ઉત્પલ ભાયાણી

ઉત્પલ હરિવલ્લભ ભાયાણી (૧૦ ઓક્ટોબર ૧૯૫૩ – ૧૬ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯) એ ગુજરાતી ભાષાના વાર્તા લેખક, નાટ્યકાર, વિવેચક અને અનુવાદક હતા.

 જીવન 
ઉત્પલ ભાયાણીનો જન્મ ૧૦ ઓક્ટોબર ૧૯૫૩ના રોજ કાલિકટ (હવે કોઝિકોડ) ખાતે ગુજરાતી લેખક હરિવલ્લભ ભાયાણીને ત્યાં થયો હતો. તેમનો પરિવાર ભાવનગર જિલ્લાના મહુવા ગામમાં થયો હતો. તેમણે વાણિજ્ય શાખામાં અનુસ્નાતક સુધીનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેઓએ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ તરીકેનો વ્યવસાય સ્વીકાર્યો હતો. તેમણે પરિચય ટ્રસ્ટ, મુંબઈના ટ્રસ્ટી તરીકે સેવા આપી હતી.

૧૬ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું.

 લેખન 
નિમજ્જન (૧૯૭૮) એ તેમની વાર્તાઓનો પ્રથમ સંગ્રહ હતો. ત્યાર બાદ ૧૯૮૩માં હલ્લો ! નામનો વાર્તાસંગ્રહ પ્રકાશિત થયો હતો જેમાં કેટલીક પ્રાયોગિક વાર્તાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ખતવણી (૧૯૯૫) કાવ્યસંગ્રહને વિવેચકોએ ખૂબ જ પસંદ કર્યો હતો. વહી (૨૦૦૮) એ તેમનો ચોથો સંગ્રહ હતો. તેમની વાર્તા મિજબાનીનો સમાવેશ રઘુવીર ચૌધરી દ્વારા સંપાદિત સ્વાતંત્ર્યોતર ગુજરાતી નવલિકામાં કરવામાં આવ્યો હતો. તેમની એક્સ્ટ્રા ટિકિટ વિવરણ ગુલાબદાસ બ્રોકર અને સુમન શાહ દ્વારા સંપાદિત કેટલીક ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તાઓ (૧૯૫૫–૮૦)માં કરવામાં આવ્યું હતું.

તેઓ એક પ્રખ્યાત નાટ્ય વિવેચક હતા પરંતુ તેઓ તેમના વિવેચનને ટીકા તરીકે નહિ પણ સમીક્ષા તરીકે માનતા હતા. ૧૯૭૬માં શરૂ થયેલી તેમની નાટ્ય વિવેચન કૃતિઓમાં દૃશ્યફલક (૧૯૮૧), પ્રેક્ષા (૧૯૮૬), નાટકનો જીવ (૧૯૮૭), તર્જની સંકેત (૧૯૯૨), સામાજિક નાટક: એક નૂતન ઉન્મેશ (૧૯૯૩), દેશવિદેશની રંગભૂમિ (૨૦૦૧), રંગભૂમિ (૨૦૦૪), નાટ્યદૃષ્ટી (૨૦૦૩), નાટ્યગોષ્ઠિ (૨૦૦૪)નો સમાવેશ થાય છે. મહાભારત (૧૯૯૧) અને સહયોગ (૧૯૯૯) તેમના અનુવાદો છે. તેમણે સંપર્ક (૧૯૮૨), આધુનિક ગુજરાતી એકાંકીઓ (૧૯૯૪) અને સુરેશની સાથે સાથે (૨૦૦૭)નું સંપાદન પણ કર્યું હતું.

 પુરસ્કાર 
તેમનો વાર્તા સંગ્રહ ખતવણી (૧૯૯૫) ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા પુરસ્કૃત કરવામાં આવ્યો હતો.

 આ પણ જુઓ 
 ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી

 સંદાર્ભ 

શ્રેણી:૧૯૫૩માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૯માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર