Yaƙin Essien (1957)

Yakin Essien, wanda kuma aka fi sani da Yaƙin Isin, ya faru ne a watan Oktoban 1957, a ƙauyen Essien, dake kudancin garin Ghat na Libya. Wannan gagarumin haɗin kai ya samo asali ne daga rikitattun yanayi na Yaqin ‘yancin kai na Aljeriya da ‘yan mulkin mallaka na Faransa.

 Tarihi 
A cikin daulolin da Faransa ta yi wa mulkin mallaka a kwanakin baya, ‘yan ƙasar Aljeriya sun kaddamar da tawaye ga Faransawa, da hanyoyin neman ‘yancin kai. Faransawa na da dangantaka mara kyau ba kawai adawar Aljeriya ba, har ma da ƙasashen da ke makwabtaka da Aljeriyar Faransa. 

Dangantakar Franco-Libyan ba ta da kyau sosai. A cikin watan Nuwamba 1954, Bin Halim ya taimaka a isar da kayayyaki daga Masar zuwa jajurtattun Aljeriya. Daga nan Fezzan ya zama babbar hanyar samar da wutar lantarki ga jajurtattun Aljeriya.

 Yakin 
Wani harin kwantan ɓauna da Mujahidan Aljeriya suka shirya a kan ayarin motocin Faransa da ke kusa da iyakar Aljeriya da Libya. Bayan faruwar wannan lamari ne Mujahiddin ya koma cikin ƙasar Libya, lamarin da ya sa sojojin mamaya na Faransa suka fatattake su ta kan iyaka.  Hare-haren ta’addanci ya kai ga harin bam a ƙauyen Issin da sojojin Faransa suka yi a ranar 3 ga watan Oktoban 1957, lamarin da ya kara ta’azzara rikici tsakanin Aljeriya, Libya da Faransa.

Rikicin ya yi kamari ne a ranar 4 ga watan Oktoba, 1957, yayin da sojojin Libya suka shiga tsakani a kan sojojin Faransa, wanda ke nuna farkon yakin Essien.  Faransa ta tura wani ginshiƙi da ya ƙunshi motoci 16 da sojoji 80. 'Yan juyin juya hali na Aljeriya da na Libya ne suka katse harin, inda suka yi kakkausar suka ga dakarun mamaya.  Duk da cewa sun fi yawa, mayakan na Aljeriya da na Libya sun iya kare matsayinsu, inda suka yi sanadiyyar mutuwar sojojin Faransa.  

Daga baya Faransawa sun kai harin bam a garin. Sai dai mayakan na Libya da na Aljeriya sun iya tilastawa Faransa janyewa daga yankin.   

 Martani 
Masarautar Libya ta yi Allah wadai da harin na Faransa, sannan kuma kwamitin bincike na Majalisar Ɗinkin Duniya ya yi Allah-wadai da harin, inda ta ce harin da aka kai a ƙasar Libya rashin adalci ne.  

 Martaba 
Jami'an diflomasiyya na Aljeriya da Libya, da jakadu, da sauran jiga-jigai na gudanar da bikin zagayowar yakin a kowace shekara. Ana tunawa da yakin a kowace shekara a matsayin tunatarwa game da yadda suka "yakar abokan gaba", suna ƙara karfafa dangantakar Aljeriya da Libya. 

Dangantakar Franco-Libyan ta kasance ba ta da kyau sosai, kuma ba ta fara inganta komai ba har sai da Aljeriya ta samu 'yancin kai a shekarar 1962. 

 Manazarta