ગાંધી શાંતિ પુરસ્કાર

આંતરરાષ્ટ્રીય ગાંધી શાંતિ પુરસ્કાર એ ભારત સરકાર દ્વારા મહાત્મા ગાંધીના સન્માનમાં એનાયત કરવામાં આવતો વાર્ષિક પુરસ્કાર છે.

ગાંધીજીના આદર્શોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે, ભારત સરકારે ૧૯૯૫માં મોહનદાસ ગાંધીની ૧૨૫મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે આંતરરાષ્ટ્રીય ગાંધી શાંતિ પુરસ્કાર શરૂ કર્યો હતો. આ વાર્ષિક પુરસ્કાર વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓને અહિંસા અને અન્ય ગાંધીવાદી પદ્ધતિઓ દ્વારા સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય પરિવર્તનમાં તેમના યોગદાન બદલ આપવામાં આવે છે. આ પુરસ્કારમાં વિશ્વની કોઈપણ ચલણમાં રૂપાંતરિત ₹૧ કરોડ (૨૦૨૩માં ₹૧.૨ કરોડ અથવા US$૧૪૦,૦૦૦ ની સમકક્ષ) રોકડ, એક તકતી અને પ્રશસ્તિપત્ર આપવામાં આવે છે. તે રાષ્ટ્રીયતા, જાતિ, સંપ્રદાય અથવા લિંગને ધ્યાનમાં લીધા વિના તમામ વ્યક્તિઓ માટે સમાન રીતે ખુલ્લો છે.

ભારતના વડા પ્રધાન, લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા, ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ, લોકસભાના સ્પીકર અને દર ત્રણ વર્ષે નિયુક્ત કરાયેલા બે અન્ય પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓની બનેલી નિર્ણાયક સમિતિ દર વર્ષે પુરસ્કાર વિજેતાનો નિર્ણય કરે છે.

સામાન્ય રીતે, ફક્ત સક્ષમ વ્યક્તિઓ તરફથી આવતા પ્રસ્તાવોને જ નામાંકિત કરવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. જોકે, ફક્ત સક્ષમ વ્યક્તિઓ તરફથી ન આવ્યા હોવાના આધારે નિર્ણાયક સમિતિ દ્વારા દરખાસ્તને વિચારણા માટે અમાન્ય ગણવામાં આવતી નથી.

જો કોઈપણ દરખાસ્ત માન્યતાને પાત્ર ન હોય તો, નિર્ણાયક મંડળ તે વર્ષ માટે પુરસ્કાર રોકવા માટે સ્વતંત્ર છે; આ પુરસ્કાર ૨૦૦૬ થી ૨૦૧૨ સુધીના વર્ષોમાં રોકી રાખવામાં આવ્યો હતો. નામાંકન પહેલાના ૧૦ વર્ષ દરમિયાનની ઉપલબ્ધિઓને જ પુરસ્કાર માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે; જોકે, જો તેનું મહત્વ તાજેતરના વર્ષો સુધી સ્પષ્ટ ન થયું હોય તો જૂના કાર્યોને પણ ધ્યાનમાં લઈ શકાય છે. વિચારણા માટે પાત્ર બનવા માટે, લેખિત કાર્ય પ્રકાશિત થયેલું હોવું જોઈએ.

 પ્રાપ્તકર્તાઓ 
 તે વર્ષ માટે સંયુક્ત પુરસ્કાર સૂચવે છે

 અનુક્રમ વર્ષ પ્રાપ્તકર્તા Image જન્મ / અવસાન દેશ વિવરણ ૧ ૧૯૯૫ જુલિયસ ન્યરેરે 75px ૧૯૨૨–૧૯૯૯  જુલિયસ કમ્બારાજ ન્યરેરે એ તાન્ઝાનિયાના એક રાજકારણી હતા જેમણે ૧૯૬૦ થી ૧૯૮૫માં નિવૃત્તિ સુધી તાન્ઝાનિયા અને અગાઉ ટાંગાનિકાના નેતા તરીકે સેવા આપી હતી. ૨ ૧૯૯૬ એ. ટી. અરિયારત્ને 75px ૧૯૩૧–૨૦૨૪  સર્વોદય શ્રમદાન ચળવળના સ્થાપક ૩ ૧૯૯૭ ગેરહાર્ડ ફિશર   ૧૯૨૧–૨૦૦૬  રક્તપિત અને પોલિયો સામેના તેમના કાર્ય માટે જાણીતા જર્મન રાજદ્વારી. ૪ ૧૯૯૮ રામકૃષ્ણ મિશન 75px (founded 1897)  સ્વામી વિવેકાનંદ દ્વારા વંચિત જૂથોમાં સામાજિક કલ્યાણ, સહિષ્ણુતા અને અહિંસાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ૫ ૧૯૯૯ બાબા આમ્ટેNarmada.org  Retrieved 4 November 2006. 75px ૧૯૧૪–૨૦૦૮  સામાજિક કાર્યકર, ખાસ કરીને રક્તપિત્તથી પીડિત ગરીબ લોકોના પુનર્વસન અને સશક્તિકરણ માટેના તેમના કાર્ય માટે જાણીતા.૬ ૨૦૦૦ નેલ્સન મંડેલા 75px ૧૯૧૮–૨૦૧૩  દક્ષિણ આફ્રિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ગ્રામીણ બેંક 75px (સ્થા. ૧૯૮૩)  મુહમ્મદ યુનુસ દ્વારા સ્થાપના ૭ ૨૦૦૧ જોન હ્યુમPress Information Bureau Website Retrieved 4 November 2006. 75px ૧૯૩૭–૨૦૨૦  ઉત્તરી આયરિશ રાજકારણી અને ઉત્તરી આયર્લૅન્ડ શાંતિ પ્રક્રિયામાં મુખ્ય વ્યક્તિ ૮ ૨૦૦૨ ભારતીય વિદ્યા ભવન   (૧૯૩૮માં સ્થાપના)  ભારતીય સંસ્કૃતિ પર ભાર મૂકતું શૈક્ષણિક ટ્રસ્ટ ૯ ૨૦૦૩ વાક્લાવ હેવેલ 75px ૧૯૩૬–૨૦૧૧  ચેકોસ્લોવાકિયા ના છેલ્લા રાષ્ટ્રપતિ અને ચેક રિપબ્લિકના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ૧૦ ૨૦૦૪ કોરેટા સ્કોટ કિંગ 75px ૧૯૨૭–૨૦૦૬  કાર્યકર્તા અને નાગરિક અધિકાર નેતા. ૧૧ ૨૦૦૫ ડેસમંડ ટુટુTutu to be honoured with Gandhi Peace Award Retrieved 11 November 2008. 75px ૧૯૩૧–૨૦૨૧  દક્ષિણ આફ્રિકાના ધર્મગુરુ અને કાર્યકર્તા. તેઓ દક્ષિણ આફ્રિકાના સામાજિક અધિકાર કાર્યકર્તા અને નિવૃત્ત એંગ્લિકન બિશપ હતા, જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકા દરમિયાન રંગભેદના વિરોધી તરીકે વિશ્વભરમાં ખ્યાતિ મેળવી હતી. ૧૨ ૨૦૧૩ ચંડીપ્રસાદ ભટ્ટ 75px (જ. ૧૯૩૪)  પર્યાવરણવાદી, સામાજિક કાર્યકર અને ચિપકો ચળવળના પ્રણેતા. દશોલી ગ્રામ સ્વરાજ્ય સંઘ (DGSS)ની સ્થાપના  ૧૩ ૨૦૪ ઇસરો 75px (સ્થા. ૧૯૬૯)  ભારત સરકારની અવકાશ એજન્સીનો ઉદ્દેશ્ય અવકાશ ટેકનોલોજીને આગળ વધારવાનો અને તેના ઉપયોગો પહોંચાડવાનો છે. ૧૪ ૨૦૧૫વિવેકાનંદ કેન્દ્ર(સ્થા. ૧૯૭૨)સ્વામી વિવેકાનંદ દ્વારા ઉપદેશિત સિદ્ધાંતો પર આધારિત એક હિન્દુ આધ્યાત્મિક સંગઠન ૧૫ ૨૦૧૬અક્ષય પાત્ર ફાઉન્ડેશન(સ્થા. ૨૦૦૦)ભારતમાં એક બિન-લાભકારી સંસ્થા જે સમગ્ર ભારતમાં શાળાના ભોજન કાર્યક્રમનું સંચાલન કરે છે.સુલભ આંતરરાષ્ટ્રીય(સ્થા. ૧૯૭૦)એક સામાજિક સેવા સંસ્થા જે શિક્ષણ દ્વારા માનવ અધિકારો, પર્યાવરણીય સ્વચ્છતા, બિન-પરંપરાગત ઉર્જા સ્ત્રોતો, કચરા વ્યવસ્થાપન અને સામાજિક સુધારાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કાર્ય કરે છે. ૧૬ ૨૦૧૭ એકલ વિદ્યાલય(સ્થા. ૧૯૮૬)ભારતના દૂરના વિસ્તારોમાં ગ્રામીણ અને આદિવાસી બાળકો માટે શિક્ષણ, ગ્રામીણ સશક્તિકરણ, લિંગ અને સામાજિક સમાનતામાં યોગદાન. ૧૭ ૨૦૧૮ યોહેઈ સાસાકાવા75px (જ. ૧૯૩૯)ભારત અને સમગ્ર વિશ્વમાં રક્તપિત્ત નાબૂદીમાં તેમના યોગદાન બદલ. ૧૮ ૨૦૧૯કાબૂસ બિન સઇદ75px ૧૯૪૦–૨૦૨૦અહિંસક અને અન્ય ગાંધીવાદી પદ્ધતિઓ દ્વારા સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય પરિવર્તન માટે યોગદાન માટે. ૧૯ ૨૦૨૦ શેખ મુજીબુર રહેમાન 75px ૧૯૨૦–૧૯૭૫ અહિંસક અને અન્ય ગાંધીવાદી પદ્ધતિઓ દ્વારા સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય પરિવર્તનમાં તેમના યોગદાન બદલ. ૨૦ ૨૦૨૧ ગીતા પ્રેસ (સ્થા. ૧૯૫૩) અહિંસક અને અન્ય ગાંધીવાદી પદ્ધતિઓ દ્વારા સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય પરિવર્તનમાં ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન બદલ.

 સંદર્ભ 

શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:પુરસ્કાર