ભારતીય સંખ્યા પ્રણાલિ

ભારતીય સંખ્યા પ્રણાલિ એ ભારતીય ઉપખંડની એક પરંપરાગત ગણતરી પ્રણાલી છે, જે ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને નેપાળમાં સામાન્ય રીતે વપરાય છે. પશ્ચિમી પ્રણાલીમાં દશાંશના ત્રણના સ્થળોએ જૂથો બને છે, પરંતુ ભારતીય પ્રણાલીમાં બે સ્થળો એ બને છે. 

 ભારતીય અંકપ્રણાલિની ઉત્પત્તિ અને વિકાસ 

 દેવનાગરી અંકો અને તેમના સંસ્કૃત નામો 
 દેવનાગરી અંક  આંતરરાષ્ટ્રીય નંબર  સંસ્કૃત નામ  ०  0  શૂન્ય १ 1  એક  २  2  દ્વિ  ३  3  ત્રિ  ४  4  ચતુર  ५  5  પંચ  ६  6  શટ  ७  7  સપ્ત  ८  8  અષ્ટ  ९  9  નવ 

 ભારતની વિવિધ લિપિઓમાં ભારતીય અંકો 
 રોમન અંક  0  1  2  3  4  5  6  7  8  9  ગુજરાતી ૦૧૨૩૪૫૬૭૮૯ ગુરમુખી ੦੧੨੩੪੫੬੭੮੯ દેવનાગરી ०१२३४५६७८९ ઓડિયા ୦୧୨୩୪୫୬୭୮୯ કન્નડ ೦೧೨೩೪೫೬೭೮೯ બંગાળી ০১২৩৪৫৬৭৮৯ મલયાલમ ൦൧൨൩൪൫൬൭൮൯ લિંબુ ᥆᥇᥈᥉᥊᥋᥌᥍᥎᥏ તમિલ ௦௧௨௩௪௫௬௭௮௯ તેલુગુ ౦౧౨౩౪౫౬౭౮౯ તિબેટીયન ༠༡༢༣༤༥༦༧༨༩

 સંખ્યાઓનાં નામ 
 ગુજરાતી  નંબર  ગાણિતિક નંબરો  પશ્ચિમી પ્રણાલીમાં  એક 1 10 0  એકમ  દસ  10  10 1  દસ  સો કે શતક  100  10 2  સો કે શતક  હજાર કે સહસ્ત્ર  1000  10 3  હજાર કે સહસ્ત્ર  દસ હજાર  10,000  10 4  દસ હજાર  લક્ષ કે લાખ કે સો હજાર  1,00,000 10 5  એક લાખ અથવા મિલિયનનો દસમો ભાગ  દસ લાખ  10,00,000 10 6  મિલિયન  કરોડ  1,00,00,000 10 7  દસ મિલિયન  દસ કરોડ  10,00,00,000  10 8  સો મિલિયન  અબજ  1,00,00,00,000  10 9  એક બિલિયન  દસ અબજ   1,00,00,00,00,000  10 11  સો બિલિયન અથવા ટ્રિલિયનનો દસમા ભાગ  ખર્વ  1,00,00,00,00,00,000  10 13  દસ ટ્રિલિયન  નિખર્વ  1,00,00,00,00,00,00,000  10 15  એક ક્વોડ્રિલિયન  નીલ 1,00,00,00,00,00,00,00,000  10 17  સો ક્વોડ્રિલિયન અથવા ક્વિંટિલિયનનો દસમો ભાગ મહાશંખ અથવા અલ્દ અથવા ઉપાધ 1,00,00,00,00,00,00,00,000  10 19  દસ ક્વિંટિલિયન અંક અથવા મહા-ઉપાધ 1,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 21  એક સેક્સટિલિયન  જલ્દ 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 23  સો સેક્સટિલિયન માધ  1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 25  દસ સેપ્ટેલિયન  પરાર્ધ 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 27  ઓક્ટીલિયન  અંત  1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 29  સો ઓક્ટીલિયન  મહા અંત 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 31  દસ નોનિલિયન  શિષ્ટ  1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 33  એક ડેસિલિયન  સિંઘર 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 35  સો ડેસિલીયન  મહા સિંઘર 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 37  દસ અનડેસિલીયન  અદંત સિંઘર 100,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000  10 41  સો ડ્યુઓડાસિલીયન 

 વૈદિક સંખ્યા પદ્ધતિ 
પ્રાચીન વૈદિક સાહિત્યમાં અનેક સંખ્યા પદ્ધતિઓ જોવા મળે છે. નીચેના કોષ્ટકમાં વર્ણવેલ પદ્ધતિ એ વાલ્મીકી રામાયણમાં વર્ણવેલ પદ્ધતિ છે.  
 સંસ્કૃત (લિપ્યંતરણ)  ભારતીય સંખ્યા  ઘાતાંકીય  નિરૂપણ  ટૂંકા સ્વરુપે અરબી  एक ( એક )  1  10 0  એક  दश (દશ)  10  10 1  દસ  शत (શત)  100  10 2  સો  सहस्र (સહસ્ર)  1,000  10 3  એક હજાર  अयुत (અયુત)  10,000  10 4  દસ હજાર  लक्ष (લક્ષ) એક લાખ  1,00,000   10 5  એક લાખ  कोटि (કોટિ) એક કરોડ  1,00,000 શત  10 7  દસ મિલિયન  शंकु (શંકુ)  1,00,000 કોટિ  10 12  એક ટ્રિલિયન  महाशंकु   1,00,000 શંકુ  10 17  સો ક્વોડ્રિલિયન  वृन्द   1,00,000 મહાશંકુ  10 22  દસ સેક્સટિલિયન  महावृन्द ( મહાવૃંદ)  1,00,000 વૃંદ  10 27  એક ઓક્ટીલિયન  पद्म (પદ્મ)  1,00,000 મહાવૃંદ  10 32  સો અબજિયન  महापद्म (મહ-પદ્મ)  1,00,000 પદ્મ  10 37  દસ અબજિયન  खर्व (ખર્વ)  1,00,000 મહાપદ્મ  10 42  એક ટ્રredડકિલિયન  महाखर्व ( મહાખર્વ)  1,00,000 ખર્વ  10 47  સો ક્વોટ્યુઅર્ડસિલીયન  समुद्र (સમુદ્ર)  1,00,000 મહાખર્વ  10 52  દસ સેક્સડેકિલિયન  ओघ (ઓઘ)  1,00,000 સમુદ્ર  10 57  એક octodecillion  महौघ (મહૌઘ / મહા-ઔઘ)  1,00,000 ઓઘ  10 62  એક સો નવલકથાકાર 

 સંદર્ભ 

 આ પણ જુઓ 

 ભારતીય સંખ્યા 
 કટપયાદિ સંખ્યા 
 આર્યભટ્ટની સંખ્યાપદ્ધતિ 
 સંખ્યા 
શ્રેણી:ગણિત