Harsunan Katukinan

Katukinan (Catuquinan) iyali ne na harsuna biyu a Brazil, [./Katukina-<b id= Kanamari_language" id="mwCA" rel="mw:WikiLink" title="Katukina-Kanamari language">Katukina-Kanamarí] da watakila Katawixi mai mutuwa. Sau da yawa ba a bayyana waɗanne sunaye ne a cikin wallafe-wallafen, waɗanda gabaɗaya sunayen kabilanci ne kuma galibi sun dace da yaruka ba, suna nufin harsuna daban-daban. Lalle ne, suna kusa sosai cewa wasu suna ɗaukar su duka a matsayin yaruka na yare ɗaya, Kanamari . 

Campbell (2012) ya lura cewa Adelaar "ya gabatar da shaidar da ta dace cewa Harákmbut da Katukinan suna da alaƙa da kwayar halitta".

 Tattaunawar harshe 
Jolkesky (2016) ya lura cewa akwai kamanceceniya da Jivaro, Máku (Jukude), Mura-Matanawi, Puinave-Nadahup, Taruma, Tupi, Yanomami, da iyalan yaren Arawak saboda hulɗa. Wannan yana nuna cewa Katukinan da iyalan harsunan da yake hulɗa da su an riga an yi magana a baya a cikin tsakiyar yankin hulɗar Amazon.

 Raberabe 
Yawancin kabilun Katukina sun sauya zuwa wasu harsuna a lokacin hulɗar Turai. Misalan su ne Panoan Katukina da Katukinaru wanda ba a rarraba shi ba.

Harshen yau da kullun dyapa, djapa yana nufin 'ƙabilar' ko 'ƙabila', wanda ake kiran nau'ikan. Fabre (2005) ya lissafa Kanamarí, Txuhuã-djapá, Katukína do Jutaí (Katukina da kyau), da Katawixi a matsayin harsuna huɗu da aka tabbatar.

  an yi imanin suna magana da yaren Katukinan.

 Loukotka (1968) 
Yawancin yarukan Katukinan sun ƙare. Loukotka (1968) ya kwatanta bayanai daga Catuquina (Wiri-dyapá, na Kogin Jutaí), Canamari, Parawa (Hon-dyapa), Bendiapa, da Catauxi (Catosé, Hewadie, Katawishi, Quatausi).  Canamari, Parawa, da Bendiapa (Beñ-Dyapá) na iya zama yare ɗaya, kamar yadda Tucundiapa (Mangeroma, Tucano Dyapa, Tsohom-Djapá, Hon-dyapa, Txunhuã-Djapán ). Ya kuma lura da Tawari (Tauaré, Kadekili-dyapa, Kayarára), da Buruá (Burue, Buruhe), wanda ba a rubuta komai ba. Dukansu an rarraba su a matsayin "Kudancin Catuquina" ban da Catauxi, wanda shine kawai harshen "Kudanci Catuquina". Wuraren kowane iri-iri da Loukotka (1968) ya bayar sune:

manazarta