Ƴancin Ɗan Adam a Laberiya

Hakkokin dan Adam a Laberiya ya zama abin daukar hankali a duniya lokacin da aka nada shugabar kasar, Ellen Johnson Sirleaf, daya daga cikin mata uku da suka samu lambar yabo ta zaman lafiya ta Nobel a shekara ta 2011, wadanda dukkansu an ba da misali da su "saboda gwagwarmayar da suke yi na kare lafiyar mata da kuma hakkin mata na samun cikakkiyar damar shiga aikin samar da zaman lafiya". 

Amma duk da haka, kamar yadda Guardian ta bayyana a watan Oktoban 2012, "ba a yi maraba da lambar yabo ga shugaba Sirleaf baki daya ba a kasarta", kuma shekara guda bayan sanar da kyautar, daya daga cikin wadanda suka yi nasara a gasar Sirleaf, Leymah Gbowee, 'yar gwagwarmayar Laberiya, ta bayyana ra'ayoyin da dama daga cikin masu sukar Sirleaf, da zargin shugaban kasa da nuna rashin amincewa da gwamnatin Sirleaf, da kuma wasu manyan mukamai na gwamnatin Sirleaf, da dai sauransu. 'ya'ya uku.  A watan Nuwamban 2012, wata lauya mai rajin kare hakkin dan Adam ta Laberiya, Tiawan Saye Gongloe, ita ma ta soki yadda Sirleaf ke nuna son kai tare da yin kira gare ta da ta yi murabus. 

Dukkanin son zuciya da cin hanci da rashawa sun yadu a Laberiya. Daga cikin sauran manyan matsalolin da suka shafi kare hakkin bil adama a kasar sun hada da kashe-kashen al'ada, cin zarafin 'yan sanda, abubuwan da ake kira "gwaji ta hanyar gwaji", kame ba bisa ka'ida ba, rashin bin doka, cin zarafin mata, cin zarafin gida, kaciya, cin zarafin yara, safarar mutane, da kuma aikin yara. Tun bayan kawo karshen yakin basasa a shekara ta 2003, duk da haka, an samu gagarumin aiki daga kungiyoyin kasa da kasa da dama da nufin tabbatar da dimokuradiyya mai inganci a kasar Laberiya bisa hakkin dan Adam. 

Laberiya ta kasance mai rattaba hannu kan yarjejeniyar kasa da kasa kan 'yancin jama'a da siyasa, yarjejeniyar kasa da kasa kan 'yancin tattalin arziki, zamantakewa da al'adu, yarjejeniyar kasa da kasa kan kawar da duk wani nau'i na wariyar launin fata, Yarjejeniyar kawar da duk wani nau'i na nuna wariya ga mata, yarjejeniyar yaki da azabtarwa da sauran zalunci, rashin dan Adam ko wulakanta magani ko hukuncin da aka yi wa yara. 

 Yakin Basasa Bayan Yakin Basasa 
Yarjejeniyar zaman lafiya ta 2003 wadda ta kawo karshen yakin basasa ta bukaci gwamnatin Laberiya ta kafa wata hukumar kare hakkin dan Adam ta kasa mai zaman kanta. Duk da cewa an zartar da dokar kafa irin wannan hukumar a hukumance a shekara ta 2008, an dage kafa hukumar na tsawon shekaru da dama. Amnesty International ta lura a cikin 2013 cewa Laberiya na matukar bukatar irin wannan kwamiti, kuma ta yi kira ga gwamnati da ta sanya kafa irin wannan hukumar a gaba. 

A watan Satumba na 2009 an kafa hukumar kare hakkin dan Adam ta kasa mai zaman kanta, amma duk da haka zabar mambobinta, a cewar kungiyar Human Rights Watch, an lalata ta da "hanyar tantancewa mara kyau, rashin shigar kungiyoyin fararen hula, da kuma zaben farko na memba dake da kusanci da shugaban kasa, da sauran mambobin da ba su da masaniya game da 'yancin kai na hukumar da kuma game da sadaukarwarta ga Sirle. 

Human Rights Watch ta lura cewa a cikin 2010 Laberiya "ba ta sami wani ci gaba ba wajen tabbatar da hukunta wadanda ke da alhakin aikata laifukan yaki a lokacin yakin basasa" bisa ga rahoton karshe na 2009 na kwamitin gaskiya da sulhu.  Rahoton da Amnesty ta fitar a shekarar 2012 ya yi korafin cewa har yanzu ba a gurfanar da mutanen da suka aikata manyan laifukan take hakkin bil’adama a lokacin yakin basasa ba, kuma har yanzu ba a yi kunnen uwar shegu da kiran da hukumar gaskiya da sasantawa ta yi na a kafa kotun hukunta masu laifi ba. 

Kungiyoyin kare hakkin bil adama guda biyar sun kafa Coalition for Justice a Laberiya (CJL) a watan Oktoban 2012 "domin bayar da shawarar tabbatar da adalci, samar da wayar da kan jama'a, da fafutukar kafa kotun kasa da kasa don hukunta wadanda suka aikata laifukan yaki a Laberiya". Har ila yau, tana neman, a tsakanin sauran abubuwa, don taimakawa "gina da ƙarfafa cibiyoyin dimokuradiyya na kasa da kuma bin doka a Laberiya wanda zai hada da sa ido, rubutawa da kuma ba da shawarar gudanar da ayyukansu masu tasiri a matsayin cibiyoyin shari'a na jama'a da ke tabbatar da doka da mutunta 'yancin ɗan adam". CJL ta ce tsarin kasuwancinta na farko zai kasance "suna da kunya" wadanda suka keta hakkin dan adam a lokacin yakin "da kuma tabbatar da cewa Amurka ba mafaka ce a gare su ba ko kuma wurin hutu inda suke balaguro da jin dadin dukiyarsu ta jini ba tare da wani nau'i na lissafi ba".

Tun bayan kawo karshen yakin basasar Laberiya a shekara ta 2002, dakarun Majalisar Dinkin Duniya ne ke kula da harkokin tsaro, kuma suna horar da sojoji da 'yan sanda na Laberiya. Wani shirin da Amurka ta jagoranta na daukar sabbin sojojin Laberiya da horar da su ya kammala aikinsa a watan Disamba na 2009, kodayake sojojin Amurka sun ci gaba da horar da jami'an sojan Laberiya a cikin 2010.  Jami’an tsaro, duk da cewa suna kai rahoto ga jami’an farar hula, wani lokacin ma suna yin aikin kansu. 

 Hakkoki na asali 
A bisa ka’ida, gwamnati na mutunta ‘yancin fadin albarkacin baki da ‘yan jarida, duk da cewa gwamnati ta kai karar jaridu da sauran jama’a saboda bata-gari. 'Yan jarida sukan buga labarai don biyan kuɗi. Samun Intanet ba shi da ƙuntatawa, kodayake ƙasa da kashi ɗaya cikin ɗari na ƴan ƙasar Laberiya suna kan layi. Cibiyoyin ilimi suna aiki kyauta. Ana mutunta haƙƙin yin taro kyauta, kodayake akwai keɓantacce. 'Yan Liberia suna more 'yancin yin addini. Har ila yau, suna samun ’yancin yin tafiye-tafiye cikin gida da waje, da kuma ’yancin yin ƙaura zuwa ƙasashen waje, amma a lokacin balaguro, wani lokaci ana gudanar da bincike ba bisa ka’ida ba da ‘yan sanda da jami’an shige da fice.

Wariya dangane da kabilanci, jima'i, addini, nakasa, da sauran irin waɗannan halayen haramun ne, amma galibi yana faruwa duk da haka. Wariyar launin fata doka ce, duk da haka. Baƙar fata kawai, alal misali, na iya zama ƴan ƙasar Laberiya ko kuma masu mallakar filaye.

Mutanen Laberiya da ke zaune a wajen Monrovia suna da iyakacin damar samun sabis na gwamnati.

Kashe-kashen ibada, wanda ya hada da cire gawar wanda aka kashen da aka yi amfani da shi wajen ibadar kabilanci, wanda kuma rahotannin ‘yan sanda kan bayyana su a matsayin hadari ko kashe kansa, lamarin da ya zama ruwan dare gama gari. Hakanan ana yawan yin zanga-zangar adawa da waɗannan kashe-kashen, kuma a wasu lokuta kan haifar da rauni da mutuwa 

 Cin hanci da rashawa 
Cin hanci da rashawa ya zama ruwan dare a kowane mataki na gwamnatin Laberiya.  Cin hanci da rashawa, don haka, ba laifi ba ne da za a hukunta shi a ƙarƙashin dokar Laberiya. 

Akwai Hukumar Yaki da Cin Hanci da Rashawa ta Laberiya da ba ta da kuɗaɗe, wadda aka ƙirƙira a shekarar 2008, wadda ake zaton tana da ikon hukunta laifukan da suka kai ga cin hanci da rashawa. Human Rights Watch ta lura a cikin 2011 cewa ko da yake an sami yawaitar badakalar cin hanci da rashawa a cikin shekarar da ta gabata, sun haifar da "bincike kaɗan da yanke hukunci guda biyu kawai". Hukumar Yaki da Cin Hanci da Rashawa, HRW ta yi korafin cewa, “rashin isassun kudade [da] ma’aikata ne ke kawo cikas” kuma a zahiri ba ta da “hukunce-hukuncen shari’a da kanta”, kuma kasantuwar Sirleaf ta shawo kan wannan batu ya sa “a tunanin cewa shugaban kasa ba shi da niyyar magance matsalar”. 

 Hakkokin mata 
Mata suna da matsayin doka iri ɗaya da maza. Fyade da tashin hankalin cikin gida ba bisa ka'ida ba ne, amma ya yadu, kuma ba a aiwatar da dokokin da aka yi musu yadda ya kamata.  Fyade da sauran nau'ikan cin zarafi na jima'i sun kasance daga cikin laifukan da aka fi aikatawa akai-akai. Ba a laifin fyaden ma'aurata . 

Ci gaban da aka samu na baya-bayan nan a wannan fanni ya hada da kafa kotun shari'ar jinsi da cin zarafin mata, bude wani gidan kariyar da MDD ke tallafawa a Monrovia, don ceto wadanda suka tsira daga cin zarafin mata, da tallafin da MDD ta bayar na shirin aiwatar da ayyukan kasa kan cin zarafin mata, da kuma amincewa da Laberiya na Yarjejeniya ta Afirka kan 'yancin dan Adam da al'umma kan 'yancin mata a Afirka .  Human Rights Watch ta lura cewa a cikin 2010, rahotannin fyade da kuma martanin 'yan sanda game da wadannan rahotanni sun inganta, amma sun raina kafa kotun cin zarafin jima'i "nakasu a cikin tsarin shari'a da rashin son ba da shaida ya kawo cikas ga kokarin gurfanar da laifuka". 

Cin zarafin jima'i ba bisa ka'ida ba ne, kuma yana da yawa. Auren fiye da ɗaya ba bisa doka ba ne, amma maza da yawa suna da mata da yawa, daidai da al'adun gida. Ma’aikatar Jin Dadi da Raya Kasa tana da alhakin kare ‘yancin mata. 

Kwamitin Majalisar Dinkin Duniya kan kawar da nuna wariya ga mata, a cikin wani rahoto na 2009, ya yi kira ga Laberiya "ta kafa ba tare da bata lokaci ba, kuma a matsayin dokar da ta ba da fifiko kan haramta kaciyar mata da kuma tabbatar da cewa an gurfanar da masu laifin tare da hukunta su daidai da tsananin wannan cin zarafi". Har ila yau, ta yi kira ga Laberiya da "ta gaggauta dakatar da ba da izini ga ma'aikata, kamar yadda ma'aikatar harkokin cikin gida ke yi a halin yanzu", da aiwatar da kuma karfafa shirye-shiryen da aka tsara don canza dabi'u game da aikin. Kwamitin ya kuma bukaci Laberiya da "ta magance duk wani nau'i na cin zarafin mata", da ta yi amfani da dukkan hanyoyin da za a iya "don isar da sakon cewa ba za a amince da duk wani nau'i na cin zarafin mata ba, ciki har da cin zarafi a cikin gida", da kuma tabbatar da cewa tsarin shari'a ya magance irin wannan cin zarafi.

Fataucin mata matsala ce, kuma kwamitin Majalisar Dinkin Duniya kan kawar da wariya ga mata ya yi kira ga kasar Laberiya da ta aiwatar da aiwatar da dokar yaki da fataucin bil adama ta shekara ta 2005 yadda ya kamata, don ba da tallafi ga matan da lamarin ya shafa, da kuma magance tushen matsalar. 

 Hakkokin yara 
A Laberiya, yaro ya zama ɗan ƙasa idan aƙalla iyaye ɗaya ɗan Laberiya ne ko kuma idan yaron baƙar fata ne kuma aka haife shi a ƙasar. Yaran da ba bakar fata da aka haifa a Laberiya ba su cancanci zama dan kasa ba, manufar da ke nuna matukar damuwa game da hakkokinsu da kariyar su. Ko da yake ilimi kyauta ne a fasaha, iyalai ne ke da alhakin samar da riguna, littattafai, da kayayyaki. Yawancin makarantu kuma suna buƙatar ƙarin "kudade" don biyan kuɗin aiki da albashi, wanda zai iya zama shinge ga iyalai masu karamin karfi.

Cin zarafin yara, gami da cin zarafin jima'i, ya zama ruwan dare, kuma ayyuka irin su kaciyar mata (FGM) sun kasance gama gari kuma na doka. Har ila yau, karuwancin 'yan mata wani lamari ne mai mahimmanci, tare da fataucin yara, tare da kasancewar yara da yawa a kan tituna a cikin birane kamar Monrovia. Bisa kididdigar da aka yi a baya-bayan nan, akwai dubban yara kanana a Laberiya, wadanda yawancinsu marayu ne ko kuma sun fito ne daga yanayin rashin kwanciyar hankali na iyali. Wadannan yaran galibi basu da damar samun kayan masarufi, da suka hada da abinci, wurin kwana, da ilimi.

Gidajen marayu a Laberiya suna aiki da ƙaramin tsari, wanda ke haifar da rashin isassun kayan abinci, rashin yanayin tsafta, da ƙarancin kulawar lafiya. Yawancin gidajen marayu sun dogara da tallafin waje daga kungiyoyi irin su UNICEF don taimakon kuɗi. Ya zuwa shekarar 2023, an yi kiyasin cewa akwai marayu sama da 30,000 a Laberiya, lamarin da ya ta’azzara sakamakon yakin basasa da rikicin lafiya, wato barkewar cutar Ebola.

Dangane da yarjejeniyoyin kasa da kasa, Laberiya ba ta cikin yarjejeniyar Hague ta shekarar 1980 kan al'amuran da suka shafi satar yara na kasa da kasa a shekarar 1980, wanda ke nuna damuwa game da kare hakkin yara a lokuta da ake takaddama a kan tsare yara a duniya.

Asusun Kare Hakkokin Dan Adam na Norwegian "yana goyon bayan wasu tsare-tsare na gida don kare hakkin yara da kuma inganta 'yancin ɗan adam a cikin tsarin makarantar Laberiya", gami da shirye-shiryen hana cin zarafin jima'i da cin zarafin ɗalibai a makarantu. Ya taimaka wajen kafa kungiyoyin kula da ‘yan wasa da “kwamitocin gyara” wadanda ke ba da rahoton irin wannan cin zarafi da ya kai ga korar malamai da dama. Wani memba na daya daga cikin wadannan kulake na makaranta ya ce ayyukansa "ya taimaka wajen kara mutunta hakkin dalibai a makarantar. Misali, dabi'ar rashin lokaci tsakanin malamai da dalibai ya ragu sosai tun lokacin da aka kafa kungiyar shekaru biyu da suka wuce." Kokarin da hukumar ta NHRF ta tallafawa a wani bangare ya taimaka wajen kawar da azabtarwa ta jiki a makarantu. 

A matsayin wani ɓangare na aikin 2010 na Hukumar Ci Gaban Taimakon Kai da Taimakon da ke neman inganta yanayin kare hakkin bil adama ga daliban makarantun sakandare a kudu maso gabashin Laberiya, "fiye da dalibai da malamai 3000 sun halarci zaman horo kan batutuwan kare hakkin bil'adama". Dalibai sun yi muhawara game da 'yancin ɗan adam tare da kafa kwamitoci "don ganowa da kuma nuna yadda ake cin zarafi da nemo kayan aikin da za a bi da masu laifi". Shirin ya samu nasara ta hanyoyi da dama, inda ya taimaka wajen kawar da dadaddiyar dabi'u kamar "Yaran da ke aiki a gonakin malamai da sayen dabino a matsayin kudin makaranta" da kuma tilasta wa iyaye biyan kudin makaranta na makarantun kyauta. "An kuma samu ci gaba ta fuskar cin zarafi da cin zarafi ga dalibai, a mafi yawan makarantun da ake kaiwa hari, an aiwatar da dokar hana dukan daliban da aka yi musu ba daidai ba, ko kuma sun gaza, a wani hali kuma an hana yiwa dalibai bulala sakamakon shiga tsakani na SHDRA." 

UNESCO ta hannun asusun samar da zaman lafiya na Majalisar Dinkin Duniya, ta hada kai da ma'aikatar ilimi ta Laberiya don aiwatar da shirin "Peace, Human Rights and Citizenship Education" a makarantun kasar. Hakan ya hada da horar da malamai 1,300 don baiwa dalibai ilimi da dabarun magance rikice-rikice domin bunkasa zaman lafiya. 

Daga karshe, yayin da ake shirin inganta halin da marayu da kananan yara masu rauni a Laberiya, akwai gagarumin kalubale. Magance wadannan batutuwa na bukatar hada kai daga gwamnati, kungiyoyi masu zaman kansu, da sauran kasashen duniya don tabbatar da cewa dukkan yara, musamman marayu, za su iya samun hakkinsu na ilimi, tsaro da tallafi.

 Hakkokin nakasassu 
Wariya ga nakasassu haramun ne amma ya yadu musamman a karkara. Yawancin gine-ginen jama'a ba sa isa ga nakasassu, kuma babu wata doka da ta bukaci a samu su. Sakamakon yakin basasa, akwai 'yan kasar Laberiya da dama masu nakasa. Akwai Hukumar Nakasassu ta Kasa amma ba ta da tasiri wajen kare hakkin nakasassu. 

 Hakkokin tsiraru 
Laberiya na da kabilu daban-daban 16, kowannensu yana da yarensa, kuma rashin hakuri da juna a tsakaninsu ya ci gaba. Mutanen da ba baƙar fata ba a ba su izinin mallakar dukiya a Laberiya kuma ba su cancanci neman zama ɗan ƙasa ba. 

 Hakkin LGBT 
Ayyukan jima'i iri ɗaya haramun ne a Laberiya. Babu sanannun ƙungiyoyin haƙƙin LGBT.  Lokacin da Sirleaf ta lashe kyautar zaman lafiya ta Nobel kuma aka yaba mata a matsayin jarumar kare hakkin bil'adama, mutane da yawa sun lura da wannan rashin jituwa, amma Sirleaf ta tsaya tsayin daka kan 'yancin 'yan luwadi. 

Tattaunawar hadin gwiwa a watan Maris na 2012 da Tony Blair ta yi kanun labaran duniya saboda goyon bayan Sirleaf ga dokar hana luwadi a kasarta da kuma saboda kin kalubalantarta da Blair ya yi kan batun. "Muna da wasu dabi'u na gargajiya a cikin al'ummarmu da muke son kiyayewa," in ji Sirleaf.

 Ƙungiyar kwadago da haƙƙin ƙwadago 
Ma'aikata a kamfanoni masu zaman kansu suna da 'yancin shiga ƙungiyoyi kuma an ba su izinin shiga yajin aiki da kuma yin ciniki tare. An hana ma'aikatan gwamnati shiga kungiyoyin kwadago.

Yin aikin tilas ba bisa ka'ida ba, amma yana faruwa, tare da iyalai na karkara galibi suna aika mata da yara zuwa birane don yin aiki a gidaje ko kuma masu sayar da titi. Yara 'yan kasa da shekaru 16 ba a yarda su yi aiki ba, amma wannan haramcin ba a aiwatar da shi yadda ya kamata ba kuma aikin yara ya kasance a kusan ko'ina, tare da ƙananan yara suna aiki a kasuwannin birane, gonaki da gonaki, da sauran ayyukan, wasu daga cikinsu suna da haɗari. 

Ya kamata Hukumar Kwadago ta kare yara daga aiki, amma ba ta da isassun ma'aikata da kuma samun kudade. Dokoki daban-daban suna iyakance lokutan aiki, kafa buƙatun fa'ida, da saita ƙa'idodin lafiya da aminci. Akwai mafi karancin albashi amma bai shafi ma’aikata da yawa ba. 

Wani aiki a Laberiya na Action for Community and Human Development ya nemi "inganta karfin kungiyoyin ma'aikatan masana'antu don yin aiki tare da gudanarwa da kare hakkin ma'aikata, gina karfin tsarin ci gaban al'umma a cikin shugabanci da yanke shawara, da kuma taimakawa mazabar tare da haɗin gwiwarsu da hukumomin gida". 

 Shari'a da tsarin hukunci 

 Hakkokin mutanen da ake shari'a 
Ma'aikatar shari'a ta Laberiya tana da rashin iya aiki, cin hanci da rashawa, lauyoyi da alkalai da ba su cancanta ba, da rashin isasshen wuraren kotuna, sufuri, da sauran kayan aiki. Ko da yake waɗanda ake tuhuma suna da ’yancin halartar nasu shari’o’in, da tuntuɓar lauya, don duba shaidu, da kuma ɗaukaka hukunci, ana hana waɗannan haƙƙoƙin ga mutanen da ba su ba da cin hanci ko kuma ba su da lauya. 

Amnesty International ta bayyana matsalolin da ke tattare da shari'ar Laberiya kamar haka a shekara ta 2012: "Rashin isassun binciken 'yan sanda, karancin masu kare jama'a, rashin gudanar da shari'a, cin hanci da rashawa, da kuma bangaren shari'a da ba shi da ikon sauraron kararraki a kan lokaci ya taimaka wajen samun koma baya a tsarin shari'ar laifuka. Kusan kashi 80 cikin 100 na fursunoni suna jiran a yi musu shari'a, wasu kuma ana bukatar a yi musu shari'a na tsawon shekaru. don samun 'yanci, misali 'yan sanda su gudanar da bincike a kai a kai sun ki bayar da belinsu.  Alkalai suna yawan bayar da diyya, su yi shari'a, sakin fursunonin, da yanke hukunci ba tare da laifi ba, a matsayin cin hanci, kuma sau da yawa lauyoyin su kan shawarci wadanda ake kara da su biya alkalai, alkalai, da sauran su. 

 Hakkin mutanen da ke gidan yari 
Yanayin gidajen yari a Laberiya ba su da kyau, tare da cunkoso, rashin isasshen abinci da ruwan sha, rashin tsafta da iska, da rashin kula da lafiya. Kungiyar agaji ta Red Cross ta kasance tana taimakawa wajen inganta samar da ruwan sha da tsaftar muhalli a wurare da dama, yayin da MDD da kungiyoyi masu zaman kansu ke ba da ayyukan jinya da kuma aikin da suka shafi tsaftar muhalli. A wasu lokuta, maza da mata, manya da yara, da waɗanda aka yanke wa hukunci da waɗanda ake tuhuma suna jiran shari'a ana tsare su tare. Ana barin fursunonin su karɓi baƙi da yin addininsu.

Gwamnati ta ba da izinin sa ido kan yanayin kurkuku daga Majalisar Dinkin Duniya, kungiyoyin kare hakkin dan adam, da kafofin watsa labarai. A cikin 2008 mafi yawan fursunoni a gidan yarin Monrovia, a cewar Amnesty International, ana tsare da su ba tare da tuhuma ba, wasu na tsawon shekaru biyu. A cikin 2010, a cewar Human Rights Watch, "fiye da kashi 10 cikin 100 na kusan mutane 1,700 da ake tsare da su a gidajen yarin Laberiya an same su da laifi".

Sirleaf ta sanya hannu kan wata doka a shekara ta 2008 wacce ta sake haifar da hukuncin kisa. Kwamitin Kare Hakkokin Dan Adam na Majalisar Dinkin Duniya ya lura da damuwa da cewa, hakan na wakiltar saba wa ka'ida ta zabi ta biyu ga yarjejeniyar kasa da kasa kan 'yancin jama'a da siyasa, wadda Laberiya ta rattaba hannu a kai.

 Halin tarihi 
Jadawalin da ke gaba yana nuna ƙimar Laberiya tun 1972 a cikin rahotannin Freedom in the World, wanda Freedom House ke bugawa kowace shekara. Ƙimar 1 "kyauta" ne; 7, "ba kyauta ba".  1

 Yarjejeniyoyi na duniya 
Matsayin Laberiya game da yarjejeniyoyin kare hakkin bil adama na kasa da kasa sune kamar haka.

 Magana 

Mahaɗa

Rahoto
Country Report on Human Rights Practices for 2011 by the United States Department of State
 2012 Annual Report, by Amnesty International (also available in Arabic, French, and Spanish)
 Freedom in the World 2011 Report, by Freedom House

Ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa
Liberia at Amnesty International (also available in Arabic, French, and Spanish)
Liberia at Human Rights Watch
Liberia at FIDH (More information on the French site )
Liberia at the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)
Liberia at UNICEF
Liberia at the International Freedom of Expression Exchange (IFEX)

Ƙungiyoyin cikin gida
Regional Watch for Human Rights

Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba
Rukuni:Ƴancin Ɗan Adam a Afirka