ભારતીય ઉપગ્રહોની યાદી

ભારતે ૧૯૭૫થી ૨૦૨૪ના અંત સુધીમાં વિવિધ પ્રકારના ૧૪૭ ઉપગ્રહો અવકાશમાં તરતા મૂક્યા છે. આ ઉપરાંત ૧૦ ઉપગ્રહો છોડવાની પ્રક્રિયામાં ક્ષતિને કારણે તેમનું સફળ પ્રક્ષેપણ થઈ શક્યું નહતું. આમ ભારતે વર્ષ ૨૦૨૪ના અંત સુધીમાં કુલ ૧૫૭ ભારતીય ઉપગ્રહોનું પ્રક્ષેપણ કર્યું છે તેમ કહી શકાય. આ ઉપગ્રહો અમેરિકન, રશિયન અને યુરોપી રોકેટ વાહનોનો ઉપયોગ કરીને તેમજ સંપૂર્ણપણે ભારતીય વાહનો દ્વારા છોડાયા છે. ભારતનો અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ ઇસરો  (ISRO) સંસ્થા સંભાળે છે.

 ઉપગ્રહો 
ઉપગ્રહપ્રક્ષેપણ તારીખપ્રક્ષેપણ વાહનનોંધઇસરો કડીઆર્યભટ્ટ૧૯ એપ્રિલ ૧૯૭૫યુ-૧૧ ઇન્ટરકોસ્મોસઉપગ્રહ બાંધવાની ટેકનોલોજીનો પ્રયોગ. ભારતનો પ્રથમ ઉપગ્રહ. ભાસ્કર-૧૭ જૂન ૧૯૭૯સી-૧ ઇન્ટરકોસ્મોસપ્રથમ પ્રાયોગિક રિમોટ સેન્સિંગ ઉપગ્રહ. ટીવી અને માઇક્રોવેવ કેમેરા સાથે.રોહિણી૧૦ ઓગસ્ટ ૧૯૭૯એસએલવી-૩ભારતના પ્રથમ ઉપગ્રહ વાહન એસએલવી-૩ની પ્રથમ ઉડાનના પરીક્ષણ માટેનો ઉપગ્રહ. ભ્રમણકક્ષામાં ન પહોંચી શક્યો. રોહિણી RS-૧૧૮ જુલાઇ ૧૯૮૦એસએલવી-૩એસએલવી-૩ની દ્વિતિય પ્રાયોગિક ઉડાનના પરીક્ષણ માટેનો ઉપગ્રહ. ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી ઉપગ્રહ ઉડાન.રોહિણી RS-ડી૧૩૧ મે ૧૯૮૧એસએલવી-૩Used for conducting some remote sensing technology studies using a landmark sensor payload.Launched by the first developmental launch of SLV-3. એપલ૧૯ જૂન ૧૯૮૧એરિયાન-૧ (વી-૩)પ્રથમ પ્રાયોગિક સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ. Provided experience in building and operating a payload experiment three-axis stabilised communication satellite. ભાસ્કર ૨૨૦ નવેમ્બર ૧૯૮૧સી-૧ ઇન્ટરકોસ્મોસદ્રિતિય પ્રાયોગિક સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ; ભાસ્કર ૧ સમાન. Provided experience in building and operating a remote sensing satellite system on an end-to-end basis. ઇન્સેટ ૧એ૧૦ એપ્રિલ ૧૯૮૨ડેલ્ટા ૩૯૧૦ PAM-DFirst operational multipurpose communication and meteorology satellite. Procured from USA. Worked for only six months. રોહિણી RS-D૨૧૭ એપ્રિલ ૧૯૮૩એસએલવી-૩Identical to RS-D1. Launched by the second developmental launch of SLV-3. ઇન્સેટ ૧બી૩૦ ઓગસ્ટ ૧૯૮૩શટલ [PAM-D]Identical to INSAT-1A. Served for more than design life of seven years. સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી (SROSS-૧)૨૪ માર્ચ ૧૯૮૭એ.એસ.એલ.વી.Carried payload for launch vehicle performance monitoring and for gamma ray astronomy. Did not achieve orbit.આઇઆરએસ-૧એ૧૭ માર્ચ ૧૯૮૮વોસ્ટોકEarth observation satellite. First operational remote sensing satellite. સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી (SROSS-૨)૧૩ જુલાઇ ૧૯૮૮એ.એસ.એલ.વી.Carried remote sensing payload of German space agency in addition to Gamma Ray astronomy payload. Did not achieve orbit. ઇન્સેટ ૧સી૨૧ જુલાઇ ૧૯૮૮એરિયાન-૩Same as INSAT-1A. Served for only one-and-a-half years.ઇન્સેટ ૧ડી૧૨ જુન ૧૯૯૦ડેલ્ટા ૪૯૨૫Identical to INSAT-1A. Still in service. A third stage motor landed from its launch, landed in Australia in 2008.આઇઆરએસ-૧બી૨૯ ઓગસ્ટ ૧૯૯૧વોસ્ટોકEarth observation satellite. Improved version of IRS-1A. ઇન્સેટ - ૨ડીટી૨૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૨એરિયાન-૪૪L H૧૦Launched as Arabsat 1C. Procured in orbit from Arabsat in January 1998. સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી (SROSS-સી)૨૦ મે ૧૯૯૨એ.એસ.એલ.વી.Carried gamma ray astronomy and aeronomy payload.ઇન્સેટ ૨એ૧૦ જુલાઇ ૧૯૯૨એરિયાન-૪૪L H૧૦First satellite in the second-generation Indian-built INSAT-2 series. Has enhanced capability over INSAT-1 series. Still in service. ઇન્સેટ ૨બી૨૩ જુલાઇ ૧૯૯૩એરિયાન-૪૪L H૧૦+Second satellite in INSAT-2 series. Identical to INSAT-2A. Still in service. આઇઆરએસ-1ઇ૨૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૩પીએસએલવી-ડી૧Earth observation satellite. Did not achieve orbit. સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી (SROSS-સી૨)૪ મે ૧૯૯૪એ.એસ.એલ.વી.Identical to SROSS-C. Still in service.આઇઆરએસ-પી૨૧૫ ઓક્ટોબર ૧૯૯૪પીએસએલવી-ડી૨Earth observation satellite. Launched by second developmental flight of PSLV.Mission accomplished after 3 years of service in 1997. ઇન્સેટ - ૨સી૭ ડિસેમ્બર ૧૯૯૫એરિયાન-૪૪L H૧૦-૩Has additional capabilities such as mobile satellite service, business communication and television outreach beyond Indian boundaries. Still in service. આઇઆરએસ-૧સી૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૯૫મોલનિયાEarth observation satellite. Launched from Baikonur Cosmodrome. આઇઆરએસ-પી૩૨૧ માર્ચ ૧૯૯૬પીએસએલવી-ડી૩Earth observation satellite. Carries remote sensing payload and an X-ray astronomy payload. Launched by third developmental flight of PSLV. ઇન્સેટ - ૨ડી૪ જુન ૧૯૯૭એરિયાન-૪૪L H૧૦-૩Same as INSAT-2C. Inoperable since 1997-10-04 due to power bus anomaly. આઇઆરએસ-૧ડી૨૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૭પીએસએલવી-સી૧Earth observation satellite. Same as IRS-1C. ઇન્સેટ - ૨ઇ૩ એપ્રિલ ૧૯૯૯એરિયાન-42P H10-3Multipurpose communication and meteorological satellite. ઓસનસેટ-૧
(IRS-P4)૨૬ મે ૧૯૯૯પીએસએલવી-સી૨Earth observation satellite. Carries an Ocean Colour Monitor (OCM) and a Multifrequency Scanning Microwave Radiometer (MSMR).ઇન્સેટ - 3બી૨૨ માર્ચ ૨૦૦૦એરિયાન-પજીMultipurpose communication: business communication, developmental communication, and mobile communication. જીસેટ-૧૧૮ એપ્રિલ ૨૦૦૧જીએસએલવી-ડી૧Experimental satellite for the first developmental flight of Geosynchronous Satellite Launch Vehicle, GSLV-D1. ટેકનોલોજી એક્સપેરિમેન્ટ સેટેલાઇટ (TES)૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૧પીએસએલવી-સી૩Experimental satellite to test technologies such as attitude and orbit control system, high-torque reaction wheels, new reaction control system, etc. ઇન્સેટ - ૩સી૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૦૨એરિયાન-૪૨L H૧૦-૩Designed to augment the existing INSAT capacity for communication and broadcasting and provide continuity of the services of INSAT-2C. કલ્પના-૧
(મેટસેટ)૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૨પીએસએલવી-સી૪First meteorological satellite built by ISRO. Originally named METSAT. Renamed after Kalpana Chawla who perished in the Space Shuttle Columbia. ઇન્સેટ -3એ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૦૩એરિયાન-૫જીMultipurpose satellite for communication, broadcasting, and meteorological services along with INSAT-2E and Kalpana-1. જીસેટ-૨૮ મે ૨૦૦૩જીએસએલવી-ડી૨Experimental satellite for the second developmental test flight of Geosynchronous Satellite Launch Vehicle (GSLV) ઇન્સેટ -૩ઇ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૩એરિયાન-૫જીCommunication satellite to augment the existing INSAT System. RESOURCESAT-૧
(IRS-P6)૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૦૩પીએસએલવી-સી૫Earth observation/remote sensing satellite. Intended to supplement and replace IRS-1C and IRS-1D.એજ્યુસેટ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૦૪જીએસએલવી-એફ ૦૧Also designated GSAT-3. India’s first exclusive educational satellite. હેમસેટ૫ મે ૨૦૦૫પીએસએલવી-સી૬Microsatellite (42.5 kilograms) for providing satellite-based amateur radio services to the national as well as the international community. CARTOSAT-૧૫ મે ૨૦૦૫પીએસએલવી-સી૬Earth observation satellite. Provides stereographic in-orbit images with a 2.5-meter resolution.ઇન્સેટ - ૪એ૨૨ ડિસેમ્બર ૨૦૦૫એરિયાન-૫GSAdvanced satellite for direct-to-home television broadcasting services. ઇન્સેટ - ૪સી૧૦ જુલાઇ ૨૦૦૬જીએસએલવી-એફ ૦૨Geosynchronous communications satellite. Did not achieve orbit. CARTOSAT-૨૧૦ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭પીએસએલવી-સી૭Advanced remote sensing satellite carrying a panchromatic camera capable of providing scene-specific spot images.સ્પેસ કેપ્સુલ રીકવરી એક્સપેરિમેન્ટ
(SRE-૧)૧૦ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭પીએસએલવી-સી૭Experimental satellite intended to demonstrate the technology of an orbiting platform for performing experiments in microgravity conditions. Launched as a co-passenger with CARTOSAT-2. SRE-1 was de-orbited and recovered successfully after 12 days over Bay of Bengal.ઇન્સેટ -૪બી૧૨ માર્ચ ૨૦૦૭એરિયાન-૫ECAIdentical to INSAT-4A. Further augments the INSAT capacity for direct-to-home (DTH) television services and other communications. On the night of 7 July INSAT-4B experienced a power supply glitch which led to switching 'off' of 50 per cent of the transponder capacity (6 Ku and 6 C-Band transponders). ઇન્સેટ -૪સીઆર૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૭જીએસએલવી-એફ ૦૪Identical to INSAT-4C. It carried 12 high-power Ku-band transponders designed to provide direct-to-home (DTH) television services, Digital Satellite News Gathering etc. CARTOSAT-૨એ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૦૮પીએસએલવી-સી૯Earth observation/remote sensing satellite. Identical to CARTOSAT-2.IMS-૧ (ત્રીજા વિશ્વનો ઉપગ્રહ – TWsat)૨૮ એપ્રિલ ૨૦૦૮પીએસએલવી-સી૯Low-cost microsatellite imaging mission. Launched as co-passenger with CARTOSAT-2A. ચંદ્રયાન-૧૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮પીએસએલવી-સી૧૧Unmanned lunar probe. Carries 11 scientific instruments built in India, USA, UK, Germany, Sweden and Bulgaria. RISAT-૨૨૦ એપ્રિલ ૨૦૦૯પીએસએલવી-સી૧૨Radar imaging satellite used to monitor India's borders and as part of anti-infiltration and anti-terrorist operations. Launched as a co-passenger with ANUSAT. અનુસેટ૨૦ એપ્રિલ ૨૦૦૯પીએસએલવી-સી૧૨Research microsatellite designed at Anna University. Carries an amateur radio and technology demonstration experiments.ઓસનસેટ-૨
(IRS-પી૪)૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૯પીએસએલવી-સી૧૪Gathers data for oceanographic, coastal and atmospheric applications. Continues mission of Oceansat-1. જીસેટ-૪ ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૦જીએસએલવી-ડી૩Communications satellite technology demonstrator. Failed to reach orbit due to GSLV-D3 failure.CARTOSAT-2B ૧૨ જુલાઇ ૨૦૧૦પીએસએલવી-સી૧૫Earth observation/remote sensing satellite. Identical to CARTOSAT-2A. સ્ટુડસેટ૧૨ જુલાઇ ૨૦૧૦પીએસએલવી-સી૧૫First Indian pico-satellite (weighing less than 1 kg). Developed by a team from seven engineering colleges from Karnataka and Andhra Pradesh.જીસેટ-૫પી / ઇન્સેટ -૪ડી૨૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦જીએસએલવી-એફ ૦૬સી-બેન્ડ સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ, જીએસએલવી-એફ ૦૬ની નિષ્ફળતાને કારણે ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચવામાં નિષ્ફળ. RESOURCESAT-૨ ૨૦ એપ્રિલ ૨૦૧૧ પીએસએલવી-સી૧૬RESOURCESAT-2, ISRO's eighteenth remote-sensing satellite, followed RESOURCESAT-1. PSLV-C16 placed three spacecraft with a total payload mass of 1404 kg – RESOURCESAT-2 weighing 1206 kg, the Indo-Russian YOUTHSAT weighing 92 kg and Singapore's X-SAT weighing 106 kg – into an 822 km polar Sun Synchronous Orbit (SSO). યુથસેટ  ૨૦ એપ્રિલ ૨૦૧૧ પીએસએલવી-સી૧૬Indo-Russian stellar and atmospheric satellite with the participation of university students. It weighed 92 kgજીસેટ-૮ / ઇન્સેટ -૪જી૨૧ મે ૨૦૧૧ એરિયાન-૫ VA-૨૦૨Communications satellite carries 24 Ku-band transponders and 2 channel GAGAN payload operating in L1 and L5 band. જીસેટ-૧૨૧૫ જુલાઇ ૨૦૧૧ પીએસએલવી-સી૧૭GSAT-12 communication satellite built by ISRO, weighs about 1410 kg at lift-off. GSAT-12 is configured to carry 12 Extended C-band transponders to meet the country's growing demand for transponders in a short turn-around-time.The 12 Extended C-band transponders of GSAT-12 will augment the capacity in the INSAT system for various communication services like Tele-education, Telemedicine and for Village Resource Centres (VRC). Mission life  About 8 Years. મેઘા-ટ્રોપિક્સ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ પીએસએલવી-સી૧૮Megha-Tropiques weighs about 1000 kg Lift-off Mass, developed jointly by ISRO and the French Centre National d'Études Spatiales (CNES). PSLV-C18 is configured to carry four satellites in which, one satellite, developed by India and France, will track the weather, two were developed by educational institutions, and the fourth is from Luxembourg. જુગ્નુ ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧પીએસએલવી-સી૧૮ Nano-satellite weighing 3 kg developed by IIT KanpurRISAT-૧ ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૧૨ પીએસએલવી-સી૧૯RISAT-1, first indigenous all-weather Radar Imaging Satellite (RISAT-1), whose images will facilitate agriculture and disaster management weighs about 1858 kg. SRMSAT ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૧૨ પીએસએલવી-સી૧૮  Nano-satellite weighing 10.9 kg developed by SRM University.જીસેટ-૧૦  ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨એરિયાન-૫VA-૨૦૯ GSAT-10, India’s advanced communication satellite, is a high power satellite being inducted into the INSAT system. Weighing 3400 kg at lift-off. SARAL  ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩  પીએસએલવી-સી૨૦ SARAL, The Satellite with ARGOS and ALTIKA (SARAL) is a joint Indo-French satellite mission for oceanographic studies.  IRNSS-1A  ૧ જુલાઇ ૨૦૧૩  પીએસએલવી-સી૨૨  IRNSS-1A is launched on 24 Sep 2014 satellite in the Indian Regional Navigation Satellite System (IRNSS). It is one of the seven spacecraft constituting the IRNSS space segment.  ઇન્સેટ-૩ડી ૨૬ જુલાઇ ૨૦૧૩  એરિયાન-૫   INSAT-3D is the  meteorological Satellite with advanced weather monitoring payloads.  જીસેટ-૭ ૩૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩  એરિયાન-૫   GSAT-7 is the  advanced multi-band communication satellite dedicated for military use.  માર્સ ઓરબીટર મિશન (MOM) ૫ નવેમ્બર ૨૦૧૩ પીએસએલવી-સી૨૫ The Mars Orbiter Mission (MOM), informally called Mangalyaan is India's first Mars orbiter.  જીસેટ-૧૪  ૫ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪  જીએસએલવી-ડી૫  GSAT-14 is the twenty third geostationary communication satellite of India to augment the In-orbit capacity of Extended C and Ku-band transponders. IRNSS-૧બી  ૪ એપ્રિલ ૨૦૧૪  પીએસએલવી-સી૨૪ IRNSS-૧બી ઇન્ડિયન રીજીઓનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (IRNSS) શ્રેણીનો બીજો ઉપગ્રહ છે.  IRNSS-૧સી  ૧૬ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪  પીએસએલવી-સી૨૬ IRNSS-૧સી ઇન્ડિયન રીજીઓનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (IRNSS) શ્રેણીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે.  જીસેટ-૧૬ ૭ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ એરિયાન ૫   GSAT-16 is twenty fourth communication satellite of India configured to carry a total of 48 communication transponders.  IRNSS-૧ડી૨૮ માર્ચ ૨૦૧૫  પીએસએલવી-સી૨૭   IRNSS-૧ડી ઇન્ડિયન રીજીઓનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (IRNSS) શ્રેણીનો ચોથો ઉપગ્રહ છે.  જીસેટ-૬ ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫  જીએસએલવી-ડી૬   GSAT-6 is a communication satellite. GSAT- 6 features an unfurlable antenna, largest on board any satellite. Launch of GSLV-D6 also marks the success of indigenously developed upper stage cryogenic engine  એસ્ટ્રોસેટ ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૫  પીએસએલવી-સી૩૦   ASTROSAT is India’s first dedicated multi wavelength space Observatory.     જીસેટ-૧૫૧૧ નવેમ્બર ૨૦૧૫ એરિયાન ૫ VA-૨૨૭Communications satellite, carries communication transponders in Ku-band and a GPS Aided GEO Augmented Navigation (GAGAN) payload operating in L1 and L5 bands. Weight 3164 Kg.   IRNSS-૧ઇ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬પીએસએલવી-સી૩૧IRNSS-૧ઇ ઇન્ડિયન રીજીઓનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (IRNSS) શ્રેણીનો પાંચમો ઉપગ્રહ છે.  IRNSS-૧એફ૧૦ માર્ચ ૨૦૧૬પીએસએલવી-સી૩૨IRNSS-૧એફ ઇન્ડિયન રીજીઓનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (IRNSS) શ્રેણીનો છઠ્ઠો ઉપગ્રહ છે.  IRNSS-૧જી૨૮ એપ્રિલ ૨૦૧૬પીએસએલવી-સી૩૩IRNSS-૧જી ઇન્ડિયન રીજીઓનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (IRNSS) શ્રેણીનો સાતમો અને છેલ્લો ઉપગ્રહ છે. 

 સંદર્ભ 

 બાહ્ય કડીઓ 
 Indian Space Research Organization: Spacecraft 

શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ
શ્રેણી:ઇસરો