આચારાંગ સૂત્ર

આચારાંગ સૂત્ર જૈન ધર્મનો સૌથી જૂનો અને સૌથી મહત્વનો ગ્રંથ છે. ગ્રંથના પ્રથમ પુસ્તકની રચના ઇ.સ.ની ૫થી ૪થી સદી પૂર્વે અને બીજા પુસ્તકની રચના ઇ.સ.ની ૪થી ૨જી સદી પૂર્વે થઈ હતી.Christopher Key Chapple (2008), Yoga and the Luminous: Patañjali's Spiritual Path to Freedom, p.45 આ ગ્રંથમાં ૨૪મા તીર્થંકર મહાવીર સ્વામીના ઉપદેશોનો સમાવેશ છે. આ ગ્રંથ જૈન ધર્મના પિસ્તાળીસ આગમોમાંના બાર અંગમાંથી પ્રથમ છે.

જૈન ધર્મના શ્વેતામ્બર સંપ્રદાય દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા આચાર્યાંગ સૂત્રના હાલના લખાણનું પુનઃસંકલન અને સંપાદન આચાર્ય દેવર્ધિગણી ક્ષમાશ્રમણ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આચાર્ય ક્ષમાશ્રમણે આશરે ઇસવીસન ૪૫૪માં વલભી ખાતે યોજાયેલી પરિષદનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. 

દિગંબરો જો કે ઉપલબ્ધ લખાણને ઓળખતા નથી, અને મૂળ લખાણને તેના મૂળ સ્વરૂપમાં ખોવાઈ ગયેલું માને છે. દિગંબરોનું લખાણ, મૂલાચાર મૂળ આચાર્યાંગ સૂત્ર પરથી ઉતરી આવ્યું હોવાનું મનાય છે અને તે દિગંબર સાધુના વર્તનની ચર્ચા કરે છે.

 પરિચય 
ભાષાકીય દૃષ્ટિએ આચારાંગ સૂત્ર સૌથી જૂનું આગમ છે, જે અર્ધમગધી પ્રાકૃતમાં લખાયેલું છે. સૂત્રમાં બે પુસ્તકો અથવા શ્રુતસ્કંધ છે. પહેલું પુસ્તક જૂનું ભાગ છે, જેમાં પાછળથી અન્ય ગ્રંથો ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. આ પુસ્તક સાધુ જીવનના આચરણ અને વર્તનનું વર્ણન કરે છે: ખોરાક, વાટકો, કપડાં, ચાલતી વખતે અને બોલતી વખતે આચરણ અને સાધુ-સાધ્વીઓ દ્વારા સંપત્તિનું નિયમન. આ પુસ્તક મહાન નાયક મહાવીરની તપસ્યા અને સાધુ જીવનનું પણ વર્ણન કરે છે.

બીજું પુસ્તક કુળ નામના ચાર વિભાગોમાં વહેંચાયેલું છે. મૂળરૂપે પાંચ કુળ હતા, પરંતુ પાંચમા નિસિહિયાગ્ગણને હવે એક અલગ કૃતિ તરીકે ગણવામાં આવે છે. પ્રથમ અને બીજા ભાગમાં તપસ્વીઓના આચરણ માટે નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.

 સંદર્ભો 

 સ્ત્રોતો 





 Illustrated SRI ACARANGA SUTRA (2 volumes), Ed. by Pravartaka Amar Muni, Shrichand Surana Saras, Eng. tr. by Surendra Bothra, Prakrit Gatha — Hindi exposition — English exposition and Appendices
 Ācārāṅgasūtra with Śīlāṅka’s commentary, in Muni Jambūvijaya (ed.). Ācārāṅgasūtram and Sūtrakṛtāṅgasūtram (re-edition of Āgamodaya Samiti edition), Delhi, 1978.

 બાહ્ય કડીઓ 

 હર્મન જેકોબી દ્વારા અનુવાદિત આચારાંગ સૂત્ર (ID૧)

શ્રેણી:અંગો (જૈન ધર્મ)
શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય