Delnjoserbšćina

Delnjoserbšćina (delnjoserbsce dolnoserbšćina,  Niedersorbisch abo Wendisch,  dolnołużycki,  dolní lužická srbština) je zapadosłowjanska rěč, kotraž rěči so w Delnjej Łužicy, we wokolinje města Choćebuza a w Błótach. Wona je samostatna spisowna rěč, kotraž so we wurjekowanju, pisanju a w gramatice wot hornjoserbšćiny, jeje najblišeje přiwuzneje rěče, rozeznawa. Po ličbje rěčnikow je wona mjeńša z dweju serbskeju rěčow a akutnje wot wotemrěća wohrožena. Porno Hornjej Łužicy njejsu w Delnjej Łužicy hižo žane wsy, hdźež so přewažnje serbsce rěči.

Delnjoserbska rěč so jako cuza rěč a po modelu 2plus na wjacorych zakładnych a wyšich šulach kaž tež na Delnjoserbskim gymnaziju w Choćebuzu wuwučuje. RBB produkuje rozhłosowe wusyłanja kaž tež měsačny telewizny magacin Łužyca w delnjoserbšćinje. Jenička nowina w delnjoserbskej rěči je tydźenik Nowy Casnik.

 Fonetika 

Delnjoserbšćina wuznamjenja so přez někotre specifiske zwukowe wuwića a wosebitosće, z kotrymiž rozeznawa so wot druhich zapadosłowjanskich rěčow.

 Wokale: 
 *ę > ě (pod akcentom, přir.: měso, rěd, pěś) resp. 'e (zwonka akcenta, přir. śele)
 'e > 'a (wjas, njamaš)
 *tṛt > t'art (kjarcma, gjarnc)
 o (po labialach a welarach, kotrež njesteji před labialemi resp. welarami, zwjetša pod akcentom, druhdy tež zwonka akcenta) > ó (w dialektach wšelako wurjekowane jako e, y abo ó, přir. *gora > góra [gera, gyra, góra].

 Konsonanty 
 *ť, *ď > ś, ź (śerpjeś, źěd)
 zdźeržane *''g'' (přir. góra, glědaś, guska)
 zdźeržane palatalne ŕ (zdźěla tež we wuzwuku, přir. buŕ, ceptaŕ)
 stwjerdnjenje *''š'', *''ž'' (přir. šyroki, žyto)
 přechod č > c (mazurěrowanje, přir. cas, cesto, cytaś)
 *kŕ, *pŕ, *tŕ > kś, pś, tś (kśikaś se, pśěza, tśi)
 *kr, *pr, *tr > kš, pš, tš (kšej, pšawy, tšawa)
 zjednorjenje skupiny *str > tš (sotša, wótšy)
 zdźerženje skupiny *stŕ jako stś (stśělaś, stśigaś)

 Delnjoserbski alfabet 
 Delnjoserbski alfabet a b c č ć d e ě f g h ch i j k ł l m n ń o p r ŕ s š ś t u w y z ž ź A B C Č - D E - F G H Ch I J K Ł L M N - O P R - S Š Ś T U W Y Z Ž Ź

Digraf ch płaći jako swójski pismik a namaka so jako tajki tež w słownikach.

 Rěčne pomniki 
Najstarši wobšěrny rěčny pomnik delnjoserbšćiny je rukopisny přełožk Noweho zakonja Mikławša Jakubicy z lěta 1548. Prěnja ćišćana delnjoserbska kniha běchu delnjoserbske spěwarske a katechizm wot Albina Mollera z lěta 1574. Dalšej wažnej rěčnej pomnikaj stej Enchirideon Vandalicum Handrija Tary (1610) a rukopisna gramatika Jana Chojnana (1650).

 Wotkazy 

 Słowniki 

 www.dolnoserbski.de - němsko-delnjoserbski słownik w syći 
 SorbWord
 Korpus GENIE
 Leksikaliske zwučowanja 

 Druhe wotkazy 
 Rěčny kurs A1/A2/B1 z němčinu abo jendźelšćinu jako wuchadźišćo
 Sotra – awtomatiski přełožowar (delnjoserbsce/hornjoserbsce/němsce) 
 Delnjoserbska digitalna biblioteka
 Delnjoserbski radijowy programm (real audio)
 Delnjoserbski tydźenik Nowy Casnik

 Žórła a literatura
 Muka, E.: Historische Laut- und Formenlehre, Lipsk, 1891.
 Serbski rěčny atlas, zwjazki 1-15.
 Pětš Janaš: Ortoepija a ortografija – wužytne a škodne postajenja. W Rozhledźe 45 (1995) čo. 6, str. 206–210


Kategorija:Zapadosłowjanske rěče
Kategorija:Rěče Němskeje