Ka Hoʻāla ʻŌlelo Hawaiʻi

Ka Hoʻāla ʻŌlelo Hawaiʻi

Ka hoʻāla ʻōlelo Hawaiʻi ka hoʻāʻo ʻana e hoʻihoʻi i ka ʻōlelo Hawaiʻi i kona kūlana ma ke ʻano he ʻōlelo kamaʻāina o ka Pae ʻĀina o Hawaiʻi. Ma hope o ka emi nui ʻana o ka heluna o ka poʻe ʻōlelo Hawaiʻi ma waena o ka makahiki 1896 a me 1980, ua hoʻomaka ka hana hoʻāla me ka hoʻokumu ʻana i nā papahana kula a me nā hana hoʻolaha ʻōlelo.

 Ke Kūlana O Ka ʻŌlelo 

I ka makahiki 1978, ua lilo ka ʻōlelo Hawaiʻi i ʻōlelo kūhelu o ka mokuʻāina ʻo Hawaiʻi. Ma ka makahiki 2024, aia ma kahi o 3,000 haumāna e komo ana i nā kula kaiapuni Hawaiʻi, a ʻoi aku ma mua o 30 kula kūnoa e aʻo ana i ka ʻōlelo Hawaiʻi.

 Nā Helu Nui 
 Heluna o nā kula kaiapuni K-12: 20
 Heluna o nā Pūnana Leo: 11
 Heluna o nā haumāna kaiapuni: ~3,000

 Ka Mōʻaukala 

 Ka Wā Mua (Pre-1896) 

 1834: Puka ka puke wehewehe ʻōlelo Hawaiʻi mua loa na Lorrin Andrews ma Lahainaluna.

 1840: Paʻi ʻia ke kumukānāwai mua o ke Aupuni Mōʻī Hawaiʻi ma ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Pelekania.

 1841: Lilo ka ʻōlelo Hawaiʻi i ʻōlelo kula aupuni. 

 1860-1890: Aia ma luna o 100 nūpepa ʻōlelo Hawaiʻi e paʻi ʻia ana. He 75% o nā Kānaka Hawaiʻi he poʻe heluhelu.

 1864: Ma ke Kumukānāwai o 1864, ʻae ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Pelekania ma nā kula aupuni a me nā hale aupuni.

 1886: Hoʻopuka ʻia ka puke aʻo ʻōlelo Hawaiʻi no nā malihini e H.R. Hitchcock.

 1893: Hoʻokāhuli ʻia ke aupuni mōʻī Hawaiʻi.

 1895: Ma hope o ka hoʻokahuli aupuni, hoʻolilo ʻia ka ʻōlelo Pelekania i ʻōlelo kuhikuhi nui ma nā kula.

 Ka Wā Kāohi (1896-1978) 

 1896: Hoʻokau ʻia ke kānāwai HRS 298-2 e ka Repubalika o Hawaiʻi, pāpā ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi ma nā kula.

 1897: Hoʻokuʻu ʻia ke Kumu Kānāwai Hoʻokahuli e kauoha ana e pono ka ʻike ʻōlelo Pelekania no ke koho pāloka.

 1898: Hoʻopili ʻia ʻo Hawaiʻi i ʻAmelika Hui Pū ʻIa, pāpā ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi ma nā kula aupuni.

 1919: ʻAe ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi ma nā kula kiʻekiʻe.

 1922: Hoʻomaka ke Kulanui o Hawaiʻi e aʻo i ka ʻōlelo Hawaiʻi ma ke ʻano he ʻōlelo ʻē.

 1949: Pau ka paʻi ʻana o ka nūpepa ʻōlelo Hawaiʻi hope loa, Ka Hoku o Hawaii.

 1950-1970: Emi loa ka heluna o nā ʻōlelo Hawaiʻi ma waho o Niʻihau.

 Ka Wā Hoʻāla (1978-2024) 

 1972: Hoʻomaka ka "Ka Leo O Hawaiʻi" ma KCCN me Larry Kimura.

 1977: Hoʻokumu ʻia ka ʻAhahui ʻŌlelo Hawaiʻi.

 1978: Lilo ka ʻōlelo Hawaiʻi i ʻōlelo kūhelu o ka mokuʻāina ma ka ʻAha Kenekoa 1978.

 1982: Hoʻomaka ke Kulanui o Hawaiʻi ma Hilo e aʻo i nā papa ma ka ʻōlelo Hawaiʻi.

 1983: 
 Hoʻokumu ʻia ka ʻAha Pūnana Leo.
 Ma ka nīnau, ʻoi aku ma mua o 50 keiki wale nō e ʻōlelo Hawaiʻi ana.
 Hoʻomaka ka hana e ʻimi i nā kūpuna ʻōlelo Hawaiʻi no ke aʻo ʻana.

 1984: Wehe ʻia ka Pūnana Leo mua loa ma Kekaha, Kauaʻi.

 1985: Wehe ʻia nā Pūnana Leo hou ma Honolulu a me Hilo.

 1986: Hoʻopau ʻia ke kānāwai e pāpā ana i ka ʻōlelo Hawaiʻi ma nā kula.

 1987:
 Hoʻomaka ke Kula Kaiapuni ma Keaukaha, Hawaiʻi a me Waiau, Oʻahu.
 Hoʻokumu ʻia ka Hale Kuamoʻo ma Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Hilo.
 Hoʻokumu ʻia ka Komikina ʻŌlelo Hawaiʻi.

 1990: Kau inoa ʻia ke Kānāwai ʻŌlelo ʻŌiwi ʻAmelika.

 1994: 
 Hoʻomaka ka Leokī, ka ʻōnaehana kaʻa leka uila ʻōlelo Hawaiʻi mua.
 1,700 haumāna e aʻo ana i ka ʻōlelo Hawaiʻi ma Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa.

 1999: Puka akula ka papa mua i aʻo ʻia mai ke kula kamaliʻi a i ke kula kiʻekiʻe ma ka ʻōlelo Hawaiʻi ma Nāwahīokalaniʻōpuʻu.

 2002: 
 Hoʻokomo ʻia ke papa pihi ʻōlelo Hawaiʻi i loko o nā kamepiula Macintosh.

 2003: Hoʻokumu ʻia ka Ulukau, ka waihona puke Hawaiʻi uila.

 2004: 
 Hoʻokumu ʻia ka Hawaiʻi Wikipikia.
 Hoʻomaka ka Ulukau e wehe i ka lehulehu.
 ʻAe ʻia ke kekelē laeʻula mua loa no ka ʻōlelo Hawaiʻi ma Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Hilo.

 2006: Hoʻomaka ka Wehewehe.org ma Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Hilo.

 2013: 
 Ma kahi o 10,000 kānaka e ʻōlelo Hawaiʻi ana ma Hawaiʻi nei.
 Hoʻokō ʻo Janice Keihanaikukauakahihuliheʻekahaunaele i ka hoʻololi ʻana i nā lula o ka mokuʻāina no ka lōʻihi o nā inoa Hawaiʻi.

 2015: 
 Hoʻokumu ʻia ka Hawaiʻinuiākea ma Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa.
 Hoʻokumu ʻia ʻo Kanaeokana, ka pūnaewele o nā kula Hawaiʻi.
 Hoʻomaka ka hana no Wehewehe WikiWiki ma Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Hilo.

 2018: 
 Hoʻoholo ka ʻaha hoʻokolokolo e pono e ʻae ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi ma ka ʻaha hoʻokolokolo ma ka hihia Kaeo.
 Hoʻokūpā ʻo Samuel Kaleikoa Kaeo i kona kuleana e ʻōlelo Hawaiʻi ma ka ʻaha hoʻokolokolo.

 2021: 
 Wehe ʻia ke kahua Duolingo no ka ʻōlelo Hawaiʻi.
 Hoʻokuʻu ʻia ka polokalamu ʻAha Pūnana Leo "E Hoʻoikaika".

 2024: 
 He 11 Pūnana Leo ma nā mokupuni ʻelima.
 He 20 kula kaiapuni K-12 ma ka mokuʻāina.
 Ma kahi o 3,000 haumāna e komo ana i nā kula kaiapuni.
 Aia ma kahi o 30 kula kūnoa e aʻo ana i ka ʻōlelo Hawaiʻi.

 Nā Papahana Hoʻāla 

 Nā Kula 
 ʻAha Pūnana Leo
 Nā Kula Kaiapuni
 Nā Kula Hoʻāmana

 Ke Kulanui 
 Ka Haka ʻUla O Keʻelikōlani
 Hawaiʻinuiākea
 Nā papahana kekelē

 Nā Kahuawai Kikohoʻe 
 Ulukau
 Wehewehe
 Duolingo (wehe ʻia i ka makahiki 2021)

 Nā Paʻakikī 

He nui nā paʻakikī e kū nei i mua o ka hoʻāla ʻōlelo Hawaiʻi:

 Ka Loaʻa ʻAna O Nā Kumu: He manaʻo nui ka loaʻa ʻana o nā kumu i paʻa ka ʻōlelo Hawaiʻi a i hiki ke aʻo aku.

 Ke Kālā: He pilikia ka loaʻa ʻana o ke kālā no nā papahana hou a me ka mālama ʻana i nā papahana e kū nei.

 Ka Hoʻohana ʻAna Ma Waho O Ke Kula: ʻOiai e ulu ana ka ʻōlelo ma nā kula, he paʻakikī ka hoʻohana ʻana ma nā wahi ʻē aʻe o ke kaiaulu.

 Nā Kumuwaiwai: He manaʻo nui ka hoʻomohala ʻana i nā puke aʻo a me nā kumuwaiwai ʻē aʻe no nā papa like ʻole.

Māhele:Mōʻaukala o Hawaiʻi
Māhele:ʻŌlelo Hawaiʻi
Māhele:Hoʻonaʻauao ma Hawaiʻi
Māhele:Puke Wehewehe
Māhele:Waihona Puke