Apa

Apa yin dopo to otò hoho he tin to Lẹdo Gbagli tọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ lẹ mẹ. Apa yin oto de he tindo Ahọlu po mẹtogan tẹmẹ lẹ po. Ovíví Odudua tọn lẹ he nọ yin Awolinu wẹ Sawhe do tòpẹvi Apa tọn. To Whezẹtẹn waji e ma dogbo po Gbagli po, to wheyihọ waji e ma dogbo po Inọginu lẹ po, to ohuwaji é má dogbo po Sẹmẹ po,to agewaji e ma dogbó po tọsisa he yì Aimatẹn Ogun tọn po.

 Otan tòpẹvi Apa tọn  
Odudua sinvi he nọ yin Aṣeeṣe wẹ sawhe to owhe kanweko whiawe jẹnukọn (12 AD) ewọ po hagbẹ etọn lẹpo ko nọ òtò de lẹ taidi Ọtọ Awoli yakka Iddo tọn, Oko-ọba to Ayimatẹn Awọnlin tọn, Ibeshe po Ọjọ po. Susu to ye mẹ gbẹ po to otò ehelẹ mẹ kaka jẹ egbehe. Ye zindonukọn kaka bo jẹ̀ Atinsa de,de e nọ yín Apa, Offa wa dọna ye dọ ye ni sawhe to atinsa lọ Aṣeeṣe po hagbẹ yetọn lẹ se nuhe offa dọna ye, enẹwutu ye na otò lọ yinkọ Apa kaka jẹ̀ égbe.
Aṣeeṣe wẹ yin ahọlu titan to Apa tomẹ bosọ dẹn taun to azinpoji, sọn whenẹnu whẹndo awe wẹ nọ du ahọlu, dehe whẹndo ṣinatọn nọ du mẹtogan tẹnmẹn lẹ. Whẹndo awe lọ wẹ̀ Whẹndo Ojogun tọn po Idi ọta tọn po. To whenue Apa tomẹ ko sinai jẹ oba de mẹ delẹ to yemẹ lẹkọ do Port-Novo to Dahomẹ sin ahọlu tomẹ he ko wa lẹdo Benẹ egbe. De mẹhe lẹkọ enẹ  lẹ do jẹ̀ dọn, ye sinai bo wa ylọ fihe ye sinai do lọ dọ "Apahọluwhe" to klake, Akọklọ po Ija ọsan tomẹ lẹ pó,enẹ wẹ zon bọ ye donọ ylọ Apa dọ Egun-Awoli, na ye ko yin kinkọndopọ wutu.https://www.sunnewsonline.com/we-own-lagos-oil-says-apa-kingdom/ 

 Kọmẹ he tin tò Apa 
 Ojogun
 Ìdi-ọta
 Idosuba
 Idoluwo
 Ilemba
 Saba
 Idomosu
 Idi-ọṣun
 Idoloṣa
 Idoluwo-adanpoji

 Ahọlu e ko du sọn bẹjẹẹji 
Sọn Ahọlu Aṣeeṣe hohowhenu tọn kaka jẹ dehe to azinpoji to alọnu din yedọ, Ahọlu Oyeekan, Ilufemiloyé, Ajoseh, Pọssi III. Ahọlu gban-ewhe-awe wẹ ko du to Apá tomẹ, yinkọ yetọn lẹ wẹ:
 Àhọ́lú Aṣeeṣe
 Àhọ́lú agboju gboye
 Atẹwọgboye
 Afẹlẹlẹ joyè
 Ogigisogi
 Ọgẹgẹ
 Gbesẹ Ajoforija
 Akaraba ti kii jẹ ẹjakẹja
 Agbojulonde
 Wase Otuyẹyè
 Arogẹgẹ
 Aihọnvọn
 Whese
 Agunloye bi Oyinbo
 Ayegúnlẹ
 Sepọn
 Òkunkun
 Oṣupa
 Sagaranija
 Otuntunbiotun
 Potọn
 Erese potọn
 Arọdẹ
 Pọssi I
 Ropọn
 Abraham Toyọn Pọssi II
 Adeniran Adewọga II
 Ahọlu Oyekan Ilufẹmiloye Ajọsẹh Pọssi III

 Otò he Apá do aṣẹpipa deji lẹ
 Agọrin
 Inọgi
 Lopoji
 Agbọjẹdo
 Ahanvẹ
 Gboogble
 Gafla
 Sẹjẹ
 Kẹsẹ
 Weṣere
 Dado
 Iroṣu
 Gẹdu
 Akọkọ
 Yekemeh
 Ṣoko
 Paṣi
 Whlasimẹ
 Ganmẹ
 Asheri
 Afowo
 Ganyingbo
 Jofloo
 Agọnvi
 Gbaji
 Aivoji ohuwaji
 Fanuvi ohuwaji
 Agbọjẹtho ohuwaji
 Bapo ohuwaji
 Akorọ ohuwaji
 Gbedromẹ ohuwaji
 Apatọ
 Aṣhipa
 Falọla
 Kwẹmẹ
pó mọmọ lẹ po. De lẹ to òtò ehe lẹ mẹ ko yí Ahọluigba yetọn titi, taidi Kwemeh e ko do Ahọlu etọn lọsu.

 Alọdlẹdonu lẹ