Prušćina

Prušćina je mortwa baltiska rěč a jenički zwěsćeny zastupjer zapadobaltiskeje skupiny, mjeztym zo stej letišćina a litawšćina  wuchodobaltiskej rěči. Wona je we 18. lětstotku doskónčnje wotemrěła.

 Přikłady 

 přełožk sada prušćina Prūsiskan Halo Kaīls Dobre ranje Kaīls Anksteīnai Božemje Ērdiw Dźakuju so Dīnka kelko Kelli? haj Jā ně Ni Hdźe je kupjelnja? Kwēi ast Spektāstuba?
 Słowoskład 
Slědowaca tabela pokaza někotre słowa z Elbingskeho wokabulara.

 prušćina stara (delnjo)němčina 1350 němčina hornjoserbšćina aglo Reyn Regen dešć assanis Herbist Herbst nazyma agins, ackis Ouge Auge woko ape Vlys Fluss rěka aubirgo Garbret Braten pječeń auklextes Oberker Spreu pluwy avis Ome Onkel wuj birgakarkis Kelle Schöpfkelle čerpawa, čěrawa buttan Hus Haus dom cawx Tufel Teufel čert dangus Hemel Himmel njebjo dantis Czan Zahn zub dantimax Czanfleysch Zahnfleisch dźasna deywis Got Gott Bóh dusi Sele Seele duša estureyto Eudexe Eidechse ješćelca gamdams, gandarus Storch Storch baćon genne, genno Wip Frau žona gorme Hiszcze Hitze horcota goro Vuerstant Feuerstelle wohnišćo grobis darm Darm črjewo knaistis Brant Brand woheń knapios, knapis Hanf Hanf konop lituckekers linsen Linsen čóčki luriay Mer Meer morjo malun akela Moelrat Mühlenrad młynske koło malunastabis Moelsteyn Mühlstein młynski kamjeń maldenikis Kint Kind dźěćo menso Vleysch Fleisch mjaso mergo Jungvrowe Jungfrau knježna nage Vues Fuß noha nagepristis Czee Zeh palc (na noze) pamatis Vussale Fußsohle póduš (nohi), stopa panno Vuer Feuer woheń pettis Schuld'blat Schulterblatt łopatka pelanne Assche Asche popjeł percunis Donner Donner hrimanje rapa Engel Engel jandźel sari Glut Glut žehliwe/žahle wuhlo smonenawins Mensch Mensch čłowjek smoy Man Mann muž snaygis Sne Schnee sněh werwirsis Lirche Lerche škowrončk weware Eichhorn Eichhörnchen wjewjerčka wupyan Wulken Wolken mróčele

 Gramatika 
Prušćina je nimo femininuma a maskulinuma tež neutrum wobchowała, kaž słowjanske rěče a w přećiwku k wuchodobaltiskimaj rěčomaj litawšćina a letišćina. 
 Na př. assaran "jězor" (přirunaj litawski ežeras (m), letiski (narěč) ezers (m); čěski jezero (n), ruski озеро (n))
 lunkan "łyko" (přirunaj litawski lankas (m), letiski loks (m); staroruski лыко (n))
Nimo třoch genusow běštej dwě gramatiskej čisle, singular a plural.
 Deklinacija 
Prušćína bě flektowaca rěč, kaž widźimy z deklinacije słowa stas "tón". Dospołne deklinaciske paradigmy substantiwow a pronomenow pak njejsu wobswědčene. Ale so zda, zo měješe prušćina kazusy nominatiw, genitiw, datiw, akuzatiw, wokatiw. Při tym bě akuzatiw najskerje kazus generalis po prepozicijach.
 Wo wokatiwje 
Wokatiw wustupuje z wosebitej formu jenož we maskulinumowej o1-deklinaciji w singularje. Hewak bě identiski z nominatiwom.

1 po indoeuropskej gramatice.
 Přikład stas "tón" 
 Pad Singular, m Singular, f Singular, n Plural, m Plural, f Plural, n Nominatiw stas stāi stan stāi stās stai Genitiw stesse stesses stesse stēisan stēisan stēisan Datiw stesmu stessei stesmu abo stesmā stēimans stēimans stēimans Akuzatiw stan stan stan abo sta stans stans stans abo stas

 Konjugacija 
 Wosoba boūt "być" Přełožk Komentar 1.sg. asmai, asmu sym 2.sg. assei (essei) sy 1.pl. asmai smy 2.pl. astai (estei) sće 3.sg./pl. ast (est, astits) je, stej, su Njebě rozdźěl mjez singularom a pluralom, kaž je za baltiske rěče typiske.

 Ličbniki 
Wot zakładnych ličbnikow su jenož někotre znate.
 ains "jedyn" (přirunaj gotiski ains, łaćonski ūnus, litawski vienas, letiski viens)
 dwai "dwaj" (přirunaj litawski dù (m), dvì (f), letiski divi)
 abbai (nom.pl.) "wobě, wobaj", abbans (ak.pl.) (přirunaj litawski abù, letiski abi)
 dessimpts "dźesać" (přirunaj litawski dešimt(is), letiski desmit(s))
 tūsimtons (ak.pl.) "tysac"

Wot ordinalnych ličbnikow su znate 1. hač do 10. katechizmow dla.
 pirmas "prěni" (přirunaj litawski pirmas, letiski pirms)
 anters, antars "druhi" (přirunaj litawski antras, letiski ùotrs; sanskrit ántarah)
 tirtis (m) "třeći", tirti (f) "třeća"
 kettwirts "štwórty" (přirunaj litawski ketvirtas)
 piencts "pjaty" (přirunaj litawski penktas, letiski pìektais; gotiski fimfta)
 usts (II. kat.), uschts (III. kat.) a wuschts (I. kat.) "šesty" (nima podobnosć z litawskim šestas, letiskim sestais, sanskritskim sastháh, grjekskim έκτος a łaćonskim sextus, ale z litawskim ušės "šěsć tydźenjow žony, kotraž w njedźelach je")
 septmas (II. a III. kat.), sepmas (I. kat.) "sedmy" (lit. septintas, starolitawski sekmas)
 asmus "wosmy" (přirunaj starolitawski ašmas, dźensa aštuntas)
 newints "dźewjaty"
 dessimpts, dessimts "dźesaty" (přirunaj litawski dešimtas, letiski desmits)

 Zasowožiwjenje 
Wot 21. lětstotka so prócuje wo wožiwjenje. Dźensa rěči něhdźe 2.000 ludźi prusce. (Žórło němska wikipedija)

 Žórła 
 Rainer Eckert, Elvira-Julia Bukevičiūte, Friedhelm Hinze: Die Baltischen Sprachen, strony 20-21, 25-27, 47-49, 383-406, ISBN 3-324-00605-8

Kategorija:Zapadobaltiske rěče
Kategorija:Mortwe rěče

eo:Praprusoj#Kristanigo kaj la praprusa lingvo