Nicéphore Soglo/guw-bj

Nicéphore Dieudonné Soglo (xe nyí jiji to 29 Abɔ̀xúsun 1934) nyí tònuɖɔtɔ́ Bénin tɔn ɖé xe nyí agbagogán ɖaxo Bénin tɔn sɔ́n 1990 jɛ 1991 kpóɖɔ Togán sɔ́n 1991 jɛ 1996. É nyí ogán Cotonou tɔn sɔ́n 2003 jɛ 2015. Soglo wlealɔ xɛ Rosine Vieyra Soglo, yèɖɔ nyɔnu Bénin-nu xe nyí Nyɔnu Tintan ɖayǐ kpóɖɔ tònuɖɔtɔ́ ɖé ga.

Otàn gbɛzǎn tɔn
Soglo nyí jiji to French Togoland. É kplɔ́n osɛ́n kpó akwɛ́zinzan kpó to Wexɔmɛ Alavɔ Paris tɔn kpó École nationale d'administration kpó. Soglo ɖukosɔ xɛ asi sɔgodo tɔn etɔn, yèɖɔ wexɔmɛvi Bénin-nu ɖé xe nɔ nyí Rosine Vieyra, to 1947, to hwenuena yé omɛ awe lɛ to nukplɔ́n to France tayiɖi jɔja aflanmɛ lɛ. Asu kpó asi kpó lɔ wlealɔ to 2 Liyasun 1958. Yé tindó visunnu awe xe nɔ nyí Léhady (xe nyí jiji to 1960) kpó Ganiou Soglo (xe nyí jiji to 1962) kpó.

To hwenuena é ko ɖotana nukpinkplɔ́n etɔn to osɛ́n kpó akwɛ́zinzan kpó mɛ to Wexɔmɛ Alavɔ Paris tɔn godo, Soglo lɛkɔyi Bénin (xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Dahomey to hwenɛnu) bosɔ wazɔ́n tayiɖi dodinnanutɔ akwɛ́zinzan tɔn (sɔ́n 1965 jɛ 1967). Nɔvisunnu-vi etɔn, Ahwàngán Christophe Soglo, dè Togán Sourou-Migan Apithy sɔ́n ganzinkpó ji bo ɖé hɛnnumɛ etɔn, Nicéphore Soglo tayiɖi agbagogán hwɛxo akwɛ́zinzan kpó ajɔwiwa kpó tɔn. Bɔɖo xuhlɔn yidó xò ganɖuɖu yí xe hɛn Mathieu Kérékou jɛ otɛn acɛkpikpa tɔn mɛ to 1972 go, é tɔ́nsɔ́n otò lɔ mɛ bo tin to titobasínanu akɔjɔkpli tɔn lɛ mɛ tayiɖi Titobasínanu Akɔjɔkpli tɔn ɖé xe nɔ ná akwɛ́ kpó anaɖemɛ kpó hlan otò lɛ (IMF) kpó Akwɛ́sɛɖotɛn Ayihɔ́n tɔn kpó.

To vivɔnu 1980 lɛ tɔn, ná omɛ lɛ ma tindó ayǎjɛ to akwɛ́zinzan-lixo wutu, ganɖuɖu Kérékou tɔn yigbe nadó basí okpli akɔta tɔn ɖé xe ná hwàn otò lɔ yì tito ganɖuɖu tɔn ɖé mɛ xe mɛ tonuɖɔgbɛ́ xe húgǎn ɖokpó sɔgan ɖugán. To okpli lɔ ji, nuɖiɖe nyí bibasí ɖɔ Nicéphore Soglo ɖóná lɛzun Agbagogán ɖaxo, kpóɖɔ é jɛ sinsɛ̀nzɔnwà ji to 12 Xwejisun 1990. Okpli lɔ sɔ basí osɛ́n yɔ́yɔ́ ɖé xe nyí alɔkɛyi gbayikpé to vòbibla ɖé mɛ to 2 Awewesun 1990. To vòbibla otò lɔ tɔn tintan hwenu xe mɛ tonuɖɔgbɛ́ susu nyí dótɛnmɛ ná nadó tindó maxɛ bo ɖé togán ɖé, Soglo wɛ nyí tintan to adà tintan vòbibla tɔn to 10 Xwejisun 1991, bo mɔ 36.31 to kanweko ji vòbibla lɔ tɔn yí. Adà awetɔ vòbibla lɔ tɔn sɔta Kérékou bɔdego to 24 Xwejisun, kpóɖɔ Soglo ɖuto vòbibla to hwenuena é mɔ 67.73 to kanweko ji vòbibla lɔ tɔn yí godo, exe nyí ojlɛ tintan xe mɛɖé xe ma tin to otɛn acɛkpikpa tɔn mɛ to otò xe nɔ dó Flansegbe lɛ to Aflika mɛ, to oxwe acɛkpikpa France tɔn godo, ko ɖuto vòbibla ɖé. É jɛ ganɖu ji to 4 Liɖosun 1991.

To oxwe xe bɔdego mɛ, tonuɖɔgbɛ́ xe nyí nyinywɛ tayiɖi Parti de la renaissance du Bénin (RB) nyí bibɛjɛeji gbɔn Rosine Vieyra Soglo dali, bɔ asu etɔn lɛzun nukɔntɔ tonuɖɔgbɛ́ lɔ tɔn to 1994. To 1993, Togán Soglo ɖéanana afɔzeɖayǐtɔ Bénin tɔn lɛ xe tindó maxɛ to Okpli Akɔjɔkpli tɔn dó Nukɔnyiyi Aflika tɔn ji tintan xe nyí bibasí to Tokyo.

To ojlɛ etɔn mɛ tayiɖi togán, Soglo tɛnkpɔn nadó vɔ́ ninɔmɛ akwɛ́zinzan Bénin tɔn xe gble lɛ jladó. Afɔɖiɖe akwɛ́zinzan tɔn exelɛ hɛn hunnyahunnya tonuɖiɖɔ tɔn bosɔ ɖé nyíɖiɖi etɔn kpò. Maxokpɔnna nuxahun exelɛ, ganɖuɖu etɔn nyí kpikpà ná titɛɖo nunɔhwinnusɛ́n vòbibla tɔn lɛ go kpó sisi nina jlɔjɛ gbɛtɔ́vi tɔn lɛ kpó.

To vòbibla mɛ nadó ɖé togán lɔ to mars 1996, Soglo sɔ nyí tintan to adà tintan mɛ, cigbǎ to adà awetɔ xe é hɛnbu hlan Mathieu Kérékou mɛ, bo mɔ 47.51 to kanweko ji vòbibla lɔ tɔn yí. Soglo ɖɔ ɖɔ vòbibla lɔ ma nyí bibasí kpó nǔgbónɔ-nyinyi kpó gba, cigbǎ Hwɛɖatɛn Ɖaxo Akɔta tɔn lɔ gbɛ́ exe ɖayǐ. É nyí nyinywɛ tayiɖi "Walesa he wá sọn Bénin".

To vòbibla Xwejisun 2001 tɔn mɛ, Soglo tɛnkpɔn hwlaɖokpó dógɔ́ nadó nyí togán, kpóɖɔ to hwenuena é mɔ 27.12 to kanweko ji vòbibla lɔ tɔn yí godo, ewɔ wɛ nyí awetɔ, to hwenuena Mathieu Kérékou wɛ nyí tintan. Ɖilě etlɛ nyíɖɔ é kpégan ná adà awetɔ, é jo vòbibla lɔ dó ná é ɖɔ ɖɔ é ma to nyinyi wiwà to alixo nǔgbóɖiɖɔ tɔn mɛ wutu, kpóɖɔ Kérékou ɖuto vòbibla lɔ tɔn.

 Alɔdlɛndónù lɛ 

Adà:Otàn Gbɛzǎn tɔn
Adà:Mɛxe nyí jiji to 1934 lɛ