Yn Rank Noa

Ta'n Rank Noa () çheet er y thalloo v'er ny choloinaghey liorish y Rank ayns America Hwoaie, goaill toshiaght rish ronsaghey magh Lhoob Laurys Noo liorish Jacques Cartier ayns 1534 as goaill jerrey rish coyrt seose y Rank Noa da'n Vretyn Vooar as y Spaainey ayns 1763 fo Conaant Phaarys.

Va'n Rank Noa ny lhiass-reeriaght feer vooar va jeant seose jeh queig coloinyn ec e mullagh ayns 1712, lesh reireydys hene ec dagh coloin: y Chanadey, y coloin smoo lhiassit va rhennit magh ayns ny slystyn Québec (mygeayrt Caayr Québec), Trois-Rivières, as Montréal; Baie Hudson; Acadia 'sy niar hwoaie; Terre-Neuve er ellan Halloo yn Eeast; as Louisiana. Heeyn eh magh veih Thalloo yn Eeast dys Faasaghyn Faiyr y Chanadey as veih Baie Hudson dys Lhoob Veksico, goaill stiagh dagh fer jeh Loghyn Mooarey America Hwoaie.

'Sy 16oo eash, ren ny coloinee ymmyd jeh ny thallooyn son tayrn magh cooid najooragh, lheid as shehghyn, trooid traght lesh sleih bun-dooghyssagh eigsoylagh. 'Sy 17oo eash, hoshee troggalys er baljyn rahoil ayns Acadia as Québec. Rere Conaant Utrecht ayns 1713, lhig y Rank e aggyrtys harrish Acadia vooar-heeragh, Baie Hudson, as Thalloo yn Eeast da'n Vretyn Vooar. Ayns ynnyd shen, vunnee yn Rank coloin Île Royale er Eilean Cheap Bhreatainn, raad hrogg ad Peeley Louisbourg.

Dirree earroo yn phobble dy moal agh dy shickyr. Ayns 1754, va pobble y Rank Noa jeant seose ass 10,000 Acadee, 55,000 Canadiens, as mysh 4,000 coloinee ayns Louisiana heese as heose; 69,000 'sy clane. Cheau ny Goaldee ny h-Acadee magh 'sy Vusthaa Mooar eddyr 1755 as 1764, t'er ny ve cooilleeinit er 28 Jerrey Souree dagh blein veih 2003. Ta ny sluightee skeaylt magh harrish Queiggaghyn Mooiragh y Chanadey as ayns Maine as Louisiana, lesh pobbylyn beggey ayns Chéticamp, Nalbin Noa, as Ellanyn Valaine. Hie fir jeu dys y Rank chammah.

Lurg Caggey ny Shiaght Bleeaney (ghow stiagh Caggey ny Frangee as ny h-Injinee ayns America), lhig y Rank y chooid elley jeh'n Rank Noa da'n Vretyn Vooar as y Spaainey ayns Conaant Phaarys ayns 1763 (faagail magh ny h-ellanyn ayns Saint Pierre as Miquelon). Hooar y Vretyn Vooar y Chanadey, Acadia, as Louisiana Rangagh çheu hiar jeh Awin Mississippi, faagail magh Île d'Orléans, va giootit da'n Spaainey lesh y thalloo 'sy neear. Ayns 1800, hug y Spaainey e chooid jeh Louisiana er ash dys y Rank fo Conaant San Ildefonso folliaghtagh, as ren Napoléon Bonaparte creck eh dys ny Steatyn Unnaneysit ayns Kionneeaght Louisiana ayns 1803, red chur jerrey beayn rish eabyn coloinagh y Rank er mooar-heer America.

Haink y Rank Noa dy ve mestit stiagh ayns ny Steatyn Unnaneysit as 'sy Chanadey. She Saint Pierre as Miquelon, co-chadjinys harrish mooir, yn ynrican lorg jeh reirey yn Rank ta faagit, ga dy vel y chooid smoo jeh pobble Québec foast nyn Vrangisheyryn. Ayns ny Steatyn Unnaneysit, ta eiraght y Rank Noa goaill stiagh ram boayl-enmyn chammah as bluckanyn dy phobbylyn Frangish.

Imraaghyn


Ronney:America Hwoaie 'sy 16oo eash
Ronney:America Hwoaie 'sy 17oo eash
Ronney:America Hwoaie 'sy 18oo eash
Ronney:Bunneeaghtyn ayns America Hwoaie 'sy vlein 1534
Ronney:Jee-vunneeaghtyn ayns America Hwoaie 'sy vlein 1763
Ronney:Laaraghyn coloinagh ayns America Hwoaie
Ronney:Shennaghys coloinaghey ny Steatyn Unnaneysit
Ronney:Coloinaghey Oarpagh ayns America Hwoaie
*
Ronney:Ronsaghey magh Frangagh car yn Eash Chronnee
Ronney:Eear-choloinyn ayns America Hwoaie
Ronney:Yn Chanadey roie-Chochianglagh
Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1534
Ronney:Steatyn as thallooyn jee-vunnit 'sy vlein 1763
Ronney:Lhiass-reeriaghtyn
Ronney:Yn Chanadey Hiar