Harsunan Andaman masu girma

Harsunan Great Andamanese kusan dangin harsuna ne na rabin harsuna goma sha biyu da manyan mutanen Andamanese na arewa da tsakiyar Tsibirin Andaman a cikin Tekun Indiya suka taɓa magana, kuma wani ɓangare na Andamanese sprachbund.

 Tarihi 
A ƙarshen karni na 18, lokacin da Burtaniya ta fara kafa mulkin mallaka a tsibirin Andaman, akwai kimanin mutane 5,000 da ke zaune a kan Babban Andaman da tsibirai da ke kewaye da shi, wanda ya ƙunshi kabilun 10 daban-daban tare da harsuna daban-daban amma masu alaƙa da juna. Daga shekarun 1860 zuwa gaba, Birtaniya ta kafa mulkin mallaka a tsibirin, wanda ya haifar da isowar mazauna yankin da ma'aikata, galibi daga Yankin Indiya. Wannan ya yi daidai da raguwar yawan mutanen Andaman saboda cututtukan waje, zuwa ƙasa da mutane 19 a 1961.

Tun daga wannan lokacin lamBo su sun sake dawowa dan kadan, sun kai 52 a shekara ta 2010. Koyaya, a shekara ta 1994 babu masu tunawa da wani sai dai laccoci na arewa,  kuma rarrabuwar tsakanin kabilun da suka tsira (Jeru, Kora, Bo da Cari) sun daina wanzuwa  saboda auren da sake zama zuwa ƙaramin yanki a Tsibirin Strait. Wasu daga cikinsu sun kuma yi aure da Karen (Burmese) da mazauna Indiya. Hindu yana aiki ne a matsayin yarensu na farko.   Wasu daga cikin jama'a suna magana da koine wanda ya dogara da Yaren Jeru, amma har ma ana tunawa da wannan ne kawai kuma ba harshe ne na yau da kullun ba.

Akakhora ya ƙare gaba ɗaya a watan Nuwamba na shekara ta 2009, lokacin da mai tunawa da shi na ƙarshe, Boro Sr, ya mutu. Mai magana da yawun koine na karshe, Nao Jr., shi ma ya mutu a shekara ta 2009. Mai tunawa da Akabo na karshe ya mutu a shekara ta 2010 yana da shekaru 85. Mai tunawa da Akachari na ƙarshe, wata mace mai suna Licho, ta mutu daga tarin fuka a watan Afrilun 2020 a Shadipur, Port Blair .   Ya zuwa rahotanni da aka buga a cikin 2020, akwai masu magana da al'adun gargajiya guda uku na Akajeru.

 Harsuna da rarrabuwa 
Harsunan da ake magana a tsibirin Andaman sun fada cikin iyalai biyu, Babban Andamanese da Ongan, tare da yare ɗaya da ba a tabbatar da shi ba, Sentinelese. Kamancin da ke tsakanin Babban Andamanese da Ongan galibi suna da yanayin yanayin-morphological, tare da ƙarancin ƙamus na yau da kullun. Masana irin su Abbi (2008) suna la'akari da harshen Andamanese mai girma wanda ya tsira ya zama mai zaman kansa,  har ma da masu bincike na dogon lokaci kamar Joseph Greenberg sun nuna shakku game da ingancin Andamanese a matsayin iyali. 

Harsunan Andaman masu girma sun fada cikin tarin 3 masu haske. Yawancin nau'ikan da aka jera a matsayin harsuna sune yaruka, kamar su hudu da ake magana a tsibirin Arewacin Andaman:
manazarta