Mburuvi visantíno

Ojehero ko'ãga Mburuvi visantíno upe Rróma Mburuvi vore kuarahyresẽygua oiko Ára Mbytegua pukukuévo ha oñepyrũ meve Renacimiento, upe he'ise ary 395 guive 1453 peve. Itavusu ojejuhu akue táva Constantinopla-pe (ko'ãga niko táva Estambul), oñemopu'ã va'ekue táva ymaguare ári héra Visãsio, táva imba'eguasuite va'ekue Tarásia oikovove peteĩ Gyrésia ikolóñaicha, oñemopu'ã amo 667 ary Kirito mboyve. Ojeikuaa avei Mburuvi visantíno ojeheróvo Kuarahyresẽ Rróma Mburuvi, tuichaitépe ñañe'ẽramo iñepyrũre, oiko gueteri upe Kuarahyreike Rróma Mburuvi, ne'ĩra ho'águi. Upe rire, ko mburuvi hetaite heko Gyrésia ymaguaréicha —ojehecha iñe'ẽ ambue katu ndoipuruvéima latinañe'ẽ ha oipuru Gyresiañe'ẽ— upévare oĩ umi he'íva ko Tetã heko tee Gyrésia rekóicha.

Hembiasakue hi'areitéva ipukukuévo, Mburuvi visantíno py'ỹi ojehecha jejopýpe ha ijyvy apekue oñemomichĩ, tuichaitépe oñorairõ aja hikuái umi sasánida rehe, umi normando rehe, Vugária Mburuvi rehe, umi árave rehe ha, ipahápe, umi otománo rehe. Ipokatu imichĩve ha ikangyve Yvate Áfrikape ha Kuarahyresẽ Aguĩguápe oñorairõitereígui, upéicha jepe ojehecha imbareteha oñorairõve ha oñemu tetã ambuekuérare Európape Ára Mbytegua ipukukue aja. Oñemombaretemi rire saro'y XII aja, ko Mburuvi  ikangyite ha oñemomichĩ opa peve ho'ávove Constantinopla, itavusu, ha Mburuvi otománo oñemomba'epa ha oñembojára Mburuvi visantíno yvy apekuére saro'y XV-pe. 

Oikóvove 1000 ary aja, ko Mburuvi oñemopyenda Hesu rape mongoraháicha ha ndohejái Islã oike Európa vore kuarahyreikeguápe. Upéicha avei oiko chugui ñemuha poguasúva, ono'õmbahápe tapichakuéra oparupiguáva oñemu hag̃ua, ha oipuru hikuái ko tetã pirapire, itaju ijapopyréva ha imba'ehepyitéva. Ko mburuvi niko mba'eguasuite umi Európa ha Kuarahyresẽ Aguĩgua rekorãme ha reko teépe upe aja.

Añetehápe Mburuvi visantíno niko Rróma Mburuvi vore kuarahyresẽygua, ojehecha oñemoambuévo ha ndaha'evéima Rróma rekóicha hembiasakue pukukuévo oñepyrũ va'ekue mburuvicha guasu Constantino I pe Tuicháva oguerovávo pe tavusu Constantinopla távape, amo ary 330-pe; upéicha oñembovoite Mburuvi guasu karai Teodosio I omano rire, ary 395-pe, ha ho'apa rire Kuarahyreike Rróma Mburuvi amo ary 476-pe; ha ojehecha heko ambuepa amo saro'y VII-me, oisãmbyhy aja mburuvicha guasu héra Heraclio I, ñemyatyrõgui hetã ha ojoavyitéma upe Rróma Mburuvi yma guare. Oĩ umíva he'i, karai Theodor Mommsen techapyrãme, ikatuha ja'e mburuvicha guasu Heraclio oisãmbyhy peve ikatúne ñambohéra "Kuarahyresẽ Rróma Mburuvi", ko mburuvicha guasu omoambuégui hetã ruvicha ojeheroháicha, ndoipuruvéima «augusto» ha oipuru katu basileus (Gyresiañe'ẽme he'ise 'mburuvicha') ha oipe'a latinañe'ẽ oipuru hag̃ua Gyresiañe'ẽ hetã ñe'ẽ teéicha amo ary 620-pe, upe guive ojehecha tuicha oñemombareteha Gyrésia reko tee ko Mburuvípe.

Taha'e ha'eháicha, oñembohéraicha ko'ãga Mburuvi visantíno oñepyrũ ramo ojeipuru umi arandu apytépe saro'y XVII ha XVIII aja, ha araka'eve umi ko Mburuvigua ndoipurúi upéva ombohéra hag̃ua hetã, oipuru katu hikuái Mburuvi rrománo (Gyresiañe'ẽme: Βασιλεία Ῥωμαίων, Basileia Rhōmaiōn; ha latinañe'ẽme: Imperium Romanum) térã Romania (Ῥωμανία).

 Mandu'apy 

 Joajuha 

 Atlas del Imperio Romano