Łaz

Łaz ( Lohsa) je cyrkwinska wjes a gmejna w sewjernej Hornjej Łužicy. Leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow w sewjernym dźělu Budyskeho wokrjesa a je jeho po přestrjeni najwjetša gmejna kaž tež jedna z dźesać najwjetšich w cyłej Sakskej. Łaz leži wosrjedź něhdyšeho Łužiskeho brunicoweho rewěra.

Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.

 Stawizny 

Wjes so prěni raz w lěće 1343 jako Lose naspomni.

W 20. lětstotku narosće Łaz na wulku industrijnu gmejnu. W lěće 1938 so Radska, Tři Žony a Nydej zagmejnowachu. 1994 přizamknychu so Běły Chołmc, Bjerwałd, Hermanecy, Šćeńca a Złyčin nowej jednotnej gmejnje Łaz. Gmejnski dźěl Bjerwałd so 1998 do bliže ležaceho Hamora zarjaduje. W lěće 2005 přińdu Wulke Ždźary wot rozpušćeneje gmejny Hórnikečanski jězor do Łaza.

 Wobydlerstwo a rěč 
mini|upright|Ewangelska cyrkej we Łazu
Po Mukowej statistice měješe Łaz w lěće 1884 cyłkownje 467 wobydlerjow, z nich 432 Serbow (93 %) a 35 Němcow. Arnošt Černik zwěsći za mjeztym industrializowanu Łazowsku gmejnu w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 37,3 %.

Po němskim censusu lěta 2022 přisłušachu 22,2 % wobydlerstwa ewangelskej cyrkwi a 3,4 % romsko-katolskej.Datowe łopjeno za gmejnu Łaz na zensus.sachsen.de; wotwołane 16. februara 2025 (pdf-dataja)

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 1702 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 49,2 lět (Sakska: 46,4).Wuslědki ludličenja 2011 za Łaz (pdf) 2022 ležeše pŕerězna staroba hižo pola 50,3 lět.

 Gmejnske dźěle 
Ke gmejnje słuša 15 wjesnych dźělow:

 wjes  wob.  <small>přer.staroba  ♀/♂a  kwocientmłodychb  kwocientstarychc  wosoby/domjacnosć Běły Chołmc  778  47,6  92  19  37  2,2  Bjedrichecy  195  43,3  97  24  24  2,5  Drěwcy  133  46,5  96  17  27  2,5  Hermanecy  192  45,8  102  14  25  2,4  Koblicy  334  46,1  98  22  35  2,6  Łaz  1702  49,2  93  21  50  2,0  Lipiny  68  39,7  89  44  31  2,7  Mortkow  183  47,2  97  24  41  2,3  Roholń  122  46,7  88  24  27  2,5   Šćeńca  329  45,1  106  20  25  2,6  Tři Žony  42  44,0  100  20  20  2,5  Tyhelk  57  46,8  84  24  26  2,6  Wulke Ždźary  1218  46,3  112  22  34  2,4  Wysoka  74  43,5  106  21  19  2,5  Złyčin  285  45,6  104  20  36  2,5  gmejna Łaz  5712  45,6  104  23  33  2,4 podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Łaz a: ličba mužow na 100 žonowb: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65c: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

 Zajimawostki 
 Ewangelska cyrkej a kěrchow z rowami Handrija Zejlerja, Jurja Malinka a Jana Pawoła Nagela 
 Zejlerjowy pomnik – namaka so při torhošću a bu dnja 30. awgusta 1931 wot fararjow Křižana a Malinka poswjećenyAndreas Kirschke: Swój lud je we wutrobnje nosył. W: Protyce 2008, str. 124–127.

 Politika 
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

 Wjesnjanosta 
Łazowski wjesnjanosta je wot lěta 2016 Thomas Leberecht (CDU). Jeho předchadnik w zastojnstwje bě Udo Wićaz (CDU).

+wólby wjesnjanostywólbawjesnjanostanamjetwuslědk (%)2023Thomas Ronny LeberechtCDU69,9201650,32015Udo Wićaz69,7200875,5200169,8

 Wobchad 
We Łazu nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje Wojerecy–Zhorjelc. Linija RB 64, tak mjenowany shuttle jězorina-Nysa, zwjazuje Łaz kóždej dwě hodźinje z woběmaj městomaj.

 Wosobiny 
 Korla Jan Smoler (1791–1848), wučer a kulturny prócowar; wot 1821 we Łazu
 Handrij Zejler (1804–1872), basnik a narodny prócowar; farar we Łazu a tam pochowany
 Jan Arnošt Smoler (1816–1884), filolog, spisowaćel a nakładnik; we Łazu narostł
 Jan Haješ (1873–1960) – překupc, narodny prócowar w serbskej holi; měješe wobchod we Łazu
 Jurij Malink (1893–1942), ewangelski farar; 1920–38 we Łazu
 Pětr Malink (1931–1984), literarny wědomostnik, awtor a přełožowar; narodźeny we Łazu
 Jan Pawoł Nagel (1934–1997), komponist a předsyda Domowiny; narodźeny we Łazu

Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Łazowskej cyrkwi.

 Literatura 


 Žórła 

 Wotkazaj 

 Łaz

Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu
Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy
Kategorija:Sydlišćo při Małej Sprjewi
Kategorija:Gmejna w Sakskej
Kategorija:Łaz
Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje
Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1343
Kategorija:Cyrkwinska wjes