Łaćonšćina

Łaćonšćina (prjedy serbsce tež łaćanšćina, we wobchadnej rěči łaćina) je mortwa, ale hač do dźensnišeho wužiwana rěč, kotraž je na Apenninskej połkupje nastała. Wona je była zakład za wšě romaniske rěče. Dźensa wužiwa so předewšěm w křesćanskej liturgiji a we fachowych wurazach (biologija, lěkarstwo, filozofija atd.). Nimo toho maja wjele rěčow, wosebje europskich, mnoho požčonkow z łaćonšćiny, tež we wšědnym słowoskładźe.

 Fonetika 
 Wokale a diftongi 
Łaćonšćina ma pjeć krótkich (a, e, i, o, u) a pjeć dołhich (ā, ē, ī, ō, ū) wokalow. Krótke wokale so bjez diakritiskich znamješkow pisaja, mjeztym zo dołhe wokale so ze znamješkom ¯ pisaja.

Nimo toho ma štyri diftongi: ae, oe, eu, au.

 Konsonanty 
Konsonant c so jako k wurjekuje. Změna wurjekowanja před wokalomaj "e" a "i" je so pozdźišo stało.

 Gramatika 
Łaćonšćina ma jara kompleksnu gramatiku.

 Substantiwy 
Substantiwy maja tři genusy na rozdźěl wot romaniskich rěčow. Nimo toho maja šěsć padow, kotrychž formy wotwisuja wot numerusa (gramatiskeho čisła) a klasy deklinacije.

Rozeznawa so pjeć deklinacijow: 
 prěnja abo a-deklinacija
 druha abo o-deklinacija
 třeća abo měšana deklinacija
 štwórta abo u-deklinacija
 pjata abo e-deklinacija.

 Adjektiwy 
Adjektiwy so w genusu, numerusu a padźe po substantiwje złožuja. Při nich jenož tři deklinacije klasy wustupuja.
 bona "dobra" - žónska forma so po prěnjej deklinaciji skłonjuje.
 bonus "dobry", bonum "dobre" - muska a srjedźna forma so po druhej deklinaciji skłonjuje.
 fēlīx - so po třećej  deklinaciji skłonjuje.

Wjele adjektiwy so móžeja stopnjować. Komparatiwne kóncowki su -ior (za žónski a muski genus) a -ius (za srjedźny genus), mjeztym zo superlatiw ma kóncowki -issim/us/-um/-a. Adjektiwy na -er maja wariantu -rim/us/-um/-a, mjeztym zo adjektiwy na l maja -lim/us/-um/-a.

Někotre, často wužiwane adjektiwy maja njeregularne formy.
 bonus "dobry", melior, melius "lěpši", optimus "najlěpši";
 malus "špatny", peior, peius "špatniši", pessimus "najšpatniši";
 māgnus "wulki", māior, māius "wjetši", maximus "najwjetši";
 parvus "małki", minor, minus "mjeńši", minimus "najmjeńši";
 multi "wjele", plūrēs, plūra "wjace", plūrimī "najwjace".

 Pronomeny 
Při pronomenach ma jenož třeća wosoba rozdźělne formy po genusu, mjeztym zo druhe wosoby nimaja tajki rozdźěl. 

 Werby 
Werby maja mnoholičbne formy. 

Rozeznawa so pjeć konjugacijow:
 ā-konjugacija
 ē-konjugacija
 měšana konjugacija
 ī-konjugacija
 i-konjugacija

 Žórła 
 Kauderwelsch Band 176, Latein Wort für Wort, 1. nakład, 2004, ISBN 3-89416-354-2
 J.M. Stowasser, M. Petschenig, F. Skutsch: Lateinisch - deutsches Schulwörterbuch, 1994, ISBN 3-486-13405-1

Kategorija:Indoeuropske rěče