જીજાબાઈ

જીજાબાઈ શાહજી ભોંસલે (૧૨ જાન્યુઆરી ૧૫૯૮ - ૧૭ જૂન ૧૬૭૪) મરાઠા રાજ્યના સ્થાપક શિવાજીનાં માતા હતાં. તેમને રાજમાતા જીજાબાઈ અથવા જીજામાતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ સિંદખેડ રાજાના લખુજીરાવ જાધવની પુત્રી હતાં. તે દેવગિરિ યાદવોના વંશમાંથી આવતાં હતાં. 

 પ્રારંભિક જીવન 
જીજાબાઈનો જન્મ ૧૨ જાન્યુઆરી ૧૫૯૮ના રોજ મહારાષ્ટ્રના હાલના બુલઢાણા જિલ્લાના સિંદખેડ રાજા ખાતે મ્હાલસાબાઈ જાધવ અને લખુજી જાધવને ત્યાં થયો હતો. જીજાબાઈના લગ્ન નાની ઉંમરે જ વેરુલ ગામના માલોજી ભોંસલેના પુત્ર શાહજી ભોંસલે સાથે થયા હતા, જેઓ નિઝામ હેઠળ સેવા આપતા લશ્કરી સેનાપતિ હતા. જીજાબાઈ એક કુશળ ઘોડેસવાર, તલવારબાજ, શિક્ષણવિદ અને વહીવટકર્તા હતાં.

વિદ્વાન જેમ્સ લેઈન જણાવે છે કે શિવાજીને તેમની માતા જીજાબાઈ દ્વારા હિન્દુ રાજ્ય પુનઃસ્થાપિત કરવાના સ્વપ્નથી પ્રેરિત કરવામાં આવ્યા હતા. જીજાબાઈ તેમના યાદવ વારસાથી વાકેફ હતા અને તેમના પતિને "નીચ જાતિનો સહયોગી" માનતા હતા.  જીજાબાઈએ શિવાજીને નાનપણથી જ યુક્તિઓ, વહીવટ અને રાજકારણની ઝીણવટ શીખવી હતી.

 મૃત્યુ 
૧૭ જૂન ૧૬૭૪ના રોજ રાયગઢ કિલ્લા પાસેના પાચડ ગામમાં તેમનું અવસાન થયું. શિવાજીના રાજ્યાભિષેકના માત્ર અગિયાર દિવસ પછી આ ઘટના બની હતી.

 લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં 

 ઝવેરચંદ મેઘાણીએ "શિવાજીનું હાલરડું" રચનામાં જીજાબાઈ વડે શિવાજીને સૂતા સમયે સંભળાવતી કથાઓનું વર્ણન કર્યું છે
 શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિતે "રાજમાતા જીજાબાઈ અને બીજાં સ્ત્રીરત્નો" પુસ્તકમાં જીજાબાઈનું જીવનચરિત્ર વર્ણવ્યું છે

 સંદર્ભ 

શ્રેણી:મરાઠી લોકો
શ્રેણી:મરાઠા સામ્રાજ્ય