Yn Oarpey

She fer jeh shiaght mooar-rheynnyn ny cruinney ee yn Oarpey () ny yn Europey (). T'ee coodaghey lieh-innys heear ny h-Oaraishey, as t'ee goll er scarrey magh veih'n Aishey liorish Sleityn ny h-Ooral as Sleityn ny Coagaash, Awin ny h-Ooral, y Vooir Chaspagh as y Vooir Ghoo, as ny h-ushtaghyn ta kiangley yn Vooir Ghoo rish y Vooir Aejeeanagh. Ta'n Oarpey çhemmit liorish y Cheayn Sheear da'n twoaie as da'n sheear, liorish y Veanvooir da'n jiass, as liorish y Vooir Ghoo as ny h-ushtaghyn kianglee eck da'n shiar yiass.

Ta'n Oarpey ny nah vooar-rheynn sloo rere eaghtyr thallooin, as t'ee coodaghey 10,180,000 kilomeaderyn kerrinagh (3,930,000 meeilaghyn kerrinagh), ny 2% jeh eaghtyr ny cruinney ny 6.8% jeh'n eaghtyr thallooin eck. Mastey ny 50 çheeraghyn 'syn Oarpey, she yn Roosh y fer smoo rere eaghtyr as rere earroo yn phobble eck (ga dy vel cooid vooar jeh'n çheer shen soit 'syn Aishey), as she Ard-valley yn Phaab y fer sloo. Ta'n Oarpey ny trass mooar-rheynn smoo rere earroo yn phobble, lurg yn Aishey as yn Affrick, lesh 733,000,000 dooinney, ny 11% jeh pobble ny cruinney.

She boayl ruggyree chultoor yn neear t'ayn 'syn Oarpey, as 'sy Çhenn-Ghreag er lheh. Va paart mooar eck ayns cooishyn y theihll veih'n 16oo eash er oaie, as lurg toshiaghey yn choloinaghys er lheh. Eddyr y 16oo as y 20oo eash va America, cooid vooar jeh'n Affrick, y Faarkeylann as cooid vooar jeh'n Aishey fo stiurey phooaraghyn Oarpagh. Va'n daa Chaggey Dowanagh jeerit er yn Oarpey, as rere shen haghyr failleil ayns cleayney Oarpagh er yn ardan dowanagh roish mean y 20oo eash tra dirree scansh yn Unnaneys Soveidjagh as ny Steatyn Unnaneysit. Car y Chaggey Feayr hie yn Oarpey er ny rheynn magh liorish y Churtan Yiarn eddyr NATO 'sy neear as Conaant Warszawa 'sy niar. Ren cur-ry-cheilley yn Oarpey cur Coonseil ny h-Oarpey as yn Unnaneys Oarpagh er bun 'syn Oarpey Heear. Lurg tuittym yn Unnaneys Soveidjagh 'sy vlein 1991 ren y ghleashaght shen lheanaghey magh gys y niar.

 Çheeraghyn 'syn Oarpey 
 Çheer Eaghtyr Earroo yn phobble Ard-valley Hiar 48,845 km²5,422,366Bratislava 33,843 km²4,434,547Chişinău  603,700 km²48,396,470Kyiv 78,866 km²10,256,760Praag 312,685 km²38,625,478Warsaw  238,391 km²22,303,552Bucharest  3,960,000 km²106,037,143Moscow 93,030 km²10,075,034Budapest 207,600 km²10,335,382Minsk Twoaie 43,094 km²5,368,854København 103,000 km²279,384Reykjavík  45,226 km²1,415,681Tallinn336,593 km²5,157,537Helsinki 64,589 km²2,366,515Riga  65,200 km²3,601,138Vilnius 324,220 km²4,525,116Oslo  70,280 km²4,015,676Balley Aah Cleeah  244,820 km²59,778,002Lunnin 449,964 km²9,067,049Stockholm Jiass 28,748 km²3,544,841Tirana 468 km²68,403Andorra la Vella 0.44 km²900Ard-Valley yn Phaab51,129 km²3,964,388Sarajevo 56,542 km²4,390,751Zagreb  20,273 km²1,932,917Ljubljana 131,940 km²10,645,343Yn Atheen  301,230 km²57,715,625Yn Raue * 10,908 km² 1,900,000Priština 13,812 km²616,258Podgorica 91,568 km²10,084,245Lisbon 61 km²27,730San Marino 88,361 km²+9,598,000Belgraaid 498,506 km²40,077,100Madrid 316 km²397,499Valletta 25,333 km²2,054,800Skopje110,910 km²7,621,337Sofia Heear 83,858 km²8,169,929Veen  41,290 km²7,301,994Bern 41,526 km²16,318,199Amsterdam 357,021 km²83,251,851Berleen 160 km²32,842Vaduz  2,586 km²448,569Lucsemburg  1.95 km²31,987Monaco 547,030 km²62,900,000Paarys 30,510 km²10,274,595Yn Vrussyl
*Cha nel Kosovo currit er enney agh ec 41 heer.
+Ta'n earroo shoh cur eaghtyr Kosovo 'syn earroo.

 Farrys 
 Ard-art: Farrys ny h-Oarpey

As mooar rheynn, ta farrys ny h-Oarpey yn smoo ayns Dowan. Ta'n Unnaneys Oarpagh un dy yn daa smoo ayns Dowan. Dy yn steatyn oltey ayns yn UE, ta yn Ghermaan yn farrys ashoonagh smoo echey. Ta'n Euro yn argid dy 30 çheeraghyn europagh. Ta'n tromlagh dy yn keird ny UE lesh ny Steatyn Unnaneyssit, yn Roosh, yn Çheen, yn Injey as steatyn europagh elley.

 Çhengaghyn 
 Ard-art: Çhengaghyn ny h-Oarpey

Ta possanyn çhengagh ny ghaa er enney as lhaihderaght ayns yn Oarpey. 
 Çhengaghyn Romanagh 

Ta ny çhengaghyn Romanagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Heear Yiass, as ayns y Romaan as Moldova. Shoh rolley ny çheeraghyn raad dy vel çhengey Romanagh goll er loayrt: Andorra, yn Iddaal, y Phortiugal, y Rank, y Spaainey, y Romaan, Moldova, y Velg, as ayns yn Elveeish.

 Çhengaghyn Germaanagh 

Ta ny çhengaghyn Germaanagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Heear Hwoaie as ardjyn yn Oarpey Veanagh. Shoh rolley ny çheeraghyn raad ta çhengey Ghermaanagh goll er loayrt: Norlynn, y Toolynn, y Ghermaan, y Reeriaght Unnaneyssit, Pobblaght Nerin, y Danvarg, y Çheer Injil, y Velg, yn Austeyr, Liechtenstein, yn Elveeish, yn Eeslynn, Lucsemburg, Finlynn as yn Iddaal.

 Çhengaghyn Celtiagh 

Ta ny çhengaghyn Celtiagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Heear, as ayns Pobblaght Nerin, yn Reeriaght Unnaneyssit as y Rank er lheh.

 Çhengaghyn Slavagh 

Ta ny çhengaghyn Slavagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Hiar Hwoaie as Hiar Yiass. Er y chooid smoo, t'ad goll er loayrt ayns y Roosh, yn Ookraan, y Velaroosh, y Pholynn, y Phobblaght Çheck, y Clovack, y Clovean, y Chroit, Bosnia as Herzegovina, y Serb, Montenegro, y Vasseydoan as y Vulgeyr.

 Çhengaghyn elley 

Ta'n Ghreagish, yn Albaanish, yn Ungaarish, yn Estoinish, as yn Innlynnish goll er loayrt ayns yn Oarpey foast.

Imraaghyn


Ronney:Mooar-rheynnyn