Alemáña

Alemáña térã Alemániahttps://guaraniete.wixsite.com/guaraniete/mbojojaMbojoja. "Umi aravopopaha ojejapóva Itáliape naiporãitéi umi ambue ojejapóva Alemániape, ha avei, ndahepyetéi umi ambue aravopopaha ojejapóva Chínapegui." (alemaniañeꞌẽme: Bundesrepublik Deutschland), héra tee niko Tavakuairetã Joatypyre Alemánia, haꞌe peteĩ umi mokõipa poteĩ tetã hekosãsóvagui oĩva pe Európa Joajúpe. Tavakuairetã joatypyre oguatáva amandaje rape rupive, jekopytyjojápe. Itavusu niko Verlĩ. Ijapekuépe oñemohenda papoteĩ tetãvore joatypyre (Bundesländer) ha ijerére ojejuhu yvate gotyo pe Para Yvategua, Ndinamárka, Suésia (y rupive) ha Para Váltiko; kuarahyresẽ gotyo Polónia ha Chékia; ñemby gotyo Áuhtria ha Suísa; ha kuarahyreike gotyo ojejuhu Frãsia, Luysembúrgo, Vélhika ha Tetã Iguypekuéra. Alemania yvy apekue hína 357.022 km²  ha hiꞌararova oikoe ha iñambue ary pukukuévo. Oĩ amove 83 sua tapicha oikóva ko tetãme, upéicha pe tetã hetavéva tapicha oĩhápe umi Európa Joaju retãnguéra apytépe, upéicha avei pe tetã mbohapyha hetavéva pytagua oĩhápe. Tetãvore Joapykuéra rire, Alemánia niko mokõiha ovasehápe tapichakuéra tetã ambuévagui.

Umi ñeꞌẽngue alemán ha Alemania  oguahẽ akue lasioñeꞌẽme upe ñeꞌẽ ymaguare Hermánia megua rupive allmanis (oñembojoajúvo all heꞌiséva ‘mayma’ haman heꞌiséva ‘yvypóra’, upéicha hína, ‘mayma yvypóra’); karai rromagua marandekóre oñemoarandúva héra Amiano Marcelino ohai peteĩháme Alamannia amoite saroꞌy IV aja oñeꞌẽ hag̃ua Heymáña retãnguéra ojoajúva rehegua. Umi Rróma Mburuvi pegua oipuru ave katu ã ñeꞌẽngue ombohéra hag̃ua alamãnguéra retã (ndahaꞌéiva alemanekuéra), Hermánia retã hiꞌaguĩvéva Rróma Mburuvípe. Upe guive ojeipuru ko ñeꞌẽngue ombohéra hag̃ua ko tetã tuichakue. Ary 962 guive, Alemáñnia rekohakuéra oĩ Rróma ha Hermánia Mburuvi Marangatu apyteitépe, upéicha oiko 1806 meve. Saroꞌy XVI pukukue aja, oiko ko tetã vore yvateguágui ojehuhápe pe Ñemyatyrõ oñemoĩva.

Peteĩ tetã hekosãsóva koꞌãgagua ramo, heko peteĩva oikóvo pe Hyãsia ha Purúsia ñorairõ amo 1871 aja. Oiko rire pe Ñorairõ Guasu Mokõiha, Alemánia nási rehe ipuꞌakárõguare umi tetã oñoirũva, oiko Alemániagui mokõi tetã iñambuéva, pe Tavakuairetã Joatypyre Alemáña ha pe Tavakuairetã Jekopytyjojáva Alemánia, ojoaju jey hikuái 1990-pe, hoꞌárõguare pe Berlin mongoraha.

Alemánia niko Tetãnguéra Joaju, OTAN, G-7 ha tetãnguéra G4 atyguáva. Tetã imbaꞌehetavéva irundyha pe PIB nominal rupive, ha pe mbaꞌehetavéva Európa retãnguéra apytépe. Imbaꞌeguasuite pe ojeiporavohápe Európa mbaꞌe ha ijekopyty porãite tetãnguéra ambuéva rehe. Herakuã porã omotenondévagui tembikuaaty mbaꞌe ha pe omboypýva mbaꞌe pyahu.

 Tetãvorekuéra 
Alemánia haꞌe peteĩ tavakuairetã joatypyre ha oguereko 16 tetãvorekuéra.

Alemánia retãvorekuéraAvaitakue Yvyraꞌã (km²)Statistische Ämter des Bundes und der Länder: Gebiet und Bevölkerung – Fläche und Bevölkerung (alemaniañeꞌẽme). Arange: 31 jasypakõi 2020. Ñongatupyre 30 jasypa 2021 Internet Archivepe.   Ava./km²  Tavusu  Ñemohenda1 Baden-Wurtemberg 11 245 898 35 748  300  Stuttgart   240px|center| 2 Vaviéra  13 248 928 70 541  177  Múnih3 Verlĩ 3 685 265 891     3.812  Verlĩ4 Vrandebúrgo  2 556 747 29 654  87  Potsdam5 Bremen  704 881 420  1.642  Bremen6 Ambúrgo  1 862 565 755  2.317  Ambúrgo7 Hessen 6 280 793 21 116  288  Wiesbaden8 Mecklemburgo-Kuarahyreike Pomeránia 1 573 597 23 295  73  Schwerin9 Sahónia Iguypegua  8 004 489 47 710  168  Hanóver10 Yvate Rrenánia-Westfalen  18 034 454 34 112  529  Düsseldorf11 Rrenánia-Palatinádo  4 129 569 19 858  204  Maguncia12 Sarre  1 012 141 2 571  407  Sarrebruck13 Sahónia  4 042 422 18 450  231  Dresden14 Sahónia-Anhalt  2 135 597 20 459  120  Magdeburgo15 Schleswig-Holstein  2 959 517 15 804  180  Kiel16 Turĩhia  2 100 277 16 202  144  Erfurt

 Manduꞌapy 

 Joajuha 

 Portal web de deutschland.de y "DE Magazin Deutschland"