ચઉપ્પન્નમહાપુરિસચરિયં

ચઉપ્પન્નમહાપુરિસચરિયં પ્રાકૃત ભાષાનો એક બૃહદ ગ્રંથ છે જેમાં જૈન ધર્મના શલાકાપુરુષોના સમુદિત ચરિત્રનું પ્રથમ વાર વર્ણન થયું છે. આ ગ્રંથની રચના નિર્વૃતિકુળના આચાર્ય માનદેવસૂરિના શિષ્ય વિમલમતિ શીલાચાર્ય અથવા શીલાંકાચાર્યે ઇ.સ. ૮૬૮માં કરી હતી. 

 લેખન 

 લેખક 
આ ગ્રંથના રચયિતા નિર્વૃત્તિકુળના આચાર્ય માનદેવસૂરિશિષ્ય વિમલમતિ શીલાચાર્ય અથવા શીલાંકાચાર્ય હતા; જે સમકાલીન તત્વાદિત્ય શીલાચાર્યથી અલગ હતા. બૃહટ્ટિપ્પનિકા અનુસાર રચના ઈ. સ. ૮૬૮માં આ ગ્રંથની રચના થઈ હતી.

 હસ્તપ્રતો અને પ્રકાશન 
આ ગ્રંથની બે મહત્વપૂર્ણ હસ્તપ્રતો મળી છે:

 જેસલમેરની હસ્તપ્રત: જેસલમેરના બડાભંડારમાં સંગ્રહિત તાડપત્રની હસ્તપ્રત, જે ઈ. સ. ૧૧૭૦માં લખાયેલી છે અને તેમાં ૩૨૪ પત્રો છે.
 અમદાવાદની હસ્તપ્રત: વિજયનેમિસૂરીશ્વરજી શાસ્ત્રસંગ્રહની તાડપત્રની હસ્તપ્રત, જે ઈ. સ. ૧૨૬૯માં લખાયેલી છે અને તેમાં ૩૭૬ પત્રો છે.

આ બંને હસ્તપ્રતોને આધારે પં. અમૃતલાલ મોહનલાલ ભોજકે સંપાદન કરી પ્રાકૃત ગ્રંથ પરિષદના ગ્રંથાંક ૩ તરીકે ઈ. સ. ૧૯૬૧માં પ્રકાશિત કર્યું હતું.

 વિષયવસ્તુ 
ગ્રંથમાં કુલ ૫૪ મહાપુરુષોનાં ચરિત્રો સમાવિષ્ટ છે: ૨૪ તીર્થંકરો, ૧૨ ચક્રવર્તીઓ, ૯ વાસુદેવો, અને ૯ બલદેવો. શાંતિનાથ, કુંથુનાથ તથા અરનાથ એ ત્રણ તીર્થંકર ચક્રવર્તી પણ હોવાથી વાસ્તવમાં ૫૧ જીવનવૃત્તાંતો થાય છે. પિતા-પુત્ર અને અગ્રજ-અનુજનાં વૃત્તાંતો ભેગાં હોવાથી વસ્તુતઃ ૪૦ ચરિત્રો જ છે. આમાંથી ૨૧ કથાનકો અતિસંક્ષિપ્ત છે, જ્યારે બાકીના ૧૯ ચરિત્રો વિવિધ કારણો જેવાં કે પૂર્વભવવર્ણન, શુભાશુભકર્મવિપાક-ઉપદેશ, પ્રસંગ-વિસ્તાર, અવાન્તરકથાવિસ્તાર, અને કર્મબન્ધ અને દેવનરકગતિ વિષે ઉપદેશના લીધે વિસ્તૃત બન્યાં છે.

 આ પણ જુઓ 

 કહાવલી, અન્ય જૈન ગ્રંથ જેમાં તીર્થંકરો, ભાવિ તીર્થંકરો, અને જૈન ધર્મના નાયકોનું વર્ણન થયું છે

 સંદર્ભો 

શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય
શ્રેણી:જૈન ગ્રંથો