Saladin

Salah ad-Din Yusuf ibn Ayyub ( – 4 Mayrnt 1193), ta enmyssit Saladin ny s'menkey, she bunneyder y reeraghtys Ayyubidagh v'eh. Haink eh veih mooinjer Kurdagh, as v'eh ny chied hultan er yn Egypt as y Teer. She peiagh scanshoil v'eh car y Trass Croshaid, hass eh ec kione yn eiyrtys caggee Moslymagh noi steatyn ny Croshaidee 'sy Levaant. Ec mullagh e phooar, heeyn y reamys Ayyubidagh magh harrish yn Egypt, y Teer, Mesopotamia Heose, Hejaz, y Yeaman, as Nubia.

Cur liorish e naim Shirkuh, gineraal 'sy reeraghtys Zengidagh, va Saladin currit da'n Egypt Atimidagh ayns 1164, rere saragheyn y reireyder Zengidagh Nur ad-Din. V'ad currit ayn dy chur cooney rish aachouyr Shawar myr viseer da'n chaylif jeigeyr Fatimidagh al-Adid. Haghyr streeu pooar eddyr Shirkuh as Shawar tra va Shawar aacurrit stiagh. Ren Saladin, ec y traa cheddin, irree seose rhenkyn y reiltys Fatimidagh kyndagh rish e varriaghtyn as eh caggey noi soiaghyn Croshaidagh chammah as rish e chaarjys persoonagh lesh al-Adid. Lurg dunverys Shawar as baase Shirkuh ayns 1169, ren al-Adid pointeil Saladin myr viseer. Car e reill, hoshee Saladin, Moslymagh Sunni, cleiy fo'n reiltys Fatimidagh; lurg baase al-Adid ayns 1171, scryss eh yn Chaylifaght Atimidagh Voslymagh Shia Ismailagh va bunnit ayns Cairo, as ren eh aayeeraghey yn Egypt rish y Chaylifaght Abbasidagh va bunnit ayns Baghdad.

Ayns ny bleeantyn eiyrtyssagh, stiur eh soiaghyn noi ny Croshaidee 'sy Phalasteen, ren eh commishooney yn varriaght rahoil er y Yeaman, as va'n varriaght echey noi irreeyn-magh er son ny Fatimidyn 'syn Egypt. Tammylt beg lurg baase Nur ad-Din ayns 1174, ren Saladin launshey e ruegys er y Teer as hie eh stiagh 'sy Damask er aghin e chiannoort. Roish 1175 meanagh, va Hama as Homs er nyn ruegey ec Saladin, tayrn noidys veih çhiarnyn Zengidagh elley, reireyderyn oikoil ny prinsaghtyn 'sy Teer; lurg shen, chur eh ny Zengidyn fo haart ec Cah Cayrnyn Hama ayns 1175, as v'eh fogrit magh myr 'Sultan yn Egypt as y Teer' liorish y chaylif Abbasidagh al-Mustadi. Ren Saladin launshey ruegyssyn as barriaghtyn s'odjey ayns twoaie yn Teer as Mesopotamia Heose, ren eh scapail veih daa eab er e heihll liorish Assassinee, roish my ren eh çheet er ash dys yn Egypt ayns 1177. Roish 1182, va'n Teer Islamagh slane goit ec Saladin tra ghow eh greim er Aleppo, agh cha row eh jargal greim y ghoaill er y doon Zengidagh Mosul.

Fo stiurey Saladin, chur yn armee Ayyubidagh ny Croshaidee fo haart ec Cah Hattin ayns 1187, as ghow ad greim er Jerusalem as chur ad çhiarnys caggee Mosylmagh er-ash 'sy Levaant. Ga dy row Reeriaght Jerusalem foast er mayrn derrey yn 13oo eash yeianagh, she boayl cassee va'n traartys ayns 1187 ayns faghtyssyn caggee Chreestee noi ny Moslymee 'syn ard shen. Hooar Saladin baase ayns 1193, erreish da chur eh yn chooid smoo jeh'n verçhys echey da e heyraanee; t'eh oanluckit ayns tomman mooar faggys da'n Vosk Umayyadagh. Ta ard-ghoo ec Saladin 'sy chultoor Moslymagh, chammah as ayns cultooryn ny Kurdee, ny Turkee, as ny h-Arabee. T'eh currit sheese myr y Kurdagh smoo ennoil v'ayn rieau er-dy-henney.

Noteyn

Imraaghyn
Symnaghyn

Farraneyn




Kianglaghyn magh

 Stanley Lane-Poole, "The Life of Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem", ayns cummey "btm" 
 Rosebault Ch.J. Saladin. Prince of Chivalri 
 De expugnatione terrae sanctae per Saladinum – Coontys Oarpagh er barriaghtyn Saladin er ny steatyn Croshaidagh. 
 Richard and Saladin: Warriors of the Third Crusade 


Ronney:Ruggyryn ayns ny 1130yn
Ronney:Baaseyn 'sy vlein 1193
Ronney:Sultanyn Ayyubidagh yn Egypt
Ronney:Reireyderyn Ayyubidagh
Ronney:Moslymee Churdagh
Ronney:Moslymee Sunni Churdagh
Ronney:Asharee
Ronney:Sufee Sunni
Ronney:Emmiraidyn Ayyubidagh y Damask
Ronney:Sultanyn Ayyubidagh yn Egypt
Ronney:Meoiryn y Daa Vosk Casherick
Ronney:Viseeryn y Chaylifaght Atimidagh
Ronney:Gineraalyn y theihll Islamagh mean-eashagh
Ronney:Mujaddid
Ronney:Moslymee 'sy Nah Chroshaid
Ronney:Moslymee 'sy Trass Croshaid
Ronney:Feallee ass Tikrit
Ronney:Monarkyn y Yeaman
Ronney:Skimmee chaggee Churdagh