બનાસકાંઠા જિલ્લો

બનાસકાંઠા ગુજરાતનો સૌથી ઉત્તરે આવેલ જિલ્લો છે. પાલનપુર તેનું મુખ્યમથક છે. બનાસકાંઠા જિલ્લો અંબાજી (યાત્રાધામ), ડીસા (બટાકા માટે પ્રખ્યાત, વેપારી મથક), પાલનપુર (મુખ્ય મથક, હીરા ઉધોગનું કેન્દ્ર, અત્તર નગરી) માટે પ્રખ્યાત છે. બનાસ નદી ઉપરથી આ જિલ્લાનું નામ બનાસકાંઠા પડેલ છે. બનાસકાંઠા જિલ્લામાં કુલ ૧૪ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો જેમાંથી ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ ૮ તાલુકા વિભાજીત કરીને વાવ-થરાદ જિલ્લો રચાતા ૬ તાલુકાઓ આ જિલ્લામાં રહ્યા હતા, જેમાં ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ના દિવસે ગુજરાત સરકારે કરેલી નવી જાહેરાત અનુસાર ફેરફાર કરતા ૨ તાલુકાઓ પુનઃ બનાસકાંઠા જિલ્લામાં લઈ આવતા વર્ષ ૨૦૨૫ના અંતની સ્થિતિ અનુસાર આ જિલ્લામાં કુલ ૮ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે.

 ભૂગોળ 
જિલ્લાનો કુલ વિસ્તાર ૧૨,૭૦૩ ચોરસ કિલોમીટર છે અને તે રાજ્યમાં વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ બીજો ક્રમ ધરાવે છે.

 મુખ્ય નદીઓ 
 બનાસ
 સીપુ
 રેલ
 સરસ્વતી
 લુણી
 બાલારામ
 અર્જૂની
 ઉમરદાશી
 લડબી

 પર્વતો 
 અરવલ્લી
 જેસોરની ટેકરીઓ

 હવામાન 
બનાસકાંઠા વિષમ હવામાન ધરાવે છે. આબોહવા એકંદરે સૂકી છે. ઉનાળામાં સખત ગરમી અને ઉત્તરે આવેલા રણને કારણે શિયાળામાં સખત ઠંડી પડે છે.http://revenuedepartment.gujarat.gov.in/applications/content.asp?Content_Id=820&Title_Id=81&language=G&SiteID=11 ભૌગોલિક રીતે બનાસકાંઠાનો ઉતર પૂર્વ ભાગ પહાડી પ્રદેશ છે. જયારે મઘ્ય ભાગ સપાટ અને રેતાળ છે. પશ્ચિમનો ભાગ કચ્છના રણનો વિસ્તાર છે તે ખારો પ્રદેશ છે. 

 વન્યજીવન 
બનાસકાંઠામાં બે અભયારણ્યો બાલારામ અંબાજી વન્યજીવ અભયારણ્ય અને જેસોર રીંછ અભયારણ્ય આવેલા છે.

 તાલુકાઓ
બનાસકાંઠા જિલ્લો  તાલુકાઓમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યો છે. ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ થયેલી જાહેરાત પ્રમાણે બનાસકાંઠામાંથી બે જિલ્લા વાવ-થરાદ અને બનાસકાંઠા બનાવાયા હતા. ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫એ આ બન્ને જિલ્લાઓમાં કયા તાલુકાઓ સમાવિષ્ટ થશે તેની પુનઃગોઠવણ કરવામાં આવી હતી.

 અમીરગઢ
 ધાનેરા
 ડીસા
 દાંતા
 દાંતીવાડા
 પાલનપુર
 વડગામ
 કાંકરેજ
 હડાદ
 ઓગડ

નવનિર્મિત વાવ-થરાદ જિલ્લામાં અગાઉના ૬ તાલુકા અને નવા ૨ તાલુકા સહિત ૮ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે.

 વાવ
 થરાદ
 ભાભર
 લાખણી
 સુઈગામ
 દિયોદર
 ધરણીધર(ઢીમા)
 રાહ

 નગરપાલિકા 
 ધાનેરા
 ડીસા
 પાલનપુર
 થરા

 વસ્તી 

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે બનાસકાંઠા જિલ્લાની વસ્તી ૩૧,૧૬,૦૪૫ વ્યક્તિઓની છે, જે મંગોલિયા દેશની વસ્તી સમાન છે અથવા અમેરિકાના આયોવા રાજ્ય જેટલી છે. દેશના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી વસ્તીની દ્રષ્ટિએ તેનો ક્રમ ૧૧૧મો આવે છે. ૨૦૦૧-૧૧ના દાયકા દરમિયાન વસ્તી વધારાનો દર ૨૪.૪૩% રહ્યો હતો. બનાસકાંઠા જિલ્લામાં જાતિ પ્રમાણ ૯૩૬ અને સાક્ષરતા દર ૬૬.૩૯% છે.

 રાજકારણ 
 વિધાનસભા બેઠકો 

|}

 લોકસભા બેઠક 
બનાસકાંઠામાં એક લોકસભા બેઠકનો સમાવેશ થાય છે. વર્તમાન લોકસભા સાંસદ શ્રીમતી ગેનીબેન ઠાકોર છે.

 જાણીતા વ્યક્તિઓ  

 ચંદ્રકાંત બક્ષી - ગુજરાતી લેખક
 હરીભાઇ ચૌધરી - રાજ્ય કક્ષાના ગૃહમંત્રી અને સંસદ સભ્ય
 બી. કે. ગઢવી - ભૂતપૂર્વ સંસદ
 પ્રણવ મિસ્ત્રી - સંશોધક, સેમસંગ રીસર્ચ અમેરિકાના સિનિયર વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ
 રણછોડદાસ પગી - ભારતીય સૈન્યના પગી
 ગૌતમ અદાણી - ભારતીય ઉદ્યોગપતિ
 ગેનીબેન ઠાકોર - લોકસભા સદસ્ય
 શૂન્ય પાલનપુરી,  - ગઝલકાર

 જોવાલાયક સ્થળો 
 અંબાજી - યાત્રાધામ.
 બાલારામ - બાલારામ નદીના કિનારે આવેલું સ્થળ. અહીં શિવમંદિર અને બાલારામ પેલેસ આવેલો છે, જે નવાબના મહેલમાંથી હોટેલમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યો છે. બાલારામની નજીક બાલારામ અંબાજી વન્યજીવ અભયારણ્ય આવેલું છે.
 વિશ્વેશ્વર - મહાદેવ મંદિર અને પર્યટન સ્થળ.
 નડાબેટ- નડેશ્વરી માતાનું મંદિર અને સીમા દર્શન 
 ઢીમા - ધરણીધર મંદિર
 આનંદ ધામ - એટા
 શેણલમાતા મંદીર - માંગરોળ
 તુલસી ધામ - નારોલી
 કુંભારિયાનાં દેરા - કુંભારિયા
 ગેળા હનુમાન - ગેળા
 જબરેશ્વર મહાદેવ મઠ, જાવલ - ગુલાબભારથી અને સુખથીભારથી મહારાજની જીવંત સમાધિ.
 શ્રી અગિયારમુખી હનુમાનજી મંદિર - ભુરીયા.
 નીલકંઠ મહાદેવ, લોદરાણી.

 આ પણ જુઓ 
 બનાસ ડેરી
 કૃષિ યુનિવર્સિટી, સરદાર કૃષિનગર
 બનાસકાંઠા લોક સભા મતવિસ્તાર

 સંદર્ભ 

 બાહ્ય કડીઓ 

 બનાસકાંઠા જિલ્લા પંચાયતની વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ
શ્રેણી:ઉત્તર ગુજરાત