Hornjoserbšćina

Hornjoserbšćina je zapadosłowjanska rěč, kotraž so w Hornjej Łužicy wokoło městow Budyšin, Kamjenc a Wojerecy rěči. Wona je přiwuzna z delnjoserbšćinu w susodnej Delnjej Łužicy, čěšćinu, pólšćinu, słowakšćinu a kašubšćinu. Jako słowjanska rěč hornjoserbšćina k indoeuropskim rěčam słuša.

Prawniski status hornjoserbšćiny w Sakskej rjaduje Sakski serbski zakoń.

 Alfabet 

Hornjoserbšćina pisa so z wariantu łaćonskeho alfabeta z přidatnymi pismikami č [], ć [], ě, ł, ń, ó, ř, š a ž kaž tež digrafomaj dź [] a ch.

 Prawopis 
Moderny, tak mjenowany analogny prawopis po čěskim přikładźe wuwiwaše so za serbšćinu pod wliwom Jana Pětra Jordana, Jana Arnošta Smolerja a Michała Hórnika w běhu 19. lětstotka a přesadźi so najprjedy w katolskim a hakle po nanuzowanej přestawce serbskeho pismowstwa mjez 1937 a 1945 tež w ewangelskim wobłuku. Do toho wužiwaše so za serbske teksty frakturne pismo z diakritiskimi znamješkami za wěste zwuki. Zdobom eksistowachu wjacore prawopisne normy, kotrež buchu doskónčnje hakle w 1950tych lětach zjednoćene. 

 Gramatika 
Hornjoserbšćina ma sydom padow (nominatiw, genitiw, datiw, akuzatiw, instrumental, lokatiw, wokatiw) a tři gramatiske čisła (numera), nimo singulara (jednota) a plurala (mnohoty) tež dual (dwojota). Kaž němčina ma wona tři gramatiske rody: maskulinum, femininum a neutrum.

Serbski werb wustupuje w třoch modusach: indikatiw, konjunktiw a imperatiw.

Charakteristiske za hornjoserbšćinu přirunajo z druhimi zapadosłowjanskimi rěčemi je nimo toho wobchowanje słowjanskeho syntetiskeho preterituma (wón wobwliwowaše) nimo analytiskeho perfekta (wón je wobwliwował), kotryž wustupuje w dwěmaj formomaj (aorist, imperfekt) wotpowědnje aspektej werba.

 Narěče 
Hornjoserbšćina wobsteji resp. wobsteješe z wjacorych dialektow, kotrež so zdźěla chětro wot so rozeznawachu. Nimo hłowneju narěčow, z kotrejuž je so dźensniša spisowna rěč do dalokeje měry wuwiła (Katolska a Budyska narěč) běchu to po Hincu Šewcu Kulowska narěč sewjernje poprawneho katolskeho dialekta, Holanska narěč wuchodnje njeje mjez Wulkimi Zdźarami a Delnim Wujězdom, Wuchodna holanska narěč zady Delnjeho Wujězda přez Klětno a Chrjebju hač do Nisčanskeje kónčiny, mjeztym wotemrěta Lubijska narěč na juhowuchodźe a Wóslinčanska narěč zapadnje Kulowskeje. Wyše Budestec mějachu runje tak wosebity dialekt, kotryž so druhdy jako Horinska narěč mjenowaše.

Wšě narěče na sewjeru runje naličenych (Złokomorowska, Wojerowska, Sprjejčanska, Slepjanska, Wochožanska a Mužakowska narěč) njesłušeja po linguistiskich aspektach hižo do sameje hornjoserbšćiny, ale tworja přechodne dialekty mjez hornjo- a delnjoserbšćinu.

 Wotkazy 

 Słownikaj 
 Serbsko-němski słownik z deklinaciju a konjugaciju
 Němsko-serbski słownik/Prawopisny słownik

 Korpus 
 Korpus Serbskeho instituta

 Dalše 
 Online-kurs hornjoserbšćiny (schodźenki A1–B1)
 Awtomatiski serbsko-němski přełožowar „sotra“
 Wikisłownik: Wurjekowanje a zwukowe pismo
 Serbska online-karta Łužicy na luzica.la
 Kurs serbskeje rěče, wšě dialogi z rumunskeje wučbnicy hornjoserbšćiny Curs practic de limba sorabă

!
Kategorija:Zapadosłowjanske rěče
Kategorija:Rěče Němskeje