લખન-જો-દડો

લખન-જો-દડો એક પુરાતત્વીય સ્થળ છે અને સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના સૌથી મોટા શહેરોમાંનું એક છે. તે આધુનિક શહેર સુક્કુરની બહારના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં સ્થિત છે અને તેના સમકાલીન યુગના બીજા મુખ્ય શહેર, મોહેં-જો-દડોથી માત્ર ૭૫ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. તે ૩૦૦ હેક્ટરથી વધુ વિસ્તારને આવરી લે છે. તે પ્રાચીન સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિની સૌથી મોટી વસાહતોમાંની એક હતી, અને વિશ્વના સૌથી પ્રાચીન મુખ્ય શહેરોમાંનું એક હતું, જે પ્રાચીન ઇજિપ્ત, મેસોપોટેમિયા, મિનોઅન ક્રેટ અને નોર્ટ ચીકોની સંસ્કૃતિઓ સાથે સમકાલીન હતું.Mohenjo-Daro (archaeological site, Pakistan) on Encyclopedia Britannica website Retrieved 25 November 2019

 ખોદકામ 
સિંધુ નદીના જમણા કાંઠે સુક્કુર જિલ્લામાં (મોહેં-જો-દડોથી માત્ર ૭૫ કિમી દૂર) સ્થિત આ સ્થળ સૌપ્રથમ ૧૯૮૫માં ખૈરપુર યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર કાસિદ મલ્લાહ અને તેમની ટીમ દ્વારા શોધી કાઢવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૦૬માં શાહ અબ્દુલ લતીફ યુનિવર્સિટીના પુરાતત્વવિદો અને વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા તેનું ખોદકામ કરવામાં આવ્યું હતું.

૧૯૯૬ અને ૨૦૦૦ દરમિયાન સિંધ યુનિવર્સિટીના પ્રો. મુહમ્મદ મુખ્તિયાર કાઝી દ્વારા પણ ખોદકામ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.  ડો. માર્ક કેનોયરના જણાવ્યા અનુસાર, તે ૩૦૦ હેક્ટરથી વધુ વિસ્તારને આવરી લે છે, જે મોહેં-જો-દડો (૨૫૦ હેક્ટર) જેટલું મોટું છે અને તે સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિનું બીજું સૌથી મોટું શહેર હતું.The Archaeology of Indus Urbanism: Comparing Mohenjo Daro, Harappa and Dholavira: Lecture by JM Kenoyer

 ઐતિહાસિક મહત્વ 
લખન-જો-દડો સુક્કુર નજીક આવેલું છે. આ સ્થળ પરથી મળી આવેલા ભૌતિક સાંસ્કૃતિક અવશેષો સૂચવે છે કે તે પરિપક્વ હડપ્પા સમયગાળા પહેલાનું છે. તે એક ટેકરાના રૂપમાં એક વિશાળ વિસ્તારને આવરી લે છે.

૧૯૯૭માં સિંધમાં ઇટાલિયન પુરાતત્વીય મિશન દ્વારા ટેકરા "C"ના ખોદકામના ટ્રાયલ ટ્રેન્ચમાંથી એકત્રિત કરાયેલા કોલસાના નમૂના તેમજ તે જ મિશનમાંથી મળી આવેલી કાંસાની મૂર્તિમાંથી મેળવેલ રેડિયો કાર્બન તારીખ, તે સ્થળના આ ભાગના સમયની પુષ્ટિ કરે છે.

તે પ્રાચીન સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના સૌથી મોટા શહેરોમાંનું એક હતું, જેને હડપ્પા સભ્યતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જેનો વિકાસ પ્રાગૈતિહાસિક સિંધુ સંસ્કૃતિમાંથી આશરે ઇ.સ.પૂ ૩૦૦૦માં થયો હતો. તેના ચરમ સમયમાં, સિંધુ સભ્યતા હાલના પાકિસ્તાન અને ઉત્તર ભારતનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ફેલાવી હતી, જે પશ્ચિમમાં ઈરાની સરહદ સુધી, દક્ષિણમાં ભારતમાં ગુજરાત સુધી અને ઉત્તરમાં બેક્ટ્રીયામાં એક ચોકી સુધી વિસ્તરેલી હતી, જેમાં હડપ્પા, મોહેંજો-દડો, લોથલ, કાલીબંગન, ધોળાવીરા અને રાખીગઢી મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રો હતા.

 આ પણ જુઓ 
 મોહેં-જો-દડો
 ચન્હુ-જો-દડો

 સંદર્ભ 

શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો