Wahehe War

Yaƙin Wahehe (1891-1898)    ya kasance babban haɗin gwiwa tsakanin mutanen Hehe na kudancin Tanzaniya, wanda Cif Mkwawa ya jagoranta, da Jamus a Jamus ta Gabashin Afirka ta 'yan mulkin mallaka. Yakin Wahehe ya fara ne da gagarumin nasarar Hehe a yakin Lugalo kusa da Iringa a shekarar 1891, lokacin da sojojin Mkwawa suka yi kwanton ɓauna tare da lalata wani ruƙunin Jamus ƙarƙashin jagorancin Emil von Zelewski. Daga nan ne Jamusawa suka ci gaba da kai hare-hare na soji a kan Hehe har sai da suka kwace sansanin Mkwawa a shekarar 1894. Mkwawa ya iya ci gaba da gwagwarmaya da Jamusawa har zuwa rasuwarsa a shekara ta 1898. Yaƙin Wahehe ya zama alama ce ta juriyar Afirka ga  ikon 'yan mulkin mallaka.

 Tarihi 
Fadayda mulkin mallaka na Jamus ya kasance a fili karo na gaba da ikon mutanen Hehe wanda tun shekarun 1860 suka haɗe tsaunukan kudu ƙarƙashin sarakunansu Munyigumba Muyinga da Mkwawa. A cikin ayyukan soji Hehe na kai hare-hare zuwa yankunan da ke kan hanyoyin ayari da kai hari ga kungiyoyin da ke da alaka da 'yan mulkin mallaka ta hanyar yarjejeniyoyin. A sakamakon haka, jami'ai a cibiyar gudanarwar da aka kafa kwanan nan a Dar es Salaam sun yanke shawarar yin amfani da karfi tare da kafa yakin hukunta Hehe. 

 Yaki 

 Harin mamaki a Lugalo 
A cikin watan Yulin 1891, Emil von Zelewski ya umarci bataliyar sojojin Jamus Schutztruppe daga gabar tekun gabashin Afirka da kuma yankin Hehe, wanda ya ci gaba da lalata shi ta hanyar amfani da wata ƙazamin ƙasƙanci wanda ya haifar da lalata ƙauyuka da yawa.  A ranar 17 ga watan Agusta kusa da Lugalo, mutanen Zelewski ba su da leken asiri kuma mayakan Hehe kusan 3,000 ne suka yi musu kwanton ɓauna a ƙarƙashin Cif Mkwawa. A cikin 'yan mintoci kaɗan, Zelewski da yawancin mutanensa sun mutu, wasu kaɗan ne kawai suka sami nasarar tserewa. Daga baya aka sanya abin tunawa a wurin.

 Daga bayan rikice-rikicen Jamusanci da Hehe 
A ranar 28 ga watan Oktoba, 1894, sojojin Jamus, ƙarƙashin jagorancin Kanar Freiherr Friedrich von Schele, sun kai hari ga sansanin Cif Mkwawa a Kalenga.  Ko da yake an kame sansanin, amma Mkwawa ya tsere ya kaddamar da kamfen a kan Jamusawa. Ya ci gaba da wannan kamfen har zuwa ranar 19 ga watan Yuli, 1898, lokacin da ya kashe kansa a sansanin Dutsen Mlambalasi don gujewa kama shi. An binne shi kusa da wurin. Shi ma ɗan’uwan Mkwawa Chambila ya yi jajircewa, ya yi yaki da shi har karshe. 

 Duba kuma 

 Abushiri yayi tawaye

 Manazarta