શીકારપુર (તા. ભચાઉ )

ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભચાઉ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ, તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. તાજેતરમાં થયેલ સંશોધનો મુજબ શીકારપુર સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિનું સ્થળ હતું.

 ઇતિહાસ 
શીકારપુરનો કિલ્લો ૧૯મી સદીમાં બંધાયો હતો. તેમાં મુસ્લિમ પીરો, પાથા, ગેબાશા મુલ્તાની અને અસાબાની કબરોનો સમાવેશ થયા છે.

 પુરાતત્વીય માહિતી 
 સ્થળ 
પુરાતત્વીય સ્થળ શીકારપુરથી  દક્ષિણે વાલીમા ટીંબા પર આવેલું છે. તે ૩.૪ હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલ હડપ્પીય નગર ધરાવે છે, જ્યાં મુખ્ય પ્રવૃત્તિ વિવિધ વસ્તુઓના નિર્માણની હતી.

 ખોદકામ ઇતિહાસ 
૧૯૮૭-૮૯ દરમિયાન ગુજરાત રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગે અહીં સંશોધન-ખોદકામ કરેલું. તે દરમિયાન અહીં  જાડો સ્તર મળેલો જેમાં નીચલું સ્તર શરૂઆતી હડપ્પીય સમયનો અને ઉપરનો સ્તર પુખ્ત હડપ્પીય સંસ્કૃતિનો જણાયો હતો. મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય દ્વારા ૨૦૦૭-૨૦૦૮ દરમિયાન વધુ ખોદકામ હાથ ધરાયું હતું. તેમણે કેટલીક મહત્વની ચીજ-વસ્તુઓ અને અન્ય વિગતો શોધી કાઢેલી.

 મળેલી વસ્તુઓ 
અહીં મળેલી ચીજ-વસ્તુઓમાં અર્ધ-કિંમતી પથ્થરો, ટેરાકોટા, શંખથી બનાવેલી બંગડીઓ, તાંબાની છરી, બાણના ફણાં, વીંટીઓ, માટીનું રમકડાનું ગાડું અને પ્રાણીઓની મૂર્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. ટેરાકોટાની માનવ ધડની મૂર્તિ પણ એક અગત્યની ગણાય છે, જે વ્યવસ્થિત રીતે પકાવીને બનાવાઇ છે, પરંતુ તેના હાથ, માથું અને નીચલો હિસ્સો તૂટી ગયેલ છે. વિવિધ પ્રકારના ચિત્રો અને ભાત ધરાવતા માટીના વાસણો પણ અહીંથી મળ્યા છે. અન્ય વસ્તુઓમાં શંખની બંગડીઓ, માટીનું રમકડાનું ગાડું, બંગડીઓ, ત્રિકોણાકાર પથ્થરો, બળદની મૂર્તિઓ, સોનાનાં નાનાં મણકાઓ, થાળી, વાટકાઓ, નાનાં માટલાઓ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.Indian Archaeology 1988-89: A Review. Pub : Archaeological Survey of India, New Delhi.  Page 10. પથ્થરની છરીઓના નમૂનાઓ પણ અહીંથી મળ્યા છે. Available under CC BY 2.5 UK:Scotland.

લખાણ ધરાવતી ટેરાકોટાની બે મુદ્રાઓ મળી આવી છે; એક મુદ્રા ત્રણ માથાઓ વાળું યુનિકોર્ન ધરાવે છે; બીજી મુદ્રા હડપ્પીય મુદ્રાઓના ત્રણ ઉપરાઉપરી કરેલા ચિહ્નો ધરાવે છે. આ ત્રણેય ચિહ્નો સ્પષ્ટ છે. મુદ્રાઓની પાછળની બાજુ દોરા અને ગાંઠની નિશાનીઓ છે.

 સમાનતા 
શીકારપુર ખાતે મળેલા ૧૫,૪૮૩ અસ્થિઓના ટુકડાઓનો અભ્યાસ આર્કિઓલોજી લેબોરેટરી, ડેક્કન કોલેજ, પુણેમાં કરવામાં આવ્યો હતો અને તે પરથી જણાય છે કે તે હડપ્પીય સમાનતા ધરાવે છે. આ અસ્થિઓમાંથી ૫૩.૪૬% ની ઓળખ થઇ છે, જે ૨૩ સસ્તન પ્રાણીઓની ૪૭ જાતિઓ (તેમાં ઢોર પ્રાણીઓ, જંગલી ભેંસ, નીલગાય, કાળિયાર, હરણ, જંગલી સુવર, સસલું, ગેંડો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે‌), ૩ પક્ષીઓ, ૫ માછલીઓ, ૧૩ મૃદુકાય જીવો વગેરેના  છે. જે હડપ્પીય લોકોના ખોરાક અંગે સૂચન કરે છે. પુખ્ત હડપ્પીય સંસ્કૃતિના સ્તરમાં ઘોડાનાં અસ્થિ પણ મળી આવ્યા છે.

સંદર્ભ

 બાહ્ય કડીઓ 


શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો