સ્ટેટ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (SRPF)

સ્ટેટ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (SRPF) એ ગુજરાત પોલીસ હેઠળ કાર્યરત એક વિશેષ સશસ્ત્ર દળ છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ રાજ્યમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાનો, તોફાન, દંગા અને વિશેષ સુરક્ષા કામગીરી માટે જવાબદાર છે. ભારતની કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ દળ (CRPF)ની સમાન કાર્ય કરે છે.

 ઈતિહાસ 
ગુજરાત SRPFની સ્થાપના 1946માં બૉમ્બે સ્ટેટના સમયમાં કરવામાં આવી હતી. રાજ્યમાં તોફાનો, હિંસા અને સામૂહિક કાયદાવિરૂદ્ધ પ્રવૃત્તિઓ નિયંત્રણ માટે ખાસ દળ ઊભું કરાયું હતું. 1960માં ગુજરાત રાજ્ય બન્યા પછી SRPF ગુજરાત પોલીસનો અંગ બની.Gujarat SRPF Act https://indiankanoon.org/doc/50615853/

 ઢાંચો અને રચના 
સ્ટેટ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ એ ગુજરત પોલીસના હથિયારી એકમ અન્તર્ગરત આવે છે.

ગુજરાત SRPFમાં હાલમાં 22 બટાલિયન (ગ્રુપ) અને 112 થી પણ વધુ કંપનીઓ કાર્યરત છે, અને દરેક બટાલિયનને ક્રમશઃ ગ્રુપ નંબર આપવામાં આવ્યો છે, જેમ કે SRPF ગ્રુપ-૧, SRPF ગ્રુપ-૨ વગેરે.

દરેક બટાલિયનનું મુખ્ય મથક અલગ અલગ શહેરોમાં આવેલું છે. SRPFના એક ગ્રુપમાં લગભગ 6 થી 8 કંપનીઓ હોય છે અને દરેક કંપનીમાં આશરે 100 થી 120 જવાનો હોય છે.

SRPF દળનું પ્રમુખ પદ કમાન્ડન્ટ (સેનાપતિ) હોય છે અને ત્યારબાદ DSP, PSI, ASI, હેડ કોન્સ્ટેબલ અને કોન્સ્ટેબલની પદવીઓ હોય છે.

 મુખ્ય કાર્યો 
SRPFની મુખ્ય કામગીરી નીચે મુજબ છે:

 રાજ્યમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ હલ કરતી વખતે તૈનાત થવું.
 VIP સુરક્ષા, ચૂંટણી બંદોબસ્ત.
 તોફાનો, હિંસા, આગજણી જેવી પરિસ્થિતિઓમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવી.
 જેલ, કોર્ટેકોમ્પ્લેક્શ વગેરેમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા.
 કુદરતી આપત્તિ સમયે બચાવ અને રાહત કામગીરી.સ્પેશિયલ ઓપરેશન : દારૂના જુગાર, વીજચોરી, વિદેશી દારૂ અને અન્ય ગુનાઓ માટે વિશેષ કાર્ય.

 તાજેતરના સુધારા 
2024માં ગુજરાત સરકારે નવા ખાસ એકમ Special Action Force (SAF) ની રચના કરી છે, જે SRPF જેવી જ કામગીરી માટે ખાસ તાલીમ પ્રાપ્ત દળ છે. જેની 2 કંપનીઓ અમદવાદ અને સુરત ખાતે બનાવવાનમા આવી છે.

વધુમાં, મેટ્રો રેલની સુરક્ષા માટે એક અલગ બટાલિયન બનાવામા આવી છે.

 પગાર માળખું 
SRPF જવાનોને ગુજરાત સરકાર મુજબ નિર્ધારિત પગાર આપવામાં આવે છે:

Armed Constable/ASI: ₹18,000 પ્રતિ મહિનો 

PSI: ₹38,090 પ્રતિ મહિનો (ફિક્સ પે)

 References