Suku Hulontalo

Suku Hulontalo yito suku tuwawu taa hitolawa to tilayo lo Pulau Sulawesi sambe ode Teluk Tomini wawu daerah to sipatanaliyo. Data lo sensus penduduk taawunu 2010, populasi suku Hulontalo mo'oma 1.251.494 lota meyalo 0,53% monto total lo tuwango lipu lo Indonesia.

 Istilah 
jmpl|300px|Sultan Gorontalo terakhir, Ti Tulutani Zainal Abidin Monoarfa (duduk sebelah kiri)|al=|kiri
Hulontalo yito, asaliliyo lonto Hulontalangi,  de'uyito-yito tanggulo lo tala tuwawu tulutaani to Hulontalo. Ngopohiyaliyo ma'o woluwo olo tuladu u lo caatati asali liyo lo tanggulo "Hulontalo" bo delo:
 Hulontalangi u o ma'ana "Lembah Mulia".
 Hulontalangi asali liyo londo duulo tahe: "Huluntu"  de'uyito "lembah" wawu "Langi" de'uyito "Mulia".
 Hulontalangi u o ma'ana "Daratan yang Tergenang ", Londo tahe botiye sambe "Hulontalangi" tilanggula liyo " huntu u langi - langi lo taluhu", u lowali cilita u tutuyuta mayi londo mulo sambe masaatiya to ra'ayati lo Hulontalo.
 Hu'idu Totolu, meyalo  "Tiga Gunung"                                                                                                                                            Wanu Mololohe mola sejarah liyo, to Hulontalo woluwo totolu hu'idu u ma woluwo mayilo hiihewo da'a, de'uyito-yito : Hu'idu Malenggalila, hu'idu Tilonggabila ( masatiya maa tilanggulaliyo Tilongkabila), waw hu'idu tuwewu u ja'o tangguliyo
 Pogulatalo, meyalo "Tempat Menunggu"
 'Pogulatalo" lo hiihewo ma'o lobooli'a lowali "Hulatalo".                                                                                                                              Hulu'a Lo Tola, u ma'ana liyo "Tempat Perkembangbiakan Ikan gabus ,( tambaati pohala'a liyo lo Tola)" Pentadu lo Hulontalo biasa liyo mowali bundo wanu odungga lo woti u hetanggula liyo Hulu'a lo tola meyalo tambaati pohala'a liyo lo Tola  Hulontalo, ilodungga lo metatesis de'uyito booli'a lo polanggulo ilo sababuwa liyo pilotuulo'a liyo lo hurupu mealo tahe to wulito   Sababu susa liyo molapali tahe "Hulontalo", Walanda mo lapali Hulontalo lowali 'Gorontalo", huruf h yilapali liyo g molu'oyo,meyalo zachte g)

 Sojara 

 Bahasa 

 Agama 
jmpl|300px|Tihi lo Kesultanan Hulontalo u masatiya tanggu-tanggulo Masjid Agung Baiturrahim, to Kota Gorontalo
Masyarakati suku lo Hulontalo mayoritasiliyo yito pemeluk agama Isilamu u ta'ati. Agama Isilamu motoheto da'a dihu-dihu to masyarakati suku lo Hulontalo. Mohelungolo tradisi adati suku lo Hulontalo ontonga daadata unsur lo Isilamuliyo. Bo ngo'idi masyarakati suku lo Hulontalo u memeluk agama to diluari lonto agama Isilamu, madelo Kristen Protestan wawu uwewo liyo ma'o.
To masyarakati suku lo Hulontalo, adati bileheliyo lali tuwawu kehormatan (adabu), norma, sambe lali pedomani todelomo pelaksanaan pemerintahan. Utiye ninisbati todelomo tuwawu lumadu  "Adati Tunuhiyo Sara" wawu "Sara Tunuhiyo Kitabullah". Arati lonto lumadu botiye uwito  adati pona-pona'o dadasari to sara (aturangi), wawu aturangi botiye musi dadasari to Kitabu Suci Al-Qur'an. Wanu odito mowali pahamiyolo wanu sendi-sendi lo tutumuliyo lo masyarakati lo Hulontalo uwito polu-polu lo nilai-nilai agamais wawu aturangi nilai-nilai u luhur.

 Soni budaya 

 Arsitektur 
jmpl|300px|ka|Bele Adati lo Hulontalo Dulohupa

 Bele adati Dulohupa. Bele adati tradisional suku lo Hulontalo masyahuru wolo tanggulo Dulohupa. Dulohupa biasaliyo hepohunaliyo to'u moambuwa momusyawara lo keluarga kerajaan to sembo boyito. Bele Dulohupa bilonguliyo lonto papani umopiyohu wawu watowatopo pawodu, modelliyo bele molanggato. Bele adati Dulohupa donggo mowali odungga to mohelungolo kecamatan to provinsi lo Hulontalo.
Bele adati Bandayo Poboide. Uwewoliyo ma'o monto Dulohupa, donggo woluwo tuwewu bele adati suku lo Hulontalo, deuwitoliyo bele adati Bandayo Poboide. Bo bele adati Bandayo Poboide botiye ngope'e dila odungga to nga'ami daerah lo Hulontalo. Tuwewu-tuwewulo bele adati Bandayo Poboide u donggo woluwo uwitoliyo to dimuka lo kantori li Bupati lo Hulontalo to Jl. Jenderal Sudirman, Limboto.

 Sastra 

 Adat 

 Referensi 

Dalala:Hulontalo