આરતી

આરતી એ હિંદુ ધર્મની એક પૂજાવિધિ છે. જેમાં થાળી કે આરતિયામાં ઘી કે તેલ અથવા કપૂરની વાટ કે વાટો સળગાવી દેવમૂર્તિ સમક્ષ વર્તુલાકારે ફેરવવામાં આવે છે.ગુજરાતી લેક્સિકોન શબ્દકોશમાં આરતી શીખ ધર્મની પૂજાવિધીમાં પણ આરતીનું સ્થાન છે. કહેવાય છે કે આરતી વેદિક કાળના હોમની પરંપરાથી આવેલી વિધિ છે. આરતીની પરંપરામાં કેટલાંક સાંકેતિક અર્થ જોઈએ તો, પુષ્પ પૃથ્વી તત્વનું, પાણી કે પાણીવાળું ભીનું કપડું જળ તત્વનું, દીપ અગ્નિ તત્વનું, આરતિયામાં બનેલી મયુરપંખાકૃતિ વાયુતત્વનું અને ગાયના પૂંછડા જેવી આકૃતિયુક્ત પંખાકૃતિ આકાશ તત્વનું એમ પંચમહાભુતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.Rosen, Steven (2006). Essential Hinduism. Praeger Publishers.  ISBN 0-275-99006-0  

વ્યુતપત્તિ
"આરતી" શબ્દ સંસ્કૃત શબ્દ આરાત્રિક (आरात्रिक) પરથી પ્રાકૃત આરાત્તિય (आरात्तिय) અને તેનું અપભ્રંશ થઈ બનેલો છે. મૂળ આરાત્રિક શબ્દનો અર્થ ’કંઈક જે રાત્રીને દૂર કરે છે’ અર્થાત ’અંધકાર દૂર કરનાર’ એવો થાય છે.आरात्रिक Sanskrit English Dictionary, GermanyJames Lochtefeld, An illustrated Encyclopedia of Hinduism, ISBN 0-8239-2287-1, page 51Monier Williams Sanskrit Dictionary; Quote: ArAtrika n. the light (or the vessel containing it) which is waved at night before an icon ; N. of this ceremony.

સંદર્ભો


બાહ્ય કડીઓ