રાજ્ય અનામત પોલીસ દળ

રાજ્ય અનામત પોલીસ દળ (State Reserve Police Force - SRPF) એ ગુજરાત પોલીસ દળની એક મહત્વપૂર્ણ અને સશક્ત શાખા છે. આ એક અર્ધ-લશ્કરી દળ છે જે રાજ્યમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની જાળવણી, આંતરિક સુરક્ષા, અને કોઈપણ પ્રકારની કટોકટીની પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે તૈનાત રહે છે. SRPF ની રચના અને કાર્યપદ્ધતિ કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ દળ (CRPF) ને મળતી આવે છે અને તે રાજ્યની શાંતિ અને સલામતી સુનિશ્ચિત કરવામાં નિષ્ઠાપૂર્વક ફરજ બજાવે છે.હથિયારી એકમો

 ઇતિહાસ 
ગુજરાત રાજ્ય અનામત પોલીસ દળનો ઇતિહાસ બૃહદ મુંબઈ રાજ્ય સાથે જોડાયેલો છે. ભારતની આઝાદી અને રજવાડાઓના વિલીનીકરણ બાદ, મુંબઈ પ્રાંતની આંતરિક સુરક્ષા માટે ૧૯૪૮માં "પ્રોવિન્સિયલ રિઝર્વ કોન્સ્ટેબ્યુલરી" (PRC) ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં, તેના બે જૂથો (ગ્રુપ) પુરંદર (હાલ મહારાષ્ટ્ર) અને સાંબરે (હાલ કર્ણાટક) ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યા હતા. મે ૧૯૪૯માં, વડોદરા રાજ્યના વિલીનીકરણ બાદ, વડોદરા ખાતે ૧૦૦૦ જવાનોના સંખ્યાબળ સાથે ત્રીજું ગ્રુપ અસ્તિત્વમાં આવ્યું.

૧ મે, ૧૯૬૦ના રોજ, જ્યારે મુંબઈ રાજ્યનું વિભાજન થતા મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત અલગ રાજ્યો બન્યા, ત્યારે ગુજરાતના હિસ્સામાં બે SRPF ગ્રુપ આવ્યા. આ રીતે, ગુજરાત રાજ્યના અસ્તિત્વ સાથે જ રાજ્ય અનામત પોલીસ દળે રાજ્યની સુરક્ષાની જવાબદારી સંભાળી લીધી.

 સંરચના અને માળખું 
ગુજરાત SRPF એ રાજ્યના પોલીસ વડા (DGP) ના નેતૃત્વ હેઠળ કાર્ય કરે છે. હાલમાં, ગુજરાતમાં SRPF ના ૨૨ જેટલા જૂથો (બટાલિયન) કાર્યરત છે, જેમાં ૧૧૨ થી વધુ કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે.

 જૂથ (બટાલિયન): દરેક જૂથનું નેતૃત્વ એક કમાન્ડન્ટ (સેનાપતિ) કરે છે.
 કંપની: એક કંપનીમાં આશરે ૧૦૦ થી ૧૨૦ જવાનો હોય છે. એક જૂથમાં સામાન્ય રીતે ૬ થી ૮ કંપનીઓ હોય છે.
 પદાધિકારીઓ: SRPFમાં કમાન્ડન્ટ ઉપરાંત, નાયબ પોલીસ અધિક્ષક (DSP), પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર (PI), પોલીસ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર (PSI), આસિસ્ટન્ટ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર (ASI), હેડ કોન્સ્ટેબલ અને કોન્સ્ટેબલ જેવા પદોનો સમાવેશ થાય છે.

 રાજ્ય અનામત પોલીસ દળના જૂથો અને મુખ્ય મથકો 
ગુજરાત રાજ્યમાં SRPF ના વિવિધ જૂથો અને તેમના મુખ્ય મથકો આવેલા છે. આ જૂથો રાજ્યના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં તૈનાત રહીને સુરક્ષાની જવાબદારી નિભાવે છે.

 જૂથ  સ્થાન  જિલ્લો જૂથ-૧  વડોદરા  વડોદરા જૂથ-૨  સૈજપુર બોઘા, કૃષ્ણનગર, અમદાવાદ  અમદાવાદ જૂથ-૩  મડાણા ગઢ  બનાસકાંઠા જૂથ-૪  પાવડી   જૂથ-૫  ગોધરા  પંચમહાલ જૂથ-૬  મુડેટી  સાબરકાંઠા જૂથ-૭  નડિયાદ  ખેડા જૂથ-૮  ગોંડલ  રાજકોટ જૂથ-૯  વડોદરા  વડોદરા જૂથ-૧૦  વાલિયા  ભરૂચ જૂથ-૧૧  વાવ  સુરત જૂથ-૧૨  ગાંધીનગર  ગાંધીનગર જૂથ-૧૩  ઘંટેશ્વર  રાજકોટ જૂથ-૧૪  વલસાડ  વલસાડ જૂથ-૧૫  મહેસાણા  મહેસાણા જૂથ-૧૬  ભચાઉ  કચ્છ જૂથ-૧૭  જામનગર  જામનગર જૂથ-૧૮  કેવડિયા  નર્મદા જૂથ-૧૯  સોરઠ  જૂનાગઢ જૂથ-૨૦  વિરમગામ  અમદાવાદ જૂથ-૨૧  બાલાનીવાવ  અમરેલી મેટ્રોરેલ સુરક્ષા જૂથ  અમદાવાદ  અમદાવાદ ઉધ્યોગ સુરક્ષા જૂથ  જુનાગઢ  જુનાગઢ

 ભૂમિકા અને જવાબદારીઓ 
રાજ્ય અનામત પોલીસ દળની મુખ્ય ફરજો અને જવાબદારીઓ નીચે મુજબ છે:

 કાયદો અને વ્યવસ્થાની જાળવણી: કોમી રમખાણો, હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનો, અને અન્ય ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની પુનઃસ્થાપના કરવી.
 ચૂંટણી બંદોબસ્ત: વિધાનસભા અને લોકસભાની ચૂંટણીઓ દરમિયાન શાંતિપૂર્ણ અને નિષ્પક્ષ મતદાન સુનિશ્ચિત કરવું.
 આપત્તિ વ્યવસ્થાપન: પૂર, ધરતીકંપ, વાવાઝોડું જેવી કુદરતી આપત્તિઓ સમયે બચાવ અને રાહત કાર્યોમાં મદદ કરવી.
 મહત્વપૂર્ણ સ્થળોની સુરક્ષા: રાજ્યના મહત્વપૂર્ણ સ્થાપનો, ઔદ્યોગિક વિસ્તારો અને સંવેદનશીલ સ્થળોની સુરક્ષા કરવી.
 VIP સુરક્ષા: રાજ્યના અગ્રણી નેતાઓ અને મહાનુભાવોને સુરક્ષા પૂરી પાડવી.
 આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહી: જરૂર પડ્યે, આતંકવાદ વિરોધી ಕಾರ್ಯಾಚರಣામાં અન્ય સુરક્ષા એજન્સીઓને સહયોગ આપવો.

 ભરતી અને તાલીમ 
SRPF માં જોડાવા માટે ગુજરાત પોલીસ ભરતી બોર્ડ દ્વારા સમયાંતરે ભરતી પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે. ઉમેદવારોની પસંદગી શારીરિક કસોટી, લેખિત પરીક્ષા અને અન્ય માપદંડોના આધારે કરવામાં આવે છે.

પસંદગી પામેલા ઉમેદવારોને કઠોર અને સઘન તાલીમમાંથી પસાર થવું પડે છે. આ તાલીમમાં શારીરિક કવાયત, હથિયાર ચલાવવાની તાલીમ, કાયદાનું જ્ઞાન, ભીડ નિયંત્રણની પદ્ધતિઓ, અને માનસિક સજ્જતા જેવા વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. જૂનાગઢ જિલ્લાના સોરઠ ખાતે SRPF ની તાલીમ શાળા આવેલી છે. આ ઉપરાંત, રાજ્યના અન્ય પોલીસ તાલીમ કેન્દ્રોમાં પણ તાલીમ આપવામાં આવે છે.

 સંદર્ભો