કટગુંદી (વનસ્પતિ)

કટગુંદી એ બોરાજેસી કુટુંબમાં ફૂલો ધરાવતાના વૃક્ષની એક પ્રજાતિ છે. આ વૃક્ષના અન્ય અંગ્રજી નામોમાં ગ્રે-લીવ્ડ રકાબી બેરી, ગ્રે-લીવ્ઝ્ડ કોર્ડિયા, મેરર, મન્યા મેટ, મકામસી અને તડાના સમાવેશ થાય છે. તે આફ્રિકા અને એશિયામાં જોવા મળે છે.

 વર્ણન 
કટગુંદી નીચા ઝાડવાથી માંડીને ૧૨ મીટર (૩૯ ફૂટ) ઊંચાઈ સુધી અનેક ડાળીઓવાળા વૃક્ષ સ્વરુપે વૃદ્ધિના સ્વરૂપોની શ્રેણી દર્શાવે છે. દાંડીની છાલ ભુખરાથી સફેદાઈવાળો ભુખરો હોય છે. ફૂલો સફેદ અથવા ક્રીમ રંગના હોય છે. આ ફળ શંકુ આકારનું, નારંગી અથવા લાલ રંગનું હોય છે, જેમાં ૧ થી ૪ મોટા બીજ પર માંસલ, ચીકણું પલ્પ હોય છે.

 વિતરણ અને નિવાસસ્થાન 
આ પ્રજાતિના વૃક્ષો દક્ષિણ આફ્રિકા પૂર્વ આફ્રિકા, મેડાગાસ્કર, પશ્ચિમ આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વ ભારતીય ઉપખંડ અને પૂર્વીય ઇન્ડોચાઇના સુધી ફેલાયેલી છે. સેનેગલમાં પણ એક અલગ મૂળ વસ્તી છે. પૂર્વીય ઓસ્ટ્રેલિયા આ પ્રજાતિ કુદરતી રીતે સ્થાનિક બની છે. 

તે ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ભારત, ઇઝરાયેલ, જોર્ડન, કેન્યા, મેડાગાસ્કર, મોઝામ્બિક, નામીબિયા, નાઇજર, પાકિસ્તાન, સેનેગલ, સોમાલિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા, શ્રીલંકા, સુદાન, તાંઝાનિયા, યમન અને ઝિમ્બાબ્વે જોવા મળે છે. તે શુષ્ક અને અર્ધ-શુષ્ક પ્રદેશોનું વૃક્ષ છે, જે ઘણીવાર નદીકાંઠાના વિસ્તારોમાં હોય છે.

 ઇકોલોજી 
વાંદરાઓ અને પક્ષીઓ માટે આ વૃક્ષના ફળ એક મહત્વપૂર્ણ ખોરાક છે. આ વૃક્ષના પાંદડાઓ કાળિયાર, જિરાફ અને હરણ જેવા પ્રાણીઓ માટે ચરીયાણ પ્રદાન કરે છે.

 ઉપયોગો 
આ ફળો ખાદ્ય હોય છે અને વિવિધ વાનગીઓમાં ખાવામાં આવે છે. વૃક્ષમાંથી નીકળતો ગુંદર પણ ખાદ્ય છે. લાકડાનો ઉપયોગ બળતણ તરીકે અને ફર્નિચર અને સાધનો બનાવવા માટે થાય છે. પાંદડાઓ પશુઓના ઘાસચારાનો મહત્વપૂર્ણ સ્રોત છે. મૂળ અને છાલ બંનેનો ઉપયોગ મનુષ્યો અને પશુધન બંનેમાં મેલેરિયા, આંતરડાની વિકૃતિઓ અને નેત્રસ્તર દાહ સહિત વિવિધ વિકારોની સારવાર માટે થાય છે.

 સંદર્ભો 

શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:વૃક્ષ