ભારતના વડાપ્રધાન

ભારતના વડા પ્રધાન ભારત સરકારના વડા છે. ભારતની સંસદીય પ્રણાલીમાં સંવિધાન ભારતના રાષ્ટ્રપતિને દેશના પ્રમુખ તરીકે વર્ણવે છે. પરંતુ, ખરી સત્તા વડા પ્રધાન અને તેમના મંત્રીમંડળના હાથમાં હોય છે. વડા પ્રધાનની નિમણૂંંક અને સોગંદનામું રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા થાય છે. સામાન્ય રીતે વડા પ્રધાન લોક સભામાં બહુમતી ધરાવતા પક્ષનો નેતા હોય છે.

૧૯૪૭થી ભારતમાં ૧૪ વડા પ્રધાનો રહી ચૂક્યા છે, ૧૫મા વડા પ્રધાન ગુલઝારીલાલ નંદા બે વખત કાર્યકારી વડા પ્રધાન રહ્યા હતા. પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરૂ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના હતા, જેમણે ભારતની સ્વતંત્રતા સમયે ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ શપથ લીધા હતા. મે ૧૯૬૪માં તેમના મૃત્યુ સુધી તેઓ વડા પ્રધાન રહ્યા હતા અને ભારતના સૌથી લાંબો સમય પદ પર રહેનાર વડા પ્રધાન હતા. તેમના પછી લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી વડા પ્રધાન બન્યા હતા અને તેમના ૧૯ મહિનાના શાસન પછી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યાર પછી નહેરુના પુત્રી ઈન્દિરા ગાંધી વડા પ્રધાન બન્યા હતા. ૧૧ વર્ષ પછી જનતા પાર્ટીના ચૂંટાતા ઈન્દિરા ગાંધીના શાસનનો અંત આવ્યો હતો અને મોરારજી દેસાઈ પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી વડા પ્રધાન બન્યા હતા. ૧૯૭૯માં તેમના રાજીનામા પછી તેમના ઉપ વડા પ્રધાન ચરણ સિંહ કોંગ્રેસના ટેકાથી ૬ મહિનાના ટૂંકા ગાળા માટે વડા પ્રધાન બન્યા હતા અને ત્યાર પછી ફરી ઇન્દિરા ગાંધી સત્તામાં આવ્યા હતા. ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૪ના રોજ તેમની હત્યા થતાં તે જ સાંજે તેમના પુત્ર રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન તરીકે ચૂંટાયા હતા, જેઓ તેમના કુટુંબમાંથી ત્રીજા વડા પ્રધાન હતા. અત્યાર સુધીમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવાર કુલ ૩૭ વર્ષ ૩૦૩ દિવસો સુધી વડા પ્રધાન પદે રહી ચૂક્યું છે.

રાજીવ ગાંધીના પાંચ વર્ષ પછી તેમના જ સાથી વી. પી. સિંહે જનતા દળના નેતા તરીકે નેશનલ ફ્રન્ટ ગઠબંધનની મદદથી ૧૯૮૯માં સરકાર બનાવી. નવેમ્બર ૧૯૯૦માં ચંદ્ર શેખર ૬ મહિના માટે વડા પ્રધાન બન્યા અને જૂન ૧૯૯૧માં પી. વી. નરસિંહરાવના નેતૃત્વ હેઠળ કોંગ્રેસ પક્ષ સત્તા પર પરત ફર્યો. રાવની પાંચ વર્ષની મુદ્દત પછી ચાર ટૂંકાગાળાના વડા પ્રધાનો સત્તા પર આવ્યા, જેમાં ૧૯૯૬માં અટલ બિહારી વાજપેયી (૧૩ દિવસ માટે), યુનાઇટેડ ફ્રંટના એચ. ડી. દેવગૌડા, આઇ. કે. ગુજરાલ તેમજ ૧૯૯૮-૯૯માં વાજપેયી (૧૯ મહિના માટે)નો સમાવેશ થાય છે. ૧૯૯૯માં ત્રીજી વખત વાજપેયી વડા પ્રધાન બન્યા અને નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ પાંચ વર્ષ સત્તા પર રહ્યો, જે આમ કરવાવાળી પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી સરકાર હતી. વાજપેયી પછી કોંગ્રેસ સત્તા પર પરત ફરી અને મનમોહન સિંહ બે મુદ્દત માટે ૧૦ વર્ષ સુધી યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસીવ એલાયન્સ (યુ.પી.એ.) ગઠબંધનના વડા પ્રધાન રહ્યા. ૨૦૧૪માં ભારતીય જનતા પક્ષના નેતૃત્વમાં નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (એન.ડી.એ.) સત્તા પર આવ્યો. ૨૬ મે ૨૦૧૪ના રોજ નરેન્દ્ર મોદી ભારતના વડા પ્રધાન બન્યા, જે એક જ પક્ષની બહુમતી ધરાવતી પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી સરકાર છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૦માં નરેન્દ્ર મોદી સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન પદ રહેનારા બિન-કોંગ્રેસી વડાપ્રધાન બન્યા હતા.

 ચાવી 

ભારતના વડાપ્રધાનના પક્ષ માટે ચાવીઓ







અન્ય ચાવીઓ
 №: ક્રમ
  હત્યા અથવા પદ પર મૃત્યુ
  પહેલાના મુદ્દત પછી ફરીથી
  રાજીનામું
  અવિશ્વાસ મત પછી રાજીનામું

 ભારતના વડાપ્રધાનોની યાદી 
 ક્રમનામછબીપૂર્વ પદપક્ષ મત વિસ્તારસત્તા નિમણુકલોક સભા ૧જવાહરલાલ નેહરુ100pxભારતની કામચલાઉ સરકારના ઉપ વડાપ્રધાનભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસફુલપુર, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૪૭૧૯૫૨લોર્ડ માઉન્ટબેટનબંધારણીય સભા૧૯૫૨૧૯૫૭રાજેન્દ્ર પ્રસાદ૧લી૧૯૫૭૧૯૫૭૨જી૧૯૫૭૧૯૬૪૩જી –ગુલઝારીલાલ નંદા (કાર્યકારી) 133x133pxશ્રમ અને મજૂર મંત્રીભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસસાબરકાંઠા, ગુજરાત૧૯૬૪૧૯૬૪૧૩ દિવસોસર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન ૨લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી123x123pxગૃહ મંત્રીભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસઅલાહાબાદ, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૬૪૧૯૬૬સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન  –ગુલઝારીલાલ નંદા (કાર્યકારી) 133x133pxગૃહ મંત્રીભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસસાબરકાંઠા, ગુજરાત૧૯૬૬૧૯૬૬૧૩ દિવસોસર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન ૩ઈન્દિરા ગાંધી100pxમાહિતી અને પ્રસારણ મંત્રી

વડા પ્રધાન

(ફરી-ચૂંટાયેલ)ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસઉત્તર પ્રદેશ તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય૧૯૬૬૧૯૬૭સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન૧૯૬૭૧૯૭૧વી. વી. ગિરિ૪થી૧૯૭૧૧૯૭૭૫મી ૪મોરારજી દેસાઈ126x126pxનાણાં મંત્રી અને ૧૯૬૯માં તેમના રાજીનામા પહેલા ઉપ વડાપ્રધાનજનતા પાર્ટીસુરત, ગુજરાત૧૯૭૭૧૯૭૯બી. ડી. જત્તી
(કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ)૬ઠ્ઠી ૫ચરણ સિંહ136x136pxનાણાં મંત્રીજનતા પાર્ટી (સેક્યુલર)બાઘપત, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૭૯૧૯૮૦ દિવસોનીલમ સંજીવ રેડ્ડી (૩)ઈન્દિરા ગાંધી100pxભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાનભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (આઇ)મેદક, આંધ્ર પ્રદેશ૧૯૮૦૧૯૮૪નીલમ સંજીવ રેડ્ડી૭મી ૬રાજીવ ગાંધી100pxઅમેઠીના સાંસદભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (આઇ)અમેઠી, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૮૪૧૯૮૪ઝૈલસિંઘ૧૯૮૪૧૯૮૯૮મી ૭વિશ્વનાથ પ્રતાપ સિંઘ100pxરક્ષા મંત્રીજનતા દળફતેહપુર, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૮૯૧૯૯૦ દિવસોઆર. વેકંટરામન૯મી ૮ચંદ્રશેખરalt=Chandra Shekhar|136x136pxબલિયાના સાંસદસમાજવાદી જનતા પાર્ટીબલિયા, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૯૦૧૯૯૧ દિવસોઆર. વેકંટરામન ૯પામુલપાર્થી વેકંટ નરસિંહ રાવ136x136pxવિદેશ મંત્રીભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (આઇ)નાંદયાલ, આંધ્ર પ્રદેશ૧૯૯૧૧૯૯૬આર. વેકંટરામન૧૦મી ૧૦અટલ બિહારી વાજપેયીalt=અટલ બિહારી વાજપેયી|125x125pxવિદેશ મંત્રીભારતીય જનતા પાર્ટીલખનૌ, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૯૬૧૯૯૬16 daysશંકર દયાલ શર્મા૧૧મી ૧૧એચ. ડી. દેવે ગોવડા150x150pxકર્ણાટકના મુખ્યમંત્રીજનતા દળકર્ણાટક તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય૧૯૯૬૧૯૯૭ દિવસોશંકર દયાલ શર્મા ૧૨ઇન્દ્ર કુમાર ગુજરાલ100pxવિદેશ મંત્રીજનતા દળબિહાર તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય૧૯૯૭૧૯૯૮ દિવસોશંકર દયાલ શર્મા (૧૦)અટલ બિહારી વાજપેયી133x133pxભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાનભારતીય જનતા પાર્ટીલખનૌ, ઉત્તર પ્રદેશ૧૯૯૮૧૯૯૯કે. આર. નારાયણ૧૨મી૧૯૯૯૨૦૦૪૧૩મી ૧૩મનમોહન સિંહ150x150pxનાણાં મંત્રીભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસઆસામ તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય૨૦૦૪૨૦૦૯એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામ૧૪મી૨૦૦૯૨૦૧૪પ્રતિભા પાટીલ૧૫મી ૧૪નરેન્દ્ર મોદીalt=નરેન્દ્ર મોદી|120x120pxગુજરાતના મુખ્યમંત્રીભારતીય જનતા પાર્ટીવારાણસી, ઉત્તર પ્રદેશ૨૦૧૪ ૩૦ મે ૨૦૧૯પ્રણવ મુખર્જી૧૬મી૩૦ મે ૨૦૧૯૯ જૂન ૨૦૨૪રામનાથ કોવિંદ૧૭મી૯ જૂન ૨૦૨૪હાલ માંદ્રૌપદી મુર્મૂ૧૮મી

 નોંધ 

 સંદર્ભ 

 પૂરક વાચન 






શ્રેણી:ભારત સરકાર