Letišćina

Letišćina (letisce latviešu valoda) słuša do skupiny baltiskich rěčow. Je zarjadniska rěč w Letiskej, hdźež ju rěči wokoło 2 milionaj ludźi.

 Klasifikacija 
Letišćina je jedna z dweju eksistowaceju baltiskeju rěčow, podskupina  indoeuropskich rěčow. Letišćina a specialnje litawšćina so wobhladaja kaž najbóle archaiske z rěčanych indoeuropskich rěčow. Najbóle přiwuznych druhich indoeuropskich rěčow su słowjanske a germanske rěče.

 Prawopis a wurjekowanje 
Kaž wjetšina indoeuropskich rěčow, letišćina wužiwa modifikowany łaćonski alfabet kotryž wobsahuje 33 pismikow. Alfabet njewužiwa pismiki q, w, x, a y, ale ma přidatne pismiki ā, č, ē, ģ, ī, ķ, ļ, ņ, š, ū, a ž. Ö so jenož w latgaliskej narěči wužiwa, dokelž je so jeho oficialne wužiwanje w letišćinje w lěće 1940 skónčiło. Nimale kóždy fonem ma swójski pismik, tohodla so nimale přeco móžeja wědźeć wurjekowanje słowa hdyž so je čita. Jenož rozdźěl mjez /e/ a /ɛ/ zwjetša so njepisa.

 Konsonanty 
 Letisce IPA Serbsce Přikład b  []  b  bērns ‘dźěćo’ c  [] c  cilvēks ‘čłowjek’ č  []  č  čakls ‘pilny’ d  []  d  diena ‘dźeń’ f  []  f  fabrika ‘fabrika’ g  []  g  gribēt ‘chcyć’ ģ  []  etwa dj; eksaktnje akŽ madźarski „gy“  ģimene ‘swójba’ h  []  ch (kaž němsce machen)  haoss ‘chaos’ j  []  j  jaka ‘jaka’ k  []  k  kakls ‘šija’ ķ  []  etwa tj (wie in tja); eksaktnje kaž madźarski „ty“ abo islandske wurjekowanje wot kj w Reykjavík  ķīmija ‘chemija’ l  []  skerje tołsty l (kaž němsce Trakl)  labs ‘dobry’ ļ  []  lj  ļoti ‘jara’ m  []  m  maz ‘mało’ n  []  n  nākt ‘přińć’ ņ  []  nj  ņemt ‘wzać’ p  []  p  pazīt ‘znać’ r  []  r (r z jazykowym kónčkom)  redzēt ‘widźeć’ s  []  s  sacīt ‘prajić’ š  []  š  šeit ‘tu’ t  []  t  tauta ‘lud’ v  []  w  valsts ‘stat’ z  []  z  zināt ‘wědźeć’ ž  []  ž  žurka ‚šćura‘
Pismikaj h a f jenož w cuzych słowach abo požčonkach wustupujetej.

 Wokale 
Letišćina rozeznawa w swójskich słowach pjeć wokalowych fonemow, z kotrychž // a // so zwjetša samsnje jako e pisatej. Jenož w tak mjenowanym rozšěrjenym prawopisu so rozeznawatej, ale rozdźělnje wotwisnje wot awtorow. W požčonkach a cuzych słowach da so dalši wokal // přidać. Wšě druhe wokale so w letišćinje narunaja.po Holst, strony 39-45
+ Wokale po Holst palatalne welarne uwularne zawrjene    wotewrjene  

+ Tabela z přikładami Letisce IPA Serbsce Přikład a  []  a  akls ‘slepy’ ā  []  ah  ātrs ‘spěšny’ e  [], []  ä, druhdy jara wotewrjeny ä (kaž w jendźelskim hat)  ezers ‘jězor’ ē  [], []  äh, druhdy jara wotewrjeny ä (kaž w jendźelskim bad)  ēst ‘jěsć’ i  []  i  ilgs ‘dołhi’ ī  []  ie  īss ‘krótki’ o  [], [], []  uo, wotewrjeny o  ozols ‘dub’, opera ‘opera’ u  []  u  uguns ‘woheń’ ū  []  uh  ūdens ‘woda’
Wokale z makronom (tuž ā, ē, ī a ū) so dołhe wurjekuja, přećiwo čemu normalne wokale su jara krótke, na kónc słowow su zwjetša lědma słušomne.

Pismik o so w prěnjotnje letiskich słowach jako diftong [], w požčonkach zwjetša jako [] abo [] wurjekuje. Dokelž diftongy njemóžeja dołhe abo krótke być, njeeksistuje o z makronom w letiskim pismje.

Nimo toho krótke njeakcentowane wokale móžeja so redukować, na př. bija „wón bě“ so  [] město [] wurjekuje. A wokale móžeja so samo njespěwne być, na př.  cilvēki so jako [] město [] wurjekuje.

 Přizwuk 
Přizwuk z někotrymi wuwzaćemi je na prěnjej złóžce.

 Gramatika 
Letišćina ma dwaj genusaj a numerusaj, a šěsć padow.

 Nóžki 

 Žórła 



 Wotkazy 

Kategorija:Wuchodobaltiske rěče
Kategorija:Letišćina