શ્વેતનયના

શ્વેતનયના ચટકાકાર પક્ષીની એક નાની પ્રજાતિ છે. તે ભારતીય ઉપખંડ ખુલ્લા જંગલમાં નિવાસી સંવર્ધક છે. તેઓ નાના જૂથોમાં ચારો કરે છે, ફુલોનો રસ અને નાના જંતુઓ પર નભે છે. સ્પષ્ટ દેખાઈ આવતી આંખની આસપાસની સફેદ રંગની વીંટી અને એકંદરે પીળાશ પડતા ઉપલા ભાગોની મદદથી આ પંખીને સરળતાથી ઓળખી શકાય છે. આ શ્રેણી અગાઉ પૂર્વ તરફ દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયા સુધી વિસ્તરેલી હતી. તેમનું નામ તાજેતરમાં બદલવામાં આવ્યું હતું કારણ કે દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં ''ઝોસ્ટેરોપ્સ પાલ્પેબ્રોસસ'' અગાઉના સભ્યોને નવી પ્રજાતિ તરીકે ફરીથી વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી ભારતીય શ્વેતનયના આ પ્રજાતિ માટે વધુ ભૌગોલિક રીતે સચોટ શબ્દ બની હતી.

 વર્ગીકરણ 
બંગાળ વિસ્તારમાં એકત્રિત કરવામાં આવેલા નમૂનાના આધારે ડચ પ્રાણીશાસ્ત્રી કોએનરાડ જેકબ ટેમિન્કે ૧૮૨૪માં ભારતીય શ્વેતનયનાનું વર્ણન કર્યું હતું. તેમણે દ્વિપદી નામ સિલ્વિયા પાલ્પેબ્રોસા બનાવ્યું હતું. અંગ્રેજી અને વૈજ્ઞાનિક નામો આંખોની આસપાસ સફેદ પીછાઓની વિશિષ્ટ વીંટીનો સંદર્ભ આપે છે, જેમાં પેલ્પેબ્રોસસ એ "અગ્રણી પોપચાઓ માટે" નિયો-લેટિન છે, જે લેટિન શબ્દ "પેલ્પેબ્રા" "પોપચા" માંથી લેવામાં આવ્યો છે.

હ્યુમની શ્વેતનયના (ઝોસ્ટેરોપ્સ ઔરિવેન્ટર) અને સ્વિનહોની શ્વેતનયના (ઝોસ્ટરોપ્સ જાપોનિકસ) રજૂઆત સાથે ટેક્સાના પુનર્ગઠન બાદ ભૌગોલિક શ્રેણીને વધુ સચોટ રીતે પ્રતિબિંબિત કરવા માટે આ પ્રજાતિનું અંગ્રેજી નામ "ઓરિએન્ટલ શ્વેતનયના" થી બદલીને "ભારતીય શ્વેતનયના" કરવામાં આવ્યું હતું.

 વર્ણન 
આ પક્ષી નાનું (લગભગ ૮-૯ સે. મી. લાંબુ) છે, જેમાં ઓલિવના પીળાશ પડતા ઉપરના ભાગો, આંખ ફરતી સફેદ વીંટી, પીળું ગળું અને પુછડી નિચેનો ભાગ પણ પીળો છે. પેટ સફેદ-ભૂખરા રંગનું હોય છે, પરંતુ કેટલીક પેટાજાતિઓમાં પીળું હોઈ શકે છે. નર અને માદાા દેખાવમાં એકસરખા હોય છે. આ પ્રજાતિ ગુજરાતમાં વ્યાપક છે.

 વર્તણૂક 
આ શ્વેતનયના મિલનસાર હોય છે, જે ટોળાં બનાવે છે જે માત્ર સંવર્ધનની મોસમના આગમન પર અલગ પડે છે. તેઓ અત્યંત વૃક્ષવાસી છે અને ભાગ્યે જ જમીન પર ઊતરી આવે છે. સંવર્ધનની મોસમ ફેબ્રુઆરીથી સપ્ટેમ્બર છે, પરંતુ એપ્રિલ એ સંવર્ધનની ટોચની મોસમ છે અને સઘન કપ માળો એક શાખાના કાંટો પર ઝૂલાની જેમ મૂકવામાં આવે છે. માળો કારોળીયાના ઝાળા, પીછા અને છોડના રેસામાંથી બનેલો હોય છે. માળો લગભગ ૪ દિવસમાં બને છે, અને એમાં બે નિસ્તેજ વાદળી ઇંડા એકબીજાથી થોડા આગળપાછળના દિવસોમાં મુકવામાં આવે છે. ઇંડા લગભગ ૧૦ દિવસમાં સેવાઈ રહે છે. નર અને માદા બન્ને બચ્ચાઓને ઉછેરવાની કાળજી લે છે, જે લગભગ ૧૦ દિવસમાં ઉછરે છે.
મુખ્યત્વે જંતુભક્ષી હોવા છતાં, ભારતીય શ્વેતનયના ફુલોના રસ અને વિવિધ પ્રકારના ફળો પણ ખાતા જોવા મળે છે.

તેઓ ઘાસચારો કરતી વખતે વારંવાર ગીતગાન કરે છે, અને સામાન્ય સંપર્કમાટેનો અવાજ નરમ અનુનાસિક ચીર છે. તેઓ જ્યારે ફૂલોના જંતુઓ (જેમ કે થ્રિપ્સ અને સંભવતઃ ફુલોનો રસ (પ્રશ્નાર્થ) માટે તેમની મુલાકાત લે છે ત્યારે તેઓ ફૂલોને પરાગાધાન કરે છે. કપાળને કેટલીકવાર પરાગરજ દ્વારા રંગીન બની જતુ જોવા મળે છે, જે ક્યારેક આ પક્ષીની ખોટી ઓળખ તરફ દોરી જાય છે. તેઓ પાંદડા પર સંચિત ઝાકળમાં સ્નાન કરતા જોવા મળ્યા છે. 

 ગેલેરી 

 સંદર્ભો 

 બાહ્ય કડીઓ 

 ઓરિએન્ટલ વ્હાઇટ-આઈ વીડિયો, ફોટા અને અવાજો ઈન્ટરનેટ બર્ડ કલેક્શન પર છે.

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:ચટકાકાર વર્ગના પક્ષી