Níher

Níher, héra tee hína Tavakuairetã Níger (Hyãsiañe'ẽme: République du Niger), ha'e hína peteĩ tetã hekosãsóva ha yguasu rembe'y'ỹva Áfrika ipehẽngue kuarahyreikeguápe. Ijerére ojejuhu ñemby gotyo tetã Nihéria ha Mbenĩ, kuarahyreike gotyo ojejuhu tetã Vukína Fáso ha Mali, yvate gotyo Arhélia ha Livia, ha tetã Cháde ojejuhu kuarahyresẽ ngotyo. Ko tetã ipehẽngue yvategua ha mbytegua ojejuhu upe Saára yvy ojeiko'ỹháme ha Sahel yvy pehẽnguéme.

Níher oime akue Hyãsia ipoguýpe, peteĩ ikolónia ramoguáicha, ohupyty ramo isãso ary 1960-pe. Oime marandupy he'íva Níher imba'eheta ñemohenda ha'e upe ikangyvéva opa Áfrikape ha oje'e amo mbohapýgui mokõi umi oikóvagui ko tetãme imboriahuite. Upéicha, ko yvypóra ñakãrapu'ã rechaukaha Níher pegua ary 2016-me ha'énte 0,353 ha upévare oĩ ñemoĩ 187ha opa umi tetã ambuéva imbytépe, tetã mboriahuvéva mokõiha, upe Tetã Mbyteafrikagua rire. Ko tetã oiko pyta'ỹme jekopytyjojápe ha ohasa heta golpe de Estado rupive, ko golpe pahague oiko jasykõi 2010-pe, oñemosẽvo tendota Tandja Mamadou, ha'e opyta rire 10 ary ko tetã ñesãmbyhýme. Jasyrundy ary 2011 peve ko tetãre oisãmbyhy peteĩ Aty Milíko omyakãva ñorairõhára ruvicha Salou Djibo, ombohasa rire Níher ñesãmbyhy upe karai ipu'akáva ary 2011 jeporavo tendotarã, ko tendota ko'ãgagua Mahamadou Issoufu.

Ijyvy apekue hína 1.267.000 km². Ipype oiko amo 18.045.729 tetãygua (ojeipapaháicha ary 2015-pe), umi tetãyguágui ipehẽngue tuichavéva ojerovia Islã rapére ha oiko ko tetã ipehẽngue ñembyguápe, upe ysyry Níher rembe'ýre. Ko tetã ijyvy apekue oñemohenda 7 tetãvore rupive ha itavusu, Niaméi. Ko tetãre oĩ heta kuarepoti, umívagui hetavéva upe uránio. Ijyvy apekue naiporãiramo jepe ñemitỹrã, amónte 3,9% opa ijyvy apekuégui iporã ñemitỹrã, oikógui avei kyve'ỹ guasu ha ijyvysyrymeméva, ojehecha hi'upy pore'ỹ. Ko tetã rekuái oñepyrũ oñembosako'i oipuru hag̃ua itaju rupa ha itakyra rupa ijyvy apekuégui.

 Mandu'apy 

 Joaju 

 Gouv.ne Níher retã rekuái henda tee
 Assemblee.ne Níher Amandaje guasu