Ypysyry

Ypysyry ha'e peteĩ jetepyso, yvypóra oñepysyry ha oñemboguata y apeno rupive peteĩ yvyrape ári.

 Hembiasakue 
Ojeikuaa amo 500 ary guare ojetepyso ypysyry Polinésia-pe. Karai James Cook oguahẽ umi ypa'ũ Havái pegua ary 1778.

Perũ yvate gotyo yvypóra ymaguare ha heta ypykue oñepysyry avei y apeno rupive.Ingle, Sutera, p. 4 Heta avakuéra Inka mboyve oipuru va'ekue yvyrape ojehasarã y apeno rupive.Finney, Houston, p. 25 Kóva he'ise ypysyry oñepyrũ Ñembyamérikape, hákatu umi Polinésia pegua omyasãi ko jetepyso Hawái peve.

Saro'y XX jave oñemyasãi pya'e ko jetepyso Hawái guive amo Kalifórnia ha Autarália yrembe'y peve, upe guive osẽ opa tetãme.

 Y apeno 
Y apeno ombohasy térã ombohasy'ỹ ko jetepyso, ituichakue, ipya'e térã imbegue, ikarapã hasy avei. Umi y apeno porãite ypysyryrã ha'e umíva oñembotuicha ha upéi ojejoko yguasúre, upévare oñembohéra heta y apeno vore:
 Tápia: ha'e y apeno vore opu'ãva karapãhápe, upe rupi oñepysyry ha ojehasa yvyrape ári ndive.
 Hembe: ha'e y apeno ryjýi tápia pehẽngue tenondegua, tyjýi ho'a y apeno renondépe.
 Jyva: ha'e y hetakue oĩ y apenópe, iñanambusu térã ipo'i, pukukue porã ikatúva ojehasa yvyrape ári ndive.
 Kua: y apeno tápia ha jyva pehẽngue ikarapã, ojehasávo upe rupi oñepysyry pya'eve.
 Jereha: Hembe guy pehẽngue ojeréva ha ho'áva.
 Akã: y apeno ipehẽngue yvateve.
Oñemohenda ituichakuére:
 Ijyvatekue imichĩvérõ 1'50m/2metro-gui ha'e peteĩ y apeno michĩ.
 Amo 2 metro peve ha'e peteĩ y apeno hekopete.
 Ijyvatekue tuichavérõ 2 metro-gui ha'e peteĩ y apeno guasu porã.

 Mandu’apykuéra 

Ñemohenda:Jetepyso