લાલ ભાલ ફુત્કી

લાલ ભાલ ફુત્કી (વૈજ્ઞાનિક નામ: પ્રિનિયા બકનાની) એ ચકલીના કદનું એક પક્ષી છે જે વૈજ્ઞાનિક વર્ગિકરણ પ્રમાણે સિસ્ટિકોલિડે કુટુંબની એક પ્રજાતિ છે. તે ભારત અને પાકિસ્તાનમાં જોવા મળે છે. તેનું કુદરતી નિવાસસ્થાન ઉપઉષ્ણકટિબંધીય અથવા ઉષ્ણકટિબંધીય શુષ્ક જંગલ છે.

બકનાન હેમિલ્ટનના સંગ્રહમાં બંગાળના પક્ષીના ચિત્રના આધારે એડવર્ડ બ્લિથે આ પ્રજાતિનું વર્ણન કર્યું હતું.

 વર્ણન 
લાલ ભાલ ફુત્કી એક નાનું જાડું પક્ષી છે, જે સામાન્ય રીતે ૧૨ સે. મી. લાંબુ અને ૫થી ૬ ગ્રામ વજનનું હોય છે. એના શરીરના ઉપલા ભાગો રેતાળ રંગના હોય છે. નીચેના ભાગો સફેદ હોય છે. પગ અને અંગૂઠા ગુલાબી રંગના હોય છે. પૂંઠ અને પૂંછડીના પીંછા પણ રેતાળ રંગના હોય છે. પૂંછડીની નીચેની બાજુ મેલા સફેદ રંગની હોય છે. માથું આછું બદામી હોય છે, અને પક્ષીની ભમર નિસ્તેજ અને આંખો ફરતે પાતળું લાલ વર્તુળ હોય છે. ચાંચ એક ઉત્તમ જંતુભક્ષી પંખીની હોવી જોઇએ એવી પાતળી અને સહેજ વંકાયેલી હોય છે, અને આંખો લાલ-નારંગી હોય છે.

 પ્રજનન 
માળો એકસાથે વણાયેલા ઘાસના તણખલાં ગૂંથી ને બનાવેલો હોય છે. તે જમીનથી એક કે બે મીટરના અંતરે બનેલો હોય છે. માદા સામાન્ય રીતે એક વેતરમાં બેથી ચાર ઇંડા મૂકે છે.

 નિવાસસ્થાન અને વર્તન 
લાલ ભાલ ફુ્ત્કી ભારત અને પાકિસ્તાનમાં રહે છે. આ પ્રજાતિઓ ઉપઉષ્ણકટિબંધીય અથવા ઉષ્ણકટિબંધીય સૂકા જંગલોમાં રહેવું પસંદ કરે છે. તે ખડકાળ વિસ્તારો, કૃત્રિમ જમીન વિસ્તારો અને ખુલ્લા મેદાનો તથા ટેકરીઓ જેવા ઓછી વનસ્પતિ ધરાવતા સૂકા ખુલ્લા વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી જાય છે. આ પક્ષી ઝાડીઝાંખરામાં એવી રીતે ઘૂસી જાય છે કે જલદી નજરે ચડતું નથી.

તે એક જંતુભક્ષી પક્ષી છે જે ડાળી પર કે જમીન પર ખોરાક લે છે. તે એક સમજદાર પક્ષી છે જે આપણને તેની પાસે આવવા દે છે. તે ખુલ્લી બેઠક પરથી પોતાની પૂંછડી હલાવીને પુનરાવર્તિત ગીત ગાય છે.  

તેઓ મુખ્યત્વે નિવાસી છે, સ્થળાંતર ફક્ત ઠંડા હવામાનમાં સ્થાનિક વિસ્તારો પૂરતું જ કરે છે. સંવર્ધન ન કરતા પક્ષીઓ નાના ટોળાં બનાવી શકે છે. 

 સંરક્ષણ સ્થિતિ 
તેમની વસ્તી સ્થિર છે, તેને આઇયુસીએન દ્વારા "ઓછામાં ઓછા ચિંતાજનક" તરીકે ગણવામાં આવે છે.

 સંદર્ભો 

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ