Poytugañe'ẽ

Poytugañe'ẽ ha peroñe'ẽ (português) ha'e peteĩ ñe'ẽ Európa-pe ojeipurúva, ha ko'ág̃a oñeñe'ẽ opa yvy ári. Ha'e lasioñe'ẽ peteĩva, oúva lasioñe'ẽ-gui, karaiñe'ẽ, italiañe'ẽ, hyãsiañe'ẽ ha rrumañañe’ẽ ramo avei. Ha'e avei peteĩ ñe'ẽ Tetãnguéra Joaju rehegua.
Pohtugéñe'ẽ oñeñe'ẽ 260 tapicha sa'i rõ, ha upévare ha'e ñe'ẽ 6 térã 7 tuichavéva arapýpe. Pindoráma-pe oĩ hetavéva oñe'ẽva pohtugéñe'ẽme: 210 tapicha sa'i rõ.

 Tembiasakue 
Poytugañe'ẽ oñepyrũ Ivéria yvýpe, ko'ág̃a Poytuga ha Epaña oĩhápe. Rróma Mburuvi ohekýi ko yvy ary 218 m.K.r. guive, ha omombe'u lasioñe'ẽ vulgar upe tendápe. Ary ohasa rire, ko lasĩ oñemoambue ha oiko ñe'ẽ pyahu: galaiko-poytugañe'ẽ.

Sa ary IX ha XII pa'ũme, galaiko-poytugañe'ẽ oñemomba'e joajúpe Galizia ha yvate Poytuga gotyo. Ary 1139-pe, Poytuga oiko tetã independiénte, ha iñe'ẽ oñepyrũ oñemomba'e joajúpe epañañe'ẽ-gui.
Sa ary XV ha XVI-pe, pohtugé navegánte ohasa opa yvy ári, ha upéicha rupi omombe'u iñe'ẽ Pindoráma-pe, Áfrika-pe, Índia-pe, Chína-pe ha Hapõ-pe. Upévare ko'ág̃a pohtugéñe'ẽ oñeñe'ẽ tetã hetápe.

 Mba'éichapa oñeñe'ẽ 
Oĩ mokõi ñe'ẽjoavy tuichavéva:

Poytugañe'ẽ europeogua: oñeñe'ẽ Poytuga-pe, ha avei Áfrika-pegua tetãkuérape (Angola, Mozambique, ambue). Iñe'ẽryapu itavy ha ikatu iñañetegua oñeñandu hag̃ua.
Poytugañe'ẽ vrasiléño: oñeñe'ẽ Pindoráma-pe. Iñe'ẽryapu ipya'evéva ha iñe'ẽpehẽ oĩ ambue tupíñe'ẽ, afrikaña ñe'ẽ ha italiaño ñe'ẽ-gui oúva.

Ñe'ẽjoavy oĩ avei Áfrika-pegua tetãkuérape, Kuarahyresẽ Timor-pe ha Makáu-pe.

 Tetã oñeñe'ẽhápe 
Poytugañe'ẽ ha'e ñe'ẽ oficial ko'ã tetãkuérape:

Poytugéñe'ẽ ha'e avei ñe'ẽ oficial (CPLP) (Tetãnguéra Joaju Poytugañe'ẽ Oñeñe'ẽhápe) ha Mercosur-pe.

 Pohtugéñe'ẽ ha karaiñe'ẽ 
Pohtugéñe'ẽ ha karaiñe'ẽ ha'e ñe'ẽ ñemoñarekõi, mokõive oúgui lasĩ-gui. Oñembojoja heta oĩgui, jepémo oĩ avei ñe'ẽjoavy:

Karaiñe'ẽme "buenos días", poytugañe'ẽme "bom dia"
Karaiñe'ẽme "gracias", poytugañe'ẽme "obrigado/obrigada"
Karaiñe'ẽme "yo hablo", poytugañe'ẽme "eu falo"

Epañañe'ẽ oñe'ẽva ikatu oikũmby pohtugéñe'ẽ jehaipyre, jepémo iñe'ẽryapu ha'e ambuéva.

  Peroñe'ẽ  Avañe'ẽGuarani  Avañe'ẽEu  CheVocê, tu  NdeEle, Ela  Ha'e Nós  Ñande, OreVocês  PeẽEles  Ha'ekuéraZero  Mbe'eveUm  PeteĩDois  MokõiTrês  MbohapyQuatro  IrundyCinco  PoSeis  PoteĩSete  PokõiOito  PoapyNove  PorundyDez  Pa

 Mandu'apy 

 Joaju