જૉન મથાઈ

જૉન મથાઈ (૧૦ જાન્યુઆરી, ૧૮૮૬ – ૧૯૫૯) એક ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી હતા જેમણે સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ રેલ્વે મંત્રી અને ત્યારબાદ ભારતના નાણામંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી.

 જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૦ જાન્યુઆરી, ૧૮૮૬ના રોજ ચલિયાલ થોમસ મથાઈ અને અન્ના થૈયલના પુત્ર તરીકે એક એંગ્લિકન સીરિયન ખ્રિસ્તી પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે મદ્રાસ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં સ્નાતક થયા. તેમણે ૧૯૨૨ થી ૧૯૨૫ સુધી મદ્રાસ યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર અને વડા તરીકે સેવા આપી હતી. તેમણે ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં પણ અભ્યાસ કર્યો હતો. ભારતના નાણામંત્રી તરીકે તેમણે બે બજેટ રજૂ કર્યા, પરંતુ આયોજન પંચ અને પી. સી. મહાલનોબિસની વધતી જતી શક્તિના વિરોધમાં ૧૯૫૦ના બજેટ બાદ તેમણે રાજીનામું આપ્યું. ૧૯૫૫માં જ્યારે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની સ્થાપના થઈ ત્યારે તેઓ તેના પ્રથમ અધ્યક્ષ હતા. તેઓ નવી દિલ્હીમાં નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NCAER) ના ગવર્નિંગ બોડીના સ્થાપક પ્રમુખ હતા, જે ૧૯૫૬ માં સ્થપાયેલી ભારતની પ્રથમ સ્વતંત્ર આર્થિક નીતિ સંસ્થા હતી. તેમણે ૧૯૫૫ થી ૧૯૫૭ સુધી મુંબઈ યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે સેવા આપી હતી અને ત્યારબાદ ૧૯૫૭ થી ૧૯૫૯ સુધી કેરળ યુનિવર્સિટીના પ્રથમ વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે સેવા આપી હતી. તેમના ભત્રીજા, વર્ગીસ કુરિયન, સામાન્ય રીતે ભારતની શ્વેત ક્રાંતિના શિલ્પી તરીકે ઓળખાય છે. તેમના પરિવાર દ્વારા દાનમાં આપેલા વિશાળ પ્લોટ પર સ્થિત ત્રિશૂરનું 'ડૉ. જોન મથાઈ સેન્ટર',નું નામ તેમના માનમાં રાખવામાં આવ્યું છે. તેમની પત્ની, અચમ્મા મથાઈ એક ભારતીય સામાજિક કાર્યકર અને મહિલા અધિકાર કાર્યકર્તા હતા. ભારત સરકારે તેમને સમાજમાં તેમના યોગદાન બદલ ૧૯૫૪માં ચોથા સર્વોચ્ચ ભારતીય નાગરિક પુરસ્કાર, પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કર્યા હતા.

૧૯૩૪માં જોન મથાઈને કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઈન્ડિયન એમ્પાયર (CIE) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા,London Gazette, 4 June 1934 અને ૧૯૫૯માં તેમને પદ્મવિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NCAER) એ તેના ગવર્નિંગ બોડીના પ્રમુખ નંદન નીલેકણીના નેતૃત્વમાં અને નીલેકણી ધર્માદા ટ્રસ્ટના સમર્થનથી, ૨૦૧૯માં નવી દિલ્હીમાં તેના કેમ્પસમાં NCAERના નવા ઓફિસ બિલ્ડિંગને જોન મથાઈ ટાવર નામ આપીને જોન મથાઈનું સન્માન કર્યું હતું.

 સંદર્ભ 

 બાહ્ય કડી 
https://web.archive.org/web/20080219015106/http://www.jmctsr.org/ ડૉ. જૉન મથાઈ સેન્ટર 

શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:૧૯૫૯માં મૃત્યુ
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૮૮૬માં જન્મ