Kamuku-gbe lẹ

Ogbè Kamuku tọn lẹ yin alà de to ogbè Kainji tọn lẹ mẹ he nọ yin dido gbọn omẹ Kamuku tọn lẹ, sọn Ayimatẹn Niger Tọn mẹ dali, to whèyihọ-waji Naijilia tọn, pataki to LDG  Mariga tọn po Rafi tọn lẹ po mẹ.

Dile e tlẹ yindọ Pongu nọ yin sislẹ do ogbẹ́ ogbè Kamuku tọn lẹ mẹ dai, e ko wa yin zize do alà Pongu-gbe po ogbè Western Acipa po, gọna Kanbari-gbe lẹ glọ todin.

Ogbè lẹ
Blench (2012)
Todohukanji Blench (2012) tọn ze ogbè Kamuku tọn hukan ji sọgbe hẹ ninọmẹ ogbè lọ lẹ tọn. Todohukanji Kamuku-gbe tọn sọgan yin sislẹ dole:

Proto-Kamuku
Hungwəryə
Core Kamuku (‘Yara)
Cinda-Regi: Cinda-gbe, Regi-gbe - Shiyabe-gbe Orogo, Kuki-gbe; Kuru-gbe - Maruba-gbe.
Səgəmuk (Zubazuba); Sama-gbe - Sambuga-gbe 
Kagare-gbe
Rogo II

‘Yara, kavi Cinda-Regi-Kuki-Kuru-Maruba, wẹ yin akọ̀gbè he dlẹnkàn hugan to Kamuku-gbe lẹ mẹ. Ogbè Cinda-Regi tọn lẹ má do wunmẹ tangan voovo ẹnẹ ji, Cinda-gbe, Regi-gbe, Rogo-gbe, po Kuki-gbe po. Kuru-gbe po Maruba-gbe po sẹpọ yede, yè sọ do yinkọ na glètoho he mẹ yé nọ yin dido te lẹ sọgbe hẹ ogbè lọ lẹ. Shiyabe-gbe sẹpọ Rogo-gbe.
Etomọṣo Rogo-gbe sọgan yin mimá do ogbẹ́ awè ji, ehelẹ wẹ, wunmẹ Cinda-Regi tọn po wunmẹ he ma yin Cinda-Regi tọn (kavi, Rogo II). Səgəmuk (kavi, Zubazuba), Tushyabe-gbe po  Turubaruba-gbe po lẹ nọ yin dido to topẹvi Igwama tọn mẹ to LGD Mariga tọn mẹ to Ayimatẹn Niger Tọn.

Kagare-gbe (kavi, Kwagere) wẹ yé nọ do glètoho Unguwar Tanko tọn mẹ. Omẹ lọ lẹ sọ sè Cinda-gbe, Regi-gbe po Səgəmuk po pẹẹde pẹẹde.

Yinkọ ogbè voovo Kamuku tọn lẹ tọn:

 Yinkọ paa  Mẹdopo  Mẹsusu  Ogbè +Yinkọ ogbè voovo Kamuku tọn lẹ tọn Ucinda  Bucinda  uCinda  tuCinda Regi  Buregi  uRegi  Turegi Rɔgo  Bɔrɔgo  u-rɔgɔ  Turɔgo Canja  Bucanja  Ucanja  Tucanja Bɔroma  Mutabɔroma  Utabɔroma  Tabɔroma Shama  Bushama  Ushama  Tushama Sambuga  Busambuga  Usambuga  Tusambuga Sundura  buSundura  uSundura  Tusundura

Ogbè he ko busẹ sọn aimẹ lẹ
 Ogbè Shambuga tọn (E ko busẹ sọn aimẹ) po ogbè Shama tọn (yè gbẹ po to didó) po ṣẹpo yede taun.
 Makɨci-gbe (kavi, ? [məkɨci]) yin ogbè Kamuku tọn he ko busẹ sọn aimẹ de he nọ yin dido to glètoho  Makɨci tọn po glètoho pẹvi de to nudi kilomẹtlu vude do whèzẹtẹn Igwama tọn mẹ dai. 
 Ingwai-gbe (kavi, Inkwai) ko busẹ sọn aimẹ. 
 Ogbè Kamuku tọn de sọgan ko nọ yin dido to glètoho Saya tọn mẹ dai. Mẹhe nọ do Ingwai-gbe po Saya-gbe po lẹ ko diọ jẹ Hausa-gbe do ji. 
 Kwacika-gbe (e ko busẹ sọn aimẹ) yin didọ gandego dọ e yin dopo to ogbè Kamuku tọn lẹ mẹ.

Blench 2018
Todohukanji Blench tọn na Kamuku (2018):
Kamuku
Hungwəryə-gbe
Ahọ́nkan Kamuku-gbe tọn (‘Yara)
Samagbe-Sambgagbe (ko busẹ sọn aimẹ) 
Makici-gbe (ko busẹ sọn aimẹ) 
Zubazuba-gbe 
Inkwai-gbé (ko busẹ sọn aimẹ) 
Regi-gbe, Kuki-gbe, Rogo-gbé-Shiyabe-gbe 
Cinda-gbe ajánfian

Akọ̀gbe dopodopo sọgan yin yinyọnẹn sọgbe hẹ okọ́ta yetọn yetọn to lẹdo  Mariga tọn mẹ to Ayimatẹn Niger Tọn mẹ. 

Sọ Pọ́n
Ogbè Pongu tọn lẹ, (e sọ yin yinyọnẹn di Kamuku-gbe lẹ)

Alọdlẹndonu lẹ

Hia dogọ́
Sociolinguistic survey (level one) of the Kamuku language cluster

Nọtẹn gbonu tọn he ṣáká dopọ hẹ ẹ lẹ
Sociolinguistic survey (level one) of the Kamuku language cluster

Adà:Ogbè lẹ