Ñembosa’y

Ñembosa’y ha'e tembiapo porã ojeipuruhápe pinĩ (mba'e rykue ombosa'ýva) peteĩ mba'eatã ári ojejapo hag̃ua ta'anga. Ko tembiapo porã apohápe ikatu jaipuru aporeko opaichagua ha sa'y jehe'a. 

Ñembosa'y ha'e hína ta'anga apo ymaguareitéva ha peteĩ tembiapo porã iteéva. Opaite tetã térã avano'õ oguereko hekopy teépe ha iñarandupýpe ñembosa'y opaichagua ohechaukáva imarandeko ha hembiasakue, ijeroviapy ha itavarandu, pe omombe'uséva hekovégui; upévare yvypóra ombosa'y opaichagua ohechauka hag̃ua hembiapo.

Ko'ágã katu, jajuhu ñembosa'y umi koty rechaukahápe (muséo techapyrãme), oĩhápe tembiapo herakuãvéva.

 Hembiasakue 
Ymaguareite guive jaikuaa yvypóra ojapoha ñembosa'y opaichagua, taha'e ha'éva itakuápe térã mba'eatã ambuévape. Ohasávo arykuéra, yvypóra omoporã iñembosa'y apo ha ojuhu tembiporu pyahu oipytyvõva chupe ombosa'y porãve hag̃ua.

Európape ha Yvate Áfrikape ikatu jajuhu ñembosa'y itujavéva itakuápe, umi ñembosa'y yvypóra ojapo va'ekue ohechauka mymba ha yvypóra ojapíva mymbápe.Sureda 1988: p.60-75

Ehíto Ymaguarépe ojejuhu heta ñembosa'y tápiare, umi óga yvatépe yvypóra ojapo va'ekue ojapo amo 5.000 ary, umi pirámide, upépe oĩ ñembosa'y ohechauka mba'éichapa oikove avakuéra upekuévo, kuatiáre avei ojejapo ta'ãnga opáichagua, Rróma ha heta táva ymaguare Rróma Mburuvi pegua oguereko avei hogakuéra tápiare ñembosa'y yvypóra ojapo ombojegua hag̃ua hekoha.

 Mandu'apy 

 Joajuha