The History of the Mamprusi

Mamprusi boi la 'Northern' Gaana la Togo. Ba yuum de la 200,000 n bɔna 'Northern Region' n boi Gaana wa so'olum la. Ba tɔgerɛ la Mampruli gee dɛna Gur tɔgum buuri la puan. Gaana wa, Mamprusi la boi la Nalerigu, Gambaga,Walewale la tiŋsese sɛba n Lem ba.North East. Ba mam ze'ele zi'a de la Upper East  Bɔkɔ gee ti sɛba bɔna West Region. Tiŋa de la Mamprugu ti Nɛreba la dɛna Mamprusi gee ti tɔgum la dɛna Mampruli. Ba de la Nabisŋ gee budaa n di naam Naa Gbewaah. Mamprusi la Kpɛma de la Tohazie. Ti Tohesie la voorɛ dɛna to'osɛ n dɛna mɔlega. Budaa wa yuum dɛna LA bun mɔlega n sɔi ti ba yuum yira e Tohazie. Tohazie yaaŋa Nyaa Gbewaah yuum Kira la Pusiga ta zi'irɛ Belam. Tansugerqe ba na wa Moore Gurma (MoleDagbambs) Mamprusi ,Dagomba ,Nanumba la Moshie. Mamprusi tiŋa wa n dɛna tiŋasɛka n bugum deŋɛ bɔna yia la tiŋsɛka n gee. Mamprusi tiŋa la bɔna ti ba boi gee ti tiŋa wa yuum dɛna Gold Cost la. Tiŋa  la pugum bɔ mɛ 13th century la saŋa. Ba'a Gbewaah n bɔna Pusiga tiŋsɛka ti ba dikera 14 Kilometers ti solemiisi yira la zŋ'ele Bɔkɔ ta paɛ pusiga tiŋa puan la. Bala zuoMapɔya yeti ,Bɔkɔ de la ba tiŋa la. Ba'a Gbewaah yɔŋɔ boi la Pusiga tiŋa la puan. Naa Gbewaah budibilw la a pɔyo'ɔsɛ yuum ele la Pusiga, Bɔkla ba mam Fadengrum, Booŋɔ la Zebilla duma gee ti a pɔyoa kayima n basɛ ti buuri sɛka ti ba yira ti,Moose la yuum ze'ele dɛna buuri kayima. Gbewaah budibila kayima n dɛna Mamprusi LA za'a ɔ ti ba nyaa pa'asɛ Gambaga ti LA dɛna ba tiŋãtɛ ti solemiise yira ti 'capital town la. A yuumze'elŋ la Pusiga kiŋɛ Gambaga nyaa dɛna Naba belam. 18 century la saŋa la, Mamprusi la yuumzabɛ la Ivory coast Nɛreba ba lɔgerɔ zuo LA slavery yele. Farefari ,Nabdem,Talensi ,la Kusaasi duma la, beni zuo ba yuum dɛna la shɔ la taaba ,gee sɛla n sɔ la ba ma LA Kusaasi la zabɛrɛ la  n sɔ. Mamprusi bla yuum tare la naduma pa'asɛ ba Naba Samba n de ba kibesi ti ba baŋɛ dita. Kibesi wa dita la Bɔkɔ puan ti ba yira ti ba sɔyaadum tiŋa la. Kibesi wa dita la Naakɛ'ɛsega ŋwarŋga la saluriga ŋwarega la puan ti de'eŋɔ la ita la. Ba dita kibesi wa pa'asra

Viisegɔ lɔgerɔ