Wjelećin

Wjelećin ( Wilthen) je městačko w sakskim wokrjesu Budyšin. Leži pod Mnišoncom w hornjołužiskich horach. Wjelećin je po cyłej Němskej sławny za produkowanje palenca. Ma z lěta 1969 měšćanske prawa.

 Geografija 
mini|Napohlad Wjelećina z Pichowom w pozadku
Wjelećin leži něhdźe dźewjeć kilometrow južnje Budyšina a 15 kilometrow wuchodnje Biskopic w dolinje Łužiskich horow. Susodne gmejny su Dobruša-Huska a Hornja Hórka na sewjeru, Šěrachow-Korzym na wuchodźe, Wołbramecy na juhu a Wjazońca na zapadźe.

Najwyši dypk měšćanskeho teritorija je Wulki Pichow (498 m) a dalše wuznamne hory su Darinska hora (491 m), Čertowa klětka (467 m), Mały Pichow (455 m), Mnišonc (448 m), Worjołc (434 m) a Šibjeńčna hora (386 m).

 Měšćanske dźěle 
K městu słušeja wsy Tućicy (Tautewalde), Wostašecy (Irgersdorf) a Zdźar (Sora).

 Stawizny 
Wjeska Welentin abo Welintin naspomni so prěni raz w lěće 1222 a bě hižo w druhej połojcy 13. lětstotka z knježim sydłom. Wona njesłušeše do Hornjołužiskeho markhrabinstwa, ale bě jako prjedawše wobsydstwo Mišnjanskich biskopow hižo wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa.

Hač do kónca 19. lětstotka słušeše Wjelećin hišće k serbskemu rěčnemu rumej. Ze spěšnej industrializaciju wot 1850tych lět sem přeměni so tež wobydlerska struktura. Přez přićah němskich dźěłaćerjow, měšane mandźelstwa a z tym zwisowacu asimilaciju zhubi so serbskorěčna wjetšina w běhu mało lětdźesatkow. We 1880tych lětach mějachu we Wjelečanskej cyrkwi hišće kóždu njedźelu serbske a němske kemše.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 651 wot cyłkownje 2025 Wjelećanow serbsce. Poslednjej serbskaj fararjej běštaj Měrćin Renč (we Wjelećinje 1882–1911) a jeho syn Jan (1911–1945). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 we Wjelećanskej gmejnje snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,4 %.

Dlěje hač w samym Wjelećinje dźeržeše so serbska rěč w do samsneje wosady słušacymaj wjeskomaj Wostašecy a Zdźar.

 Ležownostne mjena 
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Na nowej wowčerni, Pod nowej wowčernju, Mała a wulka chlěbowa škla (Backschüssel), Ćelaca łuka, Po dubach, Při šuli, Haty, Tolic hora, Dołhe wosrědki, Horne prěčnicy, Delne prěčnicy, Wódniki, Wyše kowarnje, Pola Kaplerja, Kozacy rjap (Ziegenrücken), Hela, Swinjaca łučka, Pod wulkim hěblom, Sucha łuka, Pola njebjeskeho młyna, Zezady dwora, Pětkec lada, Škowronča hora, Chmjelowa zahroda, Wyše Jeńki, Chelerec haty, Zady železnicy, Po Klinksec brězow, Šěrbachi, Horne łuki, Na starej wowčerni, Jehnjaca łučka, Racec łuka, Studnjaca łuka (Bornteich), Na kłobuku.Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 17 (digitalizat).

 Politika 
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

 Wosobiny 
 Jan Pjech (1707–1741) – farar, spisowaćel a nabožinski prócowar; tu narodźeny
 Jan Rynč (1733–1803) – farar, nabožinski prócowar; tu narodźeny
 Korla Awgust Kubica (1842–1914) – farar, Maćicar; 1876–71 we Wjelećinje
 Měrćin Renč (1853–1911) – farar, stawizniski slědźer a kulturny prócowar; wot 1882 we Wjelećinje
 Jan Renč (1884–1945) – posledni serbski farar we Wjelećinje

 Žórła 

 Wotkaz 

Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Město w Sakskej
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
!
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1222