વાઘરી

વાઘરી અથવા દેવીપૂજક એક અન્ય પછાત વર્ગ છે. ભારતનાં રાજ્યો રાજસ્થાન અને ગુજરાત અને પાકિસ્તાનનાં પ્રાંત સિંધમાં જોવા મળે છે.People of India Rajasthan Volume XXXVIII Part Two edited by B.K Lavania, D. K Samanta, S K Mandal & N.N Vyas pages 975 to 979 Popular Prakashan

 ઇતિહાસ અને મૂળ 
મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ "વાગુરા" પરથી "વાઘરી" થયાનું જણાવાય છે. એમની ઉત્પત્તિ માટે કહેવાય છે કે, કૃષ્ણ ગોમતીમાં જળક્રીડા કરતા ત્યારે તેમને કેશી નામનો અસુર રંજાડતો. કૃષ્ણે તેને જીતી પાતાળમાં ચાંપ્યો અને જે ખાડો પડ્યો તેમાંથી પ્રથમ પુરુષ પ્રગટ્યો તે વાઘરીનો આદિ પુરુષ ગણાય છે.

એક માન્યતા પ્રમાણે વાઘને ઘેરનાર", "વાઘ જેવા હિંસક પ્રાણીનો શિકારી", એટલે "વાઘરી" એવો અર્થ પણ કરાય છે. સંસ્કૃત શબ્દ "વાગુરા"નો અર્થ પણ ‘જાળ, ફાંસલો, પાસલો’ એવો થાય છે.

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, વાઘરીને ફોજદારી જનજાતિ અધિનિયમ, ૧૮૭૧ હેઠળ વાઘરી એક ખતરનાક જનજાતિ હોવાથી આ જાતિને "બિનજામીનપાત્ર ગુનાઓના વ્યસની" તરીકે સૂચિબધ્ધ કરવામાં આવી હતીNanta Village The Imperial Gazetteer of India, 1908, v. 18, p. 367. અને ઇ.સ. ૧૯૫૨માં આ સૂચિમાંથી દૂર કરાયા હતા.

 વર્તમાન સંજોગો 

 ભારતમાં 
રાજસ્થાનના જયપુર જિલ્લામાં તેઓ મુખ્યત્વે જોવા મળે છે. અન્ય ઘણા રાજસ્થાનના હિંદુ સમુદાયોની જેમ, તેઓ પણ અંતર્ગત છે, પરંતુ ગોત્રની અતિશયોક્તિ જાળવી રાખે છે. તેમના મુખ્ય કુળો બડગુજર, પવાર, સોલંકી અને ગોદારા છે. તેઓ જમીન વિહોણા સમુદાય છે, જોકે થોડા લોકો પાસે નાના નાના પ્લોટ છે. વાઘરી પશુપાલકો અને પશુ વેપારીઓ પણ છે અને પ્રખ્યાત પુષ્કર પશુ મેળામાં તેમનો ઢોરો વેચે છે. તેમની પાસે અસરકારક જાતિ પરિષદ છે, જે અર્ધ-ન્યાયિક મંડળ તરીકે કાર્ય કરે છે અને આંતર-સમુદાયના વિવાદો સાથે વહેવાર કરે છે. જેનું નેતૃત્વ વંશપરંપરાગત ઓફિસ ધારક છે, જે એક પટેલ તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ એક હિંદુ સમુદાય છે, તેમના મુખ્ય આદિવાસી દેવતાઓ જબનેર માતા, ગાલ્તા માતા, સંભેર માતા અને શીલે માતા છે.People of India Rajasthan Volume XXXVIII Part Two edited by B.K Lavania, D. K Samanta, S K Mandal & N.N Vyas pages 975 to 979 Popular Prakashan

ગુજરાતમાં વાઘરી મુખ્યત્વે સાબરકાંઠા, બનાસકાંઠા, પંચમહાલ, ખેડા અને અમદાવાદ જિલ્લામાં જોવા મળે છે. તેઓ એક બીજામાં મારવાડી અને બહારના લોકો સાથે ગુજરાતી બોલે છે. વાઘરીને અનેક પેટા-વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. મુખ્ય લોકો દેવિપુજકો છે, તેઓ ખેડૂતપુત્રો ઉપરાંત ઋતુગત વ્યવસાય કરીને આજીવિકા મેળવે છે. તેમાં પેટા જાતિ તરીકે (ચુનારા) કે જે 1228 સમાજ તરીકે ઓળખાય છે.અન્યમાં બાકીના કુળો ભૂમિહીન કૃષિ કામદારો છે.  તેઓ અંત ગોત્ર પ્રેમી છે, અને ગોત્રની વિશિષ્ટતા જાળવે છે. વાઘરી જમીન વિહોણા છે, અને કૃષિ મજૂર પર આધારીત છે. તેઓ ઘેટાં, બકરીઓ અને ઢોર વધારવા તેમજ શાકભાજી વેચવામાં પણ સામેલ છે. ગુજરાતમાં વાઘરી હિંદુ છે, અને તેમના મુખ્ય આદિજાતિ દેવતાઓ વિહત, નરસિંહબીર, કાલિકા , મેલડી અને હડકાઈ માતા છે.People of India Gujarat Volume XXII Part Three edited by R.B Lal, S.V Padmanabham & A Mohideen page 1459 to 1463 Popular Prakashan

 પાકિસ્તાનમાં 
પાકિસ્તાનમાં વાઘરી મુખ્યત્વે ઉમરકોટ અને થરપારકર જિલ્લાઓમાં જોવા મળે છે. તેઓ જમીન વિહોણા છે, અને સ્થાનિક શક્તિશાળી સોઢા રાજપૂત સમુદાયના હસ્તે તેઓ ભેદભાવનો વિષય બન્યા છે. 

તાજેતરના એક અધ્યયનમાં બતાવવામાં આવ્યું છે કે પાકિસ્તાનની મોટાભાગની અનુસૂચિત જાતિની વસ્તી, જેમાં વાઘરીનો સમાવેશ થાય છે તે વ્યવહારીક ભૂમિહીન છે. હાથ ધરવામાં આવેલા સર્વેમાં બતાવવામાં આવ્યું હતું કે થરપારકર, ઉમરકોટ, રહીમ યારખાન અને બહાવલપુર જિલ્લામાં જાહેર કરાયું છે કે ૮૩ ટકા અનુસૂચિત જાતિની વસતિની બહુમતીની પાસે જમીનનો નાનો ભાગ પણ નથી. બાકીની ૧૯ ટકા જમીનની માલિકી પણ ખૂબ જ નાનો છે કારણ કે ૯૦ ટકા અનુસુચિત જાતિના જમીન માલિકો પાસે એકથી પાંચ એકરની વચ્ચેનો જમીનનો એક નાનો ભાગ છે. ભારતના લોકોની જેમ, પાકિસ્તાનના વાઘરી પણ હિંદુ છે, અને સિંધી અને તેમની પોતાની ભાષા બગરી બંને બોલે છે, જે રાજસ્થાનીથી દૂરથી સંબંધિત છે.http://www.idsn.org/fileadmin/user_folder/pdf/Old_files/.../RR_Pakistan.pdf

 સંદર્ભ 

શ્રેણી:જ્ઞાતિ