Ilimin muhalli na sahara

Ilimin muhalli na hamada shine nazarin hulɗar tsakanin bangarorin halittu da aabiotic_component" id="mwCw" rel="mw:WikiLink" title="Biotic component">biotic na yanayi hamada. An bayyana tsarin halittu na hamada ta hanyar hulɗa tsakanin kwayoyin halitta, yanayin da suke rayuwa, da duk wani tasiri da ba mai rai ba a kan mazaunin. Yankunan hamada yankuna ne masu bushewa waɗanda galibi suna da alaƙa da yanayin zafi; duk da haka, hamada mai sanyi ma sun wanzu. Ana iya samun hamada a kowace nahiya, tare da mafi girman hamada da ke Arctic" id="mwEg" rel="mw:WikiLink" title="Antarctica">Antarctica, Arctic, Arewacin Afirka, da Gabas ta Tsakiya.

 Yanayi 
Hamada suna fuskantar yanayin zafi da yanayin yanayi, kuma ana iya rarraba su cikin nau'o'i huɗu: zafi, tsaka-tsaki, bakin teku, da sanyi. Yankin hamada mai zafi yana fuskantar yanayin zafi a duk shekara, da kuma karancin ruwan sama na shekara-shekara. Ƙananan matakan zafi a cikin hamada mai zafi suna ba da gudummawa ga yanayin zafi na rana, da kuma asarar zafi na dare. Matsakaicin zafin jiki na shekara-shekara a cikin hamada mai zafi kusan 20 zuwa 25 ° C, duk da haka, yanayin yanayi mai tsanani na iya haifar da yanayin zafi daga -18 zuwa 49 ° C.  

ruwan sama yawanci yana faruwa, sannan ya biyo bayan dogon lokaci na bushewa. Semiarid hamada suna fuskantar irin wannan yanayin ga hamada mai zafi, duk da haka, matsakaicin yanayin zafi yana da ƙarancin matsananci, kuma gabaɗaya yana daga 10 zuwa 38 ° C. Yankin hamada na bakin Tekuna sun fi sanyi fiye da hamada mai zafi da tsaka-tsaki, tare da matsakaicin yanayin zafi na lokacin rani tsakanin 13 da 24 ° C. Har ila yau, suna da ƙimar ruwan sama mafi girma. Yankin sanyi suna kama da zafin jiki ga hamada na bakin teku, duk da haka, suna karɓar ruwan sama na shekara-shekara a cikin nau'in dusar ƙanƙara. Hamada sun fi shahara saboda yanayin da ya bushe; yawanci sakamakon yanayin da ke kewaye da su. Misali, tsaunuka masu hana ruwan sama, da nesa daga teku sune siffofi biyu na ƙasa waɗanda ke taimakawa ga busassun hamada. Duwatsun da ke hana ruwan sama suna haifar da Inuwa na Ruwan sama. Yayin da iska ke tashi da sanyi, yawan ruwan da ke cikin dangi yana ƙaruwa kuma wasu ko mafi yawan ruwan sama yana fitowa, yana barin kadan ko babu tururi na ruwa don samar da hazo a wancan gefen tsaunukan.  
Hamada suna mamaye kashi ɗaya cikin biyar na ƙasar duniya kuma suna faruwa a cikin bel biyu: tsakanin 15 ° da 35 ° latitude a duka kudanci da arewacin hemispheres. Wadannan rukuni suna da alaƙa da ƙarfin hasken rana wanda duk yankuna a cikin wurare masu zafi ke karɓa, kuma tare da iska mai bushewa da aka kawo ta hannun da ke saukowa na sel na Hadley da Ferell. Iska mai bushewa tana riƙe da ɗan danshi kaɗan ga waɗannan yankuna, kuma tana nuna duk wani ruwa da ke akwai.

Yawancin yanayin hamada suna iyakance ta matakan ruwa, maimakon yawan radiation ko zafin jiki. Ana iya tunanin kwararar ruwa a cikin waɗannan yanayin halittu kamar yadda yake kama da kwararar makamashi; a zahiri, sau da yawa yana da amfani a duba ruwa da kwararren makamashi tare yayin nazarin yanayin hamada da muhalli.

WRashin ruwa a cikin hamada na iya hana shi ta hanyar yaduwar ruwa. Girgije na ƙura yawanci yana samuwa a cikin iska, yanayin busasshiyar yanayi. Masana kimiyya a baya sun yi la'akari da cewa girgije na ƙurar hamada zai inganta ruwan sama, duk da haka, wasu binciken da aka yi kwanan nan sun nuna cewa wannan abin ya hana hazo ta hanyar shan danshi daga yanayi. Wannan shawo kan danshi na yanayi na iya haifar da madauki mai kyau, wanda ke haifar da ci gaba da hamada..

 Yanayin ƙasa 
Yankunan hamada na iya ƙunsar siffofi iri-iri na yanayin ƙasa, kamar su oasis, dutsen dutse, dunes, da duwatsu. Dunes tsari ne da aka kafa ta hanyar iska mai motsawa a cikin tuddai. Ana rarraba dunes na hamada gabaɗaya bisa ga yanayin su dangane da iska kai tsaye. Wataƙila mafi yawan nau'ikan dune sune dunes masu tsinkaye, waɗanda ke da ƙuƙwalwa masu tsinkaya zuwa ga hanyar iska. Ana ɗaukar dunes da yawa suna aiki, ma'ana suna iya tafiya da canzawa a tsawon lokaci saboda tasirin iska. Koyaya, wasu dunes za a iya kafa su a wurin ta hanyar ciyayi ko yanayin ƙasa, hana motsi. Wasu dunes kuma ana iya kiransu mannewa. Wadannan nau'ikan dunes suna faruwa ne lokacin da ƙwayoyin yashi suka zama siminti tare. Dunes masu tsayi suna da tsayayya, kuma suna tsayayya da sake aiki da iska fiye da dunes masu laushi. Barchan, da Seif dunes suna daga cikin mafi yawan dunes na hamada. An kafa dunes na Barchan yayin da iskõki ke ci gaba da hurawa a cikin wannan gefen, kuma ana nuna su da siffar crescent a saman dune. Seif dunes suna da tsawo kuma suna da kunkuntar, suna nuna tsaunuka masu kaifi, kuma sun fi yawa a cikin hamadar Sahara.

Binciken siffofin geological a cikin yanayin hamada na iya bayyana abubuwa da yawa game da tarihin geologic na yankin. Ta hanyar lura da gano wuraren ajiyar dutse, masu ilimin ƙasa suna iya fassara tsari na abubuwan da suka faru a lokacin da aka kafa hamada. Misali, binciken da aka gudanar a kan ilimin ƙasa na hamadar Namib ya ba da damar masu ilimin ƙasa su fassara tsoffin ƙungiyoyi na Kogin Kuiseb bisa ga shekarun dutse da siffofin da aka gano a yankin.
Manazarta