Jaseńca (Bóšicy)

Jaseńca (prjedy tež Jasońca;  Jeßnitz) je wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša z lěta 1936 k Bóšičanskej gmejnje a leži w serbskim sydlenskim rumje. Do toho běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Nowa Jaseńca.

 Geografija 
mini|left|Karta Jaseńcy wokoło 1800
Wjes leži w Hornjołužiskich honach njedaloko Chrósćic, něhdźe 17nbsp;kilometrow sewjerozapadnje wot Budyšina. Susodne wjeski su Dobrošicy w sewjeru, Bóšicy we wuchodźe, Hora w juhowuchodźe, Łusč w juhu, Chrósćicy w juhozapadźe a Hórki w sewjerozapadźe. Juhozapadnje – mjez Jaseńcu a Chrósćicami – zběha so Šibjeńca (216 m). Wosrjedź wjeski namaka so poměrnje wulki wjesny hat.

 Stawizny 
Naspomni so prěni króć pisomnje w lěće 1365 jako Jesnicz. Hač do toho bě wjeska z dźělom wulkeje Hodźijskeje wosady, a wot toho Njeswačanskeje. Wjesne mjeno pochadźa ze staroserbskeho Jesenica abo Jasenica a woznamjenja „sydlišćo při jasenjowym lěsu“ abo tež „rěčka přez jasenjowy lěs“. Dźensniša serbska forma jewi so pisomnje prěni raz w lěće 1684 w Radworskich cyrkwinskich knihach jako z Yaßencze.Ernst Eichler, Hans Walther (wud.): Historisches Ortsnamenbuch von Sachsen. Zwjazk I, Berlin 2001, str. 456 Wot lěta 1458 je ryćerske kubło na zapadnej kromje wjeski zapisane. Jako docpě reformacija mjez 1545 a 1555 Njeswačansku wosadu, dóstanu so Jasčanscy katolikojo do Chróšćanskeje wosady. Dźensniši barokowy twar natwari so spočatk 18. lětstotka.

Jasčanske serbske towarstwo „Katolska Bjesada za Jaseńcu pola Njeswačidła a wokolinu“ bu dnja 26. decembra 1873 na Horje załožene, hraješe wulku rólu we wjesnym žiwjenju a słušeše 1912 k sobuzałožerjam Domowiny. 1880 załožichu Jasčenjo najprěńše serbske wjesne dźiwadło. Bjesadźe bu w lěće 1937 kaž Domowinje samej zakazana dalša dźěławosć. Wot lěta 1981 nosy Jasčanska Domowinska skupina čestne mjeno Bjesada. Wot 1901 do 1932 wobsteješe w Jaseńcy nimo toho jedne z mało serbskich kolesowarskich towarstwow, Kołojězdne towarstwo Jednota.

W Prěnjej swětowej wójnje wumrě 12 mužow z Jaseńcy a Noweje Jaseńcy.

Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom dyrbjachu Jasčanske dźěći wot šulskeho lěta 1937/38 do němskeje šule w Bóšicach chodźić. Kónc Druheje swětoweje wójny zniči so jedna jenička chěžka we wsy, porno druhim wsam we wokolinje njebu Jaseńca wulce wobškodźena. Po wójnje přińdźechu 15 do 20 ćěkanskich swójbow do wsy.

 Wobydlerstwo 
mini|Powětrowy wobraz ryćerkubła
Po wobydlerstwje je Jaseńca po Wětrowje druhi najwjetši gmejnski dźěl Bóščanskeje gmejny.

W lěće 1884 měješe wjeska po statistice Arnošta Muki 288 wobydlerjow, a to 281 Serbow (98 %) a jenož sydom Němcow.

Hač do lěta 1925 bě wobydlerstwo na 329 přiběrało, wot toho běchu 248 wobydlerjow katolskeje wěry (75 %). Katolscy Jasčenjo přisłušeja Chróšćanskej wosadźe, ewangelscy Njeswačanskej.

 Pomnik 
Na kóncu wjeski při dróze do Horjanskeho směra namaka so na prawym boku wojerski pomnik za Jasčanskich padnjenych wobeju swětoweju wójnow.

 Wosobiny 
 Korla Awgust Räda (1864–1946), zahrodnik, krajinowy architekt a dendrologa w Budapesće; narodźeny na Jasčanskim kuble, wotrostł na Židowje
 Jurij Handrik (1897–1963), farar, kulturny prócowar a městopředsyda Domowiny; narodźeny w Jaseńcy

 Hlej tež 
 Kulturne pomniki w Jaseńcy

mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Jaseńcy (2017)

 Žórła 
 Ludwig Zahrodnik: Sydlišćo při Jasenjowym lěsu. W Rozhledźe 11/1993, str. 389–391


 Wotkazaj 



Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
Kategorija:Bóšicy
Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1365
Kategorija:02699
Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)
Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1936