દીવાળીઘોડો

પોતાની પુછડી પટપટાવતા રહેતા ધાનચિડી અને દીવાળીઘોડા કુટુંબનો આ સહુથી સામાન્ય પણે જોવા મળતો દીવાળીઘોડો (મોટાસિલા આલ્બા) મોટાસિલિડે પરિવારનો એક કદમાં નાનો ચટકાકાર સભ્ય પક્ષી છે. આ પ્રજાતિ મોટાભાગના યુરોપ અને એશિયા અને ઉત્તર આફ્રિકા ભાગોમાં પેલેઅર્ક્ટિક ઝોનમાં પ્રજનન કરે છે-તે પશ્ચિમ અલાસ્કામાં પણ જોવા મળે છે પણ ત્યાં એ દુર્લભ છે અને ત્યાં તે તેની શ્રેણીના સૌથી હળવા ભાગોમાં રહે છે, પરંતુ અન્યથા આફ્રિકામાં સ્થળાંતર કરે છે. કુલ મળીને એમ. આલ્બા ની ૯ થી ૧૧ જેટલી પેટાજાતિઓ છે, જેમાં પાઈડ વેગટેલ (એમ. એ. યારેલી) તરીકે ઓળખાતી કાળી પીઠવાળી પેટાજાતિઓનું આયરલેન્ડ અને ગ્રેટ બ્રિટનમાં વર્ચસ્વ છે. ગુજરાતમાં આ પંખી શીયાળું યાયાવર તરીકે જોવા મળે છે.

દીવાળીઘોડાએ ખુલ્લા પ્રદેશનું જંતુભક્ષી પક્ષી છે, જે ઘણીવાર માનવ વસવાટ અને પાણીની નજીક પણ હોય છે. તે ખોરાક માટે પોતાના શિકારને જોઈ, પીછો કરી ને પકડી શકે એવા ખુલ્લા વિસ્તારો પસંદ કરે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં, તે કાર પાર્ક જેવા પાકા વિસ્તારોમાં ઘાસચારાને અનુકૂળ થઈ ગયું છે. તે પથ્થરની દિવાલોમાં અને સમાન કુદરતી અને માનવ સર્જિત માળખામાં તિરાડોમાં માળાઓ બનાવે છે.

તે લાતવિયા રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે અને કેટલાક દેશોની ટપાલ ટિકિટ પર દર્શાવવામાં આવ્યું છે. તેને આઇયુસીએન દ્વારા 'ઓછામાં ઓછી ચિંતાનું' તરીકે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે.

 વર્ગીકરણ અને પ્રણાલીગત 
દીવાળીઘોડા કુટુંબમાં ઘણી પ્રજાતિઓ નો સમાવેશ થાય છે જેનું મૂળ વર્ણન કાર્લ લિનાયસ દ્વારા સિસ્ટેમા નેચુરાએની તેની સીમાચિહ્ન ૧૭૫૮.૧૦th આવૃત્તિમાં કરવામાં આવ્યું હતું, અને તે હજુ પણ તેનું મૂળ નામ મોટાસીલા આલ્બા ધરાવે છે. લેટિન જીનસના નામનો મૂળ અર્થ "લિટલ મૂવર" હતો, પરંતુ કેટલાક મધ્યયુગીન લેખકોએ તેનો અર્થ "વાગ-ટેઈલ" હોવાનું માન્યું હતું, જે "ટેઈલ" માટે નવા ખોટા લેટિન શબ્દ સિલા જન્મ આપે છે. વિશિષ્ટ ઉપનામ આલ્બા "સફેદ" માટે લેટિન છે.

 વર્ણન 
દીવાળીઘોડા એક પાતળા બાધાનું પક્ષી છે, જે લંબાઈમાં ૧૬.૫ થી ૧૯ સે. મી. (૬.૫ થી ૭.૫ ઇંચ) છે. તેની લાક્ષણિકતા તેની પ્રજાતિની લાંબી, સતત ઠુંમકા મારતી કે પટપટાવવામાં આવતી પૂંછડી ધરાવે છે. તેનું સરેરાશ વજન ૨૫ ગ્રામ (૦.૮૮ ઔંસ) છે અને જંગલીમાં મહત્તમ જીવનકાળ આશરે ૧૨ વર્ષ છે.

 પેટાજાતિઓ 
દીવાળીઘોડાની પેટાજાતિઓના પીંછાના તફાવતો અને વિતરણ વિશેની માહિતી નીચે દર્શાવવામાં આવી છે. નવ પેટાજાતિઓ સામાન્ય રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે.  અન્ય બે, એમ. એ. દુખુનેન્સીસ અને એમ. એ, પર્સિકા, કેટલાક અન્ય લેખકો દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે એમ. એ આલ્બા ના સમાનાર્થી તરીકે ગણવામાં આવે છે. કાળા પીઠવાળી વાગટેલ એમ. એ. લ્યુજેન્સ એક અલગ પ્રજાતિ હોઈ શકે છે.
પેટા પ્રજાતિઓરેન્જનોંધોછબીએમ. એ. યારેલીગ્રેટ બ્રિટન અને આયર્લેન્ડના પક્ષીઓ, જે શિયાળાની શ્રેણીના ઉત્તરીય ભાગમાં સ્પેન અને ઉત્તર આફ્રિકામાં રહે છે, જે વધુ દક્ષિણમાં રહે છે.પાઇડ વેગેટલ. નામાંકિત જાતિ કરતાં ઘણી કાળી પીઠ ધરાવે છે, ગળાનો કાળો રંગ ગરદનની બાજુમાં ચાલુ રહે છે. વિલિયમ યારેલ (૧૭૮૪-૧૮૫૬), બ્રિટિશ પક્ષીઓના ઇતિહાસના લેખક (પ્રથમ આવૃત્તિ. ૧૮૪૩) ના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું.150x150pxએમ. એ. આલ્બાયુરોપ ઇબેરિયન દ્વીપકલ્પ લઈને ઉરલ પર્વતો, તુર્કી, લેવન્ટ, આઇસલેન્ડ, ફેરો ટાપુઓ અને ગ્રીનલેન્ડ પૂર્વીય દરિયાકાંઠા સુધી. કેટલાક લોકો દક્ષિણ યુરોપ અને આફ્રિકામાં કેન્યા અને મલાવી સુધી સ્થળાંતર કરે છે. બ્રિટનમાં, તેઓ શેટલેન્ડ અને ક્યારેક અન્યત્ર પ્રજનન કરે છે, અને માર્ગ પર નિયમિત હોય છે (મોટે ભાગે આઇસલેન્ડથી, પણ વસંત અને પાનખરમાં સ્કેન્ડિનેવિયાથી પણ.પેટાજાતિઓ નોમિનેટ કરો150x150pxએમ. એ. સબપર્સોનેટામોરોક્કો બિન-સ્થળાંતર નિવાસીમોરોક્કન વાગટેલ. તેના માથા પર નામાંકિત કરતાં વધુ કાળા રંગનો રંગ હોય છે, અને તે ગ્રે-બેક્ડ, સફેદ ગળાવાળી આફ્રિકન પાઇડ વેજટેલ જેવું લાગે છે 150x150pxએમ. એ. પર્સનટાહિંદુ કુશ, તિયાન શાન, અલ્તાય પર્વતો (ઉત્તર ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન, તાજિકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન, શિનજિયાંગ) માસ્કેડ વેજટેલ. સફેદ ચહેરાના માસ્ક સાથે ઓલ-બ્લેક હેડ150x150pxએમ. એ. બૈકાલેન્સિસબૈકાલ તળાવ વિસ્તારમાં રશિયા, મંગોલિયા, આંતરિક મંગોલિયાએમ. એ. લ્યુકોપ્સિસ ફરીથી ભેગા કરે છે પરંતુ પાછળનો ભાગ ભૂખરા રંગનો અને માથા અને પાંખો પર ઓછો સફેદ હોય છે.150x150pxએમ. એ. ઓક્યુલરિસસાઇબિરીયા, ફાર ઇસ્ટર્ન (રશિયા, મધ્ય સાઇબેરીયન ઉચ્ચપ્રદેશ પૂર્વ તરફ પશ્ચિમ અલાસ્કા વિસ્તરી રહ્યું છેએમ. એ. લુજેન્સ જેમ, પરંતુ સંપૂર્ણ ગ્રે રમ્પ સાથે, સ્પષ્ટ વાદળી-ગ્રે અને ઘાટા ગ્રે બેક સાથે.એમ. એ. લુજેન્સરશિયા ફાર ઇસ્ટ (પ્રિમોર્સ્કી ક્રાઈ, ખાબરોવ્સ્ક ક્રાઈ કામચટકા દ્વીપકલ્પ, કુરીલ ટાપુઓ, સખાલિન, જાપાન (હોક્કાઇડો, હોન્શુ) બ્લેક-બેક્ડ વાગટેલ અથવા કામચટકા/જાપાનીઝ પાઇડ વાગટેલ, એમ. એ. યારેલી જેવી જ છે, પરંતુ તેની કાળી આંખની પટ્ટી અને સફેદ રેમિજીસ એક અલગ પ્રજાતિ રચવાનો દાવો કરી શકે છે.150x150pxએમ. એ. લ્યુકોપ્સિસચીન, કોરિયન દ્વીપકલ્પ, જાપાન (રયુક્યુ ટાપુઓ, ક્યુશુ જાપાનમાં વિસ્તરી રહ્યું છે (હોન્શુ દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, ભારત અને ઓશનિયા) અમુર વાગટેલ150x150pxએમ. એ. એલ્બોઈડ્સહિમાલય અને તેની આસપાસના વિસ્તારોઆ પેટાજાતિમાં કાળી પીઠ અને માથાની આસપાસ ઘણો કાળો રંગ હોય છે, સફેદ પાંખની પટ્ટી અને સેકન્ડરી અને ત્રિભુજ પર સફેદ ધાર હોય છે.150x150px[એમ. એ. પર્સિકા]ઉત્તર મધ્ય અને પશ્ચિમ ઈરાન.એમ. એ. દુખુનેન્સીસ અને એમ. એ હવે સામાન્ય રીતે આલ્બા માં સમાવિષ્ટ સંકરણ અથવા આંતરશ્રેણી વસ્તી હોવાનું જણાય છે.150x150px[એમ. એ. દુખુનેન્સીસ]પશ્ચિમ સાઇબેરીયન મેદાન પૂર્વ કેસ્પિયન સમુદ્ર (રશિયા, કઝાકિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન, તુર્કમેનિસ્તાનનો ભાગ) મધ્ય પૂર્વમાં શિયાળો, ભારત અને બાંગ્લાદેશ. હવે સામાન્ય રીતે એમ. એ. આલ્બા માં સમાવેશ થાય છે.ભારતીય પાઇડ વાગટેલ. આ પેટાજાતિના ઉપલા ભાગો નોમિનેટ કરતાં નિસ્તેજ અને વધુ વાદળી-ભૂખરા રંગના હોય છે, અને તેમાં પાંખના આવરણ પર સતત અખંડ સફેદ પટ્ટી હોય છે.150x150px|M. a. dukhunensis

 વિતરણ અને નિવાસસ્થાન 

 પ્રજનન 

 સંદર્ભો 

 બાહ્ય કડીઓ 

 ઈન્ટરનેટ બર્ડ કલેક્શન પર વીડિયો, ફોટા અને અવાજો
 માસ્કેડ, પાઇડ અને વ્હાઇટ વેગેટેલ ફોટા  ૨૦૧૨-૦૭-૧૬ at the Wayback Machine-નૉર્વેજિયન સાયબરબર્ડિંગ
 "પાઇડ વાગટેલ... ધ ગિપ્સી બર્ડ" વેલ્શ રોમાની સંસ્કૃતિમાં પાઇડ વાગ્ટેલ્સ-રોમાની રાઇઝ
 ચિત્રો સાથે ઓળખ લેખ (PDF)  Wayback Machine પર આર્કાઇવ કરેલ ૨૦૦૭-૦૯-૨૭
 વૃદ્ધાવસ્થા અને લૈંગિકતા (PDF) ૪.૯ MB by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze  ૨૦૧૬-૧૧-૦૮ at the Wayback Machine

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:ચટકાકાર વર્ગના પક્ષી