Madadin makaranta

Wata makarantar madadin ita ce cibiyar ilimi tare da tsarin karatu da hanyoyin da ba na gargajiya ba. Irin waɗannan makarantu suna ba da nau'ikan falsafa da hanyoyin koyarwa; wasu suna da tsarin siyasa, na ilimi, ko na falsafa, yayin da wasu kuma sun fi zama majalisar malamai da dalibai marasa gamsuwa da wani bangare na ilimi na yau da kullun ko na gargajiya.https://balaghah.net/old/nahj-htm/hau/05/02.php

Wasu makarantun sun dogara ne akan hanyoyin koyarwa da suka bambanta da na tsarin koyarwa na yau da kullun da ake amfani da su a cikin al'ada, yayin da sauran makarantun na ɗalibai ne masu hazaka, yara masu buƙatu na musamman, yaran da suka fado daga kan turba ta ilimi ko kuma aka kore su daga makarantarsu ta asali, yaran da ke son bincikar tsarin koyo mara tsari ko ƙarancin tsari, da dai sauransu.

 Abubuwan da ke ciki 
Akwai nau'ikan madadin makarantu da yawa amma fasalulluka na alƙawarin madadin shirye-shiryen da alama suna haɗuwa ko žasa akan halaye masu zuwa:

 tsarin ya fi na mutum;
 hadewar yara na matsayi daban-daban na zamantakewa da tattalin arziki da kuma halayen haɗe-haɗe;
 ilmantarwa ta kwarewa wanda ya dace da rayuwa a waje da makaranta;
 hadin gwiwa ga fannoni daban-daban;
 Ma'aikatan koyarwa suna da takardar shaidar a fagen ilimi kuma suna da ƙwarewa;
 ƙananan Dalibi da malami;
 mallaka na gaba ɗaya na cibiyar a matsayin malamai, ɗalibai, ma'aikatan tallafi, masu gudanarwa, iyaye duk suna da hannu a yanke shawara;
 jerin Hanyoyin kimantawa marasa al'ada.

A cikin United Kingdom, 'makarantar madadin' tana nufin makarantar da ke ba wa xaliban ilimi na yau da kullun a matsayin madadin tsarin ilimin gargajiya a Burtaniya."alternative schooling". A Dictionary of Education. Ed. Elizabeth Wallace. Oxford University Press, 2009.  Akwai doguwar al'adar irin waɗannan makarantu a cikin Burtaniya, komawa zuwa Summerhill, wanda wanda ya kafa, AS Neill, ya yi tasiri sosai kan yaduwar irin waɗannan makarantun na dimokuradiyya irin su shahararriyar Makarantar Dartington Hall, da Makarantar Kilquhanity,  dukansu yanzu sun rufe. A halin yanzu akwai makarantar firamare ta dimokuradiyya guda ɗaya Small Acres, da makarantun sakandare na dimokuradiya guda biyu, Summerhill da Sands School .  Har ila yau, akwai makarantu da yawa bisa ga ra'ayoyin Maria Montessori da Rudolf Steiner . 

 Amurka 
A {asar Amirka, an sami gagarumin ci gaba a cikin adadin makarantun da ke aiki tun daga shekarun 1970, lokacin da aka samu kaɗan. Wasu madadin makarantu na ɗalibai ne na kowane matakin ilimi da iyawa waɗanda shirin da ba na al'ada ya fi dacewa da su ba. Wasu kuma an yi niyya ne na musamman ga ɗalibai masu buƙatun ilimi na musamman, magance matsalolin zamantakewa waɗanda ke shafar ɗalibai, kamar iyayen matasa ko rashin matsuguni, ko ɗaukar ɗaliban da ake ganin suna cikin haɗarin faɗuwar ilimi.

Wani abin gama gari na madadin makarantu a Amurka shine amfani da ƙwararrun albarkatun al'umma a fannoni daban-daban waɗanda suke koyarwa na ɗan lokaci, na sa kai. Dangane da nau'in ɗalibin da zai shiga makarantar madadin,  Makarantar Leonia Alternative High School ta shekarun 1970 a New Jersey, wacce ta ba da fifiko sosai kan amfani da masu koyar da albarkatun al'umma, ta ƙare a cikin dogon gwagwarmaya tare da Kungiyar malamai ta gida,  Leonia Alternative High School na 1970s a New Jersey, wanda ya ba da fifiko mai nauyi kan amfani da masu koyar da albarkatun al'umma, ya ƙare a cikin yaƙi mai tsayi tare da ƙungiyar malamai na gida, wanda ya haifar da rufe makarantar. Yayin da sauran makarantu suka zama ruwan dare a shekarun 1990, har yanzu akwai takun saka tsakanin su da kungiyoyin malaman game da yadda malaman suka rasa ikon tsakiya kan irin wadannan batutuwa.

 Kanada 
A Kanada, hukumomin makarantu na gida suna zaɓar ko suna son samun madadin makarantu da yadda ake gudanar da su. Madadin Makarantun na iya haɗawa da ƙungiyoyin shekaru masu yawa, haɗaɗɗiyar manhaja ko cikakken koyo, sa hannun iyaye, da rahotannin bayyananni maimakon maki. Wasu tsarin makarantu suna ba da madadin hanyoyin ilimi a cikin makarantun jiha.

A Kanada, makarantun yaran da ke fama da wahala a tsarin makarantar sakandare na gargajiya ana kiran su da sauran makarantu.

 Faransa 
A cikin ilimin sakandare na Faransa, madadin makarantun tsakiya (kwalejoji) da manyan makarantu (lycées) ana kiran su bi da bi ta sharuddan gwaji na college da lycée gwaji. Waɗannan makarantu suna amfani da hanyoyi daban-daban na koyarwa da koyo waɗanda ba na al'ada ba, gami da rarraba ranar makaranta zuwa azuzuwan ladabtarwa da azuzuwan da ke tallafawa ƙirƙira da haɓaka ɗaiɗaikun ɗaiɗaiku, da kuma cire aikin shugaban makarantar gargajiya. Yawancin waɗannan makarantun suna ba da gudummawa ko cikakke ga ɗalibai da ke da wahalar ilmantarwa ko halayyar. Garuruwa a Faransa waɗanda ke da 'Kwalejin gwaji' ko 'makarantar sakandare ta gwaji' sun haɗa da Bordeaux ( ),  Hérouville-Saint-Clair (Collég lycée expérimental d'Hérouville- Saint-Clair ) [1] da La Ciotat. 

 Jamus 
Jamus tana da makarantun Waldorf sama da 200, gami da irin wannan makaranta ta farko a duniya (wanda aka kafa 1919), da manyan makarantun Montessori. Kowanne daga cikin waɗannan yana da ƙungiyarsa ta ƙasa, yayin da yawancin sauran makarantun madadin ana shirya su a cikin Ƙungiyar Makarantun Madadin Masu Zaman Kansu (). Kudade don makarantu masu zaman kansu a Jamus ya bambanta daga Bundesland zuwa Bundesland.

Ana ba da cikakken kuɗaɗen jama'a ga makarantun dakin gwaje-gwaje da ke binciken dabarun makaranta don ilimin jama'a. Laborschule Bielefeld yana da babban tasiri a madadin makarantu da yawa, gami da sabunta ra'ayin makarantar dimokuradiyya.

 Koriya ta Kudu 
A Koriya ta Kudu, madadin makarantu suna hidima ga manyan ƙungiyoyin matasa uku. Ƙungiya ta farko ɗalibai ne waɗanda ba za su iya yin nasara a cikin ingantaccen ilimin Koriya ba. Yawancin waɗannan makarantu suna hidima ga ɗaliban da suka daina karatu a lokacin karatunsu na farko, ko dai da son rai ko kuma ta hanyar ladabtarwa. Rukuni na biyu kuma matasa ne masu hijira. Yayin da yawan bakin haure daga kudu maso gabashin Asiya da Koriya ta Arewa ke karuwa, malamai da dama sun fara ganin wajibcin samun ilimin da ya dace da shi, wanda aka kera musamman ga wadannan matasan bakin haure. Domin Koriya ta Kudu ta kasance al'ummar kabilanci a tsawon tarihinta, babu isasshen tsari da wayar da kan jama'a don kare waɗannan ɗalibai daga cin zarafi, warewar jama'a, ko gazawar ilimi. Misali, adadin ficewa ga daliban Koriya ta Arewa da suka yi hijira ya ninka na daliban Koriya ta Kudu sau goma saboda babban kalubalen da suke fuskanta tun farko shi ne daidaita al'ummar Koriya ta Kudu, ba don samun maki mafi girma na gwaji ba. Sauran rukunin kuma ɗalibai ne waɗanda suka zaɓi madadin ilimi saboda falsafar ta. Ilimin Koriya, kamar yadda yake a yawancin ƙasashen Asiya, ya dogara ne akan gwaji da haddace. Wasu dalibai da iyaye suna ganin irin wannan ilimin ba zai iya renon ɗalibi sosai ba kuma ya zaɓi ya je wata makarantar daban, wanda ke nuna wata hanya ta daban ta koyo ga ɗalibai. Wadannan makarantu yawanci suna jaddada mahimmancin hulɗar tsakanin sauran mutane da yanayi akan rubutaccen sakamakon gwajin.

Babban gwagwarmayar a madadin makarantu a Koriya ta Kudu shine amincewa, rashin tallafin kuɗi, da tazara mai inganci tsakanin madadin makarantu. Kodayake amincewar jama'ar Koriya ta Kudu ga madadin ilimi ya canza da gangan, ilimin ci gaba har yanzu ba a yarda da shi ba. Don shiga koleji, ilimi na yau da kullun ana fifita shi saboda ƙaƙƙarfan ɗanɗanon ilimin al'umma akan sakamakon jarabawa da rikodi. Saboda wannan dalili, gwamnatin Koriya ta Kudu ba ta tallafa wa madadin makarantu da kuɗi.

Don haka, makarantun madadin da yawa suna cikin haɗarin faɗuwa, musamman makarantun da ba sa karɓar kuɗin koyarwa daga ɗalibansu. Yawancin iyalai 'yan gudun hijira na kudu maso gabashin Asiya da Koriya ta Arewa suna da bukata ta kudi, don haka suna buƙatar taimako daga tsarin jin daɗin gwamnati don rayuwarsu ta yau da kullun. A bayyane yake cewa ba da ilimi mai zaman kansa hasashe ne kawai ga waɗannan iyalai. Wannan lamarin, a ƙarshe, yana haifar da gibi a tsakanin makarantun madadin su kansu. Wasu makarantu suna samun tallafi sosai daga iyayen manya kuma suna ba da shirye-shirye iri-iri a cikin makaranta da kuma bayan makaranta, wasu kuma da wuya su sami albarkatu don gina ƴan shirye-shiryen ilimi da na waje kamar haka.

 Indiya 
Indiya tana da dogon tarihin madadin makarantu. Tsarin Vedic da Gurukul na ilimi a lokacin 1500 BC zuwa 500 BC sun jaddada akan samun ƙwarewar sana'a, wayewar al'adu da ruhaniya a cikin yanayi wanda ya ƙarfafa tunani mai hankali, tunani a tsakanin ɗalibai. Don haka manufar ilimi ita ce bunkasa almajiri a fannoni daban-daban na rayuwa tare da tabbatar da hidimar zamantakewa. Sai dai kuma da koma bayan tattalin arzikin cikin gida da kuma zuwan masu mulkin mallaka wannan tsarin ya koma baya. Wasu fitattun gyare-gyare kamar Ingilishi a matsayin hanyar koyarwa, an gabatar da su kamar yadda aka ba da shawarar a Minti na Macaulay a cikin shekara ta 1835. Makarantu na yau da kullun suna bin tsarin da aka samu a zamanin mulkin mallaka. A cikin shekarun da suka samu 'yancin kai, Gwamnati ta mai da hankali kan fadada hanyoyin sadarwa na makarantu, tsara tsarin karatu bisa ga bukatun ilimi, harshen gida a matsayin hanyar koyarwa, da dai sauransu. A karshen karni na sha tara, yawancin masu gyara zamantakewa sun fara gano hanyoyin da za su bi tsarin ilimi na zamani. Vivekananda, Dayanand Saraswati, Jyotiba Phule, Savitribai Phule, Syed Ahmed Khan su ne majagaba da suka dauki nauyin sake farfado da zamantakewar al'umma, kawar da rashin daidaiton zamantakewa, inganta ilimin 'ya'ya ta hanyar makarantu daban-daban. A farkon karni na ashirin masana ilimi sun ƙirƙiri samfuran madadin makarantu a matsayin martani ga koma baya ga manyan makarantu waɗanda har yanzu suna da ƙarfi. Rabindranath Tagore's Shanti Niketan, Jiddu Krishnamurthy's Rishi Valley School, Sri Aurobindo da Mother's Sri Aurobindo International Center for Education, da Walden's Path Magnet School wasu daga cikin misalan ne. An sami haɓaka a madadin makarantu a cikin 1970's gaba. Amma galibin makarantun daban-daban sakamakon yunƙurin mutum ne maimakon gwamnati.

 Shirye-shiryen Ilimi na Sauran 
Madadin shirye-shiryen ilimi suna da kyau ga mutanen da suke tunanin ilimin koleji ba buƙatu ba ne don zama ƴan kasuwa masu nasara. Waɗannan shirye-shiryen suna ilimantar da neophyte da ƙwararrun ƴan kasuwa tare da samar musu da abubuwan da suka dace. Wani labarin da aka buga a Forbes.com a ranar 11 ga Fabrairu, 2018 da ya gabata ya ambata cewa cibiyoyin ilimi da yawa suna ba da gudummawa ga kwasa-kwasan haɓakawa daban-daban. Jami'ar Missouri System ta fara Ameren Accelerator wanda ke mai da hankali kan farawa na makamashi kuma yana taimaka wa 'yan kasuwa wajen samun mahimman bayanai game da masana'antar daga malamai-abokan aiki a matakin jami'a. Akwai shirye-shiryen ƙasa da ƙasa waɗanda kuma ke ba da albarkatu masu alaƙa kamar Makarantar Fasaha ta Kasuwancin Meltwater a Ghana, Afirka. Tana da shirin incubator wanda ke ba da jarin iri, horo, da damar koyo a cikin tsayayyen shiri na shekara guda daga fitattun ɗalibai a yankin Afirka.

Huffington Post ya ambaci zaɓuɓɓuka a madadin ilmantarwa kamar Home School, Micro Schooling, da Unschooling. Manufar rashin makaranta na nufin ɗalibin ya koya bisa ga yadda mutumin yake so don takamaiman dalilai da zaɓi. Mutumin yana samun taimako daga malamai, iyaye, littattafai, ko azuzuwan na yau da kullun amma ya yanke shawara ta ƙarshe akan yadda zai ci gaba kuma gwargwadon jadawalin da ya fi so. Makarantu masu zaman kansu ko makarantu masu zaman kanta sun bambanta da kusanci, girman, da iko. Wadannan makarantu ne na zamani na ɗaki ɗaya, wuraren cikakken lokaci ko na ɗan lokaci, ko cibiyoyin ilmantarwa waɗanda malamai ko iyaye ke mallakar su kuma ke sarrafa su. Wasu iyaye suna zabar wannan tsarin da ba na al'ada ba akan ilimin boko domin yana koya wa matasa su nemo mafita ta zahiri. {Asar Amirka na ƙoƙarin yin hidima ga ɗimbin ɗimbin ɗalibai masu haɗari a wajen manyan makarantu na yau da kullun. Akwai Makarantun Ilimin Alternative da ke kula da waɗanda suka gama karatu ko kuma waɗanda aka kore daga makarantunsu. An ba da rahoton cewa akwai sama da AECs 4,000 a duk faɗin ƙasar.

 Dubi kuma 

 Jerin makarantun dimokuradiyya
 Makarantar kyauta ta Anarchist
 Ci gaba da makarantar sakandare
 Makarantar Dimokuradiyya
 Ilimi mai baiwa
 Makarantar Montessori
 Makarantar Sauran Jama'a
 Makarantar gyare-gyare
 Ilimi na musamman
 Makarantar Sudbury
 Rashin makaranta
 Makarantar Virtual
 Makarantar Waldorf (ko makarantar Steiner) 
 Makarantun Jiddu Krishnamurti

 Manazarta