હિમવત

હિમવત (સંસ્કૃત: हिमवत्) એ હિંદુ ધર્મમાં હિમાલયના પર્વતોનું રૂપ છે. તે હિમાલયના સંરક્ષક દેવતા છે, અને મહાકાવ્ય મહાભારત અને અન્ય હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં તેનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.

 નામકરણ 
વિવિધ હિંદુ ધર્મગ્રંથોમાં હિમાલયના વ્યક્તિત્વનો અલગ-અલગ નામોથી ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે અને તેથી જ હિમવતને હિમવંત (સંસ્કૃત: हिमवन्त (બર્ફીલા)), હિમવાન (સંસ્કૃત: हिमवान्, (બરફના રાજા)) અને પર્વતેશ્વર (સંસ્કૃત: पर्वतेश्वर, પર્વતોના દેવતા) પણ કહેવામાં આવે છે.

 દંતકથા 

હિમવતે નદીઓની દેવી ગંગા તેમજ રાગિણી અને શિવની બીજી પત્ની પાર્વતીને જન્મ આપ્યો હતો. રામાયણ અનુસાર, તેમની પત્ની અને રાણી વૈદિક દેવી મૈનાવતી છે, જે મેરુ પર્વતની પુત્રી છે,Wilkins, p. 287  વિષ્ણુ પુરાણ જેવા કેટલાક અન્ય સ્ત્રોતો અનુસાર, સ્વધા અને તેના પતિ કવિની પુત્રી છે, જે પિતૃ વર્ગના સભ્ય છે.

શિવ પુરાણમાં હિમવત અને મેનાની વચ્ચેના લગ્નનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
દેવી ગીતાનો પવિત્ર ગ્રંથ, જે દેવી-ભાગવત પુરાણના સાતમા સ્કંધના છેલ્લા નવ અધ્યાયો (૩૧-૪૦)માં જોવા મળે છે, તે પાર્વતી અને તેમના પિતા હિમવત વચ્ચેનો સંવાદ છે. તેમાં દેવીના સાર્વત્રિક સ્વરૂપ, ઉપનિષદના મુખ્ય ગ્રંથો પર ધ્યાન, અષ્ટાંગ-યોગ, જ્ઞાન, કર્મ અને ભક્તિના યોગો, દેવીને સમર્પિત મંદિરોના સ્થાનો અને તેમની પૂજા સંબંધિત ધાર્મિક વિધિઓ વિશે વાત કરવામાં આવી છે.

તેમની કથાનો ઉલ્લેખ બ્રહ્માનંદ પુરાણ અને કેના ઉપનિષદમાં પણ જોવા મળે છે.Kena Upanisad, III.11-IV.3, cited in Müller and in Sarma, pp. xxix-xxx.

એક વખત હિમાલયના શિખરો પર હિમવતને પ્રસન્ન કરવા કૃષ્ણે તપસ્યા કરી હતી, જેના કારણે તેમના સૌથી મોટા પુત્ર પ્રદ્યુમ્નનો જન્મ તેમની પ્રિય પત્ની રુક્મિણીને ત્યાં થયો હતો.

 સંદર્ભ 


Dictionary of Hindu Lore and Legend () by Anna Dallapiccola.

શ્રેણી:હિંદુ દેવતા