Jataꞌity (Guaira)

Jataꞌity haꞌe peteĩ tavaꞌi tetãvore Guaira, Paraguái. Ojejuhu 164 kilómetro Paraguaýgui. Ojeike tava ao poꞌi jejapohápe tape 8 Blas Garay rupi, upe tape ombojoaju Koronel Oviedo ha Villarríka. Jataꞌity ojeikuaa ha ojeꞌe haꞌeha ao poꞌi apoha.

Techaukapy 
Ojeikuaa Jataꞌity peteĩ táva michĩha, tavarory. Katu oguereko óga tuicháva ha ijape kapiꞌíva; hape tuja yvypytãgui. Ojeikuaa tembiapo porã marangatúva ojejapoha ko tendápe haꞌéva ao poꞌi.

Aomboyvyjeguapy ao poꞌi, hembiapo ndaijojahái ojejapóva mandyjúgui oñemomorãmby umi kamisa, sái, aripaka ao, ñemokaha ha ambue.

Heta jeguakahára jataꞌitygua, oñembosakoꞌi ohechauka hag̃ua hembiapokuéra "ñemupavẽha mbaꞌejehecha hekopeguaite". Oiko jasypoteĩ ary vyꞌajehurã sapyꞌa, oiko okavusu ojehechuka heta ao poꞌi iporãva.

Ao poꞌi jehechuka ary ha ary ija heta kuñakarai kyreꞌỹ ombaꞌaposéva upe tavapegua ikatúva ohechuka hembiapo aporeko. Ojehechuka mbaꞌeapo opaichagua mbojegua ao apesehã, umi mbaꞌejehechaharã pererĩ.

2.200 ava rupi ombaꞌapo pe távape aomboyvyjeguapy ao poꞌi, ao poyvi upéicha avei ojejapo oñembojeguapy typói, kamisa, kasõ, aripaka ao, voko ha ambue mbaꞌe.

Ko árape saꞌive oñemu pe mbaꞌejehecha ao tee oguejypaite, upévare umi jeguaka apohára ogueraha ohepymeꞌẽ ñenupavẽhape. Haꞌekuéra heꞌi oikuaaha heta Jaikuaa ao poꞌi jejapoha isarambiha ambue tendápe; ñane retãme katu jaikuaa ndaiporiha ohupytýva jeguakaꞌapohára jataꞌityguápe koꞌã mbaꞌeapópe.

Jataꞌitýpe mbojegua ao poꞌi haꞌe mbaꞌapo puꞌakave opavavépe pe távape, umi apoñemyakãha oipytyvõ mbarete, ohupyty ombojeheꞌa tekoꞌyma; jeguakapy umi kamisa upéicha oñembohasa hag̃ua ambue tendápe.

Pe ao poꞌi ojejapo ñande pope 100% mandyjúgui, heñoijey saꞌarajere ohasámava; ojoko mboyve ñemurekoꞌapo José Gaspar Rodríguez de Francia.

Umi kuñanguéra omosãkatuetevaꞌerã mandyju omboyvy hag̃ua umi ao ojeipurúva.

Tenda rerarapokuaa 
Hera heꞌise guaraníme: "Kaꞌaguy oĩha Jataꞌi ty".  

Tembiasakue
Jataꞌity oñepyrũ arapaꞌũpe opuꞌãjey pe paha tenda Villarika del Espiritu Santo,ojejapo kuatia añetéva rupive 12 jasypoapy 1701.
Pe ao poꞌi ári avei ojeheka vaka ñemongakuaápe, asukápe, ha yvyrápe. 

Tavayguára
Oñepyrũ 1851 yvy (itajusaꞌýva ruvicha) Bartolomé Oviedo rupive.

Yvyapekuaa
Jataꞌity, ao poꞌi jejapoha; opyta kuarahyreike rembeꞌýpe irundy tetãvore Guaira, ojeike tape hũre 2 supukukue guive tape 8 D.r. Blas Garay.

Yvy
Tavaꞌi Jataꞌity tuichakue 111 supukukue hembeꞌyrundy joja. Oĩ tavayguakuéra 4.138 yvypóra; ijakuaa pe tavaꞌipe 37,27 ava úmiva apytépe hetave oñembaꞌapo tembiapojegua.

Arapýra
Yvate gotyo opyta irundy (tetãvore)
Yvy gotyo ojejuhu haꞌeño ysyryguasu, Tevikuarymi.
Kuarahyjeike  opyta tetãvore Villarrika
Kuarahyresẽ  opyta tavaꞌi Dr. Brotell ha avei tavaꞌi Mbokajaty Yhaguy.

Yvyraꞌãngasyry
Tavaꞌi: Jataꞌity ojetopa pe ysyryguasu Tevikuarymi ha ambue Ysyry Mitãy. Ysyry kuñakarai Gervasia.

Avaitakue
Ojehechaháicha pe ava jeipapápe sãmbyhy mburuvichaguasu papyꞌaporeko pe Tavayguakuéra aty guasu oĩ péicha:
Táva 0 ha 14 ary 31,1%
Táva 15 ha 64 ary 59,1%
Táva 65 ary ha ambue ary 9,8%

Pe avajeipapape ojehechakuaa 53,75% tavaygua oiko okaragotyo.

Virureko
Pe ñembaꞌapo kokue ha mymbareko haꞌe ojeikove hag̃ua. Ojeikuaaháicha herekopykuaa pe tavaꞌi 8 sua tapicha ojere pe ao poꞌi jejapóre, jeguakapy he kopeguaite Paraguayo tekoꞌyma  opytáva iñemoñarépe; oñepyrũvaꞌekue ary XIX. 

Tapekuéra ha Momaranduha  
Jataꞌity haꞌe peteĩ tavaꞌi opytáva 164 km Paraguaýgui. Oñeg̃uahẽ tape hũ 2 Mariscal José Felix Estigarribia, Asunción. Coronel Oviedo tape hũ 8 Dr. Blas Garay (Coronel Oviedo- Villarrica). Tape hũmbaite 2 km.

Ambue tapekuéra oñemoĩporãmba avei ojeguatakuaa hag̃ua. Oguereko pumbyry Copaco ha ambue.

Mbaꞌyruguata
Oguereko mbayruguata ipyahúva ojeho hag̃ua táva guasúpe ha ambue tendápe. Avei oguereko mbaꞌyruguata ogueraháva upe tavaꞌi jerére. 

Oñeg̃uahẽ hag̃ua 
Oñesẽ Paraguaýgui tape 2 Mariscal José Felíx Estigarribia. Oñeg̃uyahẽ táva Coronel Oviedo  ha  ojeipyhy  tape 8 Dr. Blas  Garay og̃uahẽva tetãvore Villarríkape tavaꞌi herakuãveva  tembiapojegua.

Areteguasu
Pe ára pokõi jasypoteĩ ojeguerohory oñemombaꞌe guasu tupãsy Virgen del Rosario ára.

 Manduꞌapy 
Ohai: Isabel González

Ñemohenda:Paraguái tava
Ñemohenda:Tetãvore Guaira