મણિલાલ દ્વિવેદીની કૃતિઓની યાદી

મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદી (૨૬ સપ્ટેમ્બર ૧૮૫૮ – ૧ ઓક્ટોબર ૧૮૯૮) ગુજરાતી નિબંધકાર, નાટ્યકાર, કવિ, વિવેચક, સંશોધક, સંપાદક, આત્મચરિત્રકાર, તત્ત્વચિંતક અને સમાજ સુધારક હતા. તેમણે તેમના જીવનકાળ દરમિયાન કવિતાઓ, નાટકો, નિબંધો, પુસ્તક-સમીક્ષાઓ, સાહિત્યિક ટીકા, સંશોધન, સંપાદન, અનુવાદો, સંકલન તેમજ આત્મકથાનું સર્જન કર્યું હતું. મણિલાલની લેખન કારકિર્દીની શરૂઆત ૧૮૭૬માં ‘શિક્ષાશતક’ નામની કવિતાથી થઈ હતી અને ૧૮૯૮માં તેમના મૃત્યુ સુધી ચાલુ રહી હતી. મણિલાલના મૃત્યુ પછી તેમની મોટાભાગની રચનાઓનું સંપાદન અને પ્રકાશન ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક ધીરુભાઈ ઠાકર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

મણિલાલનું મોટાભાગનું લેખન તેમના પોતાના માસિક પ્રિયંવદા અને સુદર્શનમાં પ્રગટ થયું હતું, જેને તેમણે ૧૮૮૫થી તેમના મૃત્યુ સુધી સંપાદિત કર્યું હતું. તેમણે અંગ્રેજી, સંસ્કૃત તેમજ હિન્દીમાંથી ગુજરાતીમાં અનેક કૃતિઓનો અનુવાદ કર્યો હતો. તેમણે વડોદરાની ગાયકવાડ ઓરિએન્ટલ શ્રેણી અંતર્ગત વિવિધ સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત કૃતિઓના અંગ્રેજી અનુવાદ સાથે વિવેચનાત્મક આવૃત્તિઓ રજૂ કરી હતી.

સર્જન સૂચિ
મણિલાલ દ્વિવેદીની કૃતિઓની યાદી:

ગુજરાતી
મૌલિક
પ્રકાશનનું નામપ્રકાશન વર્ષનોંધશિક્ષાશતક૧૮૭૬ પ્રેમજીવન  ૧૮૮૭ આત્મનિમજ્જન૧૮૯૫ કાન્તા (નાટક)૧૮૮૨ નૃસિંહાવતાર ૧૯૫૫  રચના ૧૮૯૬નારીપ્રતિષ્ઠા ૧૮૮૫ પ્રાણવિનિમય ૧૮૮૮ ગુજરાતના બ્રાહ્મણો ૧૮૯૩ બાલવિલાસ ૧૮૯૩ પરમાર્ગદર્શન ૧૮૯૩ સુદર્શન ગદ્યાવલિ ૧૯૦૯  મરણોત્તર પ્રકાશિત (સં. હિંમતલાલ છો. પંડ્યા, પ્રાણશંકર ગો. જોશી)સિદ્ધાન્તસાર ૧૮૮૯ પૂર્વદર્શન ૧૮૮૨  ઇતિહાસप्रसिद्धजैनपुस्तकमन्दिरस्थहस्तलिखितग्रन्थानां क्रमप्रदर्शकपत्रम् ૧૮૮૬  સંશોધનમ.ન.દ્વિવેદીનું આત્મવૃત્તાંત (૧૮૯૫ સુધી) ૧૯૭૯  મરણોત્તર પ્રકાશિત, ધીરુભાઈ ઠાકર દ્વારા સંપાદિતકાવ્યમયૂખ || ||
|-
|ગૌરીશંકર યુ. ઓઝાનું જીવનચરિત્ર ||- || અપૂર્ણ
|-
|}

ભાષાંતર અને રૂપાંતર
{| 
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|પ્રકાશનનું નામ
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|પ્રકાશન વર્ષ
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|નોંધ
|-
| colspan="3" | સંસ્કૃત
|-
|માલતી-માધવ||૧૮૮૦ ||
|-
|ઉત્તર રામચરિત ||૧૮૮૨ ||
|-
|શ્રીમદ્‌ભગવદ્ ગીતા ||૧૮૯૪ ||
|-
|પંચશતી ||૧૮૯૫ ||
|-
|વિવાદતાંડવ ||૧૯૦૧ ||
|-
|ચતુઃસૂત્રી ||૧૯૦૯ ||
|-
|રામગીતા || - ||અપ્રકાશિત
|-
|શિશુપાલવધ ||- || (ટીકા સહિત) અપૂર્ણ
|-
|હનુમાન્ નાટક ||- || અપૂર્ણ
|-
|મહાવીરચરિત ||- || અપૂર્ણ
|-
|છંદાનુશાસન ||- || અપૂર્ણ
|-
|સમરાદિત્યમચરિત ||- || અપૂર્ણ
|-
|અલંકારચુડામણિ ||- || અપૂર્ણ
|-
|જ્યોતિષ્‌કરંડ ||- || અપૂર્ણ
|-
|વૃત્તરત્નાકરવૃત્તિ ||- || અપૂર્ણ
|-
|રુદ્રશૃંગારતિલક ||- || અપૂર્ણ
|-
|રસમંજરીટીકા ||- || અપૂર્ણ
|-
| નૈષધીયટીકા ||- || અપૂર્ણ
|-
|સ્વદ્‌સ્વાદ–રત્નાકરરાવ–તારિકા ||- || અપૂર્ણ
|-
|અભિનંદકવ્ય (અથવા નાભિનંદન) ||- || અપૂર્ણ
|-
| colspan="3" |અંગ્રેજી
|-
|ચેસ્ટરટનનો પુત્ર પ્રતિ ઉપદેશ તથા સંક્ષિપ્ત સુવાક્ય || ૧૮૯૦ || ગોપાલદાસ હ. દેસાઈ સાથે
|-
|-
|ચારિત્ર ||૧૮૯૫ ||
|-
| ચેતનશાસ્ત્ર ||૧૮૯૬ ||
|-
|વાક્‌પાટવ ||૧૮૯૭ ||
|-
|ગુલાબસિંહ ||૧૮૯૭ ||
|-
|શિક્ષણ અને સ્વશિક્ષણ ||૧૮૯૭ ||
|-
|ન્યાયશાસ્ત્ર-પરામર્શ ખંડ ||૧૮૯૭ ||
|-
|સ્વામી વિવેકાનંદની અમેરિકાની મુલાકાતો  અપ્રકાશિતહિન્દી શ્રીવૃત્તિપ્રભાકર ૧૮૯૫ 

ભાષાંતર–સંપાદન
પ્રકાશનનું નામપ્રકાશન વર્ષસંસ્કૃતબુદ્ધિસાગર૧૮૯૧અનુભવપ્રદીપિકા ૧૮૯૧સમાધિશતક ૧૮૯૧ભોજપ્રબંધ ૧૮૯૨તર્કભાષા ૧૮૯૨શ્રુતિસારસમૃદ્ધરણ ૧૮૯૨શ્રીદ્‌વ્યાશ્રમ મહાકાવ્ય ૧૮૯૩ષડ્‌દર્શનસમુચ્ચય ૧૮૯૩વસ્તુપાલચરિત્ર ૧૮૯૩વિક્રમચરિત્ર ૧૮૯૪સારસંગ્રહ - ૧ ૧૮૯૪સારસંગ્રહ - ૨ ૧૮૯૪ચતુર્વિંશતિપ્રબંધ ૧૮૯૫યોગબિન્દુ ૧૮૯૯કુમારપાલચરિત ૧૮૯૯અનેકાન્તવાદપ્રવેશ ૧૮૯૯જૂની ગુજરાતીપંચોપાખ્યાન -
અંગ્રેજી
મૌલિક
પ્રકાશનનું નામપ્રકાશન વર્ષસજેશન્સ ફોર ધ રિવિઝન ઓફ ગુજરાતી રીડીંગ સીરીઝ૧૮૮૪લેટર્સ ઓન વીડો રીમેરેજ૧૮૮૭મોનીઝમ ઓર અદ્વૈતીઝમ ? ૧૮૮૯ધ પુરાન્સ ૧૮૯૧એસે ઓન આઇડોલ-વર્શિપ, સંસ્કાર, એટ્સેટ્સરા. ૧૮૯૧ધ અદ્વૈત ફિલોસોફી ઓફ શંકર ૧૮૯૧જૈનિઝમ એન્ડ બ્રાહ્મનીઝમ ૧૮૯૧હિન્દુઈઝમ ૧૮૯૩ધ નેસેસીટી ઓફ સ્પીરીચ્યુઅલ કલ્ચર ૧૮૯૫ધ ડૉક્ટરિન ઓફ માયા ૧૮૯૫

ભાષાંતર–સંપાદન
પ્રકાશનનું નામપ્રકાશન વર્ષનોંધરાજયોગ  ૧૮૮૫ તર્ક-કૌમુદી  ૧૮૮૬ યોગસુત્ર  ૧૮૯૦ માંડુક્યોપનિષદ  ૧૮૯૪ જીવન-મુક્તિવિવેક  ૧૮૯૪ સમાધિશતક  ૧૮૯૪ ધ ઈમીટેશન ઓફ શંકર  ૧૮૯૫ સ્વાદ્‌વાદ મંજરી  ૧૯૩૩  આનંદશંકર ધ્રુવ દ્વારા સંપાદિત.

સામયિક
૧૮૮૫માં મણિલાલે ભારતીય મહિલાઓની સમસ્યાઓની ચર્ચા કરવા માટે પ્રિયંવદા નામના સામયિકની સ્થાપના કરી હતી અને તેનું સંપાદન કર્યું હતું. ૧૮૯૦માં આ જ સામયિક વ્યાપક બન્યું અને તેનું નામ બદલીને સુદર્શન નામ આપવામાં આવ્યું.

સંદર્ભ

સ્રોત


બાહ્ય કડીઓ
 Works by Manilal Dwivedi ગાંધી હેરિટેજ પોર્ટલ પર મણિલાલ દ્વિવેદીનું સર્જન



શ્રેણી:મણિલાલ દ્વિવેદીની કૃતિઓ