વિઠ્ઠલ પંડ્યા

વિઠ્ઠલ પંડ્યા એ એક ગુજરાતી નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, દિગ્દર્શક અને અભિનેતા હતા.
અંગત જીવન
વિઠ્ઠલ પંડ્યાનો જન્મ ૨૧ જાન્યુઆરી ૧૯૨૩ ના દિવસે સાબરકાંઠાના કાબોદરા ગામે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ મેનાબા અને પિતાનું નામ કૃપારામ હતું. ૯ વર્ષે તેમને મુંબઈ જ્ઞાતિબંધુઓ તથા તેમના મોટાભાઈ જીવતરામ પાસે મોકલવામાં આવ્યા હતા.  તેમના લગ્ન જસુમતી બહેન સાથે થયા હતા. વિઠ્ઠલભાઈના ત્રણ સંતાન છે : અશોક, રાજેશ તથા સંજય.

ગુજરાત તથા હિંદી ચલચિત્રોમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામગીરી કરી. રાજકપૂર દ્વારા અભિનીત ‘રિપોર્ટર’ નામની ફિલ્મમાં તેમણે સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કાર્ય કર્યું હતું. પુનાતરની ગુજરાતી ફિલ્મ ‘મંગળફેરા’માં તેમણે એક વ્યાજખાઉ શેઠનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, ફિલ્મ ‘ગોરખધંધા’, ‘નારદમુનિ’ આદિમાં નાનાંમોટાં પાત્રો પણ તેમણે ભજવ્યાં હતાં.

શિક્ષણ
ઈ.સ. ૧૯૪૨માં તેમણે મૅટ્રિકની પરીક્ષા અને ત્યારબાદ ઇન્ટર આર્ટ્સની પરીક્ષા પાસ કરી હતી.  રાષ્ટ્રભાષા કોવિદની પરીક્ષામાં પણ તેઓ ઉત્તીર્ણ થયા હતા. 

સર્જન
તેમની નવલકથાઓમાં ‘મીઠાં જળનાં મીન’ (૧૯૫૮), ‘મન, મોતી ને કાચ’ (૧૯૬૦), ‘ચિરપરિચિત’ (૧૯૬૩), ‘દરદ ન જાને કોય’ (૧૯૬૪), ‘નિષ્કલંક’ (૧૯૬૬), ‘મન મેલાં, તન ઊજળાં’ (૧૯૬૮), ‘ગજગ્રાહ’ (૧૯૭૦), ‘આંખ ઝરે તો સાવન’ (૧૯૭૧), ‘સાત જનમના દરવાજા’ (૧૯૭૨), ‘આ ભવની ઓળખ’ (૧૯૭૪), ‘ભીંતો વિનાનું ઘર’ (૧૯૭૫), ‘માણસ હોવાની મને બીક’ (૧૯૭૭), ‘આખું આકાશ મારી આંખોમાં’ (૧૯૭૮), ‘અહીં તરસ, ત્યાં વાદળી’ (૧૯૮૦), ‘લોહીનો બદલાતો રંગ’ (૧૯૮૧), ‘શમણાં તો પંખીની જાત’ (૧૯૮૨), ‘યાદોનાં ભીનાં રણ’ (૧૯૮૩), ‘નૈન વરસ્યાં રાતભર’ (૧૯૮૪), ‘લાંછન’ (૧૯૮૭), ‘અંજળપાણી’ (૧૯૮૯), ‘જીવાદોરી’ (૧૯૯૧) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જનસત્તા, લોકસત્તા, પ્રતાપ, ફૂલછાબ, જન્મભૂમિ, જનશક્તિ, અભિયાન, યુવદર્શન એવાં વર્તમાનપત્રો અને સામાયિકોમાં તેમની નવલકથાઓ ધારાવાહિક સ્વરૂપે પ્રગટ થતી હતી. 

‘રસિકપ્રિયા’ (૧૯૬૦), ‘અંગૂઠા જેવડી વહુ’ (૧૯૬૫), ‘જખમ’ (૧૯૬૮), ‘આસક્તિ’ (૧૯૭૫), ‘નહિ સાંધો, નહિ રેણ’ (૧૯૮૧), ‘નિરુત્તર’ (૧૯૯૨) જેવા વાર્તા સંગ્રહો પણ તેમણે લખ્યાં છે.

‘ભીંત ફાડીને ઉગ્યો પીપળો’ એ તેમની આત્મકથા છે. 

‘ગુજરાતી ફિલ્મોના પાંચ દાયકા’ શીર્ષક હેઠળ તેમની ગુજરાતી ફિલ્મોનો પરિચય આપતી પુસ્તિકા ૧૯૮૨માં તથા ‘અસલી નકલી ચેહરા’ શીર્ષક હેઠળ ફિલ્મ જગતના સંસ્મરણો લખ્યાં અને ચિત્ર જગતની વિવિધ હસ્તીઓ તથા પરદા પાછળના કસબીઓ વિશે 'સપનાનાં સોદાગર' પુસ્તક લખ્યું જે ૧૯૯૩માં પ્રકાશિત થયું હતું. અસલી નકલી ચેહરા, સપનાનાં સોદાગર હિન્દીમાં પણ પ્રસિદ્ધ થયા હતા.

પુરસ્કારો
ઈ.સ. ૧૯૭૨માં પ્રકાશિત નવલકથા ‘સાત જનમના દરવાજા’ને ૧૯૭૩માં ગુજરાત રાજ્ય દ્વારા પુરસ્કૃત કરવામાં આવી છે.
સંદર્ભ

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર