Chirinchi

Chirinchi jo yootshi (alijunaiki: aguardiente) tü chirinchika akumajünüsü süka paneera jee wuin aashu'jünüsü sünain aipirüa ka'i süpüla alakajüna sulu'u wanee lampiika sünülia sü'lakajaain wayuu tooloyuu kayaawasesü nutuma süpüla suju'itüin anashaatain, sünülia tü palajatüka aju'itüin SHIKIISHA'IRA.  

Waima sukua'ipa chirinchi eesü tü isho'ukat otta tü jerottakaa waima kasa anakaa apüla süsüin wayuu tooloyuu sünain jutkataa ma'akasain mi'iraa,  alapajaa, anataa sukua'ipa kasachiki; o'lojoonüsü sajapü wayuu süchikûa akotchajaa nipüshi chiraa wayuu eekai ayu'laaichin ajuujaayesü tepichi jo'u ekai chira pülajuuin  ayorolojosü tü wayukaleirua sutuma süsapa shia.    

 Sukua'ipa Chirinchi 
Watta salii türa kasa anakaa amüin: shirasü wunu'u süsüin jieyuu eekai türa süchikajatüin jemeyulaa otta süsüin majayütnü süma sükashia, o'yotünüsü sa'akaa panpülüüna jee perijawou.

Chirinchi / Yootshi: tü kanualikalü chirinchi/ yootchi/ shia wanee asuushi jorotto'ulü ainjúnuusü sutuma wayuu ekale ein numa'ana tú sainjikalü kanüliasü wushuu( lampichii-lampiika); ainjünusü suka wuin musia paneera müsia suukala ashü'üjüshi sau kajüya ka'i sulu'u wanee toneerü, súchikijee a'alakaJünuusü süpülaa shiyulain tü chirinkalü; asünüsü sunain jutkataa, outaa, o'unuwawa,eere lapü, suatira ama, eere sinmaraalü, ejeerajaa, ayu'ulaa jiipü, sunain pa'ünaa shia wanee asüushi kamanee atumalü wayuu asünüsü nutuma chi wayuu asüikai.

maimaa pütchii süchicuwaa tü chirinchikalü; naashin na wayuu laulayuukana süsüne'e yolujaa sümaiwa ashatushi sütumaa wayuu, yootchi münüsü shia'ya kaa yootüin wayuu sutuma ekai nipe'erúin.
Akotchajülee sünülia:Eküülü shiküin wayuu