Isaac Newton

She fishigagh, maddaghteyr, rollageyder, fallsoonagh najoor, far-chemmigagh as jeeoilagh Sostynagh va'n Reejerey Isaac Newton (4 Jerrey Geuree 1643 – 31 Mayrnt 1727 ). Ta enney share er kyndagh rish yn obbyr ren eh er leighyn gleashaght, reayrt-oaylleeaght, ym-hayrn, as calcalys. Ayns 1687, hoilshee eh magh lioar va enmyssit Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Ladjyn son "Prinsabylyn Maddaghtoil jeh Fallsoonys y Najoor"; enmyssit Principia dy mennick chammah) raad chur eh magh e heiltynys er yn ym-hayrn cadjin as er tree leighyn y ghleashaght.

Hrogg Newton y chied odreayrtan aahoilshagh ayns 1668. Chammah's shen, lhiassee eh sheiltynys y tollysh va bunnit er y vaght raad ta prismey jeechummey yn soilshey bane stiagh ayns daaghyn y ghoal twoaie. Ta lhiassaghey y chalcalys rheynnit magh eddyr eshyn as Gottfried Leibniz chammah.

Ren smooinaghtyn Newton er y toilshey, y ghleashaght, as yn ym-hayrn kioneys er yn ishig harrish y chied tree eashyn elley derrey dy row ad lhiassit liorish sheiltynys y chonastaght liorish Albert Einstein.

Va Newton jeant ny reejerey ayns 1705 liorish y Venrein Onnee as cheau eh ny tree eashyn jerrinagh echey ayns Lunnin raad v'eh ny Wardoon (1696–1699) as ny Vainshtyr (1699–1727) er y Thie Cooinnee Reeoil, chammah as eaghtyrane er y Çheshaght Reeoil (1703–1727).

Imraaghyn

Kianglaghyn magh
 Shalee bun-earrooagh Enlightening Science: Teksyn e phabyryn, "Cadjinaghyn" as podchreelaghyn ec y Newton Project

Screeunyn lesh Newton
 Obbraghyn Newton – slane teksyn ec y Newton Project
 Pabyryn Newton ayns tashtlann y Çheshaght Reeoil
 Laue-screeunyn Newton ec Lioarlann Ashoonagh Israel – çhaglym e screeunyn crauee
 "Newton Papers" – Cambridge Digital Library


Ronney:Ruggyryn 'sy vlein 1643
Ronney:Baaseyn 'sy vlein 1727
Ronney:Far-chemmigee Hostynagh
Ronney:Screeudeyryn Goaldagh 'sy Ladjyn
Ronney:Noi-hrinaidee
Ronney:Oaylleeyn y vallistaghys
Ronney:Anglicaanee Hostynagh
Ronney:Creesteenyn Sostynagh
Ronney:Ynlaghteyryn Sostynagh
Ronney:Rollageyderyn firryn Sostynagh
Ronney:Maddaghteyryn firryn Sostynagh
Ronney:Crootee scaillaghyn çhiassid
Ronney:Jantee ghreieyn oaylleeagh Ghoaldagh
Ronney:Fishigee irryn Hostynagh
Ronney:Oaylleeyn daaghyn
Ronney:Screeudeyryn firryn Sostynagh
Ronney:Reejereeyn Sostynagh
Ronney:Bun-chaghlaa Copernicagh
Ronney:Cremeyderyn yn anjeeys
Ronney:Briwnyn Shee Sostynagh
Ronney:OPyn Sostynagh 1689–1690
Ronney:OPyn Sostynagh 1701–1702
Ronney:Oaylleeyn y Toilsheraght
Ronney:Fishigee phrowaltagh
Ronney:Sheshaghyn-oltey yn Çheshaght Reeoil
Ronney:Sheshaghyn-oltey Cholleish y Trinaid, Cambridge
Ronney:Dynamickee ushlaght
Ronney:Towse-oaylleeyn Goaldagh
Ronney:Algeeree linnagh
Ronney:Shennaghys y chalghoolys
Ronney:Ollooyn Lucasagh y Vaddaght
Ronney:Mainshtyryn y Thie Cooinnee
Ronney:Fallsoonee najooragh
Ronney:Creesteenyn neu-hrinaidagh
Ronney:Fishigee reayrtoil
Ronney:Feallee ass Slyst South Kesteven District
Ronney:Fallsoonee yn oaylleeaght
Ronney:Eaghtyraneyn y Çheshaght Reeoil
Ronney:Fishigee heiltynagh Hostynagh
Ronney:Screeudeyryn bentyn rish y chraueeaght as yn oaylleeaght