Rollageydys taghyrtyn shallidagh

Ta rollageydys taghyrtyn shallidagh çheet er reddyn rollageydagh as kys t'ad ceaghley rish traa. T'eh raait dy row eh bunnit lesh Istoria e Dimostrazioni intorno alle Macchie Solari lesh Galileo, agh ta'n reamys shen er ny vishaghey dy ghoaill stiagh reddyn caghlaaee çheumooie jeh Corys ny Greiney. Foddee caghlaays traaoil goaill toshiaght rish gleashaght y vun, ny caghlaaghyn 'sy red hene. Targadyn studeyrys cadjin, t'ad goaill stiagh novaghyn, yl-novaghyn, rollageyn buillee, rollageyn-lossan, blazaryn, as çheshveanyn co-rollageyssagh bio. Ta creearyn shilleydagh bentyn rish taghyrtyn shallidagh goaill stiagh OGLE, HAT-South, PanSTARRS, SkyMapper, ASAS, WASP, CRTS, GOTO, as yn LSST ec Reayrtlann Vera C. Rubin.

Ta rollageydys taghyrtyn shallidagh jannoo studeyrys er taghyrtyn rollageydagh shallidagh ("shallidee"), as t'ad goaill stiagh sorçhyn eigsoylagh dy rollageyn caghlaaee, lheid as rollageyn earishagh, lieh-earishagh, jeh ard-ghleashaght chiart, as taghyrtyn çhymshal-bea (yl-novaghyn, kilonovaghyn) ny caghlaaghyn elley 'syn aghtys ny 'sy torçh oc. Ta shallidee neu-rollageagh goaill stiagh roltagee, turryssyn planaidagh, as comaidyn.

Ta shallidee soilshaghey reddyn rollageydagh ny phenomenonyn raad ta mayrnaght y taghyrt eddyr millitootçhaghyn as laaghyn, shiaghtinyn, ny, feeu, bleeantyn er lhiurid. T'eh shen shassoo jeeragh noi ny millioonyn ny ny billoonyn dy vleeantyn cuin ta co-rollageyssyn as ny rollageyn t'ayndaue 'sy Tuinney gaafilley. Ta'n çhiarrym ymmydit da taghyrtyn dowin-speyrey loghtal, lheid as yl-novaghyn, novaghyn, bleastaghyn novaghyn crivassanagh, bleastaghyn scell-gamma, as taghyrtyn boirey tidee, chammah's y meegra-lensaghey ym-hayrnagh.

Chammah's shen, ta rollageydys taghyrtyn shallidagh goaill stiagh studeyryssyn foddey-hiarrymagh er |rollageyn caghlaaee as ny caghlaaghyn oc er scaailley-traa minnidyn dys jeihaghtyn. Foddee yn caghlaays shen va undinagh, goaill stiagh studeyryssyn er rollageyn buillee earishagh ny lieh-reiltagh, reddyn rollageagh aeg, rollageyn lesh bleastaghyn-magh, ny studeyryssyn seismey-oaylleeaght rollageagh; ny cadjin-foshlit, ta çheet ass dooidyn (ayns rollageyn çhyndaaee, turryssyn planaidagh), çhyndaays rollageagh (ayns pulsaryn, rollageyn cronnit), ny taghyrtyn meegra-lensaghey ym-hayrnagh.

Dy mennick, ta creearyn rollageydys taghyrtyn shallidagh gymmydey fodreayrtanyn robotagh, rang-oardraghey seyr-obbragh jeh taghyrtyn shallidagh, as fograghyn bio ny tappee da ny cummalee-chianglee. Ta cosoylleyderyn-meek er ny ve ymmydit rish tammylt liauyrson dy chronnaghey caghlaayssyn eddyr daa phlait fotografagh, agh haink y leodys jalloo dy ve ymmydit ny smoo tra lhig y fotografeeaght vun-earrooagh da aash chadjiney piyryn dy yallooyn. Ta obbyr ny studeyryssyn shen goaill stiagh stoyral as livrey-ys ram fysseree kyndagh rish ny reamyssyn mooarey shirrit. T'eh shen goaill stiagh çhaghnyssyn meaineraght fysseree, rang-oardraghey, as stiurey fysseree yl-cheintagh.

Va scansh rollageydys ny taghyrtyn shallidagh currit er enney 'sy vlein 2018 lesh Sheshaght Rollageydys y Ghermaan tra va Boyn Karl Schwarzschild bronnit er Andrzej Udalski son e "chontoyrtys kioneraadagh da aase magher noa jeh ronsaght yn ishig rollageagh, rollageydys taghyrtyn shallidagh, ta jannoo studeyrys er caghlaays gillid ny parameadaryn elley jeh reddyn 'sy Tuinney er scaaillaghyn traa eigsoylagh."Fogrey-naight veih Undinys Sheanse y Pholynn Chammah's shen, va Aundyr Dan David bronnit er y troor dy aa-ronseyderyn 'sy rollageydys taghyrtyn shallidagh: Neil Gehrels (Swift), Shrinivas Kulkarni (Palomar Transient Factory), as Andrzej Udalski (Optical Gravitational Lensing Experiment).

Imraaghyn

Kianglaghyn magh


 Stoyr-fysseree Rollageydagh SIMBAD

Taghyrtyn shallidagh
Ronney:Taghyrtyn rollageydagh