Yn Oarpey Hwoaie

(ayns gorrym):

She yn Oarpey Hwoaie cooid hwoaie yn Oarpey.  Ta ny h-Ashoonyn Unnaneysit cur baght er yn Oarpey Hwoaie myr cooid hallooin ta goaill stiagh ny çheeraghyn as ny croghaneyn shoh: United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49) World Population Prospects Population Database












  Svalbard as Jan Mayen


  Ellanyn Vooir Eeaght:  as 


Cha nel ny Çheeraghyn Nordagh ny yn ard Nordagh goaill stiagh agh fo-rheynn jeh ny çheeraghyn as ny croghaneyn va soilshit magh heose. Roish y 19-oo eash, va'n enmys 'Nordagh' ny 'Twoaieagh' ymmydit son Twoaie ny h-Oarpey ayns keeal va goaill stiagh ny çheeraghyn Nordagh, y Roosh Oarpagh, çheeraghyn Baltagh (yn Estaan, Livonia as Kurzeme). Ta'n Reeriaght Unnaneysit as Nerin coontit myr çheeraghyn 'syn Oarpey Heear ny keayrtyn.

 Shennaghys 
Dy shendeeagh, choud's va'n Oarpey fo smaght ec yn ard Meanvooiragh (t'eh shen yn Impiraght Romanagh), va'n enmys 'Yn Oarpey Hwoaie' currit er dagh ard nagh row faggys da'n Veanvooir, goaill stiagh y Ghermaan, ny Çheeraghyn Injil, as yn Austeyr. Ta'n cheeal shen ymmydit ayns cooishyn ennagh, lheid as resoonaghtyn Aavioghey yn Twoaie. Ayns ny mean eashyn va'n enmys (Ultima) Thule ymmydit as eh çheet er boayl feayn-skeealleydagh ayns ny king hallooin smoo twoaie jeh'n vooar-rheynn.

 Çheeroaylleeaght 
Ta'n Oarpey Hwoaie jeant seose jeh lieh-innys Loghlin, lieh-innys Jutland, y thalloo rea Valtagh ta ny lhie da'n shiar as ny h-ellanyn ta nyn soie er yn 'aarkey vooar magh veih mooar-heer ny h-Oarpey Hwoaie, Greenlynn as mooar-rheynn vooar ny h-Oarpey. Ta joarey yn ard meenit liorish ny h-ellanyn volcaanagh 'sy neear hwoaie, yn Eeslynn as Jan Mayen er lheh, y coorse marrey sleitoil 'sy neear, sheeyney magh veih ny sleityn ayns ny h-Ellanyn Goaldagh dys sleityn Loghlin, ny cruink as sleityn hwoaie meanagh 'sy Toolynn, as y thalloo rea 'sy niar ta goaill stiagh y Litaan, y Latvey, yn Estaan as Finnlynn.

She yn joarey smoo heear yiass na boayl ta begnagh ec 50° Twoaie as joarey smoo twoaieagh ec 81° Twoaie

Ta speyr yn ard er feie cleaynit liorish Stroo yn Eearvooir as cleayney bog echey er y speyr. Veih'n neear ta'n speyr anchasley veih speyryn mooiragh as fo-arctagh mooiragh. 'Sy twoaie as 'sy laare ta blass fo-arctagh ny Arctagh er y speyr, as da'n shiar she speyr fo-arctagh as sheeltagh/mooarheeragh.

Myr ta'n speyr anchasley veih ard dys ard, ta'n ghlasseraght cheaghlagh chammah, lesh tundrey goan 'sy twoaie as ayns ny sleityn ardey, keylljyn twoaieagh ayns ny h-ardjyn shiar hwoaie as meanagh, keylljyn bearkanagh sheeltagh (as y chooid smoo jeu ayns Gaeltaght ny h-Albey as sheear yiass Norlynn rieau) as keylljyn lhean-ghuillagagh sheeltagh 'sy jiass, 'sy neear as 'sy niar sheeltagh.

 Staydraa çheeraghyn as thallooyn ny h-Oarpey Hwoaie 
 Yn Oarpey Hwoaie: Çheer Eaghtyr(km²) Earroo yn phobble(ool. 2008) Glooaght y phobble('sy km²) Preeu-valley  Åland (Finnlynn) 1,552 26,008 16.8 Mariehamn  Y Danvarg 43,094 5,470,919  124.6 København  Yn Eeslynn 103,000 316,252 3.1 Reykjavík  Ellanyn ny Geyrragh (Y Danvarg) 1,399 48,500 32.9 Tórshavn  Yn Estaan 45,226 1,342,409  31.3 Tallinn  Finnlynn 336,593 5,301,992 15.3 Helsinki  Greenlynn (Y Danvarg) 2,166,086 57,000 0.027 Nuuk  Guernsey 78 65,573 828.0 St Peter Port  Jersee 116 95,871 773.9 Saint Helier  Y Latvey 64,589 2,366,515 36.6 Rīga  Y Litaan 65,200 3,601,138 55.2 Vilnius  Mannin 572 80,058 129.1 Doolish  Nerin 70,280 4,339,000 60.3 Divlyn  Norlynn 324,220 4,725,116 14.0 Oslo  Reeriaght Unnaneysit 244,820 61,687,300 246.0 Lunnin  Svalbard asJan Mayen (Norlynn) 62,049 2,868 0.046 Longyearbyen  Y Toolynn 449,964 9,142,817 19.7 Stockholm Y clane 3,978,838 98,669,336 24.80 

 Jeeagh er neesht 
 Yn Ard Baltagh
 Ny Steatyn Baltagh
 Ny h-Ellanyn Goaldagh
 Yn Oarpey Veanagh
 Yn Oarpey Hiar
 Ny Çheeraghyn Nordagh
 Loghlin
 Yn Oarpey Yiass
 Yn Oarpey Heear

 Noteyn 


Hwoaie