કૃષ્ણદેવરાય

કૃષ્ણદેવરાય  વિજયનગર સામ્રાજ્ય અને દક્ષિણ ભારતના સૌથી મહાન હિન્દુ સમ્રાટ હતા. તેમનો શાસનકાળ વિજયનગર સામ્રાજ્યનો સુવર્ણ કાળ હતો. તેઓ પડોશી અફઘાન સલ્તનતો અને ઓડિશાના ગજપતિઓને હરાવી ને ભારતીય દ્વીપકલ્પના મહાન પરાક્રમી શાસક બન્યા. તેમના શાસનકાળને નોંધપાત્ર લશ્કરી જીત, વહીવટી સુધારા અને સમૃદ્ધ ધાર્મિક, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક વાતાવરણ માટે યાદ કરવામાં આવે છે. 

૧૪૭૧માં જન્મેલા કૃષ્ણદેવરાયના પિતા તુલુવા નરસા નાયક હતા, જે એક સનાપતિ હતા જેમણે પાછળથી સામ્રાજ્યનો કબજો સંભાળ્યો. કૃષ્ણદેવરાય શાંત અને નમ્ર સ્વભાવના હોવા છતાં તેઓ સત્તા પર આવ્યા અને સામ્રાજ્યને મજબૂત બનાવ્યું. માતા નાગલા દેવીના નામ પરથી નાગલપુર શહેર વસાવ્યું. તેમના વિવાહ તિરુમલાદેવી અને ચિન્નાદેવી સાથે થયા હતા, જેમાં તિરુમલાદેવી તેમને સૌથી પ્રિય હતા, તેમના થકી તેમને બે સંતાનો પ્રાપ્ત થયા હતા.

કૃષ્ણદેવરાયની તેમની તિરુમલા દેવી વગેરે ધર્મપત્નીઓ સહિતની તામ્રમૂર્તિઓ|thumb

કૃષ્ણદેવરાય એક પ્રચંડ લશ્કરી નેતા હતા જેમણે બીજાપુર અને ગોલકોંડાના સુલ્તાનો, બહમાની સલ્તનત અને ઓડિશાના ગજપતિઓ સામે, ખાસ કરીને રાયચુરના યુદ્ધમાં નોંધપાત્ર વિજય મેળવ્યો હતો.પ્રો. કે.એ. નીલકાંત શાસ્ત્રી કૃત દક્ષિણ ભારતનો ઇતિહાસ, વિજયનગરના પ્રાગૈતિહાસિક સમયથી , 1955,  નવી દિલ્હી (પુનઃમુદ્રિત 2002) 

તેમના શાસનકાળમાં કાર્યક્ષમ વહીવટ અને તેમના લોકોના કલ્યાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે કૃષિ વિસ્તરણને પ્રોત્સાહન આપ્યું, બોજારૂપ કર નાબૂદ કર્યા, અને સામ્રાજ્ય પર નિયંત્રણ જાળવવા માટે પોલિગર તરીકે ઓળખાતા નીચલા કક્ષાના સરદારોની એક વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરી. તેમના વડાપ્રધાન ટિમ્મારુસુ એક વિશ્વસનીય સલાહકાર હતા. 

કૃષ્ણદેવરાય કલા અને સાહિત્યના, ખાસ કરીને તેલુગુ અને કન્નડ ભાષાના એક ધર્મનિષ્ઠ આશ્રયદાતા હતા. તેમણે પોતે તેલુગુ મહાકાવ્ય આમુક્તમાલ્યદા અને સંસ્કૃત નાટક જાંબવતી કલ્યાણમ, રાસમંજરી, સીતારામપ્રણયચરિત્રમ્ ની રચના કરી હતી. તેમના દરબારમાં આઠ પ્રખ્યાત કવિઓ અષ્ટદિગ્ગજ સમાવેશ થતો હતો જેમાં અલ્લાસની પેદ્દાના અને પ્રખ્યાત તેનાલી રામનો સમાવેશ થાય છે. 

thumb 

કૃષ્ણદેવરાયના શાસનકાળને વિજયનગર સામ્રાજ્યનો સુવર્ણ યુગ માનવામાં આવે છે, જેણે દક્ષિણ ભારતના રાજકીય, વહીવટી અને સાંસ્કૃતિક પરિદૃશ્ય પર કાયમી અસર છોડી હતી. તેઓ તેમના સામ્રાજ્યમાં મંદિરોના નિર્માણ અને હિન્દુ ધર્મની પુનઃસ્થાપનના તેમના પ્રયાસો માટે પણ જાણીતા હતા.

 સંદર્ભ 

શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ