Tógo

Tógo, héra tee Tavakuairetã Tógo (Hyãsiañe'ẽme:République togolaise) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhúva Áfrika ipehẽngue kuarahyreikeguápe. Ko tetã ijerére ojejuhu Vukína Fáso yvate gotyo, tetã Mbenĩ kuarahyresẽ ngotyo, paraguasu Atlántiko ñemby gotyo ha kuarahyreike gotyo ojejuhu tetã Gána. Tógo itáva tuichavéva ha itavusu niko Lome, oñeñemuitehápe oĩ upépe ygarupa guasu. Iñe'ẽ tee ha'e hína Hyãsiañe'ẽ; oñeñe'ẽ katu avei ñe'ẽnguéra ambuéva, techapyrãme gbe ñe'ẽnguéra, Kotocoli ha Kabiye. Opaite Tógo retãyguágui amo 38,7% imboriahuite ha orekónte 1,25 US$ oipuru hag̃ua oñekotevẽháicha ára ha ára, ha amo 69,3% retãygua hetakuégui orekónte 2 US$ mante. Ko tetã réra ou ypa Tógogui, he'iséva ewe ñe'ẽme "y rembe'y", to he'ise "y", ha go he'ise "tembe'y".

Tógo isãso Hyãsia poguýgui 1960-pe. Ary 1967-me, Gnassingbé Eyadéma omyakã peteĩ golpe de Estado milíko ha osẽ pu'akapópe, upe rire oiko chugui hetã ruvicha. Eyadéma ha'e akue tetã mburuvicha hi'arevéva opaite Áfrikape (oisãmbyhýgui hetãre 38 ary aja) omano meve 2005-pe. Upe aryitépe, ita'ýra Faure Gnassingbé ohupi hetã ruvicháicha.

 Mandu'apy 

 Joajuha 

 OMS marandukuéra Tógo rehegua, karaiñe'ẽme