મતદાન

મતદાન એક પદ્ધતિ છે, જેનાથી સભા કે મતદારમંડળ જેવા જૂથ પોતાનો એક નિર્ણય લે છે કે મંતવ્યને રજૂ કરે છે - મોટેભાગે આમ થવા પાછળ ચર્ચા, વાદવિવાદ કે ચૂંટણી પ્રચાર કારણભૂત હોય છે. આ વાત હંમેશા લોકશાહીઓ અને લોકશાસનોમાં જોવા મળે છે.

 મતદાન કરવા માટેના કારણો 
લોકશાસનમાં, સામાન્ય રીતે ચૂંટણી વખતે મતદાન ને લાગુ પાડવામાં આવે છે, જેથી ઓફિસ માટે ઉમેદવારોમાંથી એક મતદાતા કોઇ એકને પસંદ કરી શકે રાજકારણમાં મતદાન  એક પદ્ધતિ છે, જેના દ્વારા લોકશાહીના મતદાતા તેમની સરકારમાં પોતાનો પ્રતિનિધિ નિયુક્ત કરે છે. મતદાનમાં મત આપવો એક વ્યક્તિગત કાર્ય છે, જેનાથી તે કે તેણીની એક ચોક્કસ સભ્ય, સભ્યોની ચૂંટણી, કે એક રાજકીય પક્ષના એક ચોક્કસ પ્રસ્તાવને પસંદ કે પોતાનો ટેકો પૂરો પાડે છે (ઉદાહરણ માટે, પ્રસ્તાવિત યોજના). સામાન્ય રીતે ગુપ્ત મતદાન, મતદાન કેન્દ્ર પર કરવામાં આવે છે, જેથી મતદારોની રાજનૈતિક ગોપનીયતા સુરક્ષિત રહે. મતદાન કરવાનું કાર્ય કેટલાક દેશોમાં મરજિયાત છે, જ્યારે અર્જેન્ટિના, ઓસ્ટ્રેલિયા, બેલ્જિયમ અને બ્રાઝિલ જેવા કેટલાક દેશોમાં, ફરજિયાત મતદાનની પ્રણાલી છે.

 મતોના પ્રકાર 
મતદાનની પ્રણાલીઓ વિવિધ હોવાથી મતોના પ્રકાર પણ અલગ અલગ હોય છે. ધારો કે એલીસ , બોબ , ચાર્લી , ડેન  અને એમલી  એક ચૂંટણીમાં સમાન પદ માટે ઊભેલા વિકલ્પો છે. વ્યક્તિગત મત નો ઉપયોગ કરતી મતદાનની પ્રણાલીમાં, મતદાર તેણી કે તેનો સૌથી પસંદગીદાર ઉમેદવારને પસંદ કરે છે. "લોકપ્રિયતા મતદાન પ્રણાલીઓમાં" વ્યક્તિગત મતોનો ઉપયોગ થાય છે. વ્યક્તિગત મત પ્રણાલીમાં બે ફેરાની ચૂંટણીઓ કે રીપીટ ફસ્ટ-પાસ્ટ-ધ-પોસ્ટ (પહેલા ભૂતકાળની કે આગળની પદ)ને વિકસાવવામાં આવી છે.  જોકે, વિજેતાએ 50% કરતા વધુ મતો જીતવા માટે મેળવવાના રહે છે, જેને સામાન્ય બહુમતી કહેવાય છે. જો અનુગામી મતોનો ઉપયોગ કરવો ફરજીયાત હોય તો, તેવા સમયે જે ઉમેદવાર પાસે સૌથી ઓછા મતો હોય કે તેવું કોઇ જે પોતાનો ટેકો અન્ય ઉમેદવારને આપવા ઇચ્છતો હોય તેને મતદાનમાંથી બહાર નીકાળી દેવામાં આવે છે.

બે ફેરાના મતદાન પ્રણાલીનો એક વિકલ્પ વ્યક્તિગત ફેરાની પસંદગીના મતદાનની પ્રણાલી (જેનો ઉલ્લેખ વૈકલ્પિક મત  કે તાત્કાલિક રન ઓફ  તરીકે પણ કરવામાં આવે છે) આવે છે જેનો ઉપયોગ ઓસ્ટ્રેલિયા, આર્યલેન્ડ અને યુએસએ (USA)ના કેટલાક રાજ્યોમાં કરવામાં આવે છે. મતદારો પ્રત્યેક ઉમેદવારને પસંદગીના ધોરણે પસંદ કરે છે (1,2,3 વગેરે). પસંદગીના આધારે પ્રત્યેક ઉમેદવારને મતોની વહેંચણી કરવામાં આવે છે. જો કોઇ પણ ઉમેદવારને 50% જેટલા મત ના મળે કે ઓછામાં ઓછા મતોને બાકાત રાખવાથી ઉમેદવાર કરતા મતો વધુ હોય ત્યારે તેઓના મતોને ફરીથી વહેંચે છે, અને આમ મતદારે સૂચવેલી પસંદગીના ક્રમ પ્રમાણે કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા ફરીથી ત્યાં સુધી કરવામાં આવે છે જ્યાં સુધી એક ઉમેદવારને 50% કે તેથી વધુ મતો મળે. આ પ્રક્રિયાની રચના સમાન પરિણામે મળે તે રીતે થઇ છે જેને વિસ્તૃત ગુપ્ત મતદાન કહેવાય છે પણ તેમાં એક ફેરાના મતદાનનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

બહુલ મત નો ઉપયોગ કરનારી મતદાન પ્રણાલીમાં, મતદાર કોઇ પણ વિકલ્પોના ઉપજૂથ માટે મતદાન કરી શકે છે. જેમાં મતદાર એલીસ, બોબ, અને ચાર્લીને મત આપી શકે અને ડેનિયલ અને એમલીને કાઢી શકે છે. સંમતિ મતદાનમાં આવા બહુલ મતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

ક્રમ મત નો ઉપયોગ કરતી મતદાન પ્રણાલીમાં, મતદારને પસંદગીના વિકલ્પોને ક્રમ આપવાનો હોય છે. ઉદાહરણ માટે, તેઓ બોબને પ્રથમ સ્થાને, ત્યારબાદ એમલી, ત્યારબાદ એલીસ, ત્યાર બાદ ડેનિયલ અને છેલ્લે ચાર્લીને તેમ ક્રમમાં મત આપી શકે છે. સંમતિ મતદાન પ્રણાલીઓ, ઓસ્ટ્રેલિયામાં લોકપ્રિય છે અને ત્યાં ક્રમ દ્વારા મત આપવામાં આવે છે.

ગણતરી મત (કે શ્રેણી મત)નો ઉપયોગ કરતી મતદાન પ્રણાલીમાં, મતદાર પ્રત્યેક એક વિકલ્પને એક થી દસની વચ્ચે નંબર આપે છે (વધુ કે ઓછા, એમ તેમાં ફેરફાર થઇ શકે છે). જુઓ શ્રેણી મતદાન. કેટલાક "બહુલ વિજેતા" પ્રણાલીઓમાં એક જ મત કે મતાધિકાર દીઠ પ્રત્યેક હાજર જગ્યા મુજબ એક મતની પ્રણાલી હોઇ શકે છે.
આવા કિસ્સામાં મતાધિકાર બોબ અને ચાર્લી માટે ગુપ્તમતદાનમાં બે મતો સાથે મતદાન કરી શકે છે. આ પ્રકારની પ્રણાલીને શ્રેણીબદ્ધ કે બિનશ્રેણીબદ્ધ મતદાન પ્રકારની કરી શકાય છે, અને મોટે ભાગે એટ લાર્જ પદવીઓ જેવી કે કેટલીક શહેરી સમિતિ માટે આ પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

 તટસ્થ મતદાન 
રાજકીય પ્રતિસ્પર્ધીઓના કિસ્સામાં, આવા પરિણામો ભ્રમ તરફ દોરી જાય છે, અને કદાચ હિંસા કે નાગરિક યુદ્ધ પણ થઇ શકે છે.  અનેક વિકલ્પોમાં તટસ્થપણામાં છૂટછાટ લઇ શકાય છે—જે તેનો સ્વીકાર કે અસ્વીકાર નથી કરતા. મોટાભાગના લોકોએ જે પસંદગીને નકારી દીધી હોય તે ઘણીવાર લોકો દ્વારા સૌથી વધુ પસંદ કરવામાં આવેલી પસંદગી જેટલી જ મહત્વપૂર્ણ હોય તેવું બની શકે છે. આમાં સામાજીક પસંદગીના સિદ્ધાંતની ઉપલક દ્રષ્ટ્રિએ વાજબી માનદંડવાળી વ્યાખ્યાઓ છે જે મતદાનના કેટલા પાસાઓના સ્પષ્ટ પરિણામો હોય છે, જેમાં બિન-સરમુખત્યારશાહી, બિનમર્યાદિત ક્ષેત્ર, છેતરપિંડી વગરની, પરેટ્રો અસરકારકતા, અને અસંગત વિકલ્પોથી આઝાદીનો સમાવેશ થાય છે, પણ એરોનો અશક્ય સિદ્ધાંત રાજ્યમાં કોઇ મતદાનની પ્રણાલી નથી પણ તે આ તમામ માપદંડોને મેળવી શકે છે.

 વિરોધી મતદાન 
દક્ષિણ આફ્રિકામાં, વિરોધી મતદાનના ઝુંબેશો ગરીબ શહેરીઓ દ્વારા મજબૂત પણે ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે. તેમની તેવી માળખાકીય દલીલ છે કે કોઇ પણ રાજકીય પક્ષ તેમને ચોક્કસપણે રજૂ નથી કરતો. ઉદાહરણ તરીકે, આના પરિણામે "નો લેન્ડ! નો હાઉસ! નો વોટ! (જમીન નહીં, ઘર નહીં, મત નહીં)" જ્યારે જ્યારે દેશમાં ચૂંટણી થાય છે ત્યારે ત્યારે આ ઝુંબેશ જોર પકડે છે. આ ઝુંબેશ દક્ષિણ આફ્રિકાની વિશાળ સામાજીક ચળવળોમાંથી ત્રણમાં આગળ પડતું રહ્યું છે, પશ્ચિમ કેપ ખાલી કરાવવાના વિરોધીનું ઝુંબેશ, અબહલાલી બાસેમોજોન્ડોલો અને જમીન વિહોણા લોકોની ચળવળ. વિશ્વના અન્ય ભાગોની અન્ય સામાજીક ચળવળોમાં પણ આ પ્રકારની ચળવળો કે મતદાન ન કરવા પર પસંદગી જેવી ચળવળો ચાલી રહી છે. તેમાં રાષ્ટ્રીય મુક્તિનું ઝાપેટીસ્ટા લશ્કર અને વિવિધ અરાજ્યવાદી ચળવળોનો સમાવેશ થાય છે.

 મતદાન અને માહિતી 
આધુનિક રાજકીય વિજ્ઞાનમાં સામાન્ય શહેરીઓને પૂરતી રાજકીય માહિતી તેમના મહત્વપૂર્ણ મતને આપવા માટે મળે છે કે નહીં તે પ્રશ્ન છે. મિશિગન યુનિવર્સિટી દ્વારા બહાર પાડેલી અભ્યાસની શ્રેણીઓમાં 1950થી 1960ની સાલમાં તેવી દલીલ કરવામાં આવી છે કે ચાલુ મુદ્દાઓ પર સામાન્ય સમજણનો મતદારોમાં અભાવ હતો, જેમાં ઉદારવાદી અને રૂઢિચુસ્ત વિચારસરણી પરિણામ અને તેની લગતી વિચારસરણીનો મતભેદનો સમાવેશ થાય છે.ક્રેમ્બ્રીજ: ક્રેમ્બ્રીજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ. (સારાંશ )

 ધાર્મિક દ્રષ્ટિબિંદુઓ 
જેહોવાહના સાક્ષીઓ, અમીશનો જૂની રીત, ક્રીસ્ટડેલ્ફીયન, રાસ્ટાફારીયન અને અન્ય ધાર્મિક સમૂહો એક સમાન ધાર્મિક પરંપરાને અનુસરે છે અને રાજકીય મતદાનના સમયે તેઓ તેમાં ભાગ નથી લેતા.

સંદર્ભો

બાહ્ય લિંક્સ

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના મતદાનનો ઇતિહાસ  સ્મિથસોનિયન સંસ્થામાંથી.
 અ ન્યૂ નેશન વોટ્સ: અમેરિકન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ રિટર્ન્સ *[http://dca.tufts.edu/features/aas અ ન્યૂ નેશન વોટ્સ: અમેરિકન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ રિટર્ન્સ 1787-1825 
કેન આઇ વોટ?—યુએસ (US) એક બિનપક્ષી વ્યક્તિ માટે મતની નોંધ અને નેશનલ એસોસિયેશન ઓફ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટમાંથી તમારા મતોની જગ્યાને શોધવી.
 સંસ્કૃતિ પર કેનેડિયન સંગ્રહાલય - કેનેડામાં મત આપવાનો ઇતિહાસ 

Category:ચૂંટણીઓ
Category:મૂલ્યાંકન
Category:મતદાન