સૂત્રકૃતાંગ

સૂત્રકૃતાંગ જૈન ધર્મના શ્વેતાંબર પંથના આગમોનાં ૧૨ મુખ્ય અંગોમાંથી બીજો અંગ છે. શ્વેતાંબર પરંપરા અનુસાર, તેને ગાંધાર સુધર્માસ્વામીએ અર્ધમાગધી પ્રાકૃતમાં લખ્યું હતું. લખાણ બે મુખ્ય ભાગોમાં છેઃ પ્રથમ શ્લોકમાં અને બીજું ગદ્યમાં. તે વર્ણન તથા પ્રશ્નોત્તરીની તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને લખવામાં આવે છે. પ્રકરણોની શરૂઆત સુધર્માસ્વામીએ તેમના મુખ્ય શિષ્ય જંબુસ્વામીને વિવિધ સિદ્ધાંતો સમજાવીને અને તેમના પ્રશ્નોના જવાબ આપીને કરી છે.

સાગરમાલ જૈનના જણાવ્યા અનુસાર, આ લખાણ ઇ. સ. પૂર્વે ચોથી-ત્રીજી સદીનું છે. પરંતુ જોહાન્સ બ્રોનખોર્સ્ટ દલીલ કરે છે કે આ લખાણમાં સમાવિષ્ટ બૌદ્ધ સામગ્રીને કારણે, તે ઇ. સ પૂર્વે બીજી સદીનું હોઈ શકે છે.

 વર્ણન 
આ આગમ અહિંસા અને જૈન તત્વજ્ઞાનનું વર્ણન કરે છે. તેમજ તે ક્રિયાવાદ, અક્રિયાવાદ, અજ્ઞાનવાદ અને વિનયવાદ જેવા અન્ય ધાર્મિક સિદ્ધાંતોના ખંડનનું વર્ણન કરે છે. આ આગમનું સંસ્કૃત ભાષ્ય નવમી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં થઈ ગયેલા સિલંકા દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. આ આગમ બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે જેમાં અનુક્રમે ૧૬ વ્યાખ્યાનો અને ૭ વ્યાખ્યાનો છે. નીચે મુજબના વિવિધ વિષયો આવરી લેવામાં આવ્યા છે:

 જૈન સિદ્ધાંત-બંધનના કારણો, નરકનું વર્ણન, કર્મોનો નાશ વગેરે.
 સાધુઓનું આચરણ-આદેશો અને પ્રતિબંધો, મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો, સ્ત્રીઓની લાલચ ટાળવી વગેરે.
 વારસાગત સિદ્ધાંતો અને ભૂલો-ભૌતિકવાદીઓ, જીવલેણવાદીઓ અને અન્ય ખોટી માન્યતાઓ

 સૂત્રકૃતાંગ સૂત્રમાંથી અવતરણો 

 નિયતિ પર 
શ્લોક ૩૦ નિયતિ પર પ્રચલિત દ્રષ્ટિકોણ જાહેર કરે છેઃ "કેટલાક માને છે કે વ્યક્તિ જે પણ પીડા અને આનંદ ઉત્પન્ન કરે છે તે તેમના પોતાના કાર્યો અથવા ઇચ્છાઓનું પરિણામ નથી અથવા અન્યને કારણે નથી, પરંતુ પોતાની નિયતિને કારણે છે". શ્લોક ૩૧ માં આ માન્યતા દૂર કરવામાં આવી છેઃ "જે લોકો આ રીતે બડાઈ મારે છે તેઓ પોતાને વિદ્વાન જાહેર કરતાં મૂર્ખ છે, કારણ કે તેઓ જાણતા નથી કે તમામ સુખ અથવા દુઃખ (અથવા જે કંઈ પણ થાય છે) માત્ર નિયતિને લીધે જ નથી પરંતુ તે નિયતિ અને નિયતિ સિવાયના પરિબળોને કારણે પણ છે".

 સ્ત્રીઓ સાથે સાધુઓના વર્તન પર 
પ્રસંગોપાત એક સ્ત્રી તેને [સાધુને] આરામદાયક સોફા અથવા પથારીમાં લલચાવશે. પરંતુ તેણે જાણવું જોઈએ કે આ વસ્તુઓ વિવિધ વેશ હેઠળ ફાંસો છે. તેણે તેમની તરફ ન જોવું જોઈએ, ન તો તેણે કોઈ પણ અવિવેકી બાબત માટે સંમતિ આપવી જોઈએ, ન જ તેમની સાથે ચાલવું જોઈએ-આમ તે પોતાની જાતને સારી રીતે બચાવશે. એક સાધુને આમંત્રણ આપીને અને તેનો વિશ્વાસ જીતીને, તેઓ પોતાને તેને અર્પણ કરે છે. પણ તેણે આ લાલચોનું તેમના વિવિધ સ્વરૂપો જાણવું જોઈએ અને તેમાંથી બહાર નીકળવું જોઈએ. 4.3-6

 ટિપ્પણીઓ 

 સૂત્રકૃતાંગ નિર્યુક્તિ 
 જિનદાસગણી દ્વારા સૂત્રકૃત્તાંગચૂર્ણિ 
 શીલંકાચાર્ય દ્વારા ટીકા 
 હર્ષકુલાગણી દ્વારા દીપિકા 
 સાધુરંગ દ્વારા દીપિકા 
 સૂત્રકૃતાંગ વર્તિકા 
 સૂત્રકૃતાંગ બાલાવબોધ 

 અંગ્રેજી અનુવાદો 

 જેકોબી, હર્મન (૧૮૯૫). જૈન સૂત્રો, ભાગ ૨.

 સંદર્ભો 

 સ્ત્રોતો 



 બાહ્ય કડીઓ 

 સૂત્રકૃતાંગ લખાણ (૧૮૯૫ અંગ્રેજી અનુવાદ)
શ્રેણી:જૈન ગ્રંથો
શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય
શ્રેણી:અંગો (જૈન ધર્મ)