Hukuncin kisa a Libya

Hukuncin kisa a Libya ya kasance aikin shari'a a yankin kuma ana aiwatar da shi a cikin dokar farar hula da soja. Dokar Libya ta bayyana cewa duk mutumin da aka yanke masa hukuncin kisa za a kashe shi ta hanyar harbi. Koyaya, aikace-aikacen hukuncin kisa a Libya ya kasance ba daidai ba saboda rashin tabbas na siyasa da rikici wanda ya fara a cikin 2011. Hukuncin kisa ya ƙunshi fiye da sashe 30 na dokar azabtarwa ta Libya, yana ba da laifuka masu yawa waɗanda za a hukunta su da mutuwa, gami da wasu waɗanda ke da alaƙa da 'yancin magana da tarayya.

 Tsarin Shari'a da Aikace-aikacen 
Tsarin shari'a a Libya yana ba da izinin aiwatar da hukuncin kisa. Gwamnati tana ci gaba da amfani da ita don laifuka daban-daban. Libya ta ci gaba da amfani da hukuncin kisa ta waɗannan hanyoyi. 

 Mataki na 3 na Dokar 71 game da aikata laifuka, inda za'a iya amfani da hukuncin kisa ga duk wanda ya kirkiro ko ya goyi bayan ƙungiyar da doka ta hukunta; wannan ya haɗa da dukkan jam'iyyun da ke da alaƙa da wannan rukuni, ko mutanen da ke sarrafa shi ne, suna tallafawa shi, ko kuma suna inganta wannan rukuni. Dukkanin mambobin rukuni za a dauke su daidai ba tare da la'akari da rawar da suke takawa ko matsayi a cikin kungiyar ba.
 Mataki na 207 ya bayyana cewa duk wanda ya yanke shawarar fadada ra'ayoyin da suka kalubalanci dokokin kasar, tsarin zamantakewa, ko tsarin gwamnati, musamman wadanda suka yi hakan ta hanyar amfani da karfi, ta'addanci, ko wasu hanyoyin da ba bisa ka'ida ba, za a yanke masa hukuncin kisa.

A halin yanzu, gwamnatin Libya ta yanke wa wadanda aka yanke musu hukuncin kisa ta hanyar harbi; duk da haka, kafin shekara ta 2000, za a kashe wadanda aka yanke wa hukuncin kisa ta rataye. 

An fahimci cewa a cikin dokar Libya, akwai wasu sigogi game da waɗanda za a iya kashewa. Mataki na 8 na doka lamba 41 ya bayyana cewa yara tsakanin shekaru 14 zuwa 18 waɗanda suka aikata laifi wanda za a saba saduwa da hukuncin kisa, maimakon a kashe su, za a rage hukuncin su zuwa akalla shekaru biyar a kurkuku, inda za su bi shirin da aka mayar da hankali kan ilimantarwa da sake fasalin su don su iya zama membobin al'umma masu alhakin. Hakanan ya kamata a lura cewa mata masu juna biyu ba za a iya kashe su ba har sai watanni 2 bayan sun haifi jariri. 

Mataki na 435 da 437 na tsarin aikata laifuka na Libya sun bayyana cewa ba a ba da izinin yin kisa a ranakun hutu ko ranakun tsarki, kuma bayan an yi kisa, doka ta bayyana cewa ba za a yi bikin binnewa ba. Koyaya, dangi na iya neman binne gawar da kansu. In ba haka ba, gwamnati za ta yi wannan aikin.

Dangane da dokar Libya, duk hukuncin kisa da aka yanke, gami da na abin da ya kasance Kotun Jama'a ta Libya, wanda yanzu an canja ikonsa zuwa kotunan masu aikata laifuka na yau da kullun, dole ne Kotun Koli ta amince da shi. Bayan hukuncin Kotun Koli, Majalisar Koli ta Shari'a dole ne ta yarda kafin a aiwatar da kisa.

 Taimako 
Masu goyon bayan hukuncin kisa sun ce a Libya, yin amfani da hukuncin kisa yana ba da damar iyakancewa da hana laifuka, musamman wadanda ke da tasirin tashin hankali; tare da rikice-rikice da kalubalen tsaro da Libya ke fuskanta, wasu suna jayayya cewa hukuncin kisa yana taka muhimmiyar rawa wajen kiyaye tsaron kasa da iyakance ayyukan ta'addanci. Bukatar karewa daga masu tsattsauran ra'ayi da kungiyoyi waɗanda suka ƙuduri aniyar lalata jihar sau da yawa shine hujja don riƙe hukuncin kisa. Wadanda ke goyon bayan hukuncin kisa sun bayyana cewa aiwatar da wadanda aka yanke musu hukunci da laifuka da za a iya hukunta su da mutuwa yana hana su ikon sake aikata irin waɗannan ayyukan; an kuma yi imanin cewa hukuncin kisa shine kawai hanyar samun fansa ga laifuka kamar fyade da kisan kai.

 Manazarta