WikiLeaks

WikiLeaks wata ƙungiya ce mai zaman kanta ta duniya wacce ke wallafa bayanan sirri da kuma kafofin watsa labarai na ɓoye da aka ba su ta hanyar ɓoyayyun majiyoyi. An kafa ta a shekarar 2006 ta hannun wani ɗan gwagwarmaya kuma ɗan jarida daga ƙasar Ostareliya mai suna Julian Assange. Kungiyar ta saki adadi mai yawa na bayanai da suka tayar da muhawara a bainar jama'a, ƙalubale na doka, da matakai na siyasa a duk faɗin duniya.

Tarihi
WikiLeaks an kafa ta don kawo muhimman labarai da bayanai ga jama'a, musamman don bayyana rashin daidaito na gwamnati da kamfanoni. Tun lokacin da aka kafa ta, WikiLeaks ta yi ikirarin sakin sama da takardun miliyan 10 da kuma bayanan da suka danganta da su.

Manyan Saki
Wasu daga cikin fitattun sakin da WikiLeaks ta yi sun haɗa da:

 Collateral Murder (2010) Wani bidiyo na sojojin Amurka da aka ɓoye da ke nuna wani harin jirgin sama a Bagadaza wanda ya kashe mutane da dama, ciki har da wasu 'yan jarida biyu na Reuters.
 Iraq War Logs (2010) Wata babbar adadi na rahotannin filin yaki kusan 400,000 da ke bayanin yaƙin Iraki daga 2004 zuwa 2009, wanda ya bayyana kashe-kashen farar hula da kuma lokutan azabtarwa.
 Cablegate (2010) Sama da saƙonnin diplomasiyya 250,000 na Ma'aikatar Harkokin Wajen Amurka, wanda ya bayyana mu'amaloli na sirri tsakanin jakadanci da Ma'aikatar Harkokin Wajen.
 DNC Email Leak (2016) Dubban imel daga Kwamitin Gudanarwa na Jam'iyyar Democrat, wanda ya yi tasiri kan zaɓen shugaban kasa na Amurka na 2016.

 Tasiri da Cece-kuce 
WikiLeaks ta kasance ƙungiya mai rarrabewa, wasu na yabawa rawar da ta taka wajen inganta gaskiya da kuma ɗawainiya, yayin da wasu ke sukar ta saboda jefa rayuka cikin haɗari da kuma tsaron ƙasa. Magoya bayan suna jayayya cewa WikiLeaks tana bayar da mahimmiyar hanyar duba iko, yayin da masu suka ke cewa sakin ta na iya zama maras hankali da kuma mai son kai na siyasa.

Julian Assange, fuskar WikiLeaks, ya fuskanci ƙalubalen doka da dama, ciki har da zarge-zargen cin zarafi na jima'i a Sweden da kuma yiwuwar miƙa shi zuwa Amurka don fuskantar tuhume-tuhume masu alaƙa da wallafa bayanan sirri.

 Ƙalubalen Doka da Na Da'a 
Ayyukan WikiLeaks sun tayar da manyan tambayoyi na doka da kuma na da'a. Ƙungiyar tana aiki a wani yankin da ke tsakanin aikin jarida da kuma leƙen asiri, tana ƙalubalantar tsarin da ake da shi na 'yancin faɗar albarkacin baki da tsaron ƙasa. Aikinta ya haifar da muhawara kan iyakokin 'yancin faɗar albarkacin baki, kare masu fallasa bayanai, da kuma alhakin da ɗan jarida ke da shi.

 Matsayin Yanzu 
Kamar yadda yake a shekarar 2024, WikiLeaks na ci gaba da aiki duk da ƙalubalen doka da na gudanarwa. Assange ya ci gaba da kasancewa babban jigo, tare da ci gaba da muhawara kan miƙa shi da kuma tasirin gaba ɗaya kan 'yancin aikin jarida da ɓoyayyen bayanai na gwamnati.

 Manazarta 
НЙАй