Khojsanske rěče

Khojsanske rěče tworja najmjenše phylum Afriskich rěčow. Historisce, wone su byli hłownje rěčany Khojsany (Khoi a Bushmeny abo Sany). Dźensa so rěči z nimi jenož w pusćinje Kalahari w juhozapadnej Africe a w małem teritoriju w Tansaniji. Khojsanska rěč je Nama, z něhdźe 250 000 ludźimi; Sandawe je druha w ličbje z něhdźe 40,000, monolingualnymi ludźimi; a Ju rěče maja 30,000 ludźi dohromady. Druhe rěče su blisko wumrěća. Hadza a Sandawe rěče Tansaniji su generalnje klasifikowane jako Khojsanske, ale wone su ekstremnje zdalene linguistisce. 

 Fonetika 
Zhromadne charakteristiske přiznamjenja khojsanksich rěčow su mlaski, za kotrež w klasiskich alfabetach njejsu wosebite pismiki. Ale za nje eksistuje znamješka w IPA-symbole.

 Rěčnicy 
RěčeLičba rěčowRěčnicyHadza rěč 11 milSandawe rěč 140 milKhoe rěče 9300 milTuu rěče 24 milJu rěče 645 milDospołnjeněhdźe 20něhdźe 400 mil

 Rěčne swójby khojsanskich rěčow 
Znutřka khojsanskich rěčow so hodźa sćěhowace rěčne swójby z metodami přirunaceho rěčespyta rekonstruować.

 Hadza 
 Hadza (izolowana, 800 rěčnikow w Tansaniji)

 Sandawe 
 Sandawe (izolowana, 40.000 rěčnikow w Tansaniji)

 Kwadi-Khoe 
Tež pod staršim pomjenowanjom centralne khojsanske rěče su znate.

 Kwadi
 Khoe 
 Khoekhoe
 Nama (250.000 rěčnikow, Dialektkontinuum, wobsahuje Damara, ǂAakhoe a Haiǁom)
 Eini (wotemrěta)
 Južny Khoekhoe
 Korana (6 rěčnikow, wotemrěca)
 Xiri (90 rěčnikow, dialektny kontinuum, wotemrěca)
 Tshu-Khwe (abo Kalahari) su zdźěla jich mlaski zhubili.
 Wuchodny Tshu-Khwe (Južny Kalahari)
 Shua (6.000 rěčnikow, dialektny kontinuum, wobsahuje Deti, Tsʼixa, ǀXaise a Ganádi)
 Tsoa (9.300 rěčnikow, dialektny kontinuum, wobsahuje Cirecire a Kua)
 Zapadny Tshu-Khwe (Zapadny Kalahari)
 Kxoe (11.000 rěčnikow, dialektny kontinuum, wobsahuje ǁAni a Buga)
 Naro (14.000 rěčnikow, dialektny kontinuum)
 Gǀui-Gǁana (4.500 rěčnikow, dialektny kontinuum, wobsahuje Gǀui, Gǁana a ǂHaba)

 Tuu 
Tež pod staršim pomjenowanjom južne khojsanske rěče su znate. Wot dweju hłownej hałuzow tuteje swójby so dźensa jenož hišće po jednej rěči rěči.

 ǃUi
 Nǀuu (8 rěčnikow w Juzňej Africe, wotemrěca)
 ǀXam
 Vaal-Orange: ǂUngkue, ǁŨǁʼe
 Outliers: ǁXegwi, ǃGãǃne

 Taa
 Wuchod: ǃXóõ (4.200 rěčnikow, předewšěm w Botsuanje)
 Zapad: Nǀamani, Nǀuǁen
 Lower Nosop: ǀʼAuni, ǀHaasi

 Ju-ǂHõã 
Tež pod staršim pomjenowanjom sewjerne khojsanske rěče su znate.

 Ju
Ju-rěč je dialektny kontinuum z něhdźe 45.000 rěčnikami. K jich bóle znatych dialektam słuša ǃXũũ (ǃKung), Juǀʼhoan abo ǂKxʼauǁʼein. 
 ǂHõã (200 rěčnikow w Botsuanje)

 Hlej tež 
 Přehlad Khojsanskich rěčow
 Khoe rěče
 Tuu rěče
 Ju rěče
 ǂHõã rěč
 Sandawe rěč
 Hadza rěč
 ǃXóõ rěč

 Bibliografija 

 Starostin G. (2003) A lexicostatistical approach towards reconstructing Proto-Khoisan. Mother Tongue, vol. VIII. 
 Köhler, O. (1971) 'Die Khoe-sprachigen Buschmänner der Kalahari', Forschungen zur allgemeinen und regionalen Geschichte. (Festschrift Kurt Kayser). Wiesbaden: F. Steiner, 373–411. 
 Treis, Yvonne (1998) 'Names of Khoisan languages and their variants', in Schladt, Matthias (ed.) Language, Identity, and Conceptualization among the Khoisan. Köln: Rüdiger Köppe, 463–503. 
 Vossen, Rainer (1997) Die Khoe-Sprachen. Ein Beitrag zur Erforschung der Sprachgeschichte Afrikas. Köln: Rüdiger Köppe. 
 Westphal, E.O.J. (1971) 'The click languages of Southern and Eastern Africa', in Sebeok, T.A. (ed.) Current trends in Linguistics Vol. 7: Linguistics in Sub-Saharan Africa. Berlin: Mouton, 367–420. 
 Winter, J.C. (1981) 'Die Khoisan-Familie'. In Heine, Bernd, Schadeberg Thilo C. & Wolff, Ekkehard (eds.) Die Sprachen Afrikas. Hamburg: Helmut Buske, 329–374. 

 Eksterne wotkazy 
 Khoisan language family tree (considered unreliable by Khoisanists; see List of Khoisan languages) 
 Khoisan linguistics at Cornell University 
 Rjadowanje khojsanksich rěčow 

Kategorija:Khojsanske rěče
Kategorija:Rěčna swójba