Yaren Adamawa

thumb
A Adamawa  wani  harsuna ne a putative iyali na 80-90 harsuna warwatse ko'ina cikin Adamawa Filato a tsakiyar Afirka, a Najeriya, Kamaru, Jamhuriyar Afrika ta Tsakiya, da kuma Chadi, magana gaba ɗaya da ɗaya kawai, kuma a rabin miliyan (kamar na shekarar 1996). Joseph Greenberg ya sanya su a matsayin reshe daya na dangin Adamawa – Ubangi na harsunan Nijar – Congo . Suna kuma daga cikin ƙananan yaruka da ake nazari a cikinsu a Afirka, kuma sun haɗa da yarukan da ke cikin haɗari ; kusan mafi girma shine Mumuye, tare da masu magana da shi mutane a kalla guda 400,000. Wasu harsunan da ba a rarraba su ba - musamman Laal da Jalaa - an samo su a gefen yankin Adamawa.

A yanayin ƙasa, yaren Adamawa suna kwance kusa da inda aka sanya Niger-Congo - Tsakiyar Sudan ta Tsakiya wanda wataƙila ya haifar da dangin Atlantic-Congo, don haka yana iya wakiltar tsakiyar hasken gidan. .

 Rarrabuwa 

Joseph Greenberg ya buga yarukan Adamawa a matsayin wani yanki na Adamawa – Ubangian (wanda ake kira da Adamawa – Gabas), ya kuma raba su zuwa ƙungiyoyi 14 masu lamba. Rukunin G3, Daka (ko Dakoid), yanzu an san shi reshe ne na Benuwe-Congo . Dangantakar sauran rassa ta sami babban kwaskwarima.

 Greenberg (1963) 

Kungiyoyin Adamawa guda 14 na lambobin Greenberg sune kamar haka: 
Lamba Rukuni G1 Tula – Waja G2 Leko G3 Daka G4 Duru G5 Mumuye – Yendang G6 Mbum G7 Bəna – Mboi (Yungur) G8 Nyimwom (Kam) G9 Bikwin – Jen G10 Longuda G11 Fali G12 Nimbari G13 Bua G14 Kim

 Boyd (1989) 

Boyd a shekara ta (1989) ya ƙara harshen Rana kuma ya rarraba su kamar haka:Boyd, Raymond. 1989. Adamawa-Ubangi. In Bendor-Samuel, John (ed.), The Niger-Congo Languages: A Classification and Description of Africa's Largest Language Family, 178-215. Lanham MD, New York & London: University Press of America.

 Leko – Nimbari (ko Chamba – Mumuye).
 Duru : G4
 Leko : G2
 Mumuye – Yendang : G5
 Nimbari : G12
 Mbum-Day
 Bua : G13
 Kim : G14
 Mbum : G6
 Rana
 Waja – Jen
 Bikwin – Jen (ko Jen): G9
 Tula – Wiyaa (ko Waja): G1
 Bəna – Mboi (ko Yungur): G7
 Baa (aka Kwa)
 Longuda : G10
 Nyimwom (ko Kam: G8)

Ya cire harsunan Fali (G11).

 Güldemann (2018) 

Güldemann (2018) ya amince da "ɗumbin asali" guda 14 na Adamawa, amma yana da masaniya game da matsayin su a cikin Nijar-Congo sune kamar haka. 

 Tula-Waja
 Longuda
 Bena-Mboi
 Bikwin-Jen
 Samba-Duru
 Mumuyic
 Maya (Yendangic)
 Kebi-Benue (Mbumic)
 Kimic
 Buaic
 Rana
 Baa = Kwa
 Nyingwom = Kam
 Fali

 Kleinewillinghöfer (2019) 

Kleinewillinghöfer (2019), a cikin Gidan yanar gizon Project Harsuna na Adamawa, ya amince da rukunoni guda 17 masu zuwa a matsayin yarukan Adamawa sune kamar haka.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2019. Adamawa Language Groups. Adamawa Languages Project.

 Tula-Waja ( Waja ): G1Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Tula-Waja comparative wordlist (Swadesh 100). (1995 field notes.) Adamawa Languages Project.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Tula-Waja pronouns and numbers. Adamawa Languages Project.
 Bikwin-Jen (Burak, Jen): G9Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2015. Bikwin-Jen Comparative wordlist (Swadesh 100). (1995 field notes.) Adamawa Languages Project.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Bikwin-Jen Pronouns and Numbers 1-10. Adamawa Languages Project.
 Kam (Nyiŋɔm, Nyiwom, Nyingwom) : G8Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2015. Some notes on Nyiŋɔm (aka Nyingwom or Kam). (2011 field notes.) Adamawa Languages Project.
 Longuda (Nʋngʋra tari): G10Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Longuda ~ Nʋngʋra wordlist (Swadesh 100). Adamawa Languages Project.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Longuda Pronouns and Numbers. Adamawa Languages Project.
 Baa (Kwa)Kleinewillinghöfer, Ulrich. 1993. Baa Wordlist (Swadesh 100). Adamawa Languages Project.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Baa pronouns and numbers. Adamawa Languages Project.
 Mumuye : G5
 Yandang (Yendang): G5Blench, Roger; Barau Kato; Zachariah Yoder. 2009. The Maya (Yendang) languages.
 Samba - Duru (Chamba-Leko, Leko, Duru, Sama-Duru, Samba Leeko): G2, G4Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2015. Gimme-Vere-Doyayo wordlists. Adamawa Languages Project.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2015. Vere wordlists. Adamawa Languages Project.
 Ɓəna-Mboi (Yungur): G7Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Ɓəna-Mboi comparative wordlist (Swadesh 100). Adamawa Languages Project.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Ɓəna-Mboi pronouns and numbers. Adamawa Languages Project.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 1992 [2014]. Evidence of noun classes in languages of the Yungur group. Adamawa Languages Project.
 Kebi-Benue ( Mbum ): G6
 Kim : G14
 Rana
 Bua : G13
 Nimbari (Baari, Bari) : G12 [ya bace]Kastenholz, Raimund; Ulrich Kleinewillinghöfer. 2012. Nimbari as a language name. Adamawa Languages Project.
 Duli - Gewe (Gey, Gueve) [dadaddun]
 ? Fali : G11
 ? Chamba-Daka ( Daka ) : G3

Kungiyoyin Tula-Waja, Longuda, Ɓəna-Mboi, Samba - Duru, da Bua ne kawai ke da darajojin suna . Sauran rukunin suna nuni ne kawai da tsarin tsoffin sunaye.Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2014. Adamawa. ‘Linguistisches Kolloquium’, Seminar für Afrikawissenschaften, 04 Februar 2014. Institut für Asien- und Afrikawissenschaften, Humboldt-Universität zu Berlin.

 Blench (2012, 2020) 

Roger Blench (2012)Blench, Roger. 2012. Niger-Congo: an alternative view. kammala da cewa harsunan Adamawa rukuni ne na yanki, ba dangin yare ba, kuma ya rabu da rassa daban-daban a cikin dangin Savannas da yake nema. Ya sanya wasu daga cikin yarukan yammacin Adamawa kusa da na yaren Gur fiye da sauran dangin Adamawa. Fali an kaɗance daga Savannas gaba ɗaya. Blench (2020) yana riƙe da haɗi tsakanin Mumuye da Yendang, amma ya fasa Samba-Duru na Kleinewillinghöfer.

 Languagesananan harsunan adamawa 

Harshen Oblo na Kamaru an haɗa shi a cikin juzu'i da yawa na ƙungiyar Adamawa, amma matsayinta a ciki ba shi da tabbas.Ayotte, Michael and Charlene Ayotte. 2002. Sociolinguistic language survey of Dama, Mono, Pam, Ndai and Oblo. SIL International.

An yi ta rade-radin cewa harshen Laal da ba a rarrabawa na Chadi na iya zama Adamawa; yaren Jalaa na Najeriya tabbas ba adamawa bane, amma yana nuna tasirin Adamawa sosai. Koyaya, duka ɗayansu yanzu ana ɗauke dasu a matsayin keɓe harshe .

 Kwatanta ƙamus 

Samfurin asali ƙamus na Adamawa harsuna daga Kleinewillinghöfer ta Adamawa Harsuna Project website da kuma daban-daban da sauran kafofin sune kamar haka:Kleinewillinghöfer, Ulrich. 2019. Adamawa Language Groups. Adamawa Languages Project.

Lura : A cikin sassan tebur tare da yankin, ana ba da muɗaɗɗen sifa kafin laushi, yayin da sigar jam'in ke biyo bayan slash.
RarrabuwaHarsheRukunin harsheidokunnehancihaƙoriharshebakijiniƙashiruwabishiyacisunaBaaBaanu(ví) / rínùǹtú / ríǹtúgyo̰ / rigyó̰nyanwívì / rí-dyḛǹ(vì)nyààvìtwèènkukútmánkii / rikiigyâzinBikwin-JenProto-Jen (Proto-Bikwin-Jen)up I*núŋ*tswi*lúr(i)*le*ɗək; (*lyəN)*ɲwa*ɥe/*zwi*kub*kəb*mɛ/*mɨŋ*tə́ŋ*lɨn/*ɗwínBikwin-JenBurak (Ɓʊʊrak)núŋtwíi ?lúúriléeɗá̰knyúwaa, nywaawɪ́ɪ́kúb, kúp ?mɛ́ɛ́ɗít / yéɗittá̰ŋlín̄Bikwin-JenLoo (Shʊŋɔ)Galdemaruɛrɛ nuŋtwɪ́ɪ́lúúrìleiɗaknywadùmkúpmɛ́ɛ́ɗíttáŋninBikwin-JenLoo (Shʊŋɔ)Waamuraɛrɛ nuŋtwɪ́ɪ́lúúrìleiɗaknywadùmkúpmɛ́ɛ́káptáŋninBikwin-JenMaɣdi (Tala)núŋ / yéénuŋcwééluuliléíɗáknyuwaayweekób, kúób / yéé kóbmíshìkáp / yéékáptaŋlinBikwin-JenLee MakPanyanuŋdɔkswíìɗuurəleilénnuwaalyüékópmui kyakap / yeekâptáŋɗínBikwin-JenLee MakZoonuŋ(ɗɔ́k)shwìyèɗuurəleilénnuwalyüékúópmwui kyakàptáŋɗinBikwin-JenKya̰k (Bambuka)núŋɗɔ́kswìɗúrlɛ́ɛ́ɗyímŋwaàzwììkəkəpmùŋkáptáŋɗwínBikwin-JenMɔɔ (Gomu)nə́ŋɗɔ́kfíìɗúrlɛ́ɛ́ɗyíkŋwaazììkúpmùŋ kwâmkaaptaŋɗwínBikwin-JenLeeLau (Munga, Munga Leelau)núŋɗɔkswîɗurr, ndurrléílyénŋwaàzììkukup; (kʊkʊp ?)munkikâptâŋɗúnBikwin-JenDza (Jen)Kaigamanə́ŋtshwötshwíbwaadjwídjììlʌ̰́nnwâhywṵi, hywḭkʊʊkʊ́, kʊkʊ́mmə́ŋkɐ́ɐ / ekʌ́(ʌ)táŋ, tháŋdjwuŋBikwin-JenMunga (Məngaŋ) Dosonəŋcúcwìkádwìíìlyêmŋwààehywü; (exwü)kúkwə̀məŋ tsərkaa / lékaatâŋɗyíìŋBikwin-JenJoolenə́ŋ / ee-tʃwü tʃwínwá̰ dwíjì(ì) (calabash)lʌ́ká̰ nw̰á̰hṵ̈̀ḭ̀kùkúmə́ŋkʌ́ / èèkʌ́táŋdzuŋBikwin-JenJòòleJoole Mangabwàà nùbwaa tywibwàà dṵ̀gigiláŋkányuavi (?)kúkúmíkyányááká / nyááká búbáítà̰à̰dumàTula-WajaWɪya, Waja, Wajan Kasanuŋètwɪ́yaʊboocunwiibɛnɛnɪyaʊtumàkuugundùsoujɛdənèTula-WajaWajaDeeri, Wajan Dutsegɔn niŋipodou / podoruTula-WajaKutule, TulaWangekwalaŋɛ / kwalaŋikətɛ́ɛ́lɛ̀ / kətɛ́ɛ́lɪcʊʊn / cʊʊnikunuwaŋ / nǔǔm, tunuriben / beniyii / yiinikʊtʊmkətiyaŋ / tətiinimwɛ̀ / mwɛtitíyaŋ / tíínícáú ~ ʃáúdən / dimbiTula-WajaTulaBaulenù / núlkə̀tɛ́ɛ́lɛ̀ / kə̀tɛ́ɛ́lɪ̀sʊ́ʊ́n / sʊ́ʊ́nɪ́, sʊ́ŋə́nkə́núwáŋ / núúm, tə́núribeen / bééniyí / yiiníkʌtùùmkətiyá námáŋ / tətiini náiyémwɛ̀kətíyá / tətíínísaʊ; sa (mwàn)də́n / də́mbíTula-WajaTulaYili (Yiri)nuù / nuutokətɛ́ɛ́lɪ / kətɛ́ɛ́nɪ́ʃʊ́ʊ́l / ʃʊ́ʊ́wɪ̀kunuuŋ / nuumbííl / bííwíyii / yiiníkʊtʊʊ̀mkukúkó / tukútómwɛtiyaŋ / tiinicaʊ̀; ca (mwân)diń / dimənTula-WajaYebu, Awaknúŋíbwaarásuur ~ sʊʊrnuŋúnbeénnìítuumkuukúmwê; mwɛ̀tiisábduńTula-WajaBaŋjiŋe, Bangwinjinuwe / nuwetinituù / tuuníʃóór, cóórnuǹ / nuǹtinibien / bienni ?nyii / nyiinibwiyalɛ̀kúk / kútímwɛ́mtu / tumcâmdénTula-WajaDadiyanuu / nuutinlɔɔ̀ljʊlnúŋùnbenníyò / níyétìntʊ́ʊ́mkutomwḛ̂tiyà / tiyàntinjáádùńTula-WajaMaa, Kamonúŋékúmócóórnugunbén̄nyiyétʊ́ʊ́mkúúbúmwɛ́nyáŋládágʊ́m (wúrgé)dìńTula-WajaDijim, ChamKindiyokʌmɪ / kámtɛsuu; suwoŋjʊ̀r, jʊ̀ʊ̀rnuŋun / nuŋtɛ́lʌŋər / laŋtɛ́nyʷii / nyʷiinidʊ̀gʊ́mkuk / kutehííriyaŋ / riitɛjaudun / duntɛ̀Tula-WajaBwilim, ChamMɔnanu / nutegetuwaŋ / getuwaitaanù / taantɔ́ʊ́bemnù / bemtounyii / nyiinigə̀mízáàTula-WajaTsoSuwabounuŋ / nuntóúwɔɔnʊ́ / wɔɔntáúnyulóónù / nyulóóntùnunu / núntòùlameno / lamtʊ̀nyii / nyiinidɔɔ̀mtsá / tseniláà / laátóútsá / tsenìzadín / díntòùTula-WajaTsoGusubonùŋ / nùntùfə̀là / fə̀làànidətəmòròù / tə̀tə̀mòtòùtaanʊ̀ / taantúbéémnó / béémtóúnyii / nyiinitsá / tsenila / latóútsá / tsénìzaàdín / díntúTula-WajaTsoBarboudʊ̀mtsá / tsániyìbè / laátóúisolateJalaadyiríì / dyitə̂buŋôŋyamə-r / yamə-tatənəm / tənemté̩laŋe̩r / laŋté̩bo̩o̩, bwo̩ / bo̩o̩-níbwiirùmkùsì-gò̩ / -nìógwìì-ràŋ, gwìì-ròŋ / -tè̩mwê̩hâlnuŋ kúlájí; kwáráŋ wò̩gə́n ?LongudaCerii (Ceriŋ, Banjiram)nyʊ̰lá / nyʊ̰ʔáthʊ́lá / thwíyádɔ́ŋkhá / dɔ́ŋthágàràlá / garádhilimkha / dhilimthanyàkhá / nyàtháthùmákwacalá / kwacáámámáthíká / thímádhàzííndé / zínéLongudaDeele (Jessu)nyʊ̀ʊ̀là / nyʊ̀ʊ̀lʔàtʊ́là / twáʔàjɔ́ɔ́(ŋ)khà / jɔ́ɔ́(ŋ)thàgaláwa / galáhàdhələ́mkhànyàkàthʊ́mà; surmə̀kukubə́lə̀ / kukubə́ʔə̀mámàthikhàjá, jáʔàjááunla / jááunʔàLongudaKoola (Thaarʊ)nyʊ̰látʊ́lá / twáʔázɔɔŋkhagàlàwá / gàlàhádələmkanyalá / nyaʔátʊmátsakəbla / tsakəbʔamamathíkázà ; zà nyoomòdəmla / dəmʔáLongudaWala LungudaGuyuknyuŋláthʊ́wá / thwáájoonkagarala / garaʔa /zilimkhanyakhátumá, thumakwaca, kwacalámámáthíkhájàzindè / zinèLongudaGwaanda (Nyuwar)nyṵnlazingala / zingaʔajɔ̰ŋkanyile / nyiʔedhilimkanyàkà / nyàthàsirmekwacala / kwacaʔamama, dwaamawaha̰ka / waha̰madháàdzaunla; dziiŋleLongudaGwaandanyṵlàdzíngálájónkányúlə́dhílímkásúrmá, súrmé ?kwàcàlà / kwàcààmámá, dwàmàwàhàkàdà; thàdzínlə́Bena-MboiƁəna (Yungur)Dumnenúú / nṵ́ṵ́sâgwḛ́ḛ́ / gwḛ́ḛ́métímrá / címtáɗə́fá / ɗə́mtáɗəlmaarà / ɗəlmaatàʔéé / ʔéémékẃadmátə́fá / tə́ptámbraáɓota / nbwecekə́fə́ɗənda / ɗəntaBena-MboiƁəna (Yungur)Pirambenúú / nṵ́ṵ́śagwe / gwemetímrá / tímtáɗə́mbá / ɗə́mtáɗəlmaarà / ɗəlmaatàʔḛḛ / ʔéémémunmatə́fá / tə́ptámbərá / mbəramsîɓota / nɓétèkə́fə́ɗənda / ɗəntaBena-MboiVoroWaltaandinúú / núúzagwḛ́ḛ́ / gwḛ́ḛ́métímrá / tímtáɗə́mbá / ɗə́mtáɗəlḿáará / ɗəlḿáatáʔḛḛ / ʔḛ́ḛ́mékẃadmá, mùnmàtə́fá / tə́ptámbráá [muwa ?]ɓòtà / ŋbétékə́fə́ɗə́ndá / ɗə́ntáBena-MboiVoroƁéttandikẃadmátə́fá / tə́ptámbra̰a̰ɓòtà / ŋbétékə́fə́ɗə́ndá / ɗə́ntáBena-MboiƁəna (Laala)Bodei (Bodwai)nuú / nuujàgwḛḛ / gwḛḛmétimrá / timtá, timtéɗəmbá / ɗəmtáɗə̀lmààrà / ɗə̀lmààtànyḛ́ḛ́ / nyḛ́ḛ́mébòblà / bòbjàtəpa / təutámbrá̰à̰ / mbráámjàɓotá / ngwaatéjeèɗíndá / ɗíntáBena-MboiƁəna (Laala)Yangnuú / nùùzàgwɛ̰ɛ̰ / gwɛ̰ɛ̰métìmrá / tìmtíɗimbá / ɗimtáɗilmará / ɗilmaatáḛ̀yḛ́ / ḛ̀yḛ̀mémónmátəfá / tòùtábərà̰à̰ɓotá / ngwbatékəwə́díndá / díntáBena-MboiRobma (Laala Roba)nuu / nuuwàgwee / gweemétìmrá / tìmtíɗimbá / ɗimtádilmará / dilmatáḛḛ́ / eḛ́msàmonmatəfá / təfáámsebura / buráámsàɓotá / ngbatésewòdinda / dintaBena-MboiMboiGulungoɗəmbó / ɗìmdaaʔəhḛmatəmangɔdɔ́ / angedéndià / ndiidàBena-MboiMboiLivonúú / núúźatṵṵ̀ / tṵṵzàifiya / ifitadúmbó / dimtàlemiya / lemtaahʔhi / ʔhimzamatəmatutto / acicémbiyangɔ́tɔ́ / ángétéʒéndíà / ndiitàBena-MboiMboiHaandanuu / nuuzàtuŋ / atʃw̄irifḛḛrà / rifḛḛtàdúmbó / dimtàleembərà / leemtàahʔhḭ̀ / mbai hímzàmátə́mátúftò / atʃúfèmbraŋbótó / aŋbécèzéndera / ndərtataBena-MboiKaan (Libo)sunu / (sunuḿa)twḭ / twiiḿashimbə́r / shimbətəmátəmbər / təmbərmâɗəlaamíì / ɗəlaamííʔóóʔii / ʔiimmorúmtəfəra / təfətəmábarə̀mmərə̂m / mərəməmázə́ndə̀r / ndərmáYendangBalinítɛ́sɛ́síbíŋwɛ́lɛɲɛ́míɗɛnɛ́kṹɓítímímò[k]límYendangKpashamnúɛ̃́wàswéɲɛ́swɛ́síbíŋwɔ́leɲɛ́mídwínekũ̀bisímímɔknə̌ŋYendangYotidóotóosɔ́ɔ̃́ʃúuwúlɛ̀ɲâdiikúnwítímiimòkníŋYendangYandangnɔktòkɲánsũrùklɛkaɲǎklekúndĩ̀hĩ̀mímogíinaŋMumuyeProto-Mumuye*nu-ng, *nung; *gí-ǹg*co-V, *coo*su-ng, *sung*tná-li/-ri*ɗè-V/ng-ti*nyaa*kpa-V̀; *zing, *zi-ng*ka (redup.), *kak-V*mi-V, *mii, *min ?*la-V, *laa*caa*ríǹg, *rí-ǹgMumuyeMumuye (Zing)nungshoosungtnárirèétènyaakpaàkakameelaashaaríńgKamNyiŋɔm (Kam)Din Kamaajinànùŋàkàràmə̀ràkàshàg / àshàgìyoàlímə́níŋwéwòàkùbmə̀ŋ káŋábàl / bàl yonìm; nəm níì (imp.)VereJangonɔ́ru / nɔ́ītóŋ / tónnunmíŋ; míŋ̄ / mínnùŋnúúrù / núúimbéélu / mbéīndáŋ̄ / ndántunkpa'arú / kpaˀatɛ́rɛ́ndúkú / rɛ́ndɛ́máŋ / mántúŋrák / ratúrɛɛ kópríírú / ríítéVereJango (Southern)nɔ́ru / nɔ́(t)tímíŋ̄ / mínnùŋnúúrù / núúyìmbéélu / mbéétɛ́ndáŋ̄ / ndántùŋkpààˀru / kpàˀɛrɛɛŋVereWerenǒrrōtōn(g)mi(n)(g)nūī (pl.)bēlōdǎ(n)(g)pǎrūgaemāmVereBatəmnɔr / nɔˀtok / toˀmíˀ / miinnúúr / núˀmɛ́ɛ́l / mɛ́ˀtésúˀ / sutkwaal / kwaaˀniŋg / ninmaam / máámə̀tteh / tɛtrègùm; rɛ̀káríˀír / ríˀtɛVereMominɔ̀r / nɔ̀ˀtɔ̀k / tɔ̀ˀˀmii / miinnùùr / nùùˀmeel / meelisuu / suutkpààl / kpaainènk / nènmáàm / máŋ̀bəttè / tètrègùm; rɛ̀ká; rèèkáríír / ríítiVereVɔkbanɔr / nɔˀtitok / torumnik (?)núˀmɛ́lsúˀkòàlnéŋ / néŋtimámtɛˀ / tɛtəregɨmrííVereWɔmmunɔ́r / núɔ́tór / tóó (tʋ́r)míí / míínenuurə̀/ núútə́míɛ́le / mɛ́ɛ́té ~ míɛ́tédóbʒɩ̀ / dówwikwaalə / kwaasənɛ́ŋkə / nɛ́ntémáámtɛ́ɛ́ / tɛ́tərɛgum kwɔ́úníìr / níítéVereNissimnɔ́ɔ́l / núɔ́tóól / tɔ́ɔ́tə́míí / míínenúúlə / núútémɛɛ́lə / mɛɛ́tédóbzə/ dóbpekpaalə / kpaateneŋke / neŋtemáám , máám bonúm àmtɛ́ɛ́ / tɛ́təlem kúɔ́; lekəníllə / níttə́VereEilimnɔ́l / nɔ́ɔ́tól / tóómíí / míímtə̀núúl / núútémɛɛ́l / mɛɛ́tédám / damdereikpaal / kpaatəmám̀tɛ́ɛ̄lem kúɔ́; lekəlíllə / níttə́VereKobomnɔ́rì / nɔ́ɔ́tókù / tóómí / míímītīnúúrì / nuutemɛ́ɛ́ni / mɛ́tédám / dámtíréímɛɛmnɛ́ŋkù / nɛ́ŋtétɛ́ / tɛ́tiréí; rékɔ́rííri / ríítéVereVɔmnəmnɔr / nɔɔtukò / tuŋbərəmmíì / míìmnuurò / nuutemɛɛlò / mɛɛtesúú / sútòkwaalò / kwaasònɛ́ŋkò / nɛŋtémaàmtɛɛ / tɛɛtərɛm; rɛkòniirò / niiteVereDamtəmnuɔ̀l / nuɔ̀rɛtɔ́l / tɔrɛ, tɔɔtɛmíl / mííténúl / núútemɛl / mɛɛtedám / damtərkpaal / kpaaʃelyɛngə̀ / lɛŋsyɛtii / tiitə̀nʌ́l / nʌʌtə́VereGəunəm-Yar (Gə-Yarəm)nual / nuarecul / curie, tuuremíəl / míírénúúl / núúrémíál / mɛ́redám / dámdə́kpàal/ kpààsə̀də̀nyáŋsə́l / nyáŋsé, nyáŋgəmámlau / lasəlìní kúə́; lìə̀- kúə́lə́l / lérəVereGə-Limnual / nuarietúl / túríémíil / míírénuul / nuuriemɛ́rl / mɛ́ɛ́rɛ̄dám / dámdə́kpaal / kpaarienyángə́mámláú / lásə́lìní; lìə̀- kúʌ́lʌl / lʌʌrieGəmnəmBeiyanol / nootətol / tootəmííl / míítənúŋlə̄ / núŋmɛ́ɛ́l / mɛ́ɛ́tənok / noŋtəmeem / meemtənéngə, nɛ́ngə / néŋzə, nɛ́ŋzəmá:m / máámtə̄téé / teeteliiná ; lìì kɔ́pnííl / níítəGəmnəmGindoonɔltolmílnɨŋ́ ləmɛ́lnɔkmemnɨŋ́ ə / nɨŋ́ gəmámteˀ/ tetənílGəmnəmRiitimenɔ́lé / nɔ́ˀɔ́tólé / tóˀómííle / mííˀelúŋle / lúŋeméle / méˀēnogúsa / nóŋtémēēmēléngo / léŋēmáámē / mámtetéˀé / tétélii kóóplə́lē / lə́ˀəGəmmeGəmmenólé / nóˀɛ́tólé / tóˀómíhˀle / míhˀieníŋlē / níŋēméhˀle / méhyēyòlé / yòémííméníngē / níŋmēmemˀetéˀé / teˀnēlee lenánímlē / nímēGəmmeBaanmanɔla / nɔˀɔtoga, toˀga / toˀmamíhla / míˀiníŋla / níŋamɛ́hla / mɛˀɛyòla / yòˀomiima / miimdanɨŋ́ ga / nɨ́ŋmamema / memdateˀɛ/ teˀnalee lenánɨḿ la / nɨḿ aDoyayoDoyayolɔ¹lɛ¹ ~ yɔ̰¹lɛ¹tɔ̰n¹ɛ¹mḭḭl²; gɔ̰ɔ̰s²ɛ³nuŋ⁴go²mɛlɛ³²ya̰a̰¹yɔ¹ga̰a̰⁴mɛ²lɛ̰ŋ³ko² ~ lɛ̰ŋ²ko³mɛ¹mɛ³tɛ̰ɛ̰¹yɔ¹le², lek¹yɔ¹nuŋ²FaliProto-Fali*nisu (pl.)*tuuyV; *tuuCV*unɨ*rɛɛŋgu*ndʒĩĩmV*kopfti*sɔɔ-*rii-*ĩn- (v.)MbumProto-Lakka*nún*sú-k*cɔN-k*sˣɛl/ŋ*rím*nɟá-k*sˣɛ́-m*hū-t/-k*kpə̀(-k)*mbì*lʳak*rìnKimGoundondʊɾʊhubavw̃ãlɲu̯aɾɗɛlwʊtʃʊmkalmamuradʒamjɛmiKimBesménduahoɾovũãlhĩjɪmɗelɛmwutʃɔmkaːlmamuradʒʊ̝mdĩːKimKimKosopndʷaɾatogorvɔ̝̃rkĩj̃arɗɛlwak ̚sɔmakalmamʔwaɾazadĩːlDayDaynɔ́nsɔ́gmbúrngììlélì/lélè/lèènāmdémbō̰ʔémmīɲ -rì, lāàjōōBuaProto-Bua*diil; *ʔiil*to(l)(-)*fo̰/ḛl/ɲ(-) ?*nii(-); *ɲ- ?*l₁el(-)*mu/i*s₂e/um(-) / *s₂ḛr-*te/o(l/g-)*l₂i/um(-); *me/on- ?*l₁e; *tu(y)*l₂iilisolateLaalmɨla / mɨnísɨ̀gál / sɨ̀gɨ́ypən / -yàmál / yèmímal / mə̀líyəwəl / -suna / -kòːg / kuagmimiàdál / miàr ~ miariɲsu / sùgákaw / kɨw; ɲag / ɲɨg; guru / guru; cíd / cídmeːl / -

 Hanyoyin haɗin waje 

 Ayyukan Harshen Adamawa ( Jami'ar Johannes Gutenberg Mainz )
 AdaGram  ( CNRS - INALCO ). Binciken arzikin harsunan Najeriya: nazarin nahawu da takaddun yare na harsunan Adamawa.
 Jerin yarukan Adamawa - Blench
 Harsunan Tula-Wiyaa - Blench
 Kungiyar Leeko - Blench
 Harshen Perema (Wom) na arewa maso gabashin Najeriya: rarrabuwa, salon magana da kuma sunan surar (PDF) na Roger M. Blench, 2000. Mallam Dendo, Cambridge.
 Gaggawa game da binciken Gbete (PDF) na Jason Diller & Kari Jordan-Diller, 2002. Rahoton Binciken Lantarki na SIL SILESR 2002-050.
 Binciken zamantakewar al'umma na harshen Mambay na Chadi da Kamaru (PDF) na Cameron Hamm, 2002. Rahoton Binciken Lantarki na SIL SILESR 2002-039.
 Bincike mai sauri da bincike na lexicostatistical na Dama, Mono, Pam, Ndai da Oblo (PDF) na Michael & Charlene Ayotte, 2002. Rahoton Binciken Lantarki na SIL SILESR 2002-048.
 Karang - SIL-Kamaru
 Littafin SIL-Kamaru
 Ocamus na kwatancen kayan ƙa'idodi aratoires dans le Nord-Cameroun, Tourneaux
 Idiatov, Dmitry. 2017-08-29. Sakamakon binciken AdaGram na farko a jihohin Adamawa da Taraba, Nigeria  . (tare da Mark Van de Velde, Tope Olagunju da Bitrus Andrew). 47th Colloquium akan Harsunan Afirka da Harsunan Afirka (KIRA) (Leiden, Netherlands).

 Manazarta 
Category:Harsunan Adamawa
Category:Jihar Adamawa
Category:Kabilu a Arewacin Afirka
Category:Kabila
Category:Pages with unreviewed translations