Puerto Rríko

Puerto Rríko, héra tee niko Estado Libre Asociado de Puerto Rico karaiñe'ẽme, ha'e hína peteĩ yvy pehẽngue noĩri Tetãvore Joapykuéra ipype, hákatu oĩ ipoguýpe, hekosãsóva iñesãmbyhýme. Ojejuhu Amérikape, Karíve pehẽngue yvate kuaharyresẽme, ypa'ũ La Española (Haiti ha Tavakuairetã Ndominikagua) kuarahyresẽme ha umi Tetãvore Joapykuéra Virgin ypa'ũ kuarahyreiképe. Puerto Rríko ypa'ũ aty niko ko ypa'ũ tuichavéva ojehero avei Puerto Rríko (8896 km² ijyvy apekue) ha heta kájo ha ypa'ũmi ambuéva; umívagui ã hína tuichavéva: Vieques (135 km²), Mona (55 km²) ha Culebra (30 km²). Ko ypa'ũ niko hi'ára haku ha imichĩramo, ijyvy opaichagua jepe: ojehecha ka'aguy guasu okyitehápe, ka'aguy sa'i okyhápe ha ñu guasu itakua henyhẽva, yvyty ha yvytyrysýi, yrembe'y guasu, ypa ha ambuéva.

Puerto Rríko oĩ va'ekue Epáña poguýpe oguahẽ guive Cristóbal Colón ary 1493-pe omosẽ peve upe Puerto Rríko Kuatiañe'ẽ Tekosãsorã ary 1897-pe, ha oiko peteĩ Epáña retãvoréicha ary 1897 guive oiko peve upe Epáña-Tetãvore Joapykuéra ñorairõ ary 1898. Ohaságui ko ypa'ũ irundy saro'y Epáña poguýpe heta ojehecha tavarandu Amérika-Epáña tetãyguakuéra rekópe, upéicha niko iñe'ẽ tee hína karaiñe'ẽ ha ijerovia tuichavéva niko katóliko. Umi Epáña pegua ojapo ko ypa'ũme heta óga mbarete oipuru hag̃ua ñorairõme, upéicha avei tupão ha opaichagua tetã remimoĩmbyre róga, ñemuha róga ha ambuéva, ojapo avei ygarupa guasu, óga yvate ohesapéva ha tape guasu.

Umi Puerto Rríko pegua niko Tetãvore Joapykuéra retãygua tee ary 1917-pe, Tetãvore Joapykuéra Amandaje guasu ohechakuaa upéicha. Oikoramo Tetãvore Joapykuéra poguýpe, ojereko jepe chupe peteĩva umi tetãvore teéichaGobierno de Puerto Rico ha ojeheja avei ojapo hag̃ua iléi guasurã.Puerto Rico and the United States - Puerto Rico Achieves Greater Autonomy (en inglés) Puerto Rríko ñesãmbyhy rekosãso oĩ jepe Tetãvore Joapykuéra Amandaje guasu poguýpe, umi Puerto Rríko pegua ndaikatúi oiporavo Tetãvore Joapykuéra mburuvicharã.

 Héra 

Ko ñe'ẽ «Puerto Rico» oĩ karaiñe'ẽme ha he'ise "ygarupa mba'ehetáva", San Juan Bautista ygarupágui heta mba'e porã osẽ ha ojegueraha Epáñame, ha oñembohasa avañe'ẽme Puerto Rríko oñemoñe'ẽporãve hag̃ua oje'eháicha karaiñe'ẽme. Cristóbal Colón ombohéra kuri ko ypa'ũ "San Juan Bautista". Ko ypa'ũ ypykuekuéra ombohéra va'ekue, taíno kuéra, Borikén, he'iséva «Ore Jára Guasu retã», upévare karaiñe'ẽme ojehero umi Puerto Rríko pegua  «boricua». Epáña pegua ombohéra ko ypa'ũ tavusu Puerto Rríko, hákatu ko'ãga niko itavu oñembohéra San Juan.

 Mandu'apy 

 Joaju