Cycawkowe rostliny

Cycawkowe rostliny (Lamiaceae abo Labiatae) su swójba symjencowych rostlinow. Druhej serbske mjenje stej hubičkate kwěty a hubkowcy.

 Wopis 
Móže so čłony tuteje rostlinskeje swójba často na podkładźe  charakteristiskich "hubičkatych kwětow" spóznawać. Wone so wuzběhuja přez "hornja huba" (často so wróćo tworjena) a "delnja huba" kćenja; zwjetša su wot 5 kćenjowych łopješkow dwě k hornjej hubje a tři k delnjej hubje zarostowane. Podobne typy kćenja  tež wustupuja w druhich swójbach porjada  (Lamiales). Runje tak njeje na hubičkatych kwětach wobmjezowany štyrihranity stołpik.

Kćenjowa formula:  
       | = rozdźělenje přez dodatne  dźělenske sćěny.

Najčasćišo lisćowe łopjena su napřećostejne. Dwusplažne kćenja su zygomorfowe a najčasćišo pjećličbne. Jenož eksistuje jed stamenski kružk. Płódnik je hornje stejacy.

Za čas zrałosće so wuwiwaja štyri tak mjenowane Klausen (płody).

 Wužiwanje 
Wjele rostlinskich družinow tuteje swójby  so wuzběhuja přez aromatiske wolije, dla kotrychž wone bu často kaž korjeninske rostliny wužiwane. Wjace hač 60 rodow tuteje swójby so sadźeja jenož w měrnych regionach a wjele družinow - na při. mjetlički (Mentha), bazlik (Ocimum basilicum), lěwanćik (Lavandula) abo želbija (Salvia) - bu přemysłownje plahowane. Dwě Pogostemon-družinje z južneje Azije, (Indiski Patschuli a Jawaniski Patschuli), dawataj Patschuli-wolij, kotryž je hódnotny zakładna maćizna za ćežke parfimy. Někotre družinow hubičkatych kwětow maja porno tomu skerje regionalnu wažnosć. Gliedkräuter (Sideritis) słuža we wuchodnym srjedźomórskim regionje jako čajowe zelo. W Iranje so korjeni joghurt ze Ziziphora a w Indiskej a juhowuchodnej Aziji słuža boblije wot Coleus rotundifolius jako narunanje za běrny.

 Systematika 
Synonymy za Lamiaceae Martinov a Labiatae Juss., nom. cons. su: Aegiphilaceae Raf., Chloanthaceae Hutch., Dicrastylidaceae J.Drumm. ex Harv., nom. nud., Menthaceae Burnett, Nepetaceae Bercht. & J.Presl, Salazariaceae F.A.Barkley, Scutellariaceae Döll, Symphoremataceae Wight, Viticaceae Juss..  Eintrag bei GRIN. 

Swójba je rozčłonkowana do sydom podswójbow. 

 Podswójba Lamioideae 

Z 63 rodami a 1210 družinami

 Achyrospermum Blume
 Acrotome Benth. ex Endl. 
 Ajugoides Makino 
 Alajja Ikonn. 
 Anisomeles R.Br.  
 měrnica (Ballota): z wokoło 35 družinami
 čorna měrnica (Ballota nigra)
 Bostrychanthera Benth. 
 Brazoria Engelm. ex A.Gray 
 Chaiturus Willd. 
 Chamaesphacos Schrenk 
 Chelonopsis Miq.
 Colebrookea Sm.
 Colquhounia Wall.
 Comanthosphace S.Moore
 Craniotome Rchb. 
 Eremostachys: z wokoło 50 - 60 družinami
 Eriophyton Benth. 
 zabrij (Galeopsis): z wokoło 10 družinami
 kałaty zabrij (Galeopsis tetrahit)
 lěsny zabrij  (Galeopsis Galeopsis bifida)
 mjechki zabrij  (Galeopsis pubescens)
 pěskowy zabrij  (Galeopsis ochroleuca)
 pyšny zabrij  (Galeopsis speciosa)
 rólny zabrij  (Galeopsis ladanum)
 sywny zabrij  (Galeopsis segetum)
 wuski zabrij  (Galeopsis angustifolia)
 Gomphostemma Wall. ex Benth.  
 Haplostachys Hillebr.: z wokoło 5 družinami  
 Hypogomphia Bunge
 Isoleucas O.Schwartz 
 Lagochilus Bunge ex Benth.  
 Lagopsis (Bunge ex Benth.) Bunge 
 Lamiophlomis Kudô 
 cycawka (Lamium): z wokoło 40 družinami
 běła cycawka (Lamium album)
 čerwjena cycawka (Lamium purpureum)
 mała cycawka (Lamium amplexicaule)
 płótna cycawka (Lamium maculatum)
 srěnja cycawka (Lamium mollucellifolium)
 wutřihana cycawka (Lamium incisum)
 žołta cycawka abo złota cycawka (Lamium galeobdolon)
 Leonotis: z wokoło 30 družinami
 Leonurus: z třomi družinami
 Leucas: z wokoło 100 družinami
 Leucosceptrum Sm.  
 Leucophae Webb & Berthel. 
 Macbridea Elliott  
 Marrubium: z wokoło 40 družinami
 Melittis L. 
 Metastachydium Airy Shaw ex C.Y.Wu & H.W.Li 
 Microtoena Prain 
 Moluccella L. 
 Notochaete Benth. 
 Otostegia Benth.  
 Panzerina Soják   
 Paralamium Dunn 
 Paraphlomis Prain  
 Phlomidoschema (Benth.) Vved. 
 Phlomis: z wokoło 100 družinami
 Phyllostegia Benth.: z wokoło 32 družinami
 Physostegia Benth. 
 :de:Gelenkblume (Physostegia virginiana)
 Pogostemon: z wokoło 60 družinami
 Prasium L.
 :de:Großer Klippenziest (Prasium majus)
 Pseuderemostachys Popov  
 Pseudomarrubium Popov 
 Rostrinucula Kudô
 Roylea Wall. ex Benth. 
 Sideritis: z wokoło 140 družinami
 Stachyopsis Popov & Vved. 
 Přeslička  (Stachys): z wokoło 300 družinami, nětko wobsahuje družiny něhdyšeho roda bukwica (Betonica)
 wšědna bukwica (Stachys officinalis, prjedy Betonica officinalis)
 Stenogyne: z wokoło 20 družinami
 Sulaimania Hedge & Rech. f.  
 Suzukia Kudô 
 Synandra Nutt.: z jeničkej družinu: 
 Synandra hispidula (Michx.) Baill.
 Thuspeinanta T.Durand 
 Warnockia M.W.Turner 
 Wiedemannia Fisch. & C.A.Mey.

 Podswójba Nepetoideae 

Ze 105 rodami a 3675 družinami. Tu je jenož wuběrk. Hlej Nepetoideae:
 Płónčik (Acinos): wokoło z 10 družinami
 Calamintha: z wokoło 6 - 10 družinami
 Čisćica Clinopodium: z wokoło 20 družinami 
 Wšědna čisćica (Clinopodium vulgaris) 
 Coleus: z wokoło 90 - 150 družinami 
 Dracocephalum: z wokoło 70 družinami 
 Glechoma: z wokoło 8 - 12 družinami
 Hyptis: z wokoło 350 - 400 družinami
 Hyssopus: z wokoło 15 družinami
 Jězop (H. officinalis)
 Isodon: z wokoło 100 družinami
 Lawendel (Lavandula), tež lěwanćik: z wokoło 25 družinami
 Dabrečk (Lycopus): z wokoło 10 bis 30 družinami
 Melisa (Melissa): ze štyrjomi družinami
 Mjedonka (M. officinalis)
 Mjatwički  (Mentha): z wokoło 30 družinami
 Micromeria: z wokoło 70 družinami
 Monarda
 Kocornik (Nepeta): z wokoło 250 družinami
 Bazlik (Ocimum), tež bazilik: z wokoło 60 družinami
 Bazlik (Ocimum basilicum)
 Tosta (Origanum): z wokoło 15 - 20 družinami, přikłady:
 Tosta (O. vulgare)
 Majron (O. majorana)
 Majron (O. hortensis)
 Jězončik (Prunella): ze 7 družinami
 Rosmarinus
 Rósmarja (Rosmarinus officinalis), tež rosmarin.
 Želbija (Salvia): z wokoło 900 - 1100 družinami
 Popricy (Satureja): z wokoło 30 družinami
 Solenostemon
 Solenostemon scutellarioides
 Babyduška (Thymus): z wokoło 300 družinami
 Madźarska babyduška (Thymus pannonica)
 Pěskowa babyduška (Thymus serpyllum)
 Prawa babyduška (Thymus vulgaris)
 Wšědna babyduška (Thymus pulegioides)
 Ziziphora: z wokoło 25 - 30 družinami

 Podswójba Ajugoideae 

Ze 24 rodami a 1115 družinami

 Aegiphila: wokoło ze 120 družinami
 zběhowc (Ajuga): ze 40 do 50 družinami
 japanski zběhowc (Ajuga japonica)
 jehłancojty zběhowc (Ajuga pyramidalis)
 kosmaty zběhowc (Ajuga genevensis)
 łažawy zběhowc (Ajuga reptans)
 ležacy zběhowc (Ajuga decumbens)
 žołty zběhowc (Ajuga chamaepitys)
 Clerodendrum: wokoło ze 400 do 500 družinami
 Rotheca: wokoło z 50 do 60 družinami
 dubčica  (Teucrium): wokoło z 250 družinami

 Podswójba  Scutellarioideae 

Z pjeć rodami a 380 družinami

 Scutellaria: wokoło z 360 družinami

 Podswójba Prostantheroideae 

Ze 16 rodami a 317 družinami

 Hemigenia: wokoło z 50 družinami
 Pityrodia: wokoło z 45 družinami
 Prostanthera: wokoło ze 100 družinami

 Podswójba Symphorematoideae 

Z 3 rodami a 27 družinami

 Symphorema

 Podswójba Viticoideae 

Z 10 rodami a 376 - 526 družinami

 Premna: wokoło z 200 družinami
 Vitex: wokoło z 250 družinami, přikład:
 Vitex agnus-castus.

 Fylogenetiska klasifikacija 
Fylogenetiska klasifikacija

 Nóžki 

 Žórła 

 Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
 Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
 Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

 Wotkazy 

 Krótke wopisanje swójby. 
 Swójba Lamiaceae w florje Chinskeje. 
 Swójba Lamiaceae pola APG II. 
 Swójba Lamiaceae pola Delta. 

!Cycawkowe rostliny