Rakecy

Rakecy ( Königswartha) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, sewjernje Budyšina. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.

 Geografija 
Wjes nadeńdźe so při zwjazkowej dróze B96 mjez Budyšinom a Wojerecami a leži we łučinje Čornicy na prawym brjoze rěčki. Južnje Rakec wotboča Młynska hrjebja wot hłowneho promjenja Čornicy a ćeče potom nimo něhdyšeho ryćerkubła a ewangelskeje cyrkwje přez wjes. Stary wjesny dźěl nadeńdźe so zapadnje zwjazkoweje dróhi wokoło charakteristiskeho torhošća, za wjesne poměry chětro wulkeho. Wuchodnje Hłowneje dróhi rozpřestrěwaja so sydlišća z 20. lětstotka. Tam nadeńdźetej so tež nowe pohrjebnišćo a katolska cyrkwička. Rybjace haty namakamy wosebje sewjernje wsy do směra na Komorow a Kamjenej.

Susodne wsy su Kamjenej z kaolinownju na sewjeru, Nowa Wjes a Jeńšecy na wuchodźe, Šešow na juhu, Niža Wjes na juhozapadźe kaž tež Kača Korčma, Komorow a Trupin na sewjerozapadźe. Za něhdyšim dwórnišćom při zapadnej kromje Rakec nadeńdźe so přemysłowa přestrjeń na ležownosći něhdyšeho municijoweho zawoda „Muna“.

 Ležownostne mjena 
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Mała hola (polo), Kamjeńčske haty, Ručica (hola), Za wulkej ławu, Běłač (hat), Winica, Kosa hrjebja, Šibjeńčne chójčki, Dubič, Prěčne mjezy, Wulka hrjebja, Cyhelnica, Lěski, Přede wsu, Hrabiny, Hančec kerki, Mjez rěkami, Młynišća, Farski hat, Hamor (=Hamorski młyn), Drózny hat, Pišćan, Cyhlinski hat, Pólny hat, Cyhlinska hrjebja, Farska hrjebja, Stara rěka.Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 31 (digitalizat).

 Stawizny 
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza Svidegerus de Warta pochadźa z lěta 1238. Hižo tehdy mějachu Rakecy drjewjanu cyrkwičku na městnje dźensnišeje wosadneje cyrkwje, kotraž podsteješe wot lěta 1213 Budyskemu tachantstwu. Ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe wulke Rakečanske ryćerkubło, kotrež měješe tež wobsydstwo w susodnych wjeskach. 

Wot lěta 1890 měješe wjes dwórnišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě.

Po wjacorych lětdźesatkach ma Rakečanska wosada wot 2. septembra 2018 z dr. Robertom Malinkom znowa serbskorěčneho fararja.

 Wobydlerstwo a rěč 
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 1119 wobydlerjow, z nich 969 Serbow (87 %). W prěnjej połojcy 20. lětstotka so wjes zwjetša přeněmči. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 30,3 %. Wěriwa ludnosć je z wjetšeho dźěla ewangelska; za katolsku mjeńšinu wobsteji we wsy cyrkej Jězusoweje wutroby, kotraž přisłuša Ralbičanskej wosadźe. Po němskim censusu lěta 2022 přisłušachu 27,5 % wobydlerstwa ewangelskej cyrkwi a 8,1 % romsko-katolskej.Datowe łopjeno za gmejnu Rakecy na zensus.sachsen.de; wotwołane 16. februara 2025 (pdf-dataja)

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu w Rakečanskej gmejnje 3742 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,5 lět (Sakska: 46,4).Wuslědki ludličenja 2011 za Rakecy (pdf) W lěće 2022 ležeše přerězna staroba w Rakecach pola 47,1 lět.

 Wjesne dźěle 
W lěće 1936 zagmejnowachu so dotal samostatne susodne gmejny Kamjenej, Jeńšecy, Nowa Wjes a Niža Wjes; po Druhej swětowej wójnje slědowaštej Jitk (1950) a Komorow. Z gmejnskej reformu 1994 přińdźechu Psowje do Rakečanskeje gmejny a při rozpušćenju gmejny Hórnikečanski jězor w lěće 2005 bu tež Stróža do Rakec přerjadowana.

 wjes  wob.  <small>přer.staroba  ♀/♂a  kwocientmłodychb  kwocientstarychc  wosoby/domjacnosć Jeńšecy  62  45,1  88  19  26  2,8 Jitk  88  42,0  126  22  14  2,4 Kača Korčma  27  57,9  125  7  73  1,9 Kamjenej  97  46,0  87  26  31  2,4 Komorow  273  44,9  104  25  32  2,7 Niža Wjes  38  47,0  124  21  38  2,9 Nowa Wjes  1210  43,0  99  20  25  1,9 Psowje  202  45,2  122  15  25  2,4 Rakecy  1288  48,8  88  23  46  2,3 Stróža  377  43,8  111  20  28  2,5 Trupin  80  39,9  105  33  24  3,0 gmejna Rakecy  3742  45,5  98  22  33  2,2 podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Rakecy a: ličba mužow na 100 žonowb: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65c: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

 Politika 
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I). 

 Wjesnjanosta 
Rakečanski wjesnjanosta je wot lěta 2015 Swen Nowotny; jeho předchadnik bě Jurij Paška (wobaj CDU).

+wólby wjesnjanostywólbawjesnjanostanamjetwuslědk (%)2022Swen Holger NowotnyCDU98,5201557,62008Jurij Paška59,0200182,0

 Wobchad a infrastruktura 
Přez Rakecy wjedźe zwjazkowa dróha 96. Nimo toho zwjazuje statna dróha S 101 wjes z Minakałom a Klukšom na wuchodźe kaž tež z Nowoslicami a Chrósćicami na juhozapadźe. Busowa linija 500 jězdźi wob tydźeń wodnjo znajmjeńša hodźinsce, kónc tydźenja dwuhodźinsce do Wojerec a Budyšina.

W Rakecach stej dwaj wobchodaj za zežiwidła a wšědnu potrjebu, Netto a diska. Nimo toho maja we wsy Brězanec pjekarnju a denerowy hosćenc při Hłownej dróze.

 Wobrazy 

 Wosobiny 
 W Rakecach so narodźili 
 Korla Mička (1853–1932) – ludowy basnik a narodny prócowar
 Jan Gólč (1864–1916) – farar a kulturny prócowar
 Jan Kruža (1880–1918) – ludowy basnik
 Jan Lajnert (1892–1974) – basnik a wučer

 Tule skutkowali 
 Bohuměr Leska (1725–1796) – farar a přełožowar; 1757–1776 w Rakecach
 Jan Křesćan Koernig (1791–1858) – farar, składnostny basnik a komponist; 1820–1858 Rakečanski farar
 Julius Herman Gólč (1831–1906) – farar a zakitowar serbstwa; 1862–1902 Rakečanski farar
 Jan Dwórnik (1871–1928) – Rakečanski małoratar; sobuzałožer Domowiny, Łužiskeje ludoweje strony a Łužiskeho burskeho zwjazka
 Korla Božidar Křižan (1886–1924) – farar a spisaćel nabožinskeje literatury; 1917–1924 Rakečanski farar

Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Rakečanskej cyrkwi.

mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz z juha

 Literatura 
 Sigmund Musiat: Rakecy a jich serbske stawizny. W Rozhledźe 42 (1992), čo. 5, str. 167–169.


 Žórła 

 Wotkaz 

Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Gmejna w Sakskej
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
Kategorija:Sydlišćo při Čornicy
!
Kategorija:Wokrjes Budyšin
Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1238
Kategorija:Cyrkwinska wjes