Chrósćicy

Chrósćicy ( Crostwitz) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, kotraž leži w serbskich Horjanach něhdźe dwanaće kilometrow wuchodnje města Kamjenc w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma. Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe” a ma něhdźe tysac wobydlerjow, z kotrychž wjace hač połojca we wsy samej bydli.

Wjace hač 90 % ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele wobydlerjow ma serbšćinu jako maćeršćinu. Žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbsko-katolskej tradiciji. W ludowym erće so husto praji, zo su Chrósćicy srjedźišćo serbskeje Hornjeje Łužicy.

Přez Chrósćicy běži rěčka Satkula.

mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Chrósćic

 Stawizny 
Wjes so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Crostiz naspomni, bě pak hižo do toho wobsydlena, kaž dopokazuja štyri narowne kamjenje z 11. abo 12. lětstotka, kotrež słušeja k najstaršim wobchowanym swědkam křesćanskeje wěry w Hornjej Łužicy.

W aprylu 1945, w druhich kónčinach běše Druha swětowa wójna hižo dokónčena, wotměwachu so w Chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh, někotrymi SS-jednotkami a Čerwjenym wójskom. Pomnik na Fulkec hórce w Chrósćicach wopomina woporow, kotřiž běchu předewšěm pólscy wojacy. Dnja 10. meje 1945 (jenož pjeć dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow) so najwažniše serbske towarstwo Domowina znowazałoži.

 Geografija 
 Wjesne dźěle 
Ke gmejnje słušeja wjeski Hórki, Chrósćicy, Kopšin, Kozarcy, Nuknica a Prawoćicy.

 Ležownostne mjena 
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Chrósćicach: Trjebjeń, Kunčowa hora, Zejičanske polo, Lěsk, Za hunami, Zatkula, Wroblec skałka, Čorna, Slěborna hórka, Kšibjeńca, W haju, W suchim, Kopače, Pjechec dubičk, Na štukach, Fulkec hórka, Gronsec hórka, Syporšća, Jězor, Kozarcy, Šołćic chójny, Stara cyhelnica, Matkec hat, Pola korčmarjec wowčernje.Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 23 (digitalizat).

 Kubłanje 
Kubłanje w Chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni: w serbskej pěstowarni „Chróšćan kołć". Tuta pěstowarnja w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa wobdźěluje so na WITAJ-projekće k zdźerženju serbskeje rěče.

Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka” z 71 šulerjemi w šulskim lěće 2022/23Schuldatenbank Sachsen; abgerufen am 24. August 2024. je w nošerstwje Chróšćanskeje gmejny. Srjedźna šula „Jurij Chěžka” so w lěće 2003 po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě.

W lěće 2002 zakónči so twar starownje swj. Ludmile. Wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi.

 Kultura a wobhladanja hódne 
Chrósćicy leža w juhozapadźe sydlišćoweje kónčiny Serbow w Hornjej Łužicy. Při kromach pućow pokazaja křiže, modlerske stołpy a serbske napisma (na přikład wjesne tafle abo mjena pućow) žiwosć serbskeje rěče a kultury, kotraž nosy husto katolski raz.
Serbske tradicije so wosebje w Chrósćicach a w kónčinje dokoławokoło jara hladaja, tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala, meje mjetaja, ptački kwasuja a swjateho Měrćina swjeći.
Tež wjacezaměrowa hala „Jednota” so husto za kulturelne poskitki wužije:
wotchadnička maturantow, kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal Łužica, nazymske koncerty, Schadźowanka, kopańcowy turněr TCM, předstajenje ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja.

1772 natwarjena farska cyrkej je kóžde lěto centralny dypk wšěch Chróšćanskich křižerjow. Po zhromadnej mši wšitkich jěcharjow jěchaja tute do susodneje gmejny Pančicy-Kukow.

Na Chróšćanskim kěrchowje bu sławny serbski spisowaćel Jurij Brězan pohrjebany.

Dalše atrakcije:
 serbska lajska dźiwadłowa skupina Chrósćicy
 dujerska kapała Horjany
 Serbski folklorny ansambl Wudwor
 stary a nowy pomnik za padłych pólskich wojakow
 Cyrkej swjateju japoštołow Symana a Judy Tadeja
 tykowany dom w Chrósćicach
 swjećatko w Prawoćicach
 postawa swj. Marije w prózdnjeńcy

Hlej tež: Lisćina kulturnych pomnikow w Chrósćicach

 Wobydlerstwo 
mini|Serbšćina je w Chrósćicach wjetšinowa rěč
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Chrósćicy we 1880tych lětach 538 wobydlerjow, z nich 523 Serbow (97 %) a 15 Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 73,9 %, zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po Druhej swětowej wójnje.

W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 563 wobydlerjemi 540 katolskich (95,9 %) a 23 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 93,4 % wobydlerjow Chróšćanskeje gmejny katolskeje a 1,9 % ewangelskeje konfesije. Z tym běchu Chrósćicy gmejna z najwyšim podźělom katolikow w Budyskim wokrjesu.Wuslědki censusa 2011 za Chróšćansku gmejnu: Nabožina Po censusu 2022 běchu 90 % Chróšćanow katolscy a 2,3 % ewangelscy.Datowe łopjeno za gmejnu Chrósćicy na zensus.sachsen.de; wotwołane 6. januara 2025 (pdf-dataja)

 Gmejnske dźěle 
 wjes  wob.  <small>přer.staroba  ♀/♂a  kwocientmłodychb  kwocientstarychc  wosoby/domjacnosć Hórki  282  42,0  103  31  34  3,0 Chrósćicy  581  46,6  101  28  41  2,9 Kopšin  21  38,7  91  39  23  5,3 Kozarcy  40  39,6  100  24  14  3,3 Nuknica  58  37,3  107  38  19  2,6 Prawoćicy  76  40,2  153  26  13  3,2 gmejna Chrósćicy  1058  44,0  105  29  34  2,9 podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Chrósćicy a: ličba mužow na 100 žonowb: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65c: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

 Politika 
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

 Gmejnska rada 
Chróšćanska gmejnska rada ma tuchwilu jědnaće čłonow, mjez nimi jenička žona. Komunalne wólby zašłych lět mějachu slědowace wuslědki:Wuslědki komunalnych wólbow dnja 9. junija 2024 w Chrósćicach na wahlen.sachsen.de

 Strony a zjednoćenstwa 2024 2019 2014 2009 % sydła % sydła % sydła % sydłaSwobodne wolerske zjednoćenstwo Chrósćicy/Prawoćicy43,9543,8646,7539,05Křesćansko-demokratiska unija Němskeje (CDU)33,6443,4553,3761,07Chrósćicy doprědka16,0112,91––––Zhromadnje wudźeržliwje pohibować6,41–––––– cyłkownje 100,0 12 100,0 12 100,0 12 100,0 12 wobdźělenje 77,9 % 71,7 % 60,6 % 54,6 %

Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2024 slědowacy radźićeljo a radźićelka:

 Swobodni wolerjo gmejny Chrósćicy: Jan Wjesela, Katharina Jurkowa, Benedikt Wjenk, Christian Zahrodnik, Uwe Macka
 CDU: Roman Nuk, Beno Hojer, Tadej Cyž, Mario Beuttenmüller
 Chrósćicy doprědka: Dawid Wróbl
 Zhromadnje wudźeržliwje pohibować: Jurij BulankTole su woleni gmejnscy a měšćanscy radźićeljo. W Serbskich Nowinach dnja 12. junija 2019.

 Wjesnjanosta 
Čestnohamtski wjesnjanosta Chrósćic je Marko Kliman (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 ze 87,2 % hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty Maćija Brycki wuzwoleny. Wolerske wobdźělenje wučini 46,8 %.Wuslědki Chróšćanskich komunalnych wólbow dnja 7. junija 2015 na statistik.sachsen.de Při komunalnych wólbach 2022 bu z 92,3 % w zastojnstwje wobkrućeny (wobdźělenje: 52,9 %).Wólbne wuslědki na wahlen.sachsen.de, wotwołany dnja 13. julija 2022 

+wólby wjesnjanostywólbawjesnjanostanamjetwuslědk (%)2022Marko KlimanCDU92,3201587,22008Maćij Brycka98,1200186,3

 Wobchad 
Přez Chrósćicy wjedźe statna dróha S 101 (Biskopicy–Rakecy), kotraž je sewjernje wsy jako „serbski highway“ znata. Z wuchoda přińdźe S 98 (Njeswačidło–Chrósćicy), kotraž so tule skónči. Wokrjesne dróhi zwjazuja wjes z Pančicami, Njebjelčicami a Haslowom.

Při busowym zastanišću na nawsy zastawaju regionalne busy linijow 186 (do Kamjenca a Ralbic), 195 (do Worklec, Róžanta, Hórkow) a 196 (do Njebjelčic, Róžanta, Sernjan).

 Wobrazarnja 

 Wosobiny 
 Tule so narodźili 
 Donat Józef Ćěsla (1614–90) – duchowny, spisaćel
 Jan Józef Ignac Freišlag ze Šmidentala (1669–1743) – duchowny a nabožinski prócowar
 Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771) – biskop
 Mikławš Jakub Fulk (1754–1829) – duchowny, katolski rozswětler a nabožinski prócowar
 Jurij Kislink (1788–1869) – pastyr, twarc časnikow a sykawow
 Jakub Pjech (1797–1870) – farar a kulturny prócowar
 Jakub Kral (1828–1911) – wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel
 Józef Božidar Lajder (1847–1937) – prawiznik a spisowaćel w młodych lětach
 Jakub Skala (1851–1925) – duchowny, katolski kulturny prócowar a předsyda Maćicy Serbskeje
 Jurij Winger (1872–1918) – farar, spisowaćel a přełožowar
 Pawoł Wićaz-Chróšćanski (1901–33) – ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik
 Pawoł Völkel (1931–97) – slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar
 Měrćin Völkel (1934–2007) – kulturny wědomostnik, publicist

 We wsy skutkowali 
 Jan Michał Haška (1778–1854) – farar a nabožinski spisowaćel; 1802–24 kapłan a 1824–34 farar w Chrósćicach
 Michał Kokla (1840–1922) – burski kubler a zapósłanc Sakskeho krajneho sejma; bydleše w Chrósćicach a organizowaše tamniše towarstwowe žiwjenje
 Pětr Hila (1860–1932) – wučer a kantor; wot 1880 w Chrósćicach, přez 40 lět dirigent spěwarskeho towarstwa Jednota
 Jan Just (1869–1922) – farar a kulturny prócowar; 1894–1908 kapłan w Chrósćicach
 Marja Kubašec (1890–1976) – spisowaćelka; wot 1911 do 1925 wučerka w Chrósćicach
 Jurij Wuješ (1905–1968) – wučer, redaktor, basnik, dramaturg; wot 1926 do 1929 w Chrósćicach

 Žórła 

 Wotkazy 

 Towarstwo Domizna z.t. Chrósćicy


Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
Kategorija:Gmejna w Sakskej
Kategorija:Chrósćicy
Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1225
Kategorija:Cyrkwinska wjes