Mumboism

Mumboism, wanda kuma aka sani da Mumbo cult, wani sabon motsi ne na addini wanda Onyango Dunde ya kafa a farkon karni na 20. Mabiyan addinin, da aka fi sani da Mumboites, sun fi yin aiki a yankin Nyanza na Kenya kusa da tafkin Victoria . Wannan yunkuri yana da koyarwar adawa da mulkin mallaka kuma gwamnatin Kenya ta mulkin mallaka ta danne ta.

 Asali 
Mumboism ya fara ne a lokacin mulkin mallaka na Burtaniya a Kenya, lokacin da Kiristoci na mishan ke aiki a yankin. A shekara ta 1913, Onyango Dunde ya soma wa’azi cewa maciji ya hadiye shi a tafkin Victoria. Macijin ya tofar da shi, kuma ya ba shi annabci cewa zai yada zuwa ga mabiyansa:Nine Allah Mumbo wanda gidajensa biyu suke a rana da tafki. Na zabe ku ku zama bakina. Ku je ku gaya wa mutanen Afirka duka.... cewa daga yanzu nine Allahnsu. Waɗanda na zaɓa da kaina da waɗanda suka amince da ni, za su rayu har abada a yalwace.... Addinin Kiristanci ya lalace.... Duk Bature makiyanku ne, amma lokaci yana gabatowa da duk za su bace daga ƙasar. " 

 Tarihi 
Dangane da annabcin, Dunde ya yi Allah wadai da al'adun Turai, Kiristanci, da tasirin mulkin mallaka. Ya kuma yi annabci zamanin zinare wanda zai zo tare da ƙarshen kasancewar Turawa a yankin. Mumboism ya shahara a tsakanin al'ummar Luo da Kisii, amma tasirinsa ya bazu fiye da 'yan Afirka wadanda su ne mabiyan Dunde. 

Koyarwar Mumboism an siffanta shi a matsayin nau'in ƙarni na ƙarni, yana tsammanin zamanin zinariya, watakila koyarwar Kirista ta tasiri ta ƙarshen bala'i ga wanzuwar duniya ta yanzu. Wasu koyarwar sun kasance cewa "ruwa zai zama jini, kuma Mumboites kawai za su sami ruwan sha, duk fararen fata za su bace su bar 'yan Afirka kawai su zama masu tsira, ko kuma Jamusawa su zo su datse hannun waɗanda ke cikin tufafi (watau Turawa da Yammacin Afirka). 

A cikin shekaru bayan ƙarshen Yaƙin Duniya na ɗaya, yawancin Kisii (AbaGusii) sun zama mabiyan Mumboism a yawan girma. Wasu abubuwan da suka haifar da hakan sun kasance takaici ga gwamnatin mulkin mallaka saboda tabarbarewar harkokin noma, kasuwanci da kiwon lafiya a tsakanin al'ummar Kisii, da canjin darajar kudin kasar, da kuma bukatar gwamnatin mulkin mallaka da ta kara daukar nauyi dangane da haraji, da aikin da ake bin gwamnatin mulkin mallaka, da kuma bukatun rajista.

Annabcin zamani na ƙarshen mulkin Turawa ya yi kira ga Kisii, wanda ya fito fili ya yi tawaye ga gwamnatin mulkin mallaka a 1905, 1908 da 1914, amma Turawa sun ci nasara. Kiran da ta yi a tsakanin al'ummar Kisii ya kasance kadan a lokacin wadata, lokacin da biyan bukatun gwamnatin mulkin mallaka ya kasance mai sauƙi. A lokacin matsalolin tattalin arziki, sha'awar addini da siyasa ya karu a tsakanin Kisii. 

Kabilar Bogonko, mafi arziki kuma mafi tasiri a cikin Kisii, sun kasance masu bin Mumboism. Kasancewar Turawa ya rusa matsayinsu, kuma sun kasance jagororin Mumboism musamman a tsakanin kabilar Kitutu. Godwin R. Murunga and W. Nasong'o Shadrack, Kenya: The Struggle for Democracy. Zed Books, 2007; pg. 64. .

 Danniya 
Gwamnatin mulkin mallaka ta fuskanci barazanar saƙon adawa da Turawa na Mumboism. Daga karshe gwamnatin mulkin mallaka ta haramta Mumboism a 1954. Tun da farko a cikin 1921, ta kori Dunde da sauran shugabannin Mumbo zuwa tsibirin Musulunci mai tsarki na Lamu a cikin Tekun Indiya .  Rahoton gwamnati na 1919 ya lissafa manyan jagororin tafiyar, wasu daga cikinsu suna adawa da gwamnatin mulkin mallaka: Mosi Auma na Kabondo, Nyakundi na Kitutu, Omwenga na Wanjare. 

Hukumar mulkin mallaka tana da dabi’ar cudanya da Mumboism da sauran akidun addini na ’yan asalin, irin su al’adun Marigayi Sakawa (Zakawa), wanda aka ce ya annabta mulkin Turawa, gina titin jirgin kasa da wurin Kisii. Mumboism ba shine kawai motsin addini ba a tsakiyar Afirka ko Gabashin Afirka don nuna kyamar Turai. Mutanen Kamba da ke kusa da Machakos, Kenya, suna da wata al'ada ta dubunnan shekaru da suka taso a cikin shekarun tsakanin annabi Ndonye wa Kauti, wanda ya yi kama da Mumboism. 

Dini ya Msambwa ko Nsambwa (DYM), “addinin ruhohin kakanni”, wani ƙin yarda da Kiristanci ne wanda ya haɓaka a farkon ƙarni na 20 a Kenya. Iliya Masinde ne ya kafa ta a cikin Babukusu .  Wani sabon motsi na addini shi ne motsi na Karing'a, wanda Agikuyu ya rinjayi ra'ayoyin addini masu kama da dimokuradiyya. 

 Manazarta 

Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba