પદ્માવતી (જૈન ધર્મ)

પદ્માવતીએ ૨૩મા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથના રક્ષણાત્મક દેવી અથવા શાસનદેવી છે, જે શ્વેતાંબર પરંપરામાં પાર્શ્વયક્ષ અને દિગંબર પરંપરામાં ધરણેન્દ્રની સાથે જોવા મળે છે. તેઓ પાર્શ્વનાથના યક્ષિણી (સહાયક દેવી) છે.

 જૈન જીવનચરિત્ર 
તાપસ કામથ એક નાગ અને નાગણની જોડીને લાકડામાં બાળતો હતો જેને પાર્શ્વનાથે બચાવી લીધી હતી. તેમના મૃત્યુ પછી તેઓ ઇન્દ્ર (ખાસ કરીને ધરણેન્દ્ર) અને પદ્માવતી (સાશન દેવીથી અલગ) તરીકે પુનર્જન્મ પામ્યા હતાં. જૈન પરંપરા અનુસાર, પદ્માવતી અને તેમના પતિ ધરણેન્દ્રએ ભગવાન પાર્શ્વનાથને જ્યારે મેઘમાલી દ્વારા હેરાન કરવામાં આવ્યા ત્યારે તેમની રક્ષા કરી હતી. પદ્માવતીને પાર્શ્વનાથે બચાવ્યાં પછી તેઓ એક યક્ષી તરીકે શક્તિશાળી દેવી બન્યાં અને અન્ય સર્પ દેવી વૈરોત્યાને પાછળ છોડી દીધાં.

 વારસો 
 પૂજા 
અંબિકા અને ચક્રેશ્વરી સાથે દેવી પદ્માવતીને આદરણીય દેવીઓ તરીકે માનવામાં આવે છે અને તીર્થંકરો સાથે જૈનો દ્વારા પૂજા કરવામાં આવે છે. અંબિકા અને પદ્માવતી તાંત્રિક વિધિ સાથે સંકળાયેલા છે. પદ્માવતી અને ધરનેન્દ્ર બંને વિશેષ રીતે શક્તિશાળી મધ્યસ્થી દેવતાઓ તરીકે પૂજનીય છે. આ તાંત્રિક સંસ્કારોમાં યંત્ર-વિધિ, પીઠ-સ્થાપના અને મંત્ર-પૂજાનો સમાવેશ થાય છે. દરેક સપ્તાહનો શુક્રવાર ખાસ કરીને દેવીની પૂજા કરવાનો દિવસ છે.

 સાહિત્યમાં 
 ૧૨મી સદીમાં મલ્લિસેન દ્વારા લખાયેલ ભૈરવ-પદ્માવતી-કલ્પ એ પદ્માવતીની પૂજા માટે તાંત્રિક લખાણ છે. આ લખાણમાં પદ્માવતી સાથે જોડાયેલા સંસ્કારોની ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જેમ કે, સ્તંભ, વાસ્ય, અકારસન, નિમિત્ત-જ્ઞાન, ગરુડ તંત્ર વગેરે
 અદભૂત-પદ્માવતી-કલ્પ એ શ્વેતાંબર ગ્રંથ છે જે ૧૨મી સદીના શ્રી ચંદ્ર સૂરી દ્વારા રચિત છે.
 શ્વેતાંબર વિદ્વાન પાર્શ્વદેવ ગાની દ્વારા રચિત પદ્માવતી-અસ્તક વિવિધ તાંત્રિક સંસ્કારોનું ભાષ્ય છે.
 જીનપ્રભસૂરી દ્વારા રચિત પદ્માવતી-કટુસાદિકા.
 પદ્માવતી-પૂજનામ, પદ્માવતી-સ્ત્રોતા, પદ્માવતી-સહસ્ર-નામ-સ્ત્રોતા, રક્ત-પદ્માવતી-કલ્પ એ પદ્માવતીને સમર્પિત તાંત્રિક ગ્રંથ છે.

 ચિત્રણ 
તેમના માથાને સાપનું છત્ર ઢાંકે છે, અને તેઓ કમળના ફૂલ પર બેસે છે. ઘણીવાર ભગવાન પાર્શ્વનાથની એક નાની છબી તેમના મુગટમાં મૂકવામાં આવે છે. તેણીને ચાર હથિયારો સાથે દર્શાવવામાં આવી શકે છે, જેમાં ફંદો અને ગુલાબ (જપ માલા), હાથીનો બડો, કમળ અને ફળ છે. પદ્માવતી અંબિકા અને ધરણેન્દ્રની યક્ષ-યક્ષી જોડી શિલ્પો ગોમુખા - ચક્રેશ્વરી અને સર્વાહનભૂતિ- અંબિકા સાથે સૌથી વધુ પ્રિય છે.

 સંદર્ભ 
 નોંધ 

 સ્ત્રોત 











શ્રેણી:જૈન ધર્મ