José Asunción Flores

JOSÉ ASUNCIÓN FLORES, PUMBASY apohare, niko heñoiꞌakue ára 27 jasypoapy ary 1904-pe, Chacarita, táva Paraguaýpe. José Asunción imitâꞌiguive ombaꞌapóma, kuatiambyatyhára ha sapatumopotîhárarô, oipytyvô haĝua jary'i pe ha jeko peteî ára, orekórô 11 ary, hoꞌákuri tahachi poguýpe omondárôguare mbujape pehê hembiꞌurâ. Upérô, ha “omopotî” haĝua hembiapo vaikue, oñembohasa chupe Tahachi Mbaꞌepurory Mboꞌehaópe. Péicha oñepyrûkuri iñemoarandu puraheikuaápe. Imboꞌeharakuéniko Mariano Godoy, Eugenio Campanini, Nicolino Pellegrini ha Salvador Déntice. Pyaꞌévoi itenonde iñemoarandúpe, upévare oñemeꞌẽkuri pe trombón peteĩha. Avei Félix Fernández ohekomboꞌékuri chupe ha upéikatu oikuaaraꞌã violín Carlos Esculies ha Fernando Centurión ndive. Mboriahu hekópe, José Asunción Flores ombaꞌapo hapicha mbaꞌepuhárakuéra ndive ha upeichaha rupi niko ohenduka ñepyrũ umi ipumbasy. Arateî jave katu ojapómi aty guasu ijatyhápe ñeꞌêporâhaihára ha puraheihára. Péicha haꞌe oñakârapuꞌã ha mbeguekatúpe omyasâi hembiapo ñane retâ ha ambue tetâ rupi. Ndojokupytýigui hemiandúpe tetâ ruvichakuéra ndive, oñemosêkuri ñane retâgui ha upeichahápe oikundaha heta ambue tetâ rupi. Ohoraẽ Argentina-pe ha  heta oguata rire, ohasa rire heta tetã rupi, og̃uahẽjepékuri Rrúsiape ha upégui ojevyjeýkuri Argentina-pe. Flores omanókuri Buenos Aires-pe ára 16 jasypo ary 1972-pe. Are rire, ary 1991.

 Guarania guerojera 
1925-pe, heta omyatyrõ rire peteĩ Paraguái pumbasy tuja hérava José Asunción Flores, oñepyrũ omba'apo peteĩ purahéi pyahúre, ombohérava Guarania. Hembiapo ypyva'ekue Jejui. Ko género pyahu rupi ohekava'ekue ha'e ombojoajúvo paraguaiguakuérape purahéi rupi. Upe riréma Flores oñeꞌẽvo hembiapo pyahu rehe he'iva'ekue: 

Guarania niko che tavaygua mbaꞌe, ojejapova'ekue chupekuéra guarã, ha ha'ekueraite voi ojapova'ekue. José Asunción FloresOjejavo kerayvoty ha purahéigui, Paraguái Purahéi.

1928-pe ojojuhu ñeꞌẽpapára guaꞌi Manuel Ortiz Guerrero ndive, ha oipyaha rire hikuái mokõi tembiapo, ojapo mohapy guarani nepoãva: India, Cerro Corá ha Panambí Verá. 

1932-pe oike Paraguái ejército ha oho Chákope oñorãirõ haguã hetã rehe.  Oñorãirõ  upépe peteĩ kuruguasu tuicháva ñembokapúpe Boquerón-pe, Capitán Luis Vallejos poguýpe oĩva.Ver: Cháco-pe opa rire ñorairõ, Flores oho Buenos Aires-pe, oikóre heta apañuái política rehegua Paraguáipe. Oiko aja upépe ipuraheikuéra oñemyasãi Paraguái tuichakue javeve, ha opavavénte omomorãiterei pe Guarania, ohechaukáva Flores iñapytu'ũ porãha.

1944-pe purahéi India, iñeꞌẽpoy peteĩha ohaiva'ekue Rigoberto Fontao Meza ha uperire pe ojepurahéiva koꞌág̃a Ortíz Guerrero rembiapokuéra ojapyhy Paraguái Rekuái “tetã purahéi” ramo. Buenos Aires-pe avei Flores ombaꞌapo música clásica rehe ha oipyaha pakõi sĩfonía.Ver: José Asunción Flores, Johannes Gutenberg University.

Heta hembiapokue omoĩ disco-pe Moscú-pe, umi tapicha iñarandúva pumbasýpe rrusiagua ndive. Aty ojepersegui ha ojejopyvaiva'ekue ryepy guive, Partido Comunista de Paraguay, Flores akóinte okuꞌe ombopepo hagua ikera yvoty.Ver: 

NE RENDÁPE AJU niko añetehápe hína maymáva paraguaigua purahéi tuichavéva. Manuel Ortiz Guerrero ha José Asunción Flores rembiapokue hína péva, Ortiz Guerrero ha ojapova'ekue hikái Iluminada Arias, kuña gua'i neporãvape guarã. Ko purahéi oñehendu ypy'akue peteĩ serenata opa vaáva'ekue hápe. Pe kuña oñemomorãva túva ipochyeterei, ha osẽ ojapi pe opurahéivape, hérava Barboza. Upéva ho'a ha upepete omano. Upéicha rupi ningo Flore, pe purahéi pahápe, ombojoapy hese peteĩ purahéi ñemano rehegua, ha ave peteĩ jerure "Santa María" oñehendúva ahy'ojoyvýpe sinfonía-pe ojepurahéivo. Ko'ãva mokõi ñe'ẽ –ojejapoháicha Paraguáipe oñembohovake hagua mba'embyasy ha pochy- he'iva'ekue Flores ojehu rire upe mba'e vaiete. 

(De Manuel Ortíz Guerrero y José Asunción Flores)

NE RENDÁPE AJU 

Mombyry asyetégui aju ne rendápe romomorãségui 
ymaite guivéma reiko che py'ápe che esperanzami,
mborayhu ha yuhéigui amano mbotáma ko'ape aguahevo 
tañesuna ndéve ha nde póguiveya chemboy'umi.
He'íva nde rehe lo karia'ykuéra pe imandu'aha rupi,
kuña nde rorýva música porãicha naimbojojahái,
che katu ha'eva cada ka'aru nde rehe apensáro
ikatuva'erã nipo cheichugui añembuesarai.
Azucena blanca, ryakuãvurei
eju che azucena torohetumi.
Ku clavel potýicha ne porãitéva re pukavymíro
ne porãitevéva el alba potýgui che esperanzami,
natañemondéna jazmín metetégui che rayhu haguáicha,
ha pe che keguýpe che azucena blanca, che añuami.
Yvoty nga'uhína ko che rekove,
aipo'o hagua rojapipype.
Ne rendápe aju.

 Hetãgui ñemosẽ, ñemano ha tembiapokue ohejáva 
Iporãiterei rupi ipuraheikuéra ha tuicha oipytyvõ rupi paraguái purahéipe ha arandukuaápe, oñemeꞌẽ Flores-pe Orden Nacional al Mérito 1949-pe. Ága katu Flores ndojapyhýi pe jehechakuaa oñemeꞌẽva chupe ohendukahávo iñangekói mitãrusu Mariano Roque alonso jekukakuére, ha péicha opuꞌã tetã tekuái rehe. Pévare oguereko chupe "Tetã pogyrõramo" tekuái oĩramo Alfredo Stroessner haꞌevaꞌekue Paraguái Sãmbyhyhára 1954 guive (1989 peve), upévare Flores-pe ndojehejavéi oiko Paraguáipe. Ha péicha oñemosẽ hetãgui, ha ndojehejavéi chupe oike hasy rire jepe (hasy mal de Chagas), ohecha hagua heta ha hogayguakuérape omano mboyve. Ipuraheikue Guaranias añoite ojeheja oñembopu pukoekuéra rupi. Flores amono 1972-me Buenos Aires-pe (Elvio Romero ñeꞌẽsyry Flores manohápe Panteón SADAIC-pe.Ver: 

Ojeporavovaꞌekue chupe Consejo Mundial de la Paz apyteguáramo. 

1991, ndaiporivéi rire Stroessner-ma, Flores ojevyjey Paraguáipe, ha hetekue oputuꞌu okarusu oraba héra ha iñangiru Manuel Ortiz Guerrero réra, táva Paraguaýpe.

Oñepyrũvo s. XXI Flores-pe ojereko purahéi apoha ikatupyryvéva ha tapicha hatã hyapuvaꞌekue Paraguái purahépe ramo. 

 Hembiapokue 
 India
 Ne Rendape aju (Traducido)
 Panambi Vera
 Paraguaýpe
 Buenos Aires, Salud
 Kerasy
 Nde Ratypykua
 Obrerito
 Gallito Cantor
 Purahéi Paha
 Mburicao
 Ñasaindype
 Ñande Aramboha
 Choli
 Musiqueada Che Amape
 Kaꞌaty
 Arribeño Resay

 Sĩfoniakuéra 
 Pyhare pyte
 Ñande Ru Vusu
 María de la Paz

 Puraheí pelíkula arhentinaguakuérape guarã 
 Música - Temas Musicales:
 Música: "India", 1960;
 Temas Musicales: "Patrulla Norte", 1951 de Enio Echenique (intérpretes: "Cuarteto Guaraní") .

 Referencias 



 Almada Roche, Armando. 1984. José Asunción Flores. Pájaro musical y lírico. Editor: Ediciones El pez del pez. 222 páginas.. Contenido:
 Gratitud; p.11
 Advertencia; p.13
 Soy de la Chacarita; p.17
 La Banda de la Policía; p.25
 El nacimiento de la Guarania; p.33
 Las raíces enfermas de la raza; p.41
 La muerte en el alma; p.59
 La condecoración rechazada; p.85
 La guerra del Chaco; p.111
 La revolución del 17 de febrero; p.131
 La noche antes; p.143
 La lucha nos da la victoria; p.153
 La Plaza Roja; p.163
 El Partido Comunista Paraguayo; p.171
 La música de América latina; p.177
 El ídolo que vino del barro; p.185
 Melancolía; p.193
 Discurso final; p.199
 Adiós al maestro; p.205
 Datos biográficos; p.211
 Facsímiles del original de Flores; p.217

 Pecci, Antonio. 20043. "Tributo a Flores: homenaje al creador de la guarania, José Asunción Flores". Editorial: Servilibro y de la Universidad del Norte, de Asunción, Paraguay. 

 Joajuha okapeguándi 
 Rasgos biográficos
 MÚSICAPARAGUAYA.ORG.PY

Ñemohenda:Puraheihára Paraguaigua
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Paraguáigua