Kanada

Kanada (ingleñe'ẽme: Canada; Hyãsiañe'ẽme: Canada) ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oiko Yvate Amérikape. Ottawa ha'e itavaguasu ha itáva orekovéva tapichakuéra ha'e Torónto, Montreal ha'e avei peteĩ umi imba'eguasuvéva. 

Opytáva yvateite gotyo Yvate Amérikape, oĩva paraguasu Atlántiko guive, kuarahyresẽ ngotyo, paraguasu Py'aguapy peve, kuarahyreike gotyo, ha yvateite gotyo paraguasu Ártiko. Ijerére ojejuhu ñemby gotyo Amérika Retãvorekuéra Joaju, ha yvate kuarahyreike gotyo ojejuhu tetãvore Aláka. Kanatã ha'e tetã tuichave mokõiha, Rrúsia retã rire. Oĩva haimete Yvate Amérika rendaha mbytére. 

Ojejuhuhápe ko tetã javeguáva Kanada, oikove va'ekue heta avakuéra ha te'ýi Amérika ypykue teéva. Sa ro'y XV paha guive, hetaite Vyretañagua ha Hyãsiagua oho ha oñemu Kanada yrembe'y Atlántiko rehe, ha opyta upépe ojapóvo hekoharã. Hyãsia retã ome'ẽ vaekue haimetepa hendaha Kanatãme ary 1763-pe, oiko rire Ñorairõ Hyãsia-Índia. 

Ary 1867-jave, oñembyaty mbohapy tekoha Vyretaña meguáva opytáva Yvate Amérikape, Kanada Joaty rupive, Kanada oñepyrũ va'ekue Vyretaña Hetãvore Ñembyatypyre ramoguáicha, irundy tetãvore iñembyatypyre. Upe guive tetãvore Kanada oñembohekosãsoséva ha ojapo pe Kuatia Omohekorãva Westminster 1931 pegua ha Yvate Amérika Vyretáña megua Kuatia Guasu, ko'ã kuatia oipytyvõ Kanada isãso hag̃ua.

Oñesãmbyhy jekopytyjoja amandaje guasu rupive ha monarquía constitucional Isabel II rupive. Kanada iñe'ẽkõi ingleñe'ẽ ha Hyãsiañe'ẽ.

Tetã Kanada oreko heta atyvete ha apopy guasu, ha omba'aporekokuaáva hetave ha iporãvéva, hi'apekue ha henda iporãiterei ha hekovekuéra oikove porãmba, Kanada oguereko ipype heta kuarepoti, y, ha ambue mba'e oipytyvõ chupe.

 Héra ypy 
Ko ñe'ẽ ingleñe'ẽme ha Hyãsiañe'ẽme Canada, avañe'ẽme Kanada, ou ñe'ẽnguéra iroke pegua, iñe'ẽngue kanāta he'iséva “táva”, “ava no'õhápe” térã ikatu he'iséva táva ymaguare hérava Stadaconé, opytáva ko'ãga táva Kévek.Trigger, Bruce G.; Pendergast, James F. (1978). Saint-Lawrence Iroquoians, Handbook of North American Indians Volume 15. Washington: Smithsonian Institution, pp. 357-361. OCLC 58762737.Rayburn, Alan (2001). Naming Canada: stories about Canadian place names, 2ª ed., Toronto: University of Toronto Press, p. 13. ISBN 0-8020-8293-9. Karai Jacques Cartier oipuru va'ekue ko ñe'ẽ "Canada" omboherasekuévo opaite Stadaconé rendaha ha itáva avei; ary 1545-pe, yvyra'angakuéra, kuatia ha aranduka opaichagua Europaguáva ombohéra opa umi tenda Canada ramóicha.

Sa ro'y XVII guive, opa tenda hérava ymaguare Hyãsia Pyahu oñebohérama Canada. Upe guive, pe tenda oñembyatyve mokõi tetãvore Vyretaña poguýpe: Yvate Kanada ha Ñemby Kanada, ary 1841 jave oñembojoaju jey katu Tetãvore Kanada ramóicha. Upe guive, opa tenda ha tetãvore opytáva upépe oipuruve ára ha ára ko ñe'ẽ Canada ombohéra hag̃ua opaite Tetã rendaha.

 Kanada renda ñemohenda 
Kanada ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oguerekóva 10 tetãvore ha mbohapy tendaha.

 Tetãvore/Tenda Itavusu Ava kuéra (2008) Apekue (km²) Yvy  Opaite border|30px Ontario Toronto  12.891.787 917.741 1.076.395 border|30px|Bandera de Quebec Québec Kévek táva  7.744.530 1.356.128 1.542.056 border|30px Ekosia Pyahu Halifax  935.962 53.338 55.284 30px Brunswick Pyahu Fredericton  751.527 71.450 72.908 border|30px Manitova Winnipeg  1.196.291 553.556 647.797 border|30px Kolumbia Vyretañagua Victoria 4.428.356 925.186 944.735 border|30px Ypa'ũ Mburuvicha Eduardo Charlottetown  139.407 5.660 5.660 30px Saskatchewan Regina  1.010.146 591.670 651.036 30px Alberta Edmonton 3.512.368 642.317 661.848 border|30px Terranova ha Labrador San Juan de Terranova 508.270 373.872 405.212 border|30px Tenda Yvatekuarahyreikégua Yellowknife  42.514 1.183.085 1.346.106 border|30px Yukón Whitehorse  31.530 474.391 482.443 border|30px Nunavut Iqaluit  31.152 1.936.113 2.093.190

 Mandu'apy