Esperanto

Esperanto je najznaćiša, najčasćišo wužiwana planowa rěč, kotruž Ludwig Lazarus Zamenhof hižo w lěće 1887 w měsće Waršawa wutwori. Prěnja kniha je w rušćinje, pólšćinje, němčinje a francošćinje wušła a měješe 44 stronow. Mjeno rěče běše prěnjotnje pseudonym awtora (dr. Esperanto, serbsce: nadźijacy (wosoba)).

 Wužiwanje 
Esperanto so we wjele krajach wužiwa, mjez druhim w Němskej hižo wot wjace hač 100 lět.

Rěčnicy so na pućowanjach a zarjadowanjach zetkawaja, wužiwaja Esperanto w městnych skupinach a w interneće, maja listowe přećelstwa, čitaja literaturu w Esperanće, posłuchaja esperantsku hudźbu a wužiwaja Esperanto we wjele žiwjenskich wokruhach. Druhdy Esperanto funguje jako swójbna rěč. Tež eksistuja radijowe wusyłanja w tutej rěče. Ale tež podkasty hižo eksistuja.

 Alfabet 
Esperanto wužiwa łaćonski alfabet z někotrymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistuja w prawych esperantskich słowach. Alfabet je fonematiski.
 Esperance hornjoserbsce druhi přikład přełožk ĉ  č němsce tsch ĉapo čapka ĝ  dź čěsce, chorwatsce: dž ĝangalo dźungl ĥ  ch tež němsce, pólsce, čěsce ch ĥoro chór ĵ  ž tež čěsce, chorwatsce ž ĵurnalisto žurnalist ŝ  š tež čěsce, chorwatsce š ŝanco šansa ŭ  w tež swahilsce, jendźelsce w aŭto awto v  němsce a pólsce w vazo waza

 Gramatika 
W Esperanće ma kóžda słowna družina swoje wosebite kóncowki, po kotrychž móžeš słownu družinu jasnje spóznać.
Substantiwy a adjektiwy maja dwaj padaj, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale tež dwě gramatiskej čisle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kónči so na -jn, znamješko plurala tuž před tym akuzatiwa steji. Na přikład Paŭlo havas suprasorabajn librojn. "Pawoł ma hornjoserbske knihi."

Lokalne adwerby móža akuzatiwny n měć, hdyž směr zwuraznjeja, na př. tie "tam, tamle" - tien "tam".

Z werba danci "rejować" móže substantiw nastać danco "reja", adjektiw danca "rejowanski" a adwerb dance "rejowansce", ale tež z substantiwa martelo "hamor" móže nastać werb marteli "klepać z hamorom", adjektiw martela "hamorowy" a adwerb martele "z hamorom".
 słowna družina kóncowka přikład funkcija komentar substantiw o kato "kóčka" dika kato "tołsta kóčka" adjektiw a dika "tołsty" adwerb eofte "husto, často"  werb i danci "rejować" infinitiw njeprawidłowne werbynjejsu as mi dancas "ja rejuju" prezens is mi dancis "ja rejowach" imperfekt os mi dancos "ja budu rejować"  futur u dancu "rejuj(će)" imperatiw us mi dancus "ja by rejował(a)" konjunktiw

 Někotři spisowaćeljo 
Hižo w lěće 1887 počachu někotři spisowaćeljo knihi w rěči Esperanto spisować abo literaturu z druhich rěčow přełožować.
 Claude Piron (*1931-†2008)
 Feliks Zamenhof (bratr załožerja tuteje rěče) (*1868-†1933)
 Ludwik Lejzer Zamenhof (*1859-†1917)
 Marjorie Boulton (*1924)
 William Auld (*1924-†2006)
 Rikardo Ŝulco (*1906-†1997)
 Trevor Steele (*1940)

 Eksterne wotkazy 
 Lernu.net! - portal za wuknjenje esperanta a wo esperantowym hibanju (hornjoserbsce)

 Wikipedija w Esperantskej rěči
 Wikisłownik w Esperantskej rěči
 Esperantomondo - Esperantoportalo kaj koresponda servo
 esPodkasto wot Rolfo z Šwicarskeje