Malásia

Malásia (Malájo ñe'ẽme ha ingleñe'ẽme,  Malaysia) térã Joaty Malásia pegua, ha'e peteĩ umi 49 tetã hekosãsógui ojejuhúva Ásia yvyrusúpe. Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype ha'e táva Kuala Lumpur, hákatu táva Putrajaya ha'e Malásia rekuái renda tee.

Ko tetã ojejuhu Ásia ipehẽngue ñemby kuarahyresẽme, oñemyasãi yvy apekuére mboja'opyre mokõi pehẽnguére upe para Ñemby Chína rehe. Tetã pehẽngue hérava Malásia Yvyapýgua ojejuhu upe yvyapy malájo ha ijerére ojejuhu yvate gotyo tetã Tailandia ha ñemby gotyo tetã Singapúra. Tetã pehẽngue hérava Kuarahyresẽ Malásia ojejuhu ypa'ũ Vonéo ipehẽngue yvatépe ha ijerére ojejuhu ñemby gotyo tetã Indonésia ha yvate gotyo ojejuhu tetã Mburunéi.

Joaty Malásia pegua oñemohenda 13 tetãvore ha mbohapy yvy joatýgua rupive, upéicha ijyvy apekue ohupyty amo 330 803 km².Article 1. Constitution of Malaysia.CIA. The World Fact Book: Malaysia. Consultado el 12 de septiembre de 2009. Ipype oiko amo 27 sua tekovekuéra. Ko tetã oĩ ekuato hi'aguĩ ha hi'árahakumeméva.

Malásia ruvicha ha'e hína mburuvichavete Yang di-Pertuan Agong, ha Malásia rekuái ruvicha ha'e upe Sãmbyhyhára peteĩha.Artículo 33 de la Constitución de Malasia. Malásia rekuái reko oho amandaje rapére.Federación de Asociaciones de Comercio Internacional. General Information of Malaysia. Consultado el 12 de septiembre de 2009.

Ko tetã oñepyrũnte, tetã ñembojoajupyre ramo, ary 1963-pe; ijyvy apekue, oĩ akue Tavetã Joaju ipoguýpe sa'ary XVIII guive isãso meve, oñemohenda akue hetaite kolónia ambuéva pe ary 1963 peve. Tetã pehẽngue hérava ko'ãga Kuarahyresẽ Malásia oñemohendákuri heta tetã ambuéva, ojehero akue Malásia Vyretáña pegua, opa peve ko kolónia ary 1946-pe, ha oñemohenda jey Malásia Joaty ramo. Ko kolónia ohupyty isãso ára 31 jasypoapy ary 1957-pe.Time Magazine. A New Nation. Edición del 9 de septiembre de 1957. Singapúra, Sarawak, kolónia Yvate Vonéo ha Joaty Malásia pegua oñembojoaju ojapo hag̃ua ko tetã ko'ãgagua "Malásia" upe ára 16 jasyporundy ary 1963-pe.Paragraph 22. Singapore. "Road to Independence". Federal Research Division, Library of Congress. Country Studies/Area Handbook Series. U.S. Department of the Army. Consultado el 12 de septiembre de 2009. Hákatu iñepyrũ guive hetaite Malásia ha Indonésia oñorairõ ha Joaty Malásia pegua omosẽ Singapúra ijyvy apekue teégui ára 9 jasypoapy ary 1965-pe.INDEPENDENCE OF SINGAPORE AGREEMENT 1965PROCLAMATION OF SINGAPORETime Magazine. The Art of Dispelling Anxiety. Consultado el 12 de septiembre de 2009.Paragraph 25. Singapore. Road to Independence. "Federal Research Division", Librería del Congreso de los Estados Unidos. Estudios sobre países. Consultado el 12 de septiembre de 2009.

Sa'ary XX ipehẽngue mbytegua mokõiha guive, ko tetã imba'eheta pya'e ha tuicha oñemongakuaa. Jekakuaa oiko ko tetãme umi ary 1980 ha 1990 mbytépe, ohupytymeméva 8 % umi ary 1991 ha 1997 mbytépe, ombopyahu tetã Malásia ha omoporãve opaichagua apoha ko tetãme. Malásia ijyvy apekue oñehembe'ýgui upe ypo'i Maláka (mokõi tetã ambuéva ndive), mba'eguasuite ñemu tetã ambuére Malásiape guarã.The Prime Minister's Office. "The Security of the Straits of Malacca and its implications to the Southeast Asia regional security". Consultado el 12 de septiembre de 2009. Malásia ha'ékuri avei upe omoñemúva tenondegua mba'ekuéra estáño, aysy ha pindo ñandyry opaite yvýgui.American University. "Tin Mining in Malaysia". Consultado el 12 de septiembre de 2009.
Umi tembipuru apoha róga opaichagua oipytyvõite ko tetã viru remimono'õre.Bank Negara. BNM Estadísticas nacionales. Consultado el 12 de septiembre de 2009 Malásia ijyvy apekue ojehecha avei tekove'etaita guasu, opaichagua mymba ha ka'a, ha ojeikuaa Malásia ha'eha peteĩ umi 17 tetãgui ijyvy apekuére  ojehecha tekove'etaita guasuitereíva.

Haimete opa Malásia ypykuekuéra ha'ehína upe te'ýi malájo pegua. Oime avei hetaite tapicha ijypykue Chína Tekoha Tetã pegua ha Índia pegua. Pe malájo ñe'ẽ ha'e hína tetã iñe'ẽ teéva ha Islã ha'e tetã ijeroviapy teéva. Oñeñe'ẽ avei ingleñe'ẽ, chinañe'ẽ ha tamil.Article 3. Constitution of Malaysia.

 Héra ypy 
Amo ary 1850 karai Vyretáña pegua hérava George Samuel Windsor Earl he'i ikatu ojehero umi ypa'ũ Indonesia pegua Melayunesia térã Indunesia ramóicha, oiporavókuri jehero peteĩha.

Peteĩ yvyra'angápe ojejapo ary 1914-pe ojehecha Insulindia.The New Student's Reference Work. 1914. Filipina retãme haimete oipuru ko téra Insulindia ombohero hag̃ua upe ypa'ũ aty.Sakai, Manako. Reviving Malay Connections in Southeast Asia. Haimete ojeipuru avei Langkasuka, tetã ymaguareitégua oĩ akue ko yvýpe.Páginas 46–47. Suarez, Thomas. Early Mapping of Southeast Asia.

Ko téra "Malaysia" ojeipuru ary 1963 guive, Singapúra, Sarawak, kolónia Yvate Vonéo ha Joaty Malásia pegua oñembojoajúvo ojapo hag̃ua ko tetã ko'ãgagua.  Ojeipurúramo jepe ko téra ymagua ojehero hag̃ua heta tenda ambuéva Ásia ipehẽngue ñemby kuarahyresẽme.

 Mandu’apykuéra 

 Joaju 

 Talkmalaysia, ñanduti renda oikuaaukáva Malásia marandukuéra