Bincike game da Halakar Laburaren Tsohon Iskandariya

Gwaji Bincike A cikin Halakar Tsohon Laburaren Iskandariya wani rubutu ne na 1892 wanda Shibli Nomani ya rubuta, wanda aka buga shi da farko a cikin Urdu a matsayin Kutubkhana-i-Iskandariyya (Urdu). Ya bincika da'awar da aka yi a ƙarƙashin Khalifa Umar ya lalata Laburaren Iskandariya kuma ya yi jayayya, bisa ga shaidar tarihi, cewa ɗakin karatu ya riga ya ɓace ƙarni da yawa da suka gabata. Aikin ya yi nazari sosai kan tushen Turai da na Kirista, yana kammala cewa zargin da ake yi wa Musulmai ba shi da tushe kuma ba daidai ba ne a tarihi.

 Bayani na gaba ɗaya 
An fara buga rubutun ne a shekara ta 1892.  Manufarta ita ce ta bincika da kuma amsa da'awar da aka rarraba a ko'ina cewa a lokacin da Larabawa suka ci Masar, Khalifa Umar ya lalata Laburaren Iskandariya, wurin adana ƙarni na ilimin da aka tara a ƙarƙashin Ptolemies. Wannan zargi, sau da yawa ana amfani dashi don bayar da shawarar cewa Musulmai suna adawa da ilimi, ya zama karɓa a Turai. Shibli ya lura cewa wannan labarin ya rinjayi wallafe-wallafen, falsafar, da kuma sanannen magana, yana shiga cikin al'adu da magana ta ilimi na ƙarni da yawa.

Binciken Shibli ya nuna cewa Musulmai ba su da alhakin lalata ɗakin karatu. A lokacin nasarar musulmi, ɗakin karatu ya riga ya daina wanzuwa: Julius Kaisar ya lalata rabin ƙarni da suka gabata, kuma sauran ayyukan sun warwatse. Da'awar da ke nuna Musulmai ya samo asali ne daga marubucin Kirista Abu al-Farj (an haife shi a shekara ta 1226) kuma daga baya marubutan tarihi na Turai suka yada shi, wadanda suka danganta lalacewar ga Musulmai ba tare da bincike mai zurfi ba. Shibli ya kuma lura da kulawar da masana tarihi na Turai suka zaba, yana lura da cewa an lalata wasu manyan ɗakunan karatu a Iran, Spain, da sauran wurare ba tare da damuwa ba, suna tayar da tambayoyi game da dalilin da ya sa ɗakin karatu na Alexandria ya sami irin wannan mayar da hankali.

A cikin bincikensa, Shibli ya bincika rubuce-rubucen Turai a cikin Jamusanci, Faransanci, da Ingilishi, yana kimanta da'awar su. Kodayake da farko masanin Larabci da Farisa ne, ya yi nuni da tushe na Turai tare da daidaito kuma ya yi amfani da ka'idodin watsa labarai don tabbatar da abubuwan da suka faru a tarihi.

 Kyauta 
Ta hanyar wannan rubutun, an dauki Shibli a matsayin masanin farko da ya karyata da'awar cewa Musulmai ne ke da alhakin lalata Laburaren Alexandria. Daga baya malaman gabas da yawa suka amince da karkatarsa a karni na 20.  An karanta rubutun sosai kuma an fassara shi cikin harsuna da yawa. An buga fassarar Turanci ta Muhammad Ghouse Sayeed a Hyderabad a cikin 1893, kuma daga baya Sabahuddin Abdur Rahman ya samar da wani fassarar. Ana ci gaba da ambaton aikin a matsayin cikakken bincike a kan batun, kuma bisa ga Arshad Islam, ya tilasta wa malaman Turai da yawa su sake la'akari da tunanin da suka gabata game da lalata ɗakin karatu kuma ya zama wani ɓangare na tattaunawa mai zurfi game da amincin labarun tarihi. Sulaiman Nadvi ya bayyana cewa an yarda da binciken a ko'ina tsakanin masu bincike.

Masana da yawa sun sake nazarin aikin dalla-dalla. Md. Nasir na Jami'ar Babasaheb Bhimrao Ambedkar Bihar ya lura cewa yana nuna zurfin fahimtar Shibli game da tarihi, Hanyar tarihi, da wayewar Islama. Mohammad Ilyas al-Azami ya bayyana shi a matsayin cikakke, mai tunani, kuma masanin kimiyya,  yayin da Zafar Ahmad Siddiqi ya jaddada darajar gabatarwa mai ban sha'awa, tsari na shaidu, da kuma bayyanawa.  Md. Faiz Ahmad na Jami'ar Delhi ya lura cewa rubutun Shibli ya kalubalanci labaran tarihi na Turai ta hanyar yin tambaya game da hanyoyin bincike, nazarin asusun, da magance batutuwan nuna bambanci, yayin da yake hada bincike mai zurfi, tunani mai ma'ana, da shaidu. Ya ci gaba da lura cewa rubutun ya ja hankalin malaman Turai, ya rinjayi muhawara da suka biyo baya, kuma ya taimaka wajen magance labaran da aka rarraba a ko'ina.

 Dubi kuma 

 Ayyukan tarihi na Deobandi

 Manazarta 

 Harshen Urdu a cikin Intanet ArchiveTarihin Intanet
 Turanci a Intanet ArchiveTarihin Intanet