Joseph Stalin

She irreyder magh as toshiagh politickagh Soveidjagh va Joseph Vissarionovich Stalin (ruggit myr Ioseb Besarionis dze Jughashvili; 6 Nollick 1878 – 5 Mayrnt 1953). Ren eh reirey as stiurey yn Unnaneys Soveidjagh voish 1924 derrey laa e vaaish ayns 1953. Dreill eh cummaght myr Ard-scrudeyr Phartee Cummynagh yn Unnaneys Soveidjagh (1922–1952) as myr Caairliagh Choonseil Hirveishee yn Unnaneys Soveidjagh (1941–1953). Hoshiaght, ren eh gurneil y çheer fo co-leeideilys agh haink er dy ve ny yaghteyr ayns ny 1930yn. Dy eie-oaylleeagh, v'eh lhiantyn tushtey Leninagh y Varksaght as ren eh ny h-eieyn shen formoil myr Marksaght-Leninaght, ga dy vel e roonaghtyn hene enmyssit Stalinaght.

Va Stalin ruggit lesh lught thie boght ayns Gori ayns Impiraght y Roosh (y Çhorshey jiu), hie Stalin dys Clere-scoill Anmey Tbilisi roish ghow eh ayrn ayns Partee Marksagh Lught Obbyr Deynlagh Soshiallagh y Roosh. Ren eh reaghey pabyr-naight y phartee, Pravda, as ren eh troggal argid da cologid Bolsheavagh Vladimir Lenin trooid roosteyrys, geid deiney, as kialgyn coadee. V'eh goit ec ny poleenyn reesht as reesht as v'eh ceaut er eebyrtys dy mennick dys y Çhibbeyr. Erreish da ren ny Bolsheavee goaill greim er cummaght car Irree Magh Yerrey Fouyir as steat un-phartee er ny chur er bun fo'n Phartee Cummynagh noa ayns 1917, haink er Stalin dy ve cooidjagh 'sy Politburo stiuree. Erreish da goaill shirveish ayns Caggey Theayagh y Roosh roish my ren eh freayll rick er bunneeaght yn Unnaneys Soveidjagh ayns 1922, ghow Stalin gurneilys er hene er y çheer lurg baase Lenin ayns 1924. Fo Stalin, haink er y toshiallys ayns un çheer dy ve ny chrea jeh eie-oaylleeaght y phartee. Kyndagh rish e Phlanyn Queig-Bleeaney, hie yn çheer trooid co-hellooderaghey eirinagh as çhynskylaghey bieau, croo tarmaynys plannit laarit. Chur boiragheyn geyrey lesh jeeillaght vee rish gortey eddyr 1930–33 varr millioonyn dy leih. Son "noidyn y lught obbyr" y astyrt, chur Stalin y Glenney Mooar er bun. Kyndagh rish y ghlenney shen, va ny smoo na millioon dy leih currit 'sy phryssoon, ayns corys Gulag ny campyn obbyr eiginit, as va 700,000 dy leih er y chooid sloo currit gy baase eddyr 1934 as 1939. Roish 1937, va'n partee as y reiltys slane fo smaght echey.

Chur Stalin y Varksaght-Leninaght er oaie ass y çheer trooid yn Eddyr-ashoonaght Chummynagh (Comintern) as chum eh seose gleashaghtyn noi-ashistagh car ny 1930yn, ayns Caggey Theayagh y Spaainey er lheh. Ayns 1939, ren e ream fo-screeu conaant neu-aggyrtagh lesh y Ghermaan Natseeagh, as ruegys Soveidjagh er y Pholynn myr eiyrtys. Chur y Ghermaan jerrey rish y chonaant tra ren ad ruegey yn Unnaneys Soveidjagh ayns 1941. Dyn y wooise da ny chied chraghyn, ren yn Armee Jiarg Soveidjagh cur grayn er y ruegys Germaanagh as ghow ad Berleen ayns 1945, goaill jerrey lesh y Nah Chaggey Dowanagh 'syn Oarpey. Fud y chaggee, ren ny Soveidjee goaill stiagh ny Steatyn Baltagh as Bessarabia as Bukovina Hwoaie, as ny yei shen, cur ad reiltyssyn er çheu ny Soveidjeee er bun er feie'n Oarpey Veanagh as yn Oarpey Hiar as ayns ayrnyn yn Aishey Hiar. Dirree yn Unnaneys Soveidjagh as ny Steatyn Unnaneysit magh myr far-chummaghtyn dowanagh as hie ad stiagh ayns eash çhennid va enmyssit y Caggey Feayr. Ren Stalin reirey harrish yn aahroggal Soveidjagh lurg y chaggey as er lhiassaghey bleaystan breneenagh ayns 1949. Car ny bleeantyn shen, hie yn çheer trooid gortey mooar elley as trooid faghtys noi-Ewnagh haink dys y vullagh ayns co-chialg ny lheeyn. Lurg baase Stalin ayns 1953, haink Nikita Khrushchev er eiyrtyssagh er, as ren eh jannoo cassid er e reill as chur eh toshiaght rish jee-Stalinaghey yn çheshaght Hoveidjagh.

Ta Stalin coontit dy lheeadagh myr fer jeh ny figgyryn smoo trome-cheeallagh 'sy 20d eash. She eshyn va cooish cultys persoonid lhieenagh çheusthie jeh'n ghleashaght Varksagh-Leninagh eddyr-ashoonagh as v'eh jeant ny 'eniagh jeh'n lught obbyr as jeh'n toshiallys. Voish skeaylley yn Unnaneys Soveidjagh ayns 1991, ta Stalin er ny reayll ard-ghoo 'sy Roosh as 'sy Çhorshey myr toshiagh caggee barriaghtagh ren gleiaghey staydys yn Unnaneys Soveidjagh myr cummaght ghowanagh hoshee. Er y laue elley, ta sleih elley cur sheese er e ream myr fer ooilley-smaghtagh, as t'eh er ny ve deyrit cour y rick y reayll eh harrish y smaghtey mooar, glenney kynneeagh, mooar-eebyrtyssyn, keeadyn dy housaneyn dunveryssyn, as gortaghey varr ny millioonyn.

Kianglaghyn magh


Ronney:Stalinaght
Ronney:Ruggyryn 'sy vlein 1878
Ronney:Baaseyn 'sy vlein 1953
Ronney:Noi-ashistee Rooshagh
Ronney:Noi-Iddaalaghys
Ronney:Noi-Choreeaghys
Ronney:Noi-Pholynnaghys
Ronney:Faghtys noi-chrauee 'syn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Noi-aavriwnaghysseyryn
Ronney:Noi-Romaanaghys
Ronney:Noi-Ookraanaghys
Ronney:Noi-Hurkaghys
Ronney:Noi-Heionaght 'syn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Anjeeaghteyryn Shorshagh
Ronney:Screeudeyryn politickagh Rooshagh
Ronney:Screeudeyryn politickagh Shorshagh
Ronney:Olteynyn Ard-ving Phartee Cummynagh yn Ookraan (yn Unnaneys Soveidjagh)
Ronney:Colliaryn Oardyr y Leion Bane
Ronney:Feallee Comintern
Ronney:Cummynee Horshagh
Ronney:Politickeyryn firryn Shorshagh
Ronney:Politickeyryn firryn Soveidjagh
Ronney:Politickeyryn firryn Rooshagh
Ronney:Feeleeyn firryn Soveidjagh
Ronney:Feeleeyn firryn Rooshagh
Ronney:Olteynyn y chied çhaglym-cooidjagh jeh Verkhovna Rada Phobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh yn Ookraan
Ronney:Olteynyn y nah haglym-cooidjagh jeh Verkhovna Rada Phobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh yn Ookraan
Ronney:Olteynyn y treeoo çhaglym-cooidjagh jeh Verkhovna Rada Phobblaght Hoveidjagh Hoshiallagh yn Ookraan
Ronney:Eear-Chreesteenyn Cair-chredjuagh Shorshagh
Ronney:Generalissimoyn
Ronney:Jantee chynney-ghunveryssyn bun-dooghyssee
Ronney:Jantee yn Ghlenney Moooar
Ronney:King Phartee Cummynagh yn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:King reiltys yn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Fenee yn Lught Obbyr Soshiallagh
Ronney:Fenee yn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Feallee yn Holodomor
Ronney:Olteynyn onnoroil Academee Oaylleeaghtyn yn UPSS
Ronney:Feeleeyn firryn Shorshagh
Ronney:Marshylyn yn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Marksaght–Leninaght
Ronney:Shenn Volsheavee
Ronney:Feallee ass Gori, y Çhorshey
Ronney:Feallee ass Kiannoortys Tiflis
Ronney:Feallee 'sy Nah Chaggey Dowanagh
Ronney:Feallee 'sy Chaggey Polynnagh–Soveidjagh
Ronney:Feallee ayns Caggey Theayagh y Roosh
Ronney:Feallee ayns Irree-magh Yerrey Fouyir
Ronney:Shorshee 'sy Nah Chaggey Dowanagh
Ronney:Olteynyn Orgburo y 8oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 9oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 10oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 11d Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 12h Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 13oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 14oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 15oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 16oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 17oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Orgburo y 18oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 11d Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 12h Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 13oo Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 14oo Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 15oo Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 16oo Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 17oo Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 18oo Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Scrudeyraght y 19oo Chohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Oik y 7oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 8oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 9oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 10oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 11d Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 12h Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 13oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 14oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 15oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 16oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 17oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Politburo y 18oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Presidium y 19oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 6oo Co-choyrle jeh Partee Lught Obbyr Deynlagh Soshiallagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 7oo Co-choyrle jeh Partee Lught Obbyr Deynlagh Soshiallagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 6oo Cohionnal jeh Partee Lught Obbyr Deynlagh Soshiallagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 7oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 8oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 9oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 10oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 11d Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 12h Cohionnal jeh Partee Cummynagh y Roosh (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 13oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Ooilley-Unnaneys (Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 14oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Ooilley-Unnaneys(Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 15oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Ooilley-Unnaneys(Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 16oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Ooilley-Unnaneys(Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 17oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Ooilley-Unnaneys(Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 18oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Ooilley-Unnaneys(Bolsheavee)
Ronney:Olteynyn Ard-ving y 19oo Cohionnal jeh Partee Cummynagh yn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Shirveishee choadee yn Unnaneys Soveidjagh
Ronney:Politickeyryn gientynagh
Ronney:Politickeyryn firryn Shorshagh
Ronney:Jantee yn Atçhim Jiarg (y Roosh)
Ronney:Fowderyn Chrosh Chaggee yn Çheckoslovack
Ronney:Fowderyn Oardyr Lenin
Ronney:Fowderyn Oardyr Suvorov, 1d vrastyl
Ronney:Fowderyn Oardyr y Vergey Jiarg
Ronney:Fowderyn Oardyr y Varriaght
Ronney:Bun-chaghlaaderyn Shorshagh
Ronney:Sheerloayrederyn Rooshagh er son yn anjeeys
Ronney:Feeleeyn cummynagh Rooshagh
Ronney:Eebyrtee Rooshagh
Ronney:Olteynyn Phartee Lught Obbyr Deynlagh Soshiallagh y Roosh
Ronney:Rooshaghey
Ronney:Fo-screeudeyryn Chonaant Crooaght Unnaneys ny Pobblaghtyn Soveidjagh Soshiallagh
Ronney:Gineraalyn Shorshagh Soveidjagh
Ronney:Soveidjee 'sy Nah Chaggey Dowanagh
Ronney:Time Person of the Year
Ronney:Baaseyn gyn ansoor 'sy Roosh
Ronney:Toshee pholitickagh 'sy Nah Chaggey Dowanagh
Ronney:Olteynyn Hionnal Bunraghtoil y Roosh
Ronney:Ooilley-smaghtys