Vadoma

Doma ko vaDoma (muDoma guda ɗaya), wanda kuma aka sani da Dema ko Wadoma, wata ƙabila ce da ke zaune a yankin Kanyemba da ke arewacin ƙasar Zimbabwe, musamman a yankunan Hurungwe da Chipuriro da ke kusa da gaɓar kogin Mwazamutanda, wani yanki na kogin Zambezi. Su ne kawai mafarauta na gargajiya ƴan asalin ƙasar Zimbabwe kuma sun shahara da gadaje a tsakanin wasu iyalai na vaDoma a farashi mafi girma fiye da yadda aka saba a duniya.

 Harshe 
VaDoma suna magana da yaren Dema, wanda ke da alaƙa da Harshen Shona na ƙasar Zimbabwe kuma galibi ana iya fahimta ga waɗanda ke magana da yarukan Kore-kore da Tande Shona. Rayuwa tare da mutanen Shona da Kunda a Kanyemba, suna kuma magana da Korekore Shona da Cunda.

 Tarihi 
A cewar tatsuniyoyi vaDoma, kakanninsu sun fito ne daga itacen baobab. Bayan sun sauko daga ciki, sun yi tafiya tsaye don farauta da tattara ƴaƴan itace na ƙasar. Ana kuma amfani da sunan vaDoma a yankin Zambezi don mutanen da ba su da mashahuri waɗanda aka kwatanta da sihiri, masu saurin ganewa, da kuma rayuwa tsakanin bishiyoyi. Wannan na iya nufin masu farauta da tarawa na Khoisan waɗanda suka riga sun fara ƙaura na Bantu Shona zuwa kwarin Zambezi, kuma vaDoma suna da alaƙa da wannan yawan da ya gabata. Har ila yau, jita-jita sun ci gaba a tsakanin mutanen da ke kusa da su cewa vaDoma na iya ɓacewa a cikin gandun daji kuma suna yin sihiri.

A tarihi, Mutanen vaDoma galibi suna zaune ne a cikin duwatsu, suna rayuwa mai yawa, kamar na farauta, kamun kifi, farautar zuma, da tattara ƴaƴan itatuwa da tushen daji. Kafin mulkin mallaka na ƙasar Turai da ƙasar Afirka, mutanen vaDoma ya kuma yi tsayayya da shiga cikin mulkin Kore-kore Shona na Mutapa,  wanda ya haifar da ƙarancin samun damar zuwa ƙasa mai ni'ima.  Gyaran ƙasa bayan 'yancin Zimbabwe bai canza wannan ba, duk da matsin lamba daga gwamnatin Mugabe, kuma ci gaba da mallakar vaDoma ya sanya su al'ummar Zimbabwe kawai waɗanda ba na noma ba, wanda ya haifar da ra'ayi a matsayin "Mazaunan kogo na Stone Age".   

Gidan dutse na Mutanen vaDoma yanzu kuma ya zama Yankin Chewore Safari .  A cikin ƴan shekarun nan, masu tsaron wasan sun yi barazanar vaDoma saboda zalunci kan farauta. Mutane da yawa sun watsar da salon rayuwarsu na farauta da tarawa kuma sun koma ƙasƙanci. A yau, kodayake ba su da wata hulɗa da yawancin jama'a, yawancin iyalai na vaDoma suna rayuwa a matsayin masu cin abinci, suna gina gidaje a kan dandamali na katako don kauce wa masu cin nama. A lokacin ruwan sama, suna rufe mafaka da ciyawa. vaDoma kuma ba sa son sa tufafin masana'antu. A cikin shekara ta 2014, Ikilisiyar Adventist ta bakwai ta gina Makarantar Firamare ta Mariga don ilimantar da yara na vaDoma. 

 Ectrodactyly 
Ƙananan ƴan tsiraru na mutanen vaDoma suna da yanayin da aka sani da ectrodactyly wanda yatsunsu uku na tsakiya ba su nan kuma an juya na waje biyu, wanda ya haifar da ƙabilar da aka sani a matsayin "ƙabilar yatsunsu biyu" ko "ƙabila mai ƙafafu biyu". Wannan yanayi ne mai rinjaye na autosomal wanda ya haifar da maye gurbi guda ɗaya akan chromosome 3.   [daidaitaccen tabbatarwa] An ba da rahoton cewa waɗanda ke da yanayin ba su da nakasa kuma suna da alaƙa da ƙabilar. Duk da yake yana iya taimakawa wajen hawa bishiyoyi, yanayin ya mamaye saboda karamin tafkin kwayar halitta tsakanin vaDoma kuma dokar kabilanci ta yada shi wanda ya hana mambobi yin aure a waje da kungiyar.

Saboda warewar ƙabilar vaDoma, sun kuma ci gaba da kiyaye ectrodactyly, kuma ƙananan ƙwayoyin halittar su sun haifar da yanayin ya fi yawa fiye da sauran wurare. Talaunda / Talaote Kalanga na hamadar Kalahari suma suna da mambobi da yawa tare da ectrodactyly kuma suna iya raba kakanninmu ɗaya tare da VaDoma.

 Manazarta 

Rukuni:Kabila
Rukuni:Ƙabilu
Rukuni:Yaruka