Cezišćina

Cezišćina je sewjerowuchodnokawkaska rěč, kotraž so wot něhdźe 15.000 rěčnicow w juhozapadźe Dagestana rěči. Dokelž žana spisowna rěč njeje, wužiwatej so k pisomnej komunikaciji awarišćina abo rušćina, kotruž najwjetši dźěl Cezow jara derje wobknježi. Cezišćina so na šulach njewuwučuje. Wona ma wjele požčonkow z rušćiny, awaršćiny, persišćiny, georgišćiny a turkskich rěčow regiona.

 Mjeno rěče 
Mjeno cez pochadźa wot ceziskeje rěče a woznamjenja worjoł. W druhich rěčach mjenuje so druhdy mjenuje cezišćina po jeje georgiskej mjenje, dido.

 Narěče 
Cezišćina hodźi so do slědowacych narěčow rozrjadować, kotrež buchu po wsach pomjenowane, w kotrychž so rěča; swójske mjenowanja wsow su tu w datym času w spinkach mjenowane:
 Asach (Asaq)
 Tsebari (Ceboru)
 Mokok (Newo)
 Kidero (Kidiro)
 Sagada (Soƛʼo)

 Fonologija 
Wšě fonemy su nalistowane ze swojimi wotpowědnikami w IPA [brackets], łaćonskim a kyriliskim alfabetom.

 Konsonanty 

 Bilabial Dental Lateralne Palatal Welar Uwular Faryngalne Glotalne Kluzil [p] [b] [pʼ]p b pʼп б пI [t] [d] [tʼ]t d tʼт д тI [k] [ɡ] [kʼ]k g kʼк г кI [qʼ]qʼкъ Frikatiwne [s] [z]s zс з [ɬ]łлъ [ʃ] [ʒ]š žш ж [x] [ɣ]x ɣх гъ [ħ] [ʕ]ħ ʕхI гI [h]hгь Afrikatne [ʦ] [ʦʼ]c cʼц цI [t͡ɬ] [t͡ɬʼ]ƛ ƛʼлI кь [ʧ] [ʧʼ]č čʼч чI [q͡χ]qхъ Nazal [m]mм [n]nн Likwid [r]rр [l]lл Połwokal [w]wв [j]yй

 Cezišćina pokaza inwentar 33 konsonantow.
 Glottalny kluzil ([ʔ]) njeje fonemiski ale wustupuje awtomatisce před njefaryngalowanymi wokalemi w poziciji na spočatku słowa.
 Konsonantowe zeskupjenja buchu často wułamane přez zasunjenje epentetiskeho wokala [e]. Po [j], zasunjeny wokal je [i].
 Nazwukowe konsonanty so móžeja faryngalować a su markěrowane jako tajke w namjetowanej ortografiji přez mały [ˁ], kotryž slěduje konsonant; w kyriliskim prawopis palochka ("Ӏ" abo "I") so wužiwa po wokalu, kotryž slěduje konsonant.

 Konsonantowe faryngalowanje na kóncu złóžkow je transkribowane w kyriliskej z Cʼ (hdźež C steji za konsonant) a z VCˁ we łaćonskej transkripciji (V steji za wokal). Někotre słowniki pisaja to jako VIC , kotrež čini sćěh CVIC dwuzmyslny (hlej deleka).
 Konsonantowe faryngalowanje na kóncu złóžkow je transkribowane w kyriliskej z CVI (palochka slěduje wokal, mjeztym zo faryngalowanje aktualnje wobwliwuje jón bóle hač předchadny konsonant) a z CˁV we łaćonskej transkripciji.
 Faryngalizacija wězo pječa je epiglotalna.

 Labializowane konsonanty buchu pisane jako Cв w kyriliskej a jako Cʷ we łaćonskej transkripciji. Konsonant pola p, pʼ, b, m, w, n, l, y a ʕ so móže labializowany.

 Literatura 
 Bokarev, E. A. 1967. "Cezskij jazyk". In: Jazyki narodov SSSR, Bd. 4. Moskau: Izdatel'stvo «Nauka». S. 404–420.
 Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Tsez// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

 Wotkazy 
 Ethnologue-rozprawa wo Tsezišćinje
 http://en.wikipedia.org/wiki/Tsez (jara nadrobny nastawk)

Kategorija:Kawkaske rěče