ગુજરાતમાં શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓની યાદી

ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલી શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓની યાદી નીચે મુજબ છે.

 શહેરી સ્થાનિક શાસન 
૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ગુજરાતની ૪૩.૯% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ ૩૧.૧૬% કરતા વધારે છે, સાથે ગુજરાત ભારતનું પાંચમું સૌથી વધુ શહેરીકૃત રાજ્ય છે. ગુજરાતમાં શહેરી વસ્તી ઝડપથી વધી રહી છે અને ૨૦૨૦માં આશરે ૨૩ મિલિયન હોવાનો અંદાજ હતો. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર ગુજરાતમાં ૨૫૭ વૈધાનિક નગરો (Statutory Towns) અને ૧૧૮ વસ્તીગણતરી નગરો (Census Towns) આવેલ છે.

ગુજરાતમાં અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા, રાજકોટ અને ગાંધીનગર સહિત અનેક ઝડપથી વિકસતા શહેરી કેન્દ્રો છે. અમદાવાદ, રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર, એક મુખ્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી હબ છે, અને ઘણી પ્રતિષ્ઠિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું ઘર છે. સુરત તેના હીરા ઉદ્યોગ માટે જાણીતું છે અને કાપડ ઉત્પાદન માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જ્યારે વડોદરા પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર છે. રાજકોટ તેના એન્જિનિયરિંગ અને ઓટો પાર્ટ્સ ઉદ્યોગો માટે જાણીતું છે, જ્યારે રાજ્યની રાજધાની ગાંધીનગર એક આયોજિત શહેર છે જે રાજ્ય સરકારનું વહીવટી મુખ્ય મથક ધરાવે છે.

 મ્યુનિસિપલ કૃત્યો (acts) 
ગુજરાતમાં ત્રણ મ્યુનિસિપલ એક્ટ અમલમાં છે:

એક્ટનું નામઅસર વિસ્તાર ગુજરાત પ્રાંતીય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એક્ટ, ૧૯૪૯ગુજરાતની તમામ નગર નિગમોગુજરાત નગરપાલિકા અધિનિયમ, ૧૯૬૩ગુજરાતની તમામ નગરપાલિકાઓગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ, ૧૯૯૩ગુજરાતની તમામ ગ્રામ પંચાયતો અને તાલુકા પંચાયતો

ગુજરાત પ્રાંતીય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એક્ટની કલમ 3 અને ગુજરાત નગરપાલિકા અધિનિયમ, 1963 ની કલમ 3 તેમની વસ્તીના આધારે શહેરી વિસ્તારોની નીચેની શ્રેણીઓ બનાવે છે.

પ્રકારવસ્તી માપદંડસ્થાનિક સંસ્થાનો પ્રકારશહેરવસ્તી ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુમ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમ્યુનિસિપાલિટી૨૦,૦૦૦ કે તેથી વધુની વસ્તી, પરંતુ ૧,૦૦,૦૦૦થી ઓછીમ્યુનિસિપાલિટીસૂચિત વિસ્તાર૨૦,૦૦૦ થી ઓછી વસ્તીસૂચિત વિસ્તાર સમિતિ

વધુમાં, વસ્તીના કદના આધારે, કાયદાઓ દરેક પ્રકારની સ્થાનિક સરકારમાં મંજૂર કાઉન્સિલરો/વોર્ડની લઘુત્તમ અને મહત્તમ સંખ્યા સૂચવે છે.

ગુજરાતમાં નગરપાલિકાઓમાં મંજૂર કાઉન્સિલરોની લઘુત્તમ અને મહત્તમ સંખ્યામ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો૪૦ લાખથી વધુ૨૦ લાખથી વધુ પરંતુ ૪૦ લાખથી વધુ નહીં૧૦ લાખથી વધુ પરંતુ ૨૦ લાખથી વધુ નહીં૫ લાખથી વધુ પરંતુ ૧૦ લાખથી વધુ નહીં૩ લાખથી વધુ પરંતુ ૫ લાખથી વધુ નહીં૨ લાખથી વધુ પરંતુ ૩ લાખથી વધુ નહીં૧ લાખથી વધુ પરંતુ ૨ લાખથી વધુ નહીં૫૦,૦૦૦થી વધુ પરંતુ ૧ લાખથી વધુ નહીં૨૫,૦૦૦ થી વધુ પરંતુ ૫૦,૦૦૦ થી વધુ નહીંનગરપાલિકાઓ૫૦,૦૦૦ કે તેથી વધુની વસ્તી૨૫,૦૦૦ કે તેથી વધુ પરંતુ ૫૦,૦૦૦ થી ઓછી વસ્તી૨૫,૦૦૦ થી ઓછી વસ્તી

 ગ્રામીણ સ્થાનિક શાસન 
ભારતમાં ગ્રામીણ શાસન પંચાયતી રાજ પ્રણાલી પર આધારિત છે. તે ભારતીય બંધારણના ૭૩માં સુધારા પર છે, જે ૧૯૯૨માં પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. ત્રિ-સ્તરીય વ્યવસ્થામાં ગ્રામ્ય સ્તરે ગ્રામ પંચાયત, ઉપ-જિલ્લા કક્ષાએ તાલુકા પંચાયત, અને જિલ્લા સ્તરે જિલ્લા પંચાયતનો સમાવેશ થાય છે.

ગુજરાત પંચાયતી રાજ અધિનિયમ ૧૯૯૩ રાજ્યમાં આ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે છે. તે ગ્રામસભાઓની સ્થાપના માટે જોગવાઈ કરે છે, જે પંચાયતી રાજ વ્યવસ્થાના મૂળભૂત એકમો છે. ગ્રામ સભાઓ ગામને લગતા વિવિધ મુદ્દાઓ પર નિર્ણયો લેવા માટે જવાબદાર છે, જેમ કે સામાજિક કલ્યાણ, માળખાકીય વિકાસ અને સંસાધનોની ફાળવણી.

ગ્રામ પંચાયતો ગ્રામસભાઓના નિર્ણયોના અમલીકરણ માટે તેમજ ગામની રોજબરોજની બાબતોનું સંચાલન કરવા માટે જવાબદાર છે. તેઓ ગ્રામજનોને પાણી પુરવઠો, સ્વચ્છતા અને આરોગ્યસંભાળ જેવી મૂળભૂત સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે જવાબદાર છે. તેમની પાસે કર વસૂલવાની અને વસૂલવાની સત્તા પણ છે.

તાલુકા પંચાયતો તેમના અધિકારક્ષેત્રના ગામડાઓની વિકાસ પ્રવૃત્તિઓના સંકલન માટે જવાબદાર છે. તેમની પાસે તેમના વિસ્તારમાં રસ્તાઓ, શાળાઓ અને હોસ્પિટલોના નિર્માણ જેવા વિવિધ વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સનું આયોજન અને અમલ કરવાની શક્તિ પણ છે.

જિલ્લા પંચાયતો તેમના અધિકાર ક્ષેત્રમાં તાલુકા પંચાયતોની વિકાસ પ્રવૃત્તિઓના સંકલન માટે જવાબદાર છે. તેમની પાસે તેમના વિસ્તારમાં વિવિધ વિકાસલક્ષી પરિયોજનાઓનું આયોજન અને અમલીકરણ કરવાની શક્તિ પણ છે, જેમ કે જિલ્લા-સ્તરીય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર  અને સુવિધાઓનું નિર્માણ.

 ગુજરાતમાં મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો (મહાનગરપાલિકા)ની યાદી 
 અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનું માળખું 

 રાજ્ય સરકાર
 મહાનગરપાલિકા (મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન)
 કમિશ્નર
 D.Y.N.C.s
 નાયબ મ્યુનિસિપલ કમિશ્નર
અન્ય અધિકારીઓ
 મેયર
 સેક્રેટરી
 ચિફ ઓડિટર
 ટ્રાન્સ્પોર્ટ ઓફિસર
 વા.સા. હોસ્પિટલ બોર્ડ
 વા.સા. હોસ્પિટલ સુપ્રિટેન્ડન્ટ
 સ્કુલ બોર્ડ સમિતિ
 મા.જે. પુસ્તકાલય બોર્ડ
 ગ્રંથપાલ

ગુજરાતમાં હાલમાં ૮ મહાનગરપાલિકા હતી જેમાં ૧લી જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ થયેલી જાહેરાત અનુસાર બીજી ૮ નગરપાલિકાઓને મહાનગરપાલિકાનો દરજ્જો અપાતા હવે કુલ મહાનગર પાલિકાઓની સંખ્યા ૧૭ થઈ છે.

ક્રમાંક કોર્પોરેશનનું નામશહેરજિલ્લોવિસ્તાર (km2)વસ્તી (૨૦૧૧)સ્થાપનાનું વર્ષવોર્ડની સંખ્યાસીટની સંખ્યા
(૨૦૨૧)છેલ્લી ચૂંટણીશાસક પક્ષમેયરવેબસાઇટ૧અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાઅમદાવાદઅમદાવાદ૫૦૫૬૪,૫૦,૦૮૪૧૯૫૦૧૯૯૨૦૨૧BJPકિરીટ પરમાર૨સુરત મહાનગરપાલિકાસુરતસુરત૪૧૨.૧૪૪,૫૬૭,૫૯૮૧૯૬૬૧૨૦૨૦૨૧BJPહેમાલી બોઘાવાલા ૩ગાંધીનગર મહાનગરપાલિકાગાંધીનગરગાંધીનગર૩૨૬૩૩૮,૬૧૮૨૦૧૦૪૪૨૦૨૧BJPહિતેશ મકવાણા૪વડોદરા મહાનગરપાલિકાવડોદરાવડોદરા૪૨૦.૩૩૩,૫૨૨,૨૨૧૧૯૫૦૭૬૨૦૨૧BJPનિલેશ રાઠોડ ૫રાજકોટ મહાનગરપાલિકારાજકોટરાજકોટ૧૬૩.૨૧૧,૫૫૨,૯૭૫૧૯૭૩૭૨૨૦૨૧BJPપ્રદિપ દવ૬જૂનાગઢ મહાનગરપાલિકાજૂનાગઢજૂનાગઢ૧૬૦૩૮૭,૮૩૮૨૦૦૨૬૦૨૦૧૯BJPગીતાબેન પરમાર૭જામનગર મહાનગરપાલિકાજામનગરજામનગર૧૨૫૬૮૨,૩૦૨૧૯૮૧૬૪૨૦૨૧BJPબીનાબેન કોઠારી૮ભાવનગર મહાનગરપાલિકાભાવનગરભાવનગર૧૦૮.૨૭૬૪૩,૩૬૫૧૭૬૨૫૨૨૦૨૧BJPકીર્તિબેન ધણીધરીયા૯મહેસાણા મહાનગરપાલિકામહેસાણામહેસાણા૨૦૨૫૧૦ગાંધીધામ મહાનગરપાલિકાગાંધીધામકચ્છ૨૦૨૫૧૧વાપી મહાનગરપાલિકાવાપીવલસાડ૨૦૨૫૧૨નવસારી મહાનગરપાલિકાનવસારીનવસારી૨૦૨૫૧૩આણંદ મહાનગરપાલિકાઆણંદઆણંદ૨૦૨૫૧૪નડિયાદ મહાનગરપાલિકાનડીઆદખેડા૨૦૨૫૧૫સુરેન્દ્રનગર મહાનગરપાલિકાસુરેન્દ્રનગરસુરેન્દ્રનગર૨૦૨૫૧૬મોરબી મહાનગરપાલિકામોરબીમોરબી૨૦૨૫૧૭પોરબંદર મહાનગરપાલિકાપોરબંદરપોરબંદર૨૦૨૫

 ગુજરાતમાં નગરપાલિકાઓ (નગર પાલિકા પરિષદો)ની યાદી 

ગુજરાતમાં ૧૪૯ નગર પાલિકાઓ છે.

+અનુક્રમ નંબરન.પા.નું નામવર્ગવોર્ડની સંખ્યાશાસક પક્ષજિલ્લાનું નામઝોન1ધોળકાBઅમદાવાદઅમદાવાદ ઝોન2વિરમગામB3બાવળાC4ધંધુકાC5સાણંદC6બારેજાD7નડીયાદAખેડા8ચકલાસીC9કપડવંજC10મહેમદાવાદC11ડાકોરC12ખેડાC13કણજરીD14કઠલાલD15મહુધાD16ઠાસરાD17સુરેન્દ્રનગર-વઢવાણAસુરેન્દ્રનગર18ધ્રાંગધ્રાB19લીંબડીC20થાનગઢC21ચોટીલાD22પાટડીD23બોટાદAબોટાદ24ગઢડાC25બરવાળાD26પાટણAપાટણગાંધીનગર ઝોન27સિધ્ધપુરB28રાધનપુરC29ચાણસ્માD30હારીજD31પાલનપુરAબનાસકાંઠા32ડીસાA33ધાનેરાC34થરાદC35ભાભરD36થરાD37મહેસાણાAમહેસાણા38કડીB39ઉંઝાB40વિસનગરB41વડનગરC42ખેરાલુD43વિજાપુરC44હિંમતનગરBસાબરકાંઠા45ઈડરC46ખેડબ્રહ્માC47પ્રાંતિજD48તલોદD49વડાલીD50મોડાસાBઅરવલ્લી51બાયડD52કલોલAગાંધીનગર53દહેગામC54માણસાC55ગોધરાAપંચમહાલવડોદરા ઝોન56હાલોલB57કાલોલC58શહેરાD59બાલાસિનોરCમહીસાગર60લુણાવાડાC61સંતરામપુરD62દાહોદBદાહોદ63ઝાલોદC64દેવગઢબારીયાD65ડભોઇBવડોદરા66કરજણC67પાદરાC68સાવલીD69આણંદAઆણંદ70બોરસદB71ખંભાતB72પેટલાદB73કરમસદC74ઉમરેઠC75વ.વિ.નગરD76આંકલાવD77ઓડD78સોજીત્રાD79બોરીયાવીD80છોટાઉદેપુરCછોટાઉદેપુર81વ્યારાCતાપીસુરત ઝોન82સોનગઢC83રાજપીપળાCનર્મદા84નવસારી-વિજલપોરAનવસારી85બીલીમોરાB86ગણદેવીD87ભરૂચAભરૂચ88અંકલેશ્વરB89જંબુસરC90આમોદD91વલસાડAવલસાડ92વાપીA93પારડીC94ઉમરગામC95ધરમપુરD96બારડોલીBસુરત97કડોદરાC98તરસાડીC99માંડવીD100ગાંધીધામAકચ્છરાજકોટ ઝોન101ભુજA102અંજારB103માંડવીB104ભચાઉC105રાપરC106મુન્દ્રા-બરોઈD107ધ્રોલCજામનગર108જામજોધપુરC109કાલાવડC110સિકકાC111ઓખાBદેવભૂમી દ્વારકા112દ્વારકાC113ખંભાળીયાC114સલાયાC115ભાણવડD116જામરાવલD117મોરબીAમોરબી118વાંકાનેરC119હળવદC120માળીયા-મિયાણાD121જેતપુરAરાજકોટ122ગોંડલA123ધોરાજીB124ઉપલેટાB125જસદણC126ભાયાવદરD127પોરબંદર-છાયાAપોરબંદર128રાણાવાવC129કુતિયાણાD130અમરેલીAઅમરેલીભાવનગર ઝોન131સાવરકુંડલાB132બગસરાC133જાફરાબાદC134રાજુલાC135બાબરાC136ચલાલાD137દામનગરD138લાઠીD139વેરાવળ-પાટણAગીરસોમનાથ140ઉનાB141કોડીનારC142સુત્રાપાડાC143 તલાલાD144કેશોદBજુનાગઢ145માંગરોળB146માણાવદરC147બાંટવાD148ચોરવાડD149વંથલીD150વિસાવદરD151મહુવાBભાવનગર152પાલીતાણાB153શિહોરB154ગારીયાધારC155તળાજાC156વલ્લભીપુરD

 ગુજરાતમાં નગર પંચાયતોની યાદી 

 જિલ્લાવાર યાદી 
+ક્રમજિલ્લોમહાનગરપાલિકાનગરપાલિકાનગર પંચાયત૧ અમદાવાદ  અમદાવાદ ધોળકા
 વિરમગામ
 બાવળા
 ધંધુકા
 સાણંદ
 બારેજા૨ અમરેલી NA અમરેલી
 બગસરા
 સાવરકુંડલા
 બાબરા
 દામનગર૩ આણંદ NA૪ અરવલ્લી NA૫ બનાસકાંઠા NA૬ ભરૂચ NA૭ ભાવનગર  ભાવનગર૮ બોટાદ NA૯ છોટાઉદેપુર NA૧૦ દાહોદ NA૧૧ ડાંગ NA૧૨ દેવભૂમિ દ્વારકા NA૧૩ ગાંધીનગર ૧૪ ગીર સોમનાથ NA૧૫ જામનગર ૧૬ જુનાગઢ ૧૭ કચ્છ NA૧૮ ખેડા NA૧૯ મહીસાગર NA૨૦ મહેસાણા NA૨૧ મોરબી NA૨૨ નર્મદા NA૨૩ નવસારી NA૨૪ પંચમહાલ NA૨૫ પાટણ NA૨૬ પોરબંદર NA૨૭ રાજકોટ  રાજકોટ૨૮ સાબરકાંઠા NA૨૯ સુરત  સુરત૩૦ સુરેન્દ્રનગરNA૩૧ તાપી NA૩૨ વડોદરા ૩૩ વલસાડ NA

 આ પણ જુઓ 
 ૨૦૨૧ ગુજરાત સ્થાનિક ચૂંટણી

 સંદર્ભ 

 બાહ્ય કડીઓ 
 ગુજરાત સ્થાનિક સંસ્થાઓ