પ્રબલગઢ

પ્રબલગઢ (જે મુરાંજન, પ્રધાનગઢ અથવા પ્રબલમાચી તરીકે પણ ઓળખાય છે‌‌‌‌‌‌) માથેરાન અને પનવેલ વચ્ચે મહારાષ્ટ્રના રાયગડ જિલ્લામાં આવેલો કિલ્લો છે.

પ્રબલગઢ કિલ્લો ૨,૩૦૦ ફીટ ‍‍‍(૭૦૦ મીટર)ની ઊંચાઇ પર પશ્ચિમ ઘાટમાં સ્થિત છે. આ કિલ્લો છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વડે કબ્જે કરાયો ત્યાં સુધી મુરાંજન તરીકે ઓળખાતો હતો અને ત્યાર પછી મરાઠાઓ દ્વારા પ્રબલગઢ તરીકે નામકરણ કરાયો હતો ઇશાર્દગઢનો કિલ્લો તેનો જોડિયો કિલ્લો છે. પ્રબલગઢની બાજુમાં ઉત્તરે કલાવંતીનો સીધા ચઢાણ ધરાવતો કિલ્લો આવેલો છે.

 ઈતિહાસ 

પ્રબલગઢ કિલ્લો બહમની સલ્તનત દ્વારા ઉત્તર કોંકણ વિસ્તારમાં પનવેલ કિલ્લા અને કલ્યાણ કિલ્લા પર નજર રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. બહમની સલ્તનતના પતન પછી, કિલ્લો અહમદનગર સલ્તનત પાસે રહ્યો.

અહમદનગર સલ્તનતના પતન દરમિયાન, શહાજીએ મુઘલ સામ્રાજ્ય અને આદિલ શાહી વંશના અલગ દળો સામે મદદનો હાથ લંબાવ્યો હતો. સલ્તનતના પતન પછી, તેઓ તેમની પત્ની જીજાબાઈ અને પુત્ર શિવાજી સાથે થોડા સમય માટે મુરંજન ગયા.

જોકે, શાહજીની હાર અને મહુલીના કરાર પછી, ઉત્તર કોંકણને કિલ્લા સાથે મુઘલોને સોંપવામાં આવ્યું, જેમણે આ વિસ્તારનો શાસન અધિકાર બિજાપુરના આદિલશાહને આપ્યો.  શિવાજીએ ૧૬૫૭માં મુઘલો પાસેથી કિલ્લો જીતી લીધો, ત્યારબાદ તેમણે કલ્યાણ - ભીવંડી વિસ્તારમાં પોતાનું શાસન સ્થાપ્યું. 

શિવાજીના હુમલા દરમિયાન, કિલ્લાનું સંચાલન "કેસર સિંહ" દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જે એક મુઘલ સરદાર હતો, અને તે એકમાત્ર કિલ્લો હતો જેણે મજબૂત પ્રતિકાર કર્યો હતો. ઓક્ટોબર ૧૬૫૭ માં યુદ્ધ દરમિયાન સિંહનું મૃત્યુ થયું  હુમલા દરમિયાન કેસર સિંહની માતાએ પોતાને અને તેના પૌત્રને છુપાવી દીધા. શિવાજીએ મહિલા અને બાળકને સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળવાનો માર્ગ મળે તેની ખાતરી આપી હતી. 

૧૮૨૬માં, સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ઉમાજી નાયક અને તેમના સાથીઓએ થોડા સમય માટે કિલ્લાને પોતાનું ઘર બનાવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.

 ભૂગોળ 
પ્રબલગઢ માથેરાન અને પનવેલની વચ્ચે પ્રબલ ઉચ્ચ પ્રદેશમાં આવેલો છે અને મુંબઈ-પુણે એક્સપ્રેસ હાઇવે પરથી સરળતાથી જોઇ શકાય છે. ઉલ્હાસ નદી કિલ્લાની દક્ષિણ બાજુથી પસાર થાય છે અને ગઢી નદી તેની પશ્ચિમમાંથી વહે છે.

ચંદેરી અને પેબ કિલ્લાઓ પશ્ચિમમાં આવેલા છે. દક્ષિણમાં માણિકગઢ અને ઉત્તરમાં કર્નાલા કિલ્લો આવેલો છે.

કલાવંતી (કલાવતી અથવા કલાવંતીનીચા સુલ્કા‌ તરીકે પણ જાણીતો‌‌) ૬૮૫ મીટર ઊંચો શિખર કિલ્લો પ્રબલ ઉચ્ચપ્રદેશના ઉત્તરી કિનારા પર માચી અને વાજેપુર ગામ નજીક આવેલો છે.

 સંદર્ભ 

 બાહ્ય કડીઓ 
 કલાવંતી દુર્ગ ટ્રેકિંગ માહિતી 

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્રના કિલ્લાઓ