Ka'idojin canjin yanayi

Ka'idodin Canjin Yanayi suna bincika tasirin halin kirki na sabon canjin yanayi. Wasu masana kimiyya, masana tattalin arziki, da masu tsara manufofi suna amfani da dabi'u masu tsaka-tsaki ga nazarin su game da Ka'idojin Canjin Yanayi. Wasu masana falsafa, kamar su Stephen M. Gardiner  da kuma marubuta na Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), suna jayayya cewa canjin yanayi yana tayar da batutuwan ɗabi'a da ke buƙatar hukunce-hukunce masu ƙima.

Babban tasirin dabi'a guda biyu na canjin yanayi suna da alaƙa da tasirin sa. Dalilai da tasirin canjin yanayi ba su da alaƙa da lokaci da sarari. Canjin yanayi na Anthropogenic ya samo asali ne daga mutane da ke ƙone burbushin burbushin halittu. Manyan masu cin gajiyar konewar man fetur sune kasashe masu tasowa yayin da yawancin tasirin yanayi za a ji ta kasashe masu ci gaba. Bugu da ƙari, canjin yanayi yana faruwa a kan lokutan da suka fi girma fiye da ƙarni ɗaya na yawan mutane, yana haifar da rikici tsakanin bukatun tattalin arziki da siyasa waɗanda samfuran al'umma ne da bukatun mutane na gaba - ra'ayi na ɗabi'a da ɗabi'ar ɗabi'aa.

 Farko 
Canjin yanayi ya zama damuwa ga horo da yawa saboda yiwuwar tasirin da zai iya haifar da shi a kan Tsarin muhalli, dabbobin daji, yanayi, da mutane. Canjin yanayi yana haifar da babbar barazana ga Tattalin arzikin duniya yayin da ci gaban tattalin arziki, musamman a Yamma, ya dogara da hakar da ƙone burbushin burbushin halittu tun lokacin Juyin Juya Halin Masana'antu. Kashe burbushin burbushin halittu yana ƙara yawan iskar gas a cikin yanayi wanda shine babban direba na canjin yanayi na duniya na yanzu. Wannan ra'ayi ya haifar da nazarin tattalin arzikin canjin yanayi. Canjin yanayi kuma batun siyasa ne mai zurfi saboda akwai rashin jituwa tsakanin 'yan wasan kwaikwayo kan ko kuma har zuwa wane irin yadda al'umma ya kamata ta yi aiki akan canjin yanayi. Tattalin Arziki bai isa ya jagorantar yin manufofi kadai ba, duk da haka, saboda kawai yana iya yin tsinkaya game da yadda yanke shawara daban-daban na manufofi zasu shafi tattalin arziki da kuma yadda za a ci gaba tare da waɗannan hanyoyi daban-daban; ba zai iya gaya mana hanyar da za mu zaɓa ba, wato an ƙayyade ta waɗanne dabi'u muke aiki a matsayin al'umma. Saboda haka, wasu masana falsafa sun yi jayayya cewa canjin yanayi shine "mafi mahimmancin batun ɗabi'a"  wanda ke tayar da tambayoyi game da "yadda ya kamata mu rayu, waɗanne irin al'ummomin da muke so, da kuma yadda ya kamata mu danganta da yanayi da sauran nau'ikan rayuwa. ”

 Adalci na Duniya 
Canjin yanayi za a iya la'akari da Batun adalci na duniya saboda 'yan wasan da suka fi ba da gudummawa ga canjin yanayi ba su ne wadanda ke fama da mummunar tasiri ba. A tarihi, masu arziki, Kasashe masu tasowa suna fitarwa, kuma a halin yanzu suna fitarwa da iskar gas mai yawa idan aka kwatanta da kasashe masu ci gaba. Misali, Bangladesh tana da matukar damuwa ga tasirin canjin yanayi. Kasar da ke fitarwa a cikin kowane mutum shine 1/20 na matsakaicin duniya da 1/100 na fitarwa a kowane mutum a Amurka, amma yanayin da ke ƙasa ya sa ya zama mai matukar damuwa ga hauhawar matakin teku da guguwa - wanda aka yi hasashen karuwa a cikin mitar da ƙarfi tare da canjin yanayi. Don haka ana iya ganin canjin yanayi a matsayin batun adalci na duniya saboda masu aikata tasirin canjin yanayi (Kasashe masu tasowa) da wadanda ke fama da waɗannan tasirin (ƙasashen masu tasowa). 

Baya ga canjin yanayi kasancewa batun adalci na duniya saboda bambancin da ke tsakanin matsayin kasashe masu tasowa da masu tasowa, ana iya tsara batun adalci na Duniya dangane da wadata. "Mutanen da suka fi arziki a duniya miliyan 500 ne ke fitar da rabin carbon a duniya"  ma'ana cewa ba tare da la'akari da inda mutum yake zaune ba, mafi girman kuɗin shiga, mafi girman fitar da su. Kodayake Amurka tana da ɗayan mafi girman hayaki na gas a duniya,  akwai mutanen da ke da ƙarancin kuɗi a Amurka tare da ƙananan hayaki.  Bugu da ƙari, talakawa, ba tare da la'akari da inda suke zaune ba, suna iya fuskantar tasirin canjin yanayi saboda suna da ƙananan hanyoyin daidaitawa idan aka kwatanta da masu arziki.

 Ka'idojin tsara-shekara 

Ka'idojin tsararru na canjin yanayi suna magance alhakin tsararraki na yanzu don kasancewa da masaniya game da muhalli da kuma tabbatar da amfani mai ɗorewa na albarkatun muhalli na iya ci gaba ga tsararraki masu zuwa. Hakkin ɗabi'a muhimmiyar la'akari ce a cikin ka'idojin canjin yanayi na tsararraki. Wannan alhakin ya kai ga abubuwan da suka dace daban-daban, gami da mutane, dabbobi, mutane na gaba, da yanayi. Dole ne a auna bukatun ƙarni na yanzu da na ƙarni na gaba, daidaita bukatun yanzu da burin gaba.

Sakamakon canjin yanayi yana warwatsewa na ɗan lokaci da kuma sarari. Sakamakon ɗabi'a saboda warwatsewar sararin samaniya sune waɗanda aka tattauna a cikin sashin da ya gabata game da adalci na duniya: waɗanda ke haifar da matsalar ba su cikin sararin samaniya ba kamar waɗanda ke fuskantar mafi munin tasirinsa. Sakamakon dabi'a na ɗan lokaci galibi yana da alaƙa da gaskiyar cewa hayakin gas na yanzu zai shafi tsararraki masu zuwa fiye da yadda zai shafi mutanen yanzu. Wannan ra'ayi na tura tasirin canjin yanayi a kan mutane masu zuwa yana haifar da matsaloli na epistemic, yana mai da wuya a fahimci dalilin da sakamako, wanda zai iya lalata motsawa don amsawa. Rashin isasshen ma'aikata ya kara rikitar da batun. Cibiyoyin siyasa na dimokuradiyya suna da ɗan gajeren lokaci wanda ba ya dace da yanayin canjin yanayi na duniya. 'Yan siyasa suna damuwa game da goyon bayan masu jefa kuri'a don zaben na gaba, a cikin 'yan shekaru, yayin da canjin yanayi ke aiki a kan lokaci mai tsawo na daruruwan zuwa dubban shekaru. Sabili da haka, ana sanya canjin yanayi a baya na ajanda na siyasa saboda ba zai taimaka wa 'yan siyasa su lashe zagaye na gaba ba.

 Tattalin Arziki 
Masana tattalin arziki sun ba da shawarar ba da fifiko ga daidaitawa akan ragewa saboda tsada mai yawa da ke da alaƙa da ragewa; duk da haka, nazarin tattalin arziki na al'ada yana da iyakokin falsafa. Irin waɗannan bincike suna rage al'ummomi masu zuwa kuma suna ba da fifiko ga bukatun ɗan adam, sun kasa la'akari da duk farashin da suka dace da fa'idodin rage canjin yanayi. Henry Shrue ya yi jayayya cewa "No Harm Principle" ya ba mu dalili na yin aiki akan canjin yanayi, duk da rashin tabbas na tasirin nan gaba.

 Ragewa na ɗan lokaci 
Ma'anar rangwamen lokaci a cikin tattalin arziki ya dace da ka'idojin canjin yanayi saboda yaduwar lokaci na tasirinsa. Masana tattalin arziki suna amfani da ragi don tantance darajar kayayyaki na gaba saboda ana zaton cewa tattalin arzikin duniya zai ci gaba da girma kuma mutane na gaba za su sami kayayyaki da yawa fiye da mutanen yanzu. Da yawa kayayyaki da kake da su, mafi ƙarancin kowane abu ne, saboda haka, ana rage shi. Yin amfani da kudaden ragi daban-daban, masana tattalin arziki na iya kaiwa ga yanke shawara daban-daban game da yawan kasafin kudin duniya ya kamata a sadaukar da shi don rage sauyin yanayi, daidaitawa, ko wasu abubuwa. Prioritarism yana ba da hujja ɗaya ta ɗabi'a don rokon babban ragi shine saboda mutane na gaba za su fi mu kyau fiye da yadda muke a yau, amfanin mutane a yau ya fi amfani da mutane na gaba. Amfani a gefe guda, yana son ƙananan ragi (ko babu) a ƙarƙashin ra'ayin cewa fa'idodi ga mutane na gaba suna da mahimmanci kamar fa'idori ga mutane na yanzu.

 'Yancin Dan Adam 

Canjin yanayi lamari ne mai matukar damuwa wanda ke barazana ga hakkokin ɗan adam na mutane da al'ummomi a duniya. Canjin yanayi ya saba wa haƙƙin ɗan adam da yawa, gami da haƙƙin rayuwa, kiwon lafiya, abinci, ruwa, da mafaka. Canjin yanayi yana kara rashin daidaito da ke akwai kuma yana shafar yawan mutanen da ke fama da rauni, kamar al'ummomin da ke da karancin kudin shiga, 'yan asalin ƙasar, da kananan tsibirai masu tasowa. Karɓar tsarin haƙƙin haƙƙin haƙƙi game da canjin yanayi wanda ya fahimci alaƙar da ke tsakanin canjin yanayi da haƙƙin ɗan adam zai samar da gagarumin ci gaba.

Hanyar ƙofar ɗabi'a ga canjin yanayi wanda ke gano mafi ƙarancin ƙa'idodi don kare haƙƙin ɗan adam. Wannan tsarin ya haɗa da gano ka'idojin ɗabi'a waɗanda suka kafa mafi ƙarancin ƙa'idodin kariya da ake buƙata don tabbatar da cewa ba a keta haƙƙin ɗan adam ta hanyar canjin yanayi ba. Hanyar ƙofar ɗabi'a ta haɗa da gano ayyuka da alhakin 'yan wasan kwaikwayo daban-daban wajen magance canjin yanayi, gami da jihohi, kamfanoni, da mutane.

Jihohi na iya daukar mataki don magance canjin yanayi, saboda su ne tushen tushen fitar da iskar gas. Jihohi na iya ɗaukar matakai don rage hayakin su da kuma ba da gudummawa ga ƙoƙarin duniya don iyakance ƙaruwar yanayin zafi na duniya. Bugu da ƙari, kamfanoni suna da alhakin rage hayakin su da kuma ba da gudummawa ga ci gaba mai ɗorewa. Kowane mutum na iya taka rawa ta hanyar karɓar salon rayuwa mai ɗorewa da kuma ba da shawara ga manufofi waɗanda ke magance canjin yanayi. Har ila yau, tambaya ce ta ɗabi'a ko ayyukan rashin biyayya ga jama'a'a ta mutane ko kungiyoyi da nufin wayar da kan jama'a game da rikicin yanayi za a iya tabbatar da su.

Canjin yanayi batun kare hakkin dan adam ne wanda ke buƙatar mataki. Akwai babban buƙata don tsarin haƙƙin haƙƙin canjin yanayi kuma yana ba da shawarar tsarin ƙofar ɗabi'a don magance wannan batun. Ta hanyar fahimtar alaƙar da ke tsakanin canjin yanayi da haƙƙin ɗan adam, mutane na iya aiki don samun kyakkyawar makoma mai adalci ga kowa. Hakki ne na dukkan 'yan wasan, gami da jihohi, kamfanoni, da mutane, su dauki mataki don magance canjin yanayi da kare haƙƙin ɗan adam.

 Manazarta 

Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba