ભોંઆમલી

ગુજરાતમાં લગભગ તમામ વિસ્તારોમાં આ છોડ મળી આવે છે. ખાસ કરીને ખેતરોના શેઢા પર ઉગેલા ઘાસમાં અને ચરીયાણોમાં કે જ્યાં બારેમાસ પાણી મળી રહેતું હોય તેવા બાગ બગીચાઓમાં આ છોડ મળી આવે છે. છોડ સ્વાદમાં કડવો અને કંઈક અંશે ખટાશવાળો હોય છે.

વિકાસ
આ છોડ ૫૦ થી ૭૦ સેન્ટીમીટર ઊંચો, બારમાસી, આમલીના આકાર, પ્રકાર અને રંગ, આછા લીલા રંગના પર્ણ ધરાવતો હોય છે. તેમાં પીળાશ પડતાં લીલા અને ક્યારેક ક્યારેક રતાશ પડતાં રંગના ફૂલ આવે છે. તેના પર્ણદંડ પર, પર્ણની પાછળની બાજુએ, લીલા, રાયના દાણાથી થોડા મોટા પણ દેખાવે આમળાં જેવા ફળ હોય છે. દેખાવે આમલીના છોડવા જેવો જ લાગતો આ છોડ પર્ણની પાછળ આવેલા આ લીલા, ટચૂકડા ફળને કારણે સહેલાઈથી ઓળખાઈ જાય છે.

પરંપરાગત ઔષધ
ભોંઆમલી ભારતીય આયુર્વેદમાં એક મહત્વની વનસ્પતિ છે. જે ખાસ કરીને પેટ, પેશાબની પ્રણાલી, યકૃત કે પિત્તાશય (liver), મૂત્રપિંડ (kidney), બરોળ (spleen)ના રોગોપચાર માટે મહત્વ ધરાવે છે.  આ વનસ્પતિ બ્રાઝિલ અને પેરુમાં તથાકથિતપણે પથરી (kidney stones)ના ઔષધિય ઉપચારમાં પણ વપરાય છે. શરીર પર થતા મસા (Wart)ની સારવાર માટે પણ આ છોડનો રસ ઘણો અસરકારક ગણવામાં આવે છે. મુખ્યત્વે પિત્તનાશક અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારતા ગુણ આ ઔષધીય છોડમાં મનાય છે. કમળા જેવા રોગના ઉપચારમાં પણ આ છોડ વપરાતો જણાય છે.ઔષધીય ઉપયોગ

પાશ્ચાત્ય ઔષધ
ભોંઆમલીનો તટસ્થ, ક્લિનિકલ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે તે પેશાબમાં ચૂનાના ક્ષાર (કૅલ્સિયમ-calcium)નું પ્રમાણ ઘટાડે છે.. તે પછીનો ૧૫૦ દર્દીઓ પર, ૬ માસ સુધી થયેલો અભ્યાસ દર્શાવે છે કે આ છોડનો રસ પથરી રચાવાની ક્રિયાને ઘટાડે છે. ટૂંકમાં આ છોડનો રસ, કોઈપણ આડ અસર કર્યા વગર, પથરી જેવા રોગના આગોતરા ઉપચારમાં ફાયદાકારક જણાયો છે. લિથોટ્રપ્સી જેવા આધૂનિક ઉપચાર બાદ પણ સહાયક સારવારરૂપે આ છોડનો રસ અસરકારક જણાયો છે., જો કે, હજુ સુધી આ વનસ્પતિ કે તેના રસના ઉપચારથી મોજુદ પથરીનો નાશ થાય છે કે કેમ તે વિશે કોઈ પ્રમાણિત અભ્યાસ થયાનું નોંધાયું નથી. 

સંદર્ભો

બાહ્ય કડીઓ

ભોંઆમલી (Phyllanthus niruri): એક ઉપયોગી ઔષધીય ઘાસ
ઔષધીય ઉપયોગ
ઊષ્ણકટીબંધીય વનસ્પતિઓની યાદી (ડૅટાબેઝ)

શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર‎
શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં
શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ