લલિતા પવાર

લલિતા પવાર (૧૮ એપ્રિલ ૧૯૧૬-૨૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮) એક સફળ ભારતીય અભિનેત્રી હતા, જેઓ પાછળથી એક ચરિત્ર અભિનેત્રી તરીકે પ્રખ્યાત થયા હતા. તેમણે  હિન્દી, મરાઠી અને ગુજરાતી સિનેમા મળીને ૭૦૦ થી વધુ ફિલ્મોમાં અભિનય આપ્યો. તેમણે ૭૦ વર્ષથી વધુની સૌથી લાંબી અભિનય કારકિર્દીનો ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. પવારને કોમેડી-ડ્રામા અનાડી માં તેમના અભિનય માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો ફિલ્મફેર મળવ્યો હતો. તેમણે ભાલાજી પેંઢારકર દ્વારા નિર્મિત નેતાજી પાલકર (૧૯૩૮), ન્યૂ હાના પિક્ચર્સની સંત દામાજી, વી. એસ. ખાંડેકર દ્વારા લિખિત નવયુગ ચિત્રપટની અમૃત અને છાયા ફિલ્મ્સની ગોરા કુંભાર જેવી સફળ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો. તેઓની અન્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ : અનાડી (૧૯૫૯), શ્રી ૪૨૦ અને મિસ્ટર એન્ડ મિસિસ ૫૫ ફિલ્મોમાં અને રામાનંદ સાગરની ટેલિવિઝન મહાકાવ્ય માલિકા રામાયણ મંથરા તરીકેની હતી.

 જીવનચરિત્ર 
તેમનો જન્મ ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૧૬ના દિવસે અંબા લક્ષ્મણ રાવ સાગુન તરીકે નાસિકના યેવલાના એક રૂઢિચુસ્ત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા લક્ષ્મણ રાવ શગુન રેશમ અને સુતરાઉ ચીજવસ્તુઓના સમૃદ્ધ વેપારી હતા. તેમણે નવ વર્ષની ઉંમરે ફિલ્મ રાજા હરિશ્ચંદ્ર (૧૯૨૮) માં અભિનય કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી અને બાદમાં સાત દાયકા સુધી એટલે કે તેમના જીવનના અંત સુધી ચાલેલી કારકિર્દી દરમ્યાન તેમણે મૂંગી ફિલ્મોથી શરૂ કરી અને ૧૯૪૦થી શરૂ થયેલી બોલતી ફિલ્મોમાં મુખ્ય ભૂમિકાઓ ભજવી હતી.

તેમણે કૈલાશ (૧૯૩૨) નામની એક મૂંગી ફિલ્મમાં સહ-નિર્માર્તિ હતા અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. બાદમાં ૧૯૩૮માં બીજી ફિલ્મ દુનિયા ક્યા હૈ નિર્માણ કર્યું હતું, જે એક બોલતી ફિલ્મ હતી.
૧૯૪૨માં ફિલ્મ 'જંગ-એ-આઝાદી'ના એક દ્રશ્યના ભાગરૂપે અભિનેતા માસ્ટર ભગવાને તેમને સખત થપ્પડ મારવાની હતી. એક નવા અભિનેતા હોવાને કારણે, તેમણે આકસ્મિક રીતે તેમને ખૂબ જ જોરથી થપ્પડ મારી હતી, જેના પરિણામે ચહેરાનો લકવો અને ડાબી આંખની નસ ફાટી ગઈ હતી. ત્રણ વર્ષની સારવાર પછી, તેમની ડાબી આંખમાં ખામી આવી ગઈ હતી, તેથી તેમણે મુખ્ય ભૂમિકાઓ છોડી દેવી પડી હતી, અને ચરિત્ર ભૂમિકાઓ તરફ વળવું પડ્યું હતું, આ ભૂમિકાઓ કરી તેમણે આગળ જતા  જીવનમાં ઘણી ખ્યાતિ મેળવી હતી.તેમણે પૈડી જયરામ, ત્રિલોક કપૂર, ગજાનન જાગીરદાર વગેરે જેવા યુગના ટોચના નાયકો સાથે પણ મુખ્ય અભિનેત્રીની ભૂમિકા ભજવી હતી.

તેઓ ખાસ કરીને માતાની ,પ્રભાવી મહિલાના પાત્રો અથવા સાસુની ભૂમિકા ભજવવા માટે જાણીતા હતા. તેમણે રાજ કપૂર સાથે 'અનાડી' (૧૯૫૯) માં કડક પણ દયાળુ શ્રીમતી એલ. ડીસૂઝાની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી. આ ફિલ્મમાં ઋષિકેશ મુખર્જીના નિર્દેશન હેઠળ, તેમણે તેમનું  ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન આપ્યું, જેના માટે તેમને ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો એવોર્ડ મળ્યો. આ ઉપરાંત, પ્રોફેસર (૧૯૬૨) અને રામાનંદ સાગર ટેલિવિઝન માલિકા રામાયણમાં કપટી કુબડિયા મંથરા ની ભૂમિકા ભજવી. ૧૯૬૧માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને ભારતીય સિનેમાની પ્રથમ મહિલા તરીકે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

 અંગત જીવન 
તેમના પ્રથમ લગ્ન ગણપતરાવ પવાર સાથે થયા હતા. તેમની નાની બહેન પતિના આડા સંબંધોની જાણ થતા આ લગ્નનો અંત્ આવ્યો. બાદમાં તેમણે બોમ્બેના અંબિકા સ્ટુડિયોના ફિલ્મ નિર્માતા રાજપ્રકાશ ગુપ્તા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમનો પુત્ર જય પવાર નિર્માતા બન્યો અને મંઝિલ જેવી ફિલ્મોમાં તેમની સાથે કામ કર્યું. જય પવારને ૨ પુત્રો સંજય પવાર અને મનોજ પવાર હતા. તેઓ અને તેમના પતિ તેમના પુત્ર સંજય પવાર અને પ્રપૌત્રીઓ અનુષ્કા અને આન્યા પવાર સાથે મુંબઈના જુહુમાં રહેતા હતા. ૨૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮ના રોજ પુણેના ઔંધમાં તેમનું અવસાન થયું, તેઓ મોંના કેન્સરને કારણે થોડા સમય માટે ત્યાં રહી રહ્યા હતા.

 પસંદ કરેલ ફિલ્મોગ્રાફી 
વર્ષફિલ્મપાત્ર1941અમૃતસીતા 1944રામ શાસ્ત્રીઆનંદીબાઈ (પેશ્વા રઘુનાથરાવ પત્ની) 1950દહેજશ્રીમતી બિહારીલાલ (સૂરજની માતા) 1951અમર ગીતવિતાબાઇ1952દાગશંકર (દિલીપ કુમાર માતા) પાર્ચેનબડી રાની1955શ્રી ૪૨૦ગંગા માઈશ્રી અને શ્રીમતી ૫૫અનિતાની કાકી સીતા દેવી1957નૌ દો ગ્યારાહ1958પરવરિશઠાકુરૈન રુક્મણી સિંહ
નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ1959અનાડીશ્રીમતી એલ. ડીસૂસા
જીત્યો-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટેનો ફિલ્મફેર એવોર્ડસુજાતાગિરિબાલા, બુઆજી/કાકી1960ઝુમરૂઝુમરુની માતા
જિસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ (૧૯૬૦) આંચલરામુની માતા
નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ1961જંગલીશેખરની માતાહમ દોનોમેજરની માતાસંપૂર્ણ રામાયણમંથરામેમદીદી1962પ્રોફેસરસીતા દેવી વર્મા
નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડબનારસી ઠગ1963બ્લફ માસ્ટરસેહરાઅંગારાની માતાગ્રેહસ્તીહરીશ ખન્નાની બહેનઘર બસાકે દેખોશ્રીમતી શાંતા મેહરા1964શરાબીકોહરામા ડો.
નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ1966ફૂલ ઔર પત્થરશ્રીમતી જીવન રામલવ ઈન ટોકિયોગાયત્રી દેવીખાનદાનફુફી1967બૂન્દ જો બન ગઈ મોતીશેફાલીની માતાનૂર જહાં1968આંખેમેડમ/નકલી કાકીનીલ કમલઠાકુરૈનઆબરૂશ્રીમતી વર્માતીન બહુરાનિયાસીતાની માતા1969મેરી ભાબીગંગાજળી1970આનંદમેટ્રનપુષ્પાંજલીરાણી સાહિબાગોપીલીલાવતી દેવીદર્પનદાદિમા1971જ્વાલા1972ગાંવ હમારા શહર તુમ્હારાલાજવંતી પાંડેબોમ્બેથી ગોવાકાશીબાઈ1974હમ્રાહીનયા દિન નઈ રાતમાનસિક હોસ્પિટલ દર્દી (મહેમાન કલાકાર) દૂસરા સીતાખેલ ખેલ મેઈન 'x1976આજ કા યે ઘરશ્રીમતી શાંતિ દીનાનાથતપસ્યાનીશ્રીમતી વર્મા1977જય વિજયનંદિનીપ્રાર્થનાચિતઆઈનાજાનકી1979મંઝિલશ્રીમતી ચંદ્ર (અજયની માતા) 1980યારાનામાતાકાલી ઘાટાઅંબુ, હાઉસ કીપરફિર વહી રાતહોસ્ટેલ વોર્ડનસૌ દિન સાસ કેભવાની દેવી (પ્રકાશની માતા) 1981નસીબશ્રીમતી ગોમ્સ1982અપના બના લોમૌસી1983એક દિન બહુ કાકલાવતી1986પ્યાર કે દો પાલઘર સંસારસત્યનારાયણની માતા1987વતન કે રખવાલેરાધાની માતાની દાદીઉત્તર દક્ષિણ1988ઝાલ્ઝાલાશીલાની માતાશેરનીવૃદ્ધ મહિલા તેના પુત્રને શોધી રહી છેપ્યાસી આત્મા1989બહુરાની1992મુસ્કુરાહટલોન્ડ્રી લેડી1997ભાઈ.

 ટેલિવિઝન 
વર્ષબતાવોભૂમિકાચેનલસંદર્ભો1987રામાયણમંથરાડીડી નેશનલ

 ૧૯૬૦: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટેનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ-અનારી 
 ૧૯૬૧: સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર-અભિનય Sangeet Natak Akademi Award - Acting  Official listing at Sangeet Natak Akademi Official website.

 સંદર્ભો 

 બાહ્ય કડીઓ 


 Lalita Pawarપરબોલિવૂડ હંગામા
 પડદા પર લૈતા પવારને શ્રદ્ધાંજલિસ્ક્રીન
 લિવિંગ ધ રોલ-લલિતા પવાર ધ હિન્દુ
 છેલ્લા દિવસોમાં લલિતા પવાર સાથે મુલાકાત cineplot.com
શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
શ્રેણી:૧૯૯૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૧૬માં જન્મ