Lieh-earishaght

Ta lieh-earishaght çheet er tro corys ta taishbyney earishaght meereiltagh. Ta'n meenaghey gra dy vel yn aghtys earishagh taghyrtyn er eddyrcheimyn reiltagh, lheid as "dagh 24 oor". Ta'n aghtys lieh-earishagh begnagh reiltagh, agh cha nel eh slane earishagh. Va'n çhiarrym ymmydit dy hoilshaghey magh leaystaghyn s'cosoylagh dy vel ad geiyrt er pattern reiltagh agh nagh vel earish hickyrit oc. Lesh shen, cha nel meenaghey cruinn ec y çhiarrym as cha lhisagh yn ymmydeyr jarrood y yannoo eddyr eh as smooinaghtyn maddaghtoil meenit lheid as curmeyder begnagh earishagh ny curmeyder lieh-earishagh.

Emshyr-oaylleeaght
Leaystaghyn emshyr-oaylleeagh ta geiyrt er pattern reiltagh agh nagh vel earish hickyrit oc, t'ad enmyssit lieh-earishagh.The meteorological glossary: 2d ed. 1930. Oik yn Emshyraght, y Vretyn Vooar. "Certain phenomena which recur more or less regularly but without the exactness of truly periodic phenomena are termed quasi-periodic."

Çheusthie jeh coryssyn gleashaghtagh lheid as corys y cheayin as yn aeraght, foddee leaystaghyn ve reiltagh kyndagh rish broo orroo veih forse mooie reiltagh: myr sampleyr, ta çhymshal y gheuree as y touree taghyrtyn kyndagh rish caghlaaghyn ayns sollys ny greiney veih gleashaght (begnagh fondagh) y Dowan mygeayrt y Ghrian. Ny, cur my ner, çhymshalyn ny h-eashyn rioee nagh vel cha reiltagh agh ta kianglt rish forseyn mooie. Ansherbee, my vel foddid ayns corys ennagh bentyn rish y leaystey as mannagh vel forse mooie lajer ayn dy chroo kiangley paase, s'liklee dy veeys yn "earish" meereiltagh.

She El Niño–Yn Leaystey Yiass (ENSO) y sampleyr canoandagh jeh'n lieh-earishaght 'syn emshyr-oaylleeaght. S'ard-emoil da errooid churnee 'syn Austrail. S'mooar y vondeish chummyssagh da eirinee churnee Austrailagh ta moddelyn ta faaishnaghey as cur cooney da cormal rish yn ENSO.Ta'n scrutaght shoh symnaghey yn studeyrys shoh: 'Syn eash noa-emshiragh, ta "earish" echey eddyr kiare bleeaney as daa vlein jeig as ard-ghlooaght spectragh er mysh queig bleeaney.

Jeeagh er neesht
Aavuilley neu-linnagh
Cormid lieh-earishagh
Gleashaght lieh-earishagh
Leaystaghyn lieh-earishagh
Çheeley lieh-earishagh
Imbaghoilid

 Imraaghyn

Ronney:Sheiltynys coryssyn
Ronney:Coryssyn gleashaghtagh
Ronney:Obbrinaght tonn