કબીરપંથ

કબીરપંથ કે સતગુરૂ કબીરપંથ એ ભારત ના ભક્તિકાળિન કવિ સંત કબીર ની શિક્ષાઓ પર ચાલેલો પંથ છે.Oxford Dictionaries તરફથી વ્યાખ્યા કબીર ના શિષ્ય ધર્મદાસે તેમના નિધન લગભગ સો સાલ બાદ આ પંથ ની શરૂઆત કરી હતી. આરંભ માં ફિલસૂફીક અને ચારિત્ર્ય શિક્ષા પર આધારિત આ પંથ કાળાંતર માં એક ધાર્મિક સંપ્રદાય માં બદલાયું હતું. કબીરપંથ ના અનુયાયિયો માં હિંદુ, શીખ, મુસલમાન, બૌદ્ધ અને જૈન તમામ ધર્મો ના લોકો શામેલ છે. પરંતુ તેમાં બહુતાયત હિંદુઓ ની છે.Dissent, protest, and reform in Indian civilization. Indian Institute of Advanced Study, 1977 કબીર ની રચનાઓ નો સંગ્રહ કબીર બીજક આ પંથ ના ફિલસૂફીક અને આધ્યાત્મિક ચિંતન નો ગ્રંથ છે.

પોતાના કાવ્ય માં કબીરે પંથ ને મહત્ત્વહીન કહે છે અને તેનો ઉપહાસ ઉડાવ્યો છે. "ઐસા જોહ ન દેખા ભાઈ. ભૂલા ફિરૈ લીએ ગફિલાઈ.. મહાદેવ કો પંથ ચલાવૈ. ઐસો બડો મહંથ કહાવૈ.."કબીર બીજક, શુદેવસિંહ, નીલાભ પ્રકાશન, ૧૯૭૨, પૃષ્ઠ ૧૦૩ કબીરપંથ ના વિદ્વાન કેદારનાથ દ્વિવેદી મુજબ તેનું કોઈ સ્પષ્ઠ પ્રમાણ નથી કે પંથ ની સ્થાપના કબીરે પોતે કરી. કબીર નાં મરણ પછી તેમના શિષ્યોએ આ કાર્ય કર્યું.

 ઇતિહાસ 
દ્વિવેદી કબીરપંથ ની સ્થાપના ની પશ્ચાદ્ભૂમિકા નો ઉલ્લેખ કરે છે, "કહેવાય છે કે સૌથી પહેલા સંતો માં નાનકે જ પંથ રચના ની શરૂઆત કરી હતી અને તેમણે તેમના કેટલાક નિયમ પણ બનાવ્યા હતા. કદાચ નાનકદેવ (સંવત ૧૫૯૫) મુજબ જ કબીરપંથ ની સ્થાપના માં આવી હશે... દાદૂપંથી રાઘવદાસે પોતાના હસ્તલિખિત ગ્રંથ ભક્તમાલ (૧૭૧૭) માં ધર્મદાસ ને કબીર નો શિષ્ય તરીકે કહ્યો છે. છત્તીસગઢી શાખા નો ઇતિહાસ પ્રસ્તુત કરતા સમયે પછી ધર્મદાસ ના આવિર્ભાવ ની તિથિ સત્તરમી સદી ના પહેલા ચરણ ના લગભગ સિદ્ધ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. કદાચ ધર્મદાસે જ પંથ ને વ્યાપક બનાવવા માટે સૌથી પહેલું કદમ ઉઠાવ્યું હતું."कबीर और कबीर पंथ, डॉ॰ केदार नाथ द्विवेदी, हिंदी साहित्य सम्मेलन, प्रयाग, प्रथम संस्करण, १९६५, पृष्ठ- १६२

 ખાસ શાખાઓ 
ભારત માં કબીરપંથ ની મુખ્યતઃ ત્રણ શાખાઓ માનવા માં આવી છે. કાશી (કબીરચૌરા) શાખા, ધનૌરી ભગતાહી શાખા અને છત્તીસગઢી શાખા. આ શાખાઓ ના સ્થાપક ક્રમશઃ શ્રુતિ ગોપાળ સાહેબ, ભગવાન ગોસાઈ તથા મુક્તામણિ નામ સાહેબ માનવામાં આવે છે.ભારત માં કબીરપંથ ની ખાસ શાખાઓ

 મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળો 
કબીરપંથ ની ખાસ શાખાઓ નાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળો નીચે પ્રમાણે છે:ભારત માં કબીરપંથ ની ખાસ શાખાઓ http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/kabir026.htm#005 
 કબીર ધર્મનગર દામાખેડા - રાયપુર છત્તીસગઢ (ધરમદાસી વંશ ની શાખા).
 કબીર ચૌરા -  વારાણસી (મગહર ની શાખા).list of Acharyas of the Moolgadi http://www.kabirchaura.com/lineage/lineage.html
 બિડ્ડુપુર બેઠક, જગ્ગુસાહેબ દ્વારા સ્થાપિત .
 ધનુઅતી (છાપરા, બિહાર), ભગવાનસાહેબ (બીજક નો લખનાર) દ્વારા સ્તાપિત Essays and lectures on the religions of the Hindus, Volume 1, by Horace Hayman Wilson, Reinhold Rost (ed.)
 છત્તીસગઢ બેઠક - કુદુરમલ, મુક્તામણિસાહેબ (વિક્રમ સંવત ૧૫૭૦-૧૬૩૦) દ્વારા સ્થાપિત.

 કબીર નાં ચિત્રો 

 સન્દર્ભો 

 વધુ વાંચન 
 કબીરપંથ સંબંધિત માહિતિયો ઇંદિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય કળા કેંદ્ર નું દફતરી જાળસ્થળ.
 કબીરપંથ સમાજ સેવા ટ્રસ્ટની સભા
 કબીરપંથ સમાજ ટ્રસ્ટની ચિંતન શિબિર યોજાઇ
 કબીરપંથ અને રામકબીર સંપ્રદાય વચ્ચેનો ફરક
 Kabir-Sant Kabir- Gujrati- કબીર-સંત કબીર-૧૨

શ્રેણી:સંત મત