બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય

બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય એ બાંગ્લાદેશની સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક કલાકૃતિઓનો રાષ્ટ્રીય ભંડાર છે, જે ઢાકાના શાહબાગ વિસ્તારમાં સ્થિત છે. તેની સ્થાપના ૨૦ માર્ચ, ૧૯૧૩ના રોજ ઢાકા સંગ્રહાલયના નામથી કરવામાં આવી હતી અને ૭ ઓગસ્ટ, ૧૯૧૩ના રોજ તેનું ઔપચારિક ઉદ્‌ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. ૩૭૯ વસ્તુઓના પ્રારંભિક સંગ્રહ સાથે, તે ૨૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૧૪ના રોજ જાહેર જનતા માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૭૧માં બાંગ્લાદેશની સ્વતંત્રતા પછી, સંસ્થાને બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયના નામથી પુનર્ગઠિત કરવામાં આવી, જેમાં ભૂતપૂર્વ ઢાકા સંગ્રહાલયના વિવિધ ભાગોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો, અને ૧૯૮૩માં તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં ઔપચારિક રીતે ઉદ્‌ઘાટન કરવામાં આવ્યું. સંગ્રહાલયમાં નૃવંશશાસ્ત્ર અને સુશોભન કલા, ઇતિહાસ અને શાસ્ત્રીય કલા, કુદરતી ઇતિહાસ અને વિશ્વ સભ્યતાના વિભાગો છે. પ્રાગૈતિહાસિક યુગથી લઈને સમકાલીન ઇતિહાસ સુધીની કલાકૃતિઓ અહીં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી છે, જેમાં ૫૦,૦૦૦થી વધુ પ્રાચીન અને મધ્યયુગીન સિક્કાઓ, ગાંધાર કાળના બૌદ્ધ શિલ્પો અને ૧૯૭૧ના મુક્તિ યુદ્ધ સંબંધિત પ્રદર્શનોનો સમાવેશ થાય છે.


 ઇતિહાસ 

૧૮૫૫માં, એશિયાટિક સોસાયટી ઓફ બંગાળે ઢાકામાં એક સંગ્રહાલય સ્થાપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, પરંતુ લોજિસ્ટિક (સુપ્રચાલન તંત્ર) મર્યાદાઓને કારણે તે મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું. બાદમાં, ૧૯૦૭માં, આ પહેલ ઢાકાના ઉચ્ચ વર્ગમાં ફરી ઉભરી આવી. આ પછી, ૨૦ માર્ચ, ૧૯૧૩ ના રોજ, અવિભાજિત બંગાળ સરકાર દ્વારા ઢાકા મ્યુઝિયમની ઔપચારિક સ્થાપના કરવામાં આવી. તે શરૂઆતમાં જૂના સચિવાલય મકાન (બાદમાં ઢાકા મેડિકલ કોલેજ હોસ્પિટલનો ભાગ) ના એક રૂમમાં સ્થિત હતું. આ સંસ્થાને ઢાકાના રહેવાસીઓ તરફથી લગભગ ૧૦,૦૦૦ રૂપિયાનો ફાળો અને ૨,૦૦૦ રૂપિયાના પ્રારંભિક સરકારી અનુદાન દ્વારા ટેકો આપવામાં આવતો હતો. ૭ ઓગસ્ટ, ૧૯૧૩ના રોજ, બંગાળના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર, લોર્ડ થોમસ ડેવિડ ગિબ્સન કાર્માઇકલ દ્વારા સ્થાનિક મહાનુભાવોની હાજરીમાં, જગન્નાથ યુનિવર્સિટી કોલેજના જૂના મકાનમાં જાહેર જનતા માટે તેનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું. પ્રારંભિક સંગ્રહમાં લગભગ ૫૦૦ વસ્તુઓનો સમાવેશ થતો હતો, જેમાં મુખ્યત્વે પ્રાદેશિક પુરાતત્વીય કલાકૃતિઓ, સિક્કા, હસ્તપ્રતો અને લોક કલાનો સમાવેશ થતો હતો. સંગ્રહ વધતો ગયો તેમ, ૧૯૧૫ સુધીમાં તેને નિમતાલી બારોદુઆરી બિલ્ડિંગમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું. ૧૯૪૭માં ભારતના ભાગલા પછી, સંસ્થા પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં ઢાકા સંગ્રહાલય તરીકે કાર્યરત રહી અને તેને અનેક વહીવટી પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, તેના પ્રથમ ક્યુરેટર, નલિની કાંતા ભટ્ટાસાલીના મૃત્યુ પછી, ૧૯૪૭ થી ૧૯૫૧ સુધી કોઈ કાયમી ક્યુરેટર નહોતા, અને આ સમય દરમિયાન, તેના પરિસરમાં અસ્થાયી રૂપે એક પ્રેસ એજન્સીનો કબજો હતો. ૧૯૫૧-૧૯૫૨માં એક અંશકાલીન ક્યુરેટરની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૫૪માં, ઇનાયતુર રહેમાન ક્યુરેટર તરીકે જોડાયા હતા. ૧૯૭૧માં પાકિસ્તાન આર્મીના હુમલાથી નુકસાન પામેલા સ્થળો (જેમ કે દિનાજપુર રાજબારી અને બલધા મ્યુઝિયમ) ના પ્રદર્શનો અહીં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યા હતા. વધુમાં, બંગાળી મુક્તિ સંગ્રામ વિશેની માહિતીનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાના ઉદ્દેશ્યથી યુદ્ધ સંબંધિત દસ્તાવેજો અને કલાકૃતિઓનો સંગ્રહ શરૂ થયો. સ્વતંત્રતા પછી, ૧૯૭૨માં, નવા સ્વતંત્ર રાજ્યની ઓળખને અનુરૂપ સંસ્થાનું નામ બદલીને 'બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય' રાખવામાં આવ્યું, અને ૧૯૭૪માં સરકારી આદેશ દ્વારા તેને સત્તાવાર રીતે આ નામ મળ્યું. ૧૯૭૦માં ટ્રસ્ટી બોર્ડ અને ૧૯૭૪માં રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય કમિશનની રચના કરવામાં આવી હતી, જેનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકા દરમિયાન પુનર્ગઠનના ભાગ રૂપે, ડિસેમ્બર ૧૯૭૫માં ECNEC દ્વારા શાહબાગમાં સંગ્રહાલય માટે એક નવી જગ્યાને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. વધતા જતા સંગ્રહનું સંચાલન કરવા માટે માનવશાસ્ત્ર, સુશોભન કલા અને ઇતિહાસ જેવા વિશિષ્ટ ક્યુરેટોરિયલ વિભાગોની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. અંતે, ૧૭ નવેમ્બર, ૧૯૮૩ના રોજ, શાહબાગમાં આધુનિક સુવિધાઓથી સજ્જ નવી ઇમારત જાહેર જનતા માટે ખુલ્લી મૂકવામાં આવી.

૨૦૧૭ સુધીમાં, ચાલુ સંપાદન અને સંશોધનના પરિણામે, બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયનો સંગ્રહ ૯૧,૨૮૭ કલાકૃતિઓ સુધી પહોંચ્યો, જેમાં ઐતિહાસિક, નૃવંશશાસ્ત્રીય અને કુદરતી ઇતિહાસની વસ્તુઓ ખાસ કરીને નોંધપાત્ર છે. વ્યાપક સંસ્થાકીય આધુનિકીકરણના ભાગ રૂપે, સંગ્રહાલયે ૨૦૧૨માં ડિજિટાઇઝેશન પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો. તેનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર સંગ્રહનો ડેટાબેઝ બનાવવાનો હતો, મર્યાદિત પ્રદર્શન જગ્યામાં કલાકૃતિઓની પહોંચ અને જાળવણીમાં સુધારો કરવાનો હતો. એપ્રિલ ૨૦૧૭ માં, સંગ્રહાલયે ૩૬૦-ડિગ્રી વર્ચ્યુઅલ ગેલેરી શરૂ કરી, જેનાથી પસંદગીના પ્રદર્શનો ઓનલાઇન પ્રવાસો દ્વારા વૈશ્વિક પ્રેક્ષકો માટે સુલભ બન્યા. વધુમાં, ૨૦૧૦થી, યુનેસ્કો અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસા સંબંધિત કાર્ય પર સંસ્થા સાથે સહયોગ કરી રહ્યું છે.

 મુલાકાતીઓ 
દરરોજ સરેરાશ ૨૦૦૦થી વધુ મુલાકાતીઓ બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયની મુલાકાત લેવા આવે છે. તેમાં વિદેશીઓ પણ શામેલ છે. મુલાકાતી ફી પુખ્ત વયના લોકો માટે ૪૦ રૂપિયા અને સગીરો માટે ૨૦ રૂપિયા, વિદેશીઓ માટે ૫૦૦ રૂપિયા અને સાર્ક દેશોના મુલાકાતીઓ માટે ૩૦૦ રૂપિયા છે. જોકે, ૩ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો અને શારીરિક રીતે અક્ષમ વ્યક્તિઓ માટે ટિકિટ જરૂરી નથી.

ગેલેરી

 સંદર્ભ 

 બાહ્ય કડીઓ 



શ્રેણી:સંગ્રહાલય