěl wot kupokeltiskich rěčow wjele kóncowkow buchu wobchowane, kaž tež stary slěd słowow po SVO-šema. Nimo toho nazwukowa mutacija (němsce Anlautmutation) w gallišćinje hišće njeeksistowaše.

 Městne mjena 
Mnoholičbne městne mjena zapadneje Europy pochadźa z gallišćiny, kaž na přikład Bordeaux z Burdigalia, Wien z Vindobona, Genf z Genava a Zürich z Turicon. Samo galliske sufiksy namakaja so w městnych mjenach, kaž na př. -ac w formje -ac w Bretanji (St-Briac), w formje -ai abo -y w sewjernej Francoskej (Virtai, Vitry, Argancy z ArgentiacumHlej Maier, strona 96, pod hesłom Ortsnamen, Orly z Aureliacum) a w formje -ac w juhu (Cognac, Vitrac). Ale tež w Němskej so warianće tutoho sufiksa namakatej, a to -ach a -ich, na př. Andernach z Antunnacum.

 Słowoskład 
Słowoskład gallišćiny je jenož zdźěla znaty.

 allosHlej při Wordgumbo „druhi“ (přir. )
 ater „nan“ (přir. )
 aus „wucho“
 bardos „poet“ (přir. )
 beber, bibro-' „bobr“
 bekos „pčołka“ (přir. )
 beremi „ja njesu“ (přir. )
 briga "hórka" (přir. )
 cambios „wuměna“
 carrosHlej při Cherpillod „wóz“ (přir. )
 dumno- „swět“ (přir. )
 dunum „hród“  (přir. )
 eimu „dźemy“
 epos, eqwos „kóń“ (přir. )
 giam- „zyma“ (přir. )
 nemeton „swjatnišćo“
 oinos'' „jedyn“ (přir. )

 Přikład 
galliski tekst   přełožkΣΕΓΟΜΑΡΟΣ/ ΟΥΙΛΛΟΝΕΟΣ/ ΤΟΟΥΤΙΟΥΣ/ ΝΑΜΑΥΣΑΤΙΣ/ ΕΙΩΡΟΥ ΒΗΛΗ/ΣΑΜΙ ΣΟΣΙΝ/ ΝΕΜΗΤΟΝ (hl. wobraz)Segomaros Ouilloneos tooutious Namausatis eiōrou Bēlēsami sosin nemēton.   Segomaros, syn Villu, měšćan Nîmesa, je Belisamje tutu swjatnicu wěnował (abo darował).Bernhard Maier: Kleines Lexikon der Namen und Wörter keltischen Ursprungs, Verlag C.H.Beck, München 2003, ISBN 3-406-49470-6, str. 16.

 Nóžki 

 Žórła 






 Eksterne wotkazy 
 Lisćina galliskich słowow při Wordgumbo 
 Nastawk při indoeuro.bizland.com 

Kategorija:Keltiske rěče