યજુર્વેદ

યજુર્વેદ (સંસ્કૃત: यजुर्वेद) હિંદુ ધર્મના મૂળ શાસ્ત્ર એવા વેદો પૈકીનો બીજો વેદ છે, જે ગદ્ય શૈલીમાં લખાયેલા મંત્રોનો બનેલો છે.Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Gavin Flood), Blackwell, ISBN 0-631215352, pages 76-77] યજુર્વેદમાં યજ્ઞ કરતી વખતે યજ્ઞવેદીની સામે બેસીને બ્રાહ્મણ જે મંત્રો બોલે છે તેવા મંત્રોનું અને વિવિધ યજ્ઞો કરવા માટેના વિધિ-વિધાનનું  સંકલન છે.Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Gavin Flood), Blackwell, ISBN 0-631215352, pages 76-77 યજુર્વેદનો ચોક્કસ રચનાકાળ જાણી શકાયો નથી, પરંતુ આ વિષયમાં સંશોધન કરનારા મોટાભાગના સંશોધનકારો તેને ઈ.સ.પૂર્વે ૧૨૦૦થી ૧૦૦૦ની આસપાસમાં રચવામાં આવ્યો હોવાનું માને છે, જેનો અર્થ એ થાય છે કે યજુર્વેદ, સામવેદ અને અથર્વવેદના કાળનો જ વેદ છે.Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in The Blackwell Companion to Hinduism (Editor: Gavin Flood), Blackwell, ISBN 0-631215352, pages 68-70

યજુર્વેદને ખાસ કરીને બે ભાગમાં વિભાજીત કરવામાં આવે છે, કૃષ્ણ યજુર્વેદ અને શુક્લ યજુર્વેદ, જેને અંગ્રેજીમાં અનુક્રમે કાળો (શ્યામ-યજુર્વેદ - "black" Yajurveda) અને સફેદ (સફેદ - યજુર્વેદ - "White" Yajurveda) તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. કૃષ્ણ યજુર્વેદમાં કૃષ્ણ, કે જે કાળા રંગનો સૂચક છે, તેનો અર્થ એ થાય છે કે યજુર્વેદનો એવો ભાગ કે જેમાં મંત્રોની ગોઠવણી અનિયમિત, અસ્પષ્ટ અને પચરંગી છે; જ્યારે તેથી ઉલટું શુક્લ કે જે શ્વેત રંગનો સૂચક છે, એ શુક્લ યજુર્વેદમાં મંત્રો સ્પષ્ટ, નિયમિત અને ક્રમબદ્ધ ગોઠવાયેલા છે.Paul Deussen, Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120814684, pages 217-219 કૃષ્ણ યજુર્વેદના ચાર સંસ્કરણો મળી આવે છે જ્યારે શુક્લ યજુર્વેદ બે સંસ્કરણોના રૂપમાં સચવાએલો જોવા મળે છે.CL Prabhakar (1972), The Recensions of the Sukla Yajurveda, Archív Orientální, Volume 40, Issue 1, pages 347-353

યજુર્વેદની સૌથી જૂની સંહિતામાં ૧૮૭૫ શ્લોકો છે, જે સર્વથા ભિન્ન હોવા છતાં ઋગ્વેદના શ્લોકો પરથી રચાએલા હોય તેવા છે.Antonio de Nicholas (2003), Meditations Through the Rig Veda: Four-Dimensional Man, ISBN 978-0595269259, pages 273-274Edmund Gosse, Google Books, New York: Appleton, page 181 તેના બાદનું સ્તર શતપથ બ્રાહ્મણ છે, જે વૈદિક ધર્મના બ્રાહ્મણ શાસ્ત્રોમાં સૌથી મોટો ગ્રંથ છે.Frits Staal (2009), Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights, Penguin, ISBN 978-0143099864, pages 149-153, Quote: "The Satapatha is one of the largest Brahmanas. જ્યારે સૌથી તાજી કે નવી સંહિતામાં ઘણાબધા પ્રાથમિક ઉપનિષદોનો સમાવેશ થાય છે, એવા ઉપનિષદો જેમનો હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાન/દર્શનશાસ્ત્ર પર ખાસો એવો પ્રભાવ છે. આ ઉપનિષદો છે: બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ, ઈશ ઉપનિષદ, તૈત્તિરીય ઉપનિષદ, કઠ ઉપનિષદ, શ્વેતાશ્વતર ઉપનિષદ અને મૈત્રી ઉપનિષદ.Paul Deussen, The Philosophy of the Upanishads, Motilal Banarsidass (2011 Edition), ISBN 978-8120816206, page 23Patrick Olivelle (1998), Upaniṣhads, Oxford University Press, ISBN 0-19-282292-6, pages 1-17તે હિન્દૂ ધર્મ નો એક મહત્વ નો ગ્રંથ છે

 વ્યુત્પત્તિ 
યજુર્વેદ શબ્દ બે સંસ્કૃત શબ્દો યજુર્ (यजुस्) અને વેદ (वेद)ની સંધિથી બનેલો શબ્દ છે. વેદનો અર્થ છે, જ્ઞાન. યજુસ્ કે યજુર્ શબ્દનો એક અર્થ થાય છે "ધાર્મિક આદર, પૂજાપાત્ર, આરાધના, બલિ, યજ્ઞ, યજ્ઞમંત્ર, વગેરે".Monier Monier Williams, Sanskrit English Dictionary, Oxford University Press, Entry for Yajus, page 839 જ્યારે બીજો અર્થ અમુક સંશોધનકર્તાઓ "ગદ્ય કે ગેય" એવો કરે છે.WJ Johnson (2009), Yajus, A Dictionary of Hinduism, Oxford University Press, ISBN 978-0198610250

 વિષય 

 સંહિતાઓ 
વાજસ્નેયી સંહિતામાં ૪૦ અધ્યાય છે, જેમાં નીચેની વિધિઓમાં વપરાતા મંત્રોનો સમાવેશ છે:Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, page i-xvi
સંદર્ભવિ
અધ્યાય ક્રમાંક
વિધિનું નામ
૧
  + શુક્લ યજુર્વેદના અધ્યાય  અધ્યાય ક્રમાંક.
   વિધિ (કર્મકાંડ)નું નામ
   સમયગાળો (દિવસ)
   કર્મકાંડનો પ્રકાર
   સંદર્ભ ૧-૨
   દર્શપૂર્ણમાસ (પૂનમ અને અમાસની વિધિ)
   ૨
   યજ્ઞમાં ગાયનું દૂધ હોમવું. વાછરડાઓને ગાયથી છૂટા પાડવા.
   Frits Staal (2009), Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights, Penguin, ISBN 978-0143099864, page 124Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 1-16  ૩
   અગ્નિહોત્ર
   ૧
   યજ્ઞમાં દૂધ અને માખણ હોમવું. ત્રણ મૂખ્ય ઋતુઓ (વસંત, વર્ષા અને શરદ)નું સ્વાગત
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 17-25  4-8
   Somayajna

   Bathe in river. Offer milk and soma to fire. Offerings to deities of thought, speech. Prayer to Vishnu to harm no crop, guard the cattle, expel demons.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 26-70  9-10
   Vajapeya and Rajasuya

   Cup of Victory, Inauguration of a King. Offering of butter and Sura (a kind of beer or wine) to fire.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 71-86  11-18
   Agnicayana
   360
   Formulas and rituals for building altars and hearths for Agni yajna, with largest in the shape of outspread eagle or falcon.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 87-171  19-21
   Sautramani
     Offerings of Masara (rice-barley liquor plus boiled millet) to fire. Expiate evil indulgences in soma-drinking. For dethroned king, for soldiers going to war for victory, for regulars to acquire cattle and wealth.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 172-204  22-25
   Ashvamedha
   180 or 360
   Only by King. A horse is released, followed by armed soldiers, wherein anyone who stops or harms the wandering horse is declared enemy of state. The horse is returned to the capital and is ceremoniously slaughtered by the soldiers. Eulogy to the departed horse. Prayers to deities.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 205-234  26-29


   Supplementary formulas for above sacrifices
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 235-254  30-31
   Purushamedha

   Symbolic sacrifice of Purusha (Cosmic Man). Nominal victim played the part, but released uninjured after the ceremony, according to Max MullerMax Muller, , Volume 44, Part 5, Oxford University Press; Also see A Weber's agreement that this was symbolic on page 413 and others.Oliver Leaman (2006), Encyclopedia of Asian Philosophy, Routledge, ISBN 978-0415172813, page 557, Quote: "It should be mentioned that although provision is made for human sacrifice (purusha-medha) this was purely symbolic and did not involve harm to anyone". A substitute for Ashvamedha (horse sacrifice). The ritual plays out the cosmic creation.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 255-263  32-34
   Sarvamedha
   10
   Stated to be more important than Purushamedha above. This ritual is a sacrifice for Universal Success and Prosperity. Ritual for one to be wished well, or someone leaving the home, particularly for solitude and moksha, who is offered "curd and ghee (clarified butter)".
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 264-287  35
   Pitriyajna

   Ritual funeral-related formulas for cremation. Sacrifice to the Fathers and Ancestors.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 288-290  36-39
   Pravargya

   According to Griffith, the ritual is for long life, unimpaired faculties, health, strength, prosperity, security, tranquility and contentment. Offerings of cow milk and grains to yajna fire.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 291-303  40


   This chapter is not an external sacrifice ritual-related. It is Isha Upanishad, a philosophical treatise about inner Self (Atman, Soul). The verse 40.6 states, "The man who in his Self beholds all creatures and all things that be, And in all beings sees his Self, then he doubts no longer, ponders not.
   Ralph Griffith, The texts of the white Yajurveda EJ Lazarus, pages 304-310

આ પણ જુઓ
ઋગ્વેદ
સામવેદ
અથર્વવેદ

બાહ્ય કડીઓ
 વિકિસ્ત્રોત સંસ્કૃત પર यजुर्वेदः
 વેદ-પુરાણ - અહી ચાર વેદો તથા દશ થી વધુ પુરાણ હિંદી અર્થ સહિત ઉપલબ્ધ છે. 
 The Texts of the White Yajurveda Ralph Griffith Translation (1899)
 The Yajur Veda – Taittiriya Sanhita AB Keith Translation (1914)
 A Vedic Concordance (includes Yajur Veda), Updated Edition, Harvard University, Bloomfield's Old Edition
 The Taittirīya Sanhitá of the Black Yajur Veda, Rámanáráyana Vidyáratna, Mahesáchandra Nyáyaratna, Satyavrata Sámaśramí
 TITUS Texts Sanskrit text of Vājasaneyi-Saṃhitā
 Die Taittirîya-Samhita 1871
 Sanskrit Web Sanskrit texts of Taittiriya-Samhita,Brahmana,Aranyaka, Ekagni-Kanda etc. with English translations of the Taittiriya-Samhita.

 સંદર્ભો 

શ્રેણી:વેદ
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:સંસ્કૃત ગ્રંથ