શાઇસ્તા સુહરાવર્દી ઇકરામુલ્લાહ

બેગમ શાઇસ્તા સુહરાવર્દી ઇકરામુલ્લાહ (૨૨ જુલાઈ ૧૯૧૫ – ૧૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૦) બંગાળના પાકિસ્તાની રાજકારણી, રાજદ્વારી અને લેખક હતા. લંડન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી મેળવનારા તેઓ પ્રથમ મુસ્લિમ મહિલા હતા. તેઓ ૧૯૬૪થી ૧૯૬૭ સુધી મોરોક્કોમાં પાકિસ્તાનના રાજદૂત રહ્યા હતા. ઉપરાંત તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પણ પાકિસ્તાનના પ્રતિનિધિ રહ્યા હતા.

 પ્રારંભિક જીવન 
ઇકરામુલ્લાહનો જન્મ શાઇસ્તા અખ્તરબાનુ સુહરાવર્દી તરીકે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ હસન ઇકરામુલ્લાહ હતું. તેમની માતા નવાબ અબ્દુલ લતીફના પૌત્રી હતા.

તેમણે લોરેટો કોલેજ, કોલકાતામાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેઓ લંડન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી મેળવનારા પ્રથમ મુસ્લિમ મહિલા પણ હતા. તેમનો શોધનિબંધ, "ઉર્દૂ નવલકથા અને ટૂંકી વાર્તાનો વિકાસ" ઉર્દૂ સાહિત્યનો એક વિવેચનાત્મક અભ્યાસ હતો.Begum Shaista Ikramullah storyofpakistan.com website, Retrieved 8 April 2019

તેમણે ૧૯૩૩ માં મોહમ્મદ ઇકરામુલ્લાહ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમને ચાર સંતાનો હતા.

 રાજકીય કારકિર્દી 
લગ્ન બાદ તેઓ પડદા પ્રથા છોડનારા પ્રથમ ભારતીય મુસ્લિમ મહિલાઓમાંના એક હતા. મહમદ અલી ઝીણાએ તેમને રાજકારણમાં સામેલ થવા માટે પ્રેરણા આપી હતી. તેઓ 'મુસ્લિમ મહિલા વિદ્યાર્થી સંઘ' અને 'અખિલ ભારતીય મુસ્લિમ લીગ'ની મહિલા પાંખની પેટા સમિતિમાં નેતા હતા.

૧૯૪૫માં, તેમને ભારત સરકારે પેસિફિક રિલેશન્સ કોન્ફરન્સમાં ભાગ લેવા જણાવ્યું હતું. જોકે, ઝીણાએ તેમને આ પ્રસ્તાવ ન સ્વીકારવા જણાવ્યું હતું. ઝીણાની ઈચ્છા તેઓ મુસ્લિમ લીગના પ્રતિનિધિ તરીકે સંમેલનમાં હાજરી આપે એમ હતી.

તેઓ ૧૯૪૬માં ભારતની બંધારણ સભામાં ચૂંટાયા હતા, પરંતુ મુસ્લિમ લીગના ઠરાવને કારણે તેમણે ક્યારેય આ બેઠક લીધી ન હતી. ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાનની પ્રથમ બંધારણ સભામાં તેઓ બે મહિલા પ્રતિનિધિઓ પૈકીના એક હતા.

તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પ્રતિનિધિ પણ રહ્યા હતા અને માનવ અધિકારોની સાર્વત્રિક ઘોષણા (૧૯૪૮) અને નરસંહાર વિરુદ્ધ સંમેલન (૧૯૫૧) પર કામ કર્યું હતું. તેઓ ૧૯૬૪થી ૧૯૬૭ સુધી મોરોક્કોમાં પાકિસ્તાનના રાજદૂત રહ્યા હતા.Status of the Convention 

 લેખન 
તેમણે ઉર્દૂ મહિલા સામયિકો 'તહઝીબ-એ-નિસ્વાન' અને 'ઇસ્મત' માટે લખ્યું હતું અને બાદમાં અંગ્રેજી ભાષાના અખબારો માટે પણ લખ્યું હતું. ૧૯૫૦માં તેમનો 'કોશિશ-એ-ના તમામ' નામનો ટૂંકી વાર્તાઓનો સંગ્રહ પ્રકાશિત થયો હતો. ૧૯૫૧માં તેમનું પુસ્તક 'લેટર્સ ટુ નીના' પ્રકાશિત થયું; તે ભારતીયોને લખેલા દસ ખુલ્લા પત્રોનો સંગ્રહ છે. ભારતના ભાગલા પછી તેમણે પાકિસ્તાન સરકાર માટે ઇસ્લામ વિશે લખ્યું હતું, અને તે નિબંધો આખરે 'બિયોન્ડ ધ વેઇલ' (૧૯૫૩) તરીકે પ્રકાશિત થયા હતા. તેમની આત્મકથા, "ફ્રોમ પરદાહ ટુ સંસદ" (પડદાથી સંસદ સુધી) (૧૯૬૩) તેમની સૌથી જાણીતી રચના છે. ૧૯૯૧માં તેમના કાકા વિશેનું પુસ્તક 'હુસેન શહીદ સુહરાવર્દી: અ બાયોગ્રાફી' પ્રકાશિત થયું હતું. તેઓ ભારત અને પાકિસ્તાન વિશેના 'કોમન હેરિટેજ; (૧૯૯૭) પુસ્તકના આઠ લેખકોમાંના એક હતા. પોતાના અંતિમ દિવસોમાં તેમણે મિરાત ઉલ ઉરોસ ઉપરાંત કહેવતો અને રૂઢિપ્રયોગો પરના ઉર્દૂ ગ્રંથનું અંગ્રેજી ભાષાંતર કર્યું હતું. ૨૦૦૫માં તેમનું 'દિલ્લી કી ખાવતીનકી કહાવતે ઔર મુહાવરે' નામનું પુસ્તક ઉર્દૂમાં મરણોપરાંત પ્રકાશિત થયું હતું. તેમણે ઉર્દૂમાં સફરનામા શીર્ષકથી પ્રવાસનિબંધો પણ લખ્યા હતા.

 અવસાન 
૧૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૦ના રોજ કરાચીમાં ૮૫ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.

 પુરસ્કાર 
૨૦૦૨માં, પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિએ તેમને મરણોપરાંત પાકિસ્તાનના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર, નિશાન-એ-ઇમ્તિયાઝ (ઓર્ડર ઓફ એક્સેલન્સ)થી સન્માનિત કર્યા હતા.President gives away civil, military awards Dawn (newspaper), Published 24 March 2002, Retrieved 9 April 2019

 સંદર્ભ 

શ્રેણી:૧૯૧૫માં જન્મ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૨૦૦૦માં મૃત્યુ