Atom

Atom je najmjeńši strukturny dźělk materije, kotryž so njehodźi chemisce dale dźělić. 
Cyła nas wobdawaca žiwa a nježiwa materija wobsteji z atomow abo ionow. 
Kosmologisce widźane je to pak rědša forma materije. Přewažujo plasma, z kotrehož wobsteja hwězdy, a hypotetiska čorna materija.

 Natwar atoma 
Atom wobsteji z jadra a elektronoweje wobalki.
Jadro wobsteji z protonow (pozitiwnje nabite) a neutronow (neutralnje nabite). Wobalka wobsteji z elektronow (negatiwnje nabite) . 
Elektrony wobkružeja jadro na wšelakich „cerach“, kotrež wotpowěduja rozdźělnym energetiskim niwowam elektronow. Radius tutych „cerow“ resp. elektronoweje wobalki je, z něhdźe 10-10 m, dźesać tysac razow wjetši hač radius jadra (10 –14 m). 
Atomy su potajkim jara małke. Włós čłowjeka je na př. něhdźe 1 milion wuhlikowych atomow šěroki.

Hdy by atom tak wulki kaž katedrala był, by jadro było małke kaž mucha. 
Ale skoro cyła masa atoma koncentruje so w jadrje, kotrež zaběra jeno biliardowy dźěl cyłeho atoma. To woznamjeni, zo wobsteji atom skoro jenož z prózdneho ruma.

 Iony 
Jeli runa so ličba elektronow ličbje protonow, je atom dohromady neutralnje nabity, nawopak jedna so wo iony (kation - pozitiwnje nabity ion abo anion - negatiwnje nabity ion).

 Elementy 
Atomy ze samsnej ličbu protonow słušeja k samsnemu elementej. Tutu ličbu mjenujemy ličba porjada. Po ličbje porjada su elementy w periodiskim systemje rjadowane. 

 Izotopy 
Kwantita neutronow jednoho elementa móže wariěrować, jedna so potom wo rozdźělne izotopy elementa. 
Izotopy wodźika (chemiski symbol H) su protium (jenož jedyn proton), deuterium (proton a neutron) a tritium (proton a dwaj neutronaj). Protium je z 99.985 % najčasćiši izotop wodźika.

Kategorija:Chemija
Kategorija:Fyzika