Gunnu lẹ

Gunnu lẹ, he sọ nọ yin yiylọdọ Ogu, Ogun po Egun po, yin pipli hẹnnu tọn de he nọ nọ̀ Ayimatẹn Awọnlin po Ogun tọn po mẹ to hùwaji-whèyihọ Nigeria tọn, podọ to lẹdo Ouémé tọn mẹ to hùwaji-whèzẹtẹn Bénin tọn, podọ yé nọ dó Gungbe. Gunnu lẹ tindo nudi 15 to kanweko ji tòvi Ayimatẹn Awọnlin tọn lẹ tọn podọ nudi 6 to kanweko ji tòvi Bénin tọn lẹ tọn, ṣigba pipli akọ̀ tangan he yé wá sọn, he nọ yin yiylọdọ Fọnnu lẹ mẹ, wẹ yin pipli hẹnnu tọn he klo hugan to Bénin.

Fihe yé wá sọn
Gunnu lẹ yin mẹhe nọ do ogbè "Gbe" tọn lẹ bo tin to omẹ tintan he nọ nọ̀ Dahomey hoho he nọ yin yiylọdọ Bénin todin lẹ mẹ. Sọgbehẹ otàn nùmẹ tọn, Gunnu lẹ wá sọn mẹhe sẹtẹn sọn Whydah, Allada, po Weme po, he tin to Bénin todin lẹ dè, na Awhàn Dahomey tọn he wá aimẹ to owhe kanweko 18tọ whenu wutu. Sọgbe hẹ nuhe whenuho-kantọ Olaide-Mesewaku A.B dọ, Gunnu lẹ sẹtẹn yì Gbagli yigodo jẹ owhe kanweko 15tọ na yé tindo nuhudo hihọ́-basinamẹ tọn wutu.

Fihe yé nọ nọ̀ po nuhe yé nọ wà lẹ po
Gunnu lẹ sọgan yin mimọ to Gbagli, to lẹdo Yewa po Ipokia po tọn lẹ mẹ to Ayimatẹn Ogun tọn podọ to Makoko to Awọnlin. Yé sọ tin to adà Bénin tọn delẹ mẹ ga. Na lẹdo yetọn yin lilẹdo pé gbọn osin dali wutu, suhugan Gunnu lẹ tọn nọ wà whèhuhu, nọ diọ agọ̀nkẹ́ zun wunmẹ devo lẹ, bo nọ basi ojẹ̀, to whenuena mẹdelẹ nọ wazọ́n ajọ́ tọn po glelilẹ po ga. Gunnu lẹ tindo yise sinsinyẹn to aṣa yetọn lẹ mẹ dile etlẹ yindọ susu yetọn nọ hodo sinsẹ̀n devo lẹ, podọ yé gbẹsọ nọ sẹ̀n yẹwhe de he nọ yin yiylọdọ Zangbetọ.

Dopolọ-yinyin lẹ wẹ tin to Gunnu lẹ, mẹhe nọ do ogbè "Gbe" tọn devo lẹ, po Ayọgbe po ṣẹnṣẹn, na to owhe kanweko 17tọ jẹ 18tọ mẹ Ahọluigba Dahomey tọn tin to Ahọluigba Oyo tọn glọ, podọ ehe hẹn haṣinṣan he tin to pipli hẹnnu tọn awe lọ lẹ ṣẹnṣẹn lodo.

Alọdlẹndonu lẹ