રફી અહમદ કિદવઈ

રફી અહેમદ કિદવાઈ (૧૮ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૪ – ૨૪ ઓક્ટોબર ૧૯૫૪) એક રાજકારણી, ભારતીય સ્વતંત્રતા કાર્યકર્તા અને સમાજવાદી હતા. કિદવાઈએ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ મંત્રીમંડળ (પ્રથમ નહેરુ મંત્રાલય)માં સંચાર મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી. 

તેઓ ભારતના ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના બારાબંકી જિલ્લાના વતની હતા.

 જીવન 
રફી અહેમદ કિદવાઈનો જન્મ ૧૮ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૪ના રોજ બારાબંકી જિલ્લા (હવે ઉત્તર પ્રદેશમાં) ના મસૌલી ગામમાં એક મધ્યમ વર્ગના પરિવારમાં થયો હતો. યુવાનીમાં, અલીગઢની મોહમ્મદ એંગ્લો-ઓરિએન્ટલ કોલેજમાંથી સ્નાતક થયા પછી, તેઓ રાજકીય રીતે સક્રિય થયા અને ૧૯૨૦માં ખિલાફત ચળવળના નિયમિત સભ્ય હતા. તેમણે બારાબંકી જિલ્લામાં અસહકાર ચળવળ (૧૯૧૯-૧૯૨૨) ને પણ જોરશોરથી ટેકો આપ્યો. ૧૯૪૬માં, તેઓ ઉત્તર પ્રદેશના ગૃહમંત્રી બન્યા.

ભારતમાં ૧૯૫૧-૫૨ની સામાન્ય ચૂંટણીઓ પછી, જવાહરલાલ નેહરુએ રફીને ખાદ્ય અને કૃષિ મંત્રી બનાવ્યા. તે સમયે, માનવસર્જિત ખાદ્ય અછતને કારણે સમગ્ર ભારતમાં ખાદ્ય રેશનિંગ હતું. રફીએ તે સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે મંત્રી તરીકે ખૂબ જ મહેનત કરી. સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં તેમની પાસે હિંમત અને કલ્પનાશીલ અભિગમ હોવાનું કહેવાય છે. રફી એક કાર્યશીલ માણસ હતા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની રાષ્ટ્રીય સરકારમાં નેહરુને જોરદાર ટેકો પૂરો પાડતા હતા.

 અવસાન 
રફી અહેમદ કિદવાઈનું ૨૪ ઓક્ટોબર ૧૯૫૪ના રોજ દિલ્હીમાં અવસાન થયું. ભાષણ આપતી વખતે તેમને અસ્થમાનો હુમલો આવ્યો અને તેમને હૃદયની નિષ્ફળતા થઈ. તેમના વતન ગામમાં તેમની દફનવિધિ પાછળથી મુઘલ શૈલીની સમાધિથી ઢંકાઈ ગઈ. ઇતિહાસકાર પોલ બ્રાસના મતે, "કોંગ્રેસ ચળવળો અને ચૂંટણીઓ માટે ભંડોળ એકત્ર કરનારા એક પ્રચંડ વ્યક્તિ, તેમણે પોતાની દાન બધાને વહેંચી દીધી, પરંતુ દેવામાં ડૂબી ગયા, તેમના વતન ગામમાં ફક્ત એક જર્જરિત ઘર છોડીને ગયા."

 વારસો  
૧૯૫૬માં ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR) દ્વારા કૃષિ ક્ષેત્રમાં ભારતીય સંશોધકોને ઓળખવા માટે ૧૯૫૬થી રફી અહેમદ કિડવાઈ પુરસ્કાર શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. દર બે વર્ષે વિતરણ કરવામાં આવતા આ પુરસ્કાર અંતર્ગત પદક, પ્રશસ્તિપત્ર અને રોકડ પુરસ્કારો એનાયત કરવામાં આવે છે. જવાહરલાલ નેહરુએ તેમની આત્મકથામાં ઉલ્લેખ કર્યો છે કે રફી અહેમદ કિદવાઈ જિલ્લા કોંગ્રેસ સમિતિનો ભાગ હતા અને ૧૯૩૧માં બ્રિટિશ ભારતના સંયુક્ત પ્રાંતોમાં કૃષિ સમસ્યાના ઉકેલ માટે ભલામણો ધરાવતી એક પુસ્તક પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.

ભારતીય સંસદ અથવા રાજ્યસભાની વેબસાઇટ અનુસાર, રફી અહેમદ કિદવાઈનો પરિચય આ પ્રમાણે છે:

"એક પ્રખ્યાત દેશભક્ત, બહાદુર સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને તેજસ્વી વહીવટકર્તા, રફી અહેમદ કિદવાઈ એક ઉત્સાહી, ઝડપી નિર્ણયો અને મક્કમ કાર્યવાહીના માણસ હતા".

ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા ૧ એપ્રિલ ૧૯૬૯ના રોજ ભારત પ્રત્યેની તેમની સેવાઓને બિરદાવવા માટે એક સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી છે.

નવેમ્બર ૨૦૧૧માં, ગાઝિયાબાદમાં પોસ્ટલ સ્ટાફ કોલેજનું નામ 'રફી અહેમદ કિડવાઈ રાષ્ટ્રીય પોસ્ટલ એકેડેમી' રાખવામાં આવ્યું.A. Kumaraswamy (31 October 2011) 

ભારતના બેંગ્લોર, કર્ણાટક રાજ્યમાં કેન્સર હોસ્પિટલ 'કિડવાઈ મેમોરિયલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઓન્કોલોજી'ની સ્થાપના માટે કેમ્પસની ૨૦ એકર જમીન અને રેડિયોથેરાપી મશીન માટે ૧૦૦,૦૦૦ રૂપિયા દાનમાં પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.

સંદર્ભ

પૂરક વાંચન
 M. Bassien, ed., Who's who in legislature, 1 (1953)
 M. Weiner, Party politics in India: the development of a multi-party system (1957)
 P. N. Chopra, Rafi Ahmad Kidwai: his life and work (1960)
 S. Sunder and S. Shyam, Political life of Pandit Govind Ballabh Pant, 1: 1887–1945 (1960)
 Sampurnanand, Memories and reflections (1962)
 A. P. Jain, Rafi Ahmad Kidwai: a memoir of his life and times (1965)
 P. R. Brass, Factional politics in an Indian state: the Congress Party in Uttar Pradesh (1966)
 S. Gopal, Jawaharlal Nehru: a biography, 2: 1947–1956 (1979)
 V. Menon, From movement to government: the Congress in the United Provinces, 1937–42 (2003)
 M. Hasan, From pluralism to separatism: qasbas in colonial Awadh (2004)

બાહ્ય કડીઓ


શ્રેણી:૧૮૯૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:રાજકારણી