ઓનલાઇન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ધારો, ૨૦૨૫

ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ધારો ૨૦૨૫ એ ભારતની સંસદનો એક કાયદો છે. આ કાયદો ભારતમાં ઓનલાઈન ગેમિંગના લાઇસન્સિંગ, વર્ગીકરણ અને નિયમન માટે એક વ્યાપક કાનૂની માળખું પૂરું પાડે છે. આ અધિનિયમ  ઉભરતા ઉદ્યોગ તરીકે ઓનલાઈન ગેમિંગની સામે ગ્રાહક સુરક્ષા, જવાબદાર ગેમિંગ પ્રથાઓ અને ગેરકાયદેસર સટ્ટાબાજી અને જુગાર સામે રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરી ઓનલાઈન ગેમિંગને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કરે છે.   

 સમયરેખા 
 ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫:  ભારતની સંસદના નીચલા ગૃહ લોકસભામાં ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ખરડો ૨૦૨૫ રજૂ અને પસાર કરવામાં આવ્યો. 
 ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ના રોજ ભારતીય સંસદના ઉપલા ગૃહ, રાજ્યસભામાં ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ખરડો, ૨૦૨૫ રજૂ કરવામાં આવ્યો અને પસાર કરવામાં આવ્યો.
 ૨૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫: ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ખરડો, ૨૦૨૫ને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા મંજૂરી મળી, ત્યારબાદ તે ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ધારો, ૨૦૨૫ બન્યો.

 પૃષ્ઠભૂમિ 
તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતનો ઓનલાઈન ગેમિંગ ઉદ્યોગ ઝડપથી વિસ્તર્યો છે. તેની સાથે વ્યસન, સગીરોની ભાગીદારી, નાણાકીય છેતરપિંડી અને કૌશલ્ય-આધારિત અને તક-આધારિત રમતો વચ્ચેના અસ્પષ્ટ તફાવત અંગે ચિંતા વધી રહી હતી. ગેમિંગ(રમતો)નું નિયમન અગાઉ રાજ્યો પર છોડી દેવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી ખંડિત માળખા બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ કાયદો એક સમાન રાષ્ટ્રીય શાસન પ્રદાન કરવા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણે શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ સાથે સુમેળમાં હતો, જ્યારે ઈ-સ્પોર્ટ્સ, ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ મનોરંજનમાં રોકાણ અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપતો હતો.  

 જોગવાઈઓ 

 નિયમનકારી સત્તામંડળ 
 આ કાયદો ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્લેટફોર્મનું નિયમન અને લાઇસન્સ આપવા માટે રાષ્ટ્રીય ઓનલાઈન ગેમિંગ કમિશન (NOGC) ની સ્થાપના કરે છે.
 NOGC સંગઠન એક અધ્યક્ષ અને અન્ય સભ્યો જેવા કે કાયદા, માહિતી ટેકનોલોજી, ગ્રાહક સુરક્ષા, અર્થશાસ્ત્ર અને જાહેર વહીવટમાં કુશળતા ધરાવતા લોકોથી બનેલું રહેશે.
 રાજ્ય સરકારો NOGCની એકંદર દેખરેખ હેઠળ રાજ્ય-સ્તરીય નિયમનકારી સત્તામંડળો બનાવી શકે છે.

 પ્લેટફોર્મનું લાઇસન્સિંગ 
 ભારતમાં સંચાલન કરવા માટે બધા ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્લેટફોર્મને NOGC પાસેથી લાઇસન્સ મેળવવું આવશ્યક છે.
 ફક્ત લાઇસન્સ પ્રાપ્ત પ્લેટફોર્મ જ જાહેરાત કરી શકે છે, વપરાશકર્તા થાપણો એકત્રિત કરી શકે છે અથવા ઇનામ-આધારિત સ્પર્ધાઓ યોજી શકે છે.
 કાયદા અથવા લાયસન્સની શરતોના ઉલ્લંઘન બદલ લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ અથવા રદ કરી શકાય છે.

 રમતોનું વર્ગીકરણ 
 આ ધારા અંતર્ગત રમતોને આ પ્રમાણે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
 કૌશલ્યની પરવાનગીપાત્ર ઓનલાઈન રમતો, ઉદાહરણ તરીકે ઈ-સ્પોર્ટ્સ અને ફેન્ટસી રમતો.
 પ્રતિબંધિત ઓનલાઇન નસીબ કે તકની રમતો, જેમાં સટ્ટો લગાવવા અથવા પૈસાથી શરત લગાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
 કૌશલ્ય અને તક બંનેનાં તત્વો ધરાવતી હાઇબ્રિડ રમતોને NOGC દ્વારા વર્ગીકૃત કરવામાં આવશે.

 ગ્રાહક સુરક્ષા અને જવાબદાર ગેમિંગ 
 પ્લેટફોર્મ્સે વપરાશકર્તાઓની ઓળખ અને ઉંમર ચકાસવી આવશ્યક છે. સગીરોને આ પ્લેટફોર્મ ઍક્સેસ કરવાની મંજૂરી મળવી જોઈએ નહીં.
 ફરજિયાત સુવિધાઓમાં સ્વયં-બહિષ્કાર, સમય મર્યાદા અને થાપણ મર્યાદાનો સમાવેશ થાય છે.
 જાહેરાતો બાળકોને લક્ષ્ય બનાવતી ન જ હોવી જોઈએ અને તેમાં જવાબદાર ગેમિંગને લગતી ચેતવણીઓ શામેલ હોવી જોઈએ.
 લાઇસન્સ પ્રાપ્ત પ્લેટફોર્મ્સે ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિઓ પ્રદાન કરવી પડશે અને ડેટા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી પડશે.

 નાણાકીય દેખરેખ 
 લાઇસન્સ પ્રાપ્ત પ્લેટફોર્મ્સે વપરાશકર્તા ભંડોળ અલગ ખાતાઓમાં રાખવું પડશે અને રિફંડપાત્રતા સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ.
 મની લોન્ડરિંગ નિવારણ અધિનિયમ, 2002 અને વિદેશી વિનિમય વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 1999 નું પાલન ફરજિયાત છે.
 મજબૂત એન્ટી-મની લોન્ડરિંગ અને એન્ટી-ફ્રોડ સિસ્ટમ્સ જરૂરી છે.

 વિવાદ નિવારણ 
 આ ધારા અંતર્ગત વપરાશકર્તાઓ, લાઇસન્સધારકો અને નિયમનકારો વચ્ચેના વિવાદોનો નિર્ણય લેવા માટે એક ઓનલાઈન ગેમિંગ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલની સ્થાપના કરે છે.
 ટ્રિબ્યુનલ પાસે દિવાનીઅદાલતની સત્તાઓ છે.
 ટ્રિબ્યુનલ તરફથી અપીલ સીધી ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતની સમક્ષ થાય છે.

 દંડ 
ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્લેટફોર્મનું લાઇસન્સ વિનાનું સંચાલન દંડ અને કેદની સજાને પાત્ર છે.
ગેરમાર્ગે દોરનારી જાહેરાતો, પરિણામો સાથે છેડછાડ, અથવા ગ્રાહક સુરક્ષાના ભંગ જેવા ઉલ્લંઘનો માટે શ્રેણીબદ્ધ દંડ લાગુ પડે છે.

 ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન 
 આ કાયદો ઓનલાઈન ગેમિંગને સરકારી પ્રોત્સાહનો અને રોકાણ પ્રોત્સાહન માટે પાત્ર ક્ષેત્ર તરીકે માન્યતા આપે છે.
 તે ગેમિંગ-સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં ઈ-સ્પોર્ટ્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અસરો પર સંશોધન અને કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમોને પ્રોત્સાહન આપે છે.

 સંદર્ભ 

શ્રેણી:કાયદો