گيلکي زوؤن

گیلَکی، آرادٚ زوان ایسهوٚ ڤ یتا زوان ٚ نؤم ایسه گه گيلکؤن اۊن ٚ أمرأ گب زنن. اي زوؤن  کاسپی ٚ شي ایسه و ايراني خۊرخؤسي-کليسایي هال ٚ مئن جیگا‌ بیته دأره.https://www.ethnologue.com/language/glk ألبت بأضي هامۊجشؤن اين-ه گۊنن گه گيلکي، کارتولي (نسا-کفکازی گ جه کاسپین ایه) زوؤنؤن ٚ اٚرأني مۊشترک ٚ جرگه‌شينأسي ٚ چیزونو ٚ دارا ایسه (تاحدی ساب گوئن).http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982206011390Academic American Encyclopedia By Grolier Incorporated, page 294The Tati language group in the sociolinguistic context of Northwestern Iran and Transcaucasia By D.Stilo, pages 137-185 اي زوؤن ٚ گۊتنکسؤن ٚ تئداد-ه اتنؤلؤگ سال ٚ ۲۰۲۵ مئن ۱۸،۴۴۴،۶۸۴ گپ زن ڤ ۱۴٬۹۸۱٬۴۴۴ گیلَٚک گپ زم داشتیبۆ ای زوان گ دیباری تٚرن زپان ایسه ای هوٚرٚ میٚن ری.https://www.ethnologue.com/language/glk گه ألبت مۊختلف ٚ سربسؤن ٚ مئن اي آمار جيرجؤر دأره. اي زوؤن ٚ جۊغرأفي شر-ه کاسپي دریا ٚ نسایي لک ٚ جي دا ألبۊرز ٚ کتلستان مؤعرفي گۊده شأنه. ولي اين ٚ طۊلي (جۊغرافي طۊل، خۊرتؤو-خۊرخؤس) محدۊده سر نظرات مۊتناقضه یأ ايختلافات نيأ. گيلکيیوٚ بٚه گيلکي خط ٚ جي نويسنن.

گۊیشؤن

گيلکي زوؤن-ه فی‌الواقع اين ٚ زنجيله‌یي گۊیشؤن چاؤننن ؤ هۊته گه اۊن ٚ نؤم ٚ جي مۊشخصه زنجيل ٚ مۊسؤن کسن-ه مۊرتبط أ وصل هيسن. خلئن سأی بؤده دأرن گه گيلکي‌ گۊیشؤن-ه توخس بؤنن ؤ اۊشؤن ٚ ره محدۊده مشخص چاؤنن أمما اي تقسيمؤن کسن ٚ همرأ خلي متناقضن. یه پأره زوؤن‌شناسؤن أ هامۊج‌کسؤن معتقدن گيلان أ مازرۊن ٚ گۊیشؤن-ه خأن یته زوؤن ٚ شي دؤنسن گه گيلکي/تبري دؤخؤندن بۊنه.

گيلکي واجه‌ئن

 بيه پيش بيه پس اينگيليسي ديم  ديم Face زمات، زمت  زمات Time جؤر جؤر Up جير  جير DownبۊنبۊنUnder پئر  پئر Father زأک، زأی  زای / زاک Baby / Kid ريکه، وچه  رِی / رِئک Boy لاکۊ / دتر  کؤر / کیلکا / لؤی / دَتَر girl / Daughterزن پئر  زن پئرFather in lawمار  مارMotherخاخۊر  خاخۊرSisterبرار، برأر  برارBrother شۊ برأر  مردˇ برارBrother in lawشۊ مار مردˇ مارMother in law پيله، پيلا  پيله Great ليسک  ليسک Lubricious کرچ  کَرچ Brittle وارگنئن، درگئنتن  اۊرگادن / وارگادن Hangning هکشئن  فَکِشِن / دکشن Drag فۊدۊشتن  فۊدۊشتن / اۊدۊشتن Sucking واسَن  واستن Appetite or Desire فؤدن، شؤندن، کألئن  فۊکۊدن / فۊگۊدن Pouring of Liquids دار  دار Tree سیفتال  گَرزَک Beeتيتيلچيچيلاس / ککرDragonfly گؤ، مال  گاب Cow پیچا/پیچا کوته  پیچا/پیچا کوته Cat/Kittyآغۊز / گۊرکانآغۊزNut بیلی / سیکا بیلی duck کرک  کَرک Hen ملجه / چيچيني  چيچيني SparrowميۊلئملانتيSnake

گيلکي دابدستور
أليفبي
گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشتهمحمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸. جي فرسه أمي دس ايتؤره:

 رديف  حرفˇنؤم  حرف ۱  کۊجي هفت  ˇ ۲  أليف  آ، أ، ا ۳  بي  ب ۴  پي  پ ۵  تي  ت ۶  ثي  ث ۷  جأم  ج ۸  چي  چ ۹  حي  ح ۱۰  خي  خ ۱۱  دال  د ۱۲  ذال  ذ ۱۳  ري  ر ۱۴  زي  ز ۱۵  ژي  ژ ۱۶  سين  س ۱۷  شين  ش ۱۸  صات  ص ۱۹  ضات  ض ۲۰  طأى  ط ۲۱  ظأى  ظ ۲۲  عىن  ع ۲۳  غىن  غ ۲۴  في  ف ۲۵  قاف  ق ۲۶  کاف  ک ۲۷  گاف  گ ۲۸  لام  ل ۲۹  ميم  م ۳۰  نۊن  ن ۳۱  وؤ  و، ۊ، ؤ ۳۲  ىه  ي، ى، ئ ۳۳  هئ گرد  ه

بندانگشتی|راست|گيلکي أليفبي

 ایپچه گيلکي کلمورگ. چنته نؤکته، گيلکي و فارسی و ایشؤنˇ هدأهگیرˇ جی. 

 گيلکي  اینگیلیسی کۊردي دیم  Face  Dîmen  زأی/ زأک/ وچه  Baby/Kid  Zarok پیلˇپئر  Grand Father  Bapîr جؤر  Up  jûr/Jûrewe  اساره/ رؤجا  Star   Estêre/Stêrk لاکو/ کؤر/ کیجا/ کئلکا  Girl  Kıç/Kîj ریکه/ رئک/ رئه/ وچه  Boy  Kurr پیتار  Ant  Mêlûre سیفتال/ گرزک  Bee  Hengejalle پیچا/ پیچه  Cat  Pışîle نسا  Shadow  Nısê/Sêwer  پیله/ گأت  Great  Gewre  پئر  Father  Bawk فودوشتن  Suck Mıjîn وأستن/ یأسه  Appetite/ Desire  ?  فودن/ شؤندن  Pouring of liquids Rıjanın/ Rıştın  لیسک  Lubricious Lûs/Xız  کرچ/ کرج  Brittle  Puşke  دار  Tree Dar چیشنک/ ملجه/ چیچینی  Sparrow Peresêlke/ Çoleke  بشو  Go  Pıço  هگیر/ فگیر  Take it in your hand  Bıgre  هنگیر/ فنگیر  Dont take in your hand Megre  پورد  Bridge Pırd

خؤندشؤن ؤ حرفؤن
گيلکی بیسˇ دو ته حرف (صامت ىا همخوان) دأنه:

 گيلکي  فؤنؤتیک  مورسؤن  پ  p  پورد  ب  b  بال ت/ط  t  توم د  d  دأره ک  k  کرجي گ  g  گأره  غ/ق  q  قاش  ف  f  فو  و  v  وأرش  س/ص/ث  s  ساق  ز/ض/ظ/ذ  z  زور  ش  š  شل  ژ  ž  ژیویر  خ  x  خؤنخا  ه/ح  h  هئن  چ  c  چوچار  ج  j  جیگه  ر  r  راب  ل  l  لاس  م  m  مره  ن  n  نمکار  ی  y  یالمند 

هف ته ني ساده خؤندش (مصوت ىا واکه) دأنه:

 گيلکي  فؤنؤتیک  مورسؤن  آ  ā  کال  او (ۊ)  u  سو اي (ي)  i  شیم ئ  e  گئشه ؤ  o  چؤ أ a  هأن  ٚ  ə  کل 

بانی سه جرگه تویم (مرکب) خؤندشمسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۷.:

 گيلکي  فؤنؤتیک  مورسؤن  ؤۊ  ou  اؤۊربۊ (امرود) /ourbu/  آۊ  āu  زاۊ (شکؤمدار زنأی) /zāu/ آي  āi  ماي (ماهی) /māi/ ئي  ei  خئيل (جرگه) /xeil/ ۊؤ  uo  تۊؤر (تبر) /tuor/

 گيلکي  فؤنؤتیک  مورسؤن  ئی  ey  رئی (ریکه) /rey/  ٚی  əy  میدان /məydān/ أی  ay  أیوار (ای دفأر) /ayvār/ آی  āy  هأرای (زهار، فریاد) /harāy/ ؤی  oy  کؤیتا (کؤکته) /koytā/ ۊی  uy  اۊیتا (اؤکته) /uytā/ 

 گيلکي  فؤنؤتیک  مورسؤن  آؤ  āw  ناؤدان /nāwdān/  ؤ  ow  اؤلاد /owlād/ أؤ  aw  أؤدؤ (دهن‌وله) /awdo/ ٚؤ  əw  خؤخوره (خرناسه) /xəwxurə/

آخری خؤندش (ə) یکجور خؤندشه کي گيلکي مئن همه ته خؤندشؤن جي ویشتر به کار شنه ؤ یکچی ایسه a ؤ e مئن. گيلکي خؤندشؤنˇ بورز/بولند/کنده/پورز مسعود پورهادی. زبان گيلکي. دانشنامه‌ی فرهنگ و تمدن گیلان، جلد ۱۶. رشت: نشر ایلیا ۱۳۸۷. ص۲۶.

نامتا'ن (ضميرؤن)
شخصي نامتا
گيلکي مئن شخصي نامتا دۊ جۊرهعلی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان:
الف. سيوا شخصي نامتا

 سيوا نامتا  شخصي نامتا (فاعلي)  شخصي نامتا (مفعۊلي) أول شخصˇ فرد  مۊ، من  مأ، مره دوم شخصˇ فرد  تۊ  تأ، تره سىؤم شخصˇ فرد  اۊن، اۊ  اۊنه، وره أول شخصˇ جم  أمان، أما، أمه، أمۊ، آمۊ  أمره دوم شخصˇ جم  شۊمان، شۊما، شمه، شۊمۊ، شمۊ  شمره سىؤم شخصˇ جم  أشان، ايشؤن (اۊشؤن)، ايشان  أشأنه، ايشؤنه (اۊشؤنه)، ايشانه

ب. دشکسه شخصي نامتا

فاعل
گيلکي مئن، فاعل، شخص ؤ شماره' جي، فعلˇ همرأ جۊرهعلی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان:

مرىم ظرفؤنه بۊشؤسته.

مرىم ؤ زهرا ظرفؤنه بۊشؤستن.

فاعل تينه حذف بۊبۊن ؤ فاعلˇ شخص ؤ شماره شأنه فعلˇ شناسه' جي فأمسنعلی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان:

مۊ شنم. -> شنم.

اۊ کيتابه هأىته. -> کيتابه هأىته.

فعل
گيلکي مئن فعل دۊ ته بنه دأنه: هسا بنه (مضارع) کي اۊنأجي اخباري هسا ؤ التزامي هسا ؤ أمر چاگۊده بنه باني بۊگذشته بنه کي مصدر ؤ مفعۊلي صفت ؤ بۊگذشته فعلؤن اۊنأجي چاگۊده بنه.علی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان

مصدر
مصدر، -ən ؤ -an همرأ تمنأ بنه. أگه ىکته فعلˇ بنه خؤندشˇ همرأ سر بمأ، اينˇ مصدر -n گينه: زئن ؤ خؤردن ؤ فۊدنˇ مۊسؤن.

ماضي صرفان
گيلکي مئن ماضي ساده و ماضي استمراري به ترتيب ايته بساته بۊنن:
ماضي ساده: ب+بؤگذشته بۊنه+شناسهفرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx
ماضي استمراري: بؤگذشته بۊنه+شناسهفرهنگ قادري || http://khurtav.blogfa.com/post-80.aspx

 مصدر  بۊگذشته بۊنه  ماضي ساده؛ اول شخص مفرد  ماضي استمراري؛ اول شخص مفرد خؤفتن  خؤفت  بخؤفتم  خؤفتم، خؤفتمه خؤتن  خؤت  بخؤتم  خؤتم بختن  خت  بختم  ختم

قىد
نحوي أگه نيگا بۊکۊنيم گيلکي مئن دۊ جرگه قىد دأنيم: ىک جرگه حتماً ؤ مثلاًˇ مۊسؤن قىدؤن ؤ ىک جرگه' ني خئلي ؤ ويشترˇ مۊسؤن.علی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان

دومي جرگه قىدؤنه نشأنه جۊمله سر أردن: خئلي حسن کتاب خؤنه. أول جرگه جۊمله قىد ايسن أمما دومي جرگه، فعلي جرگه قىدن.علی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان

جۊمله
گيلکي مئن کلمه'نˇ ترتيب فاعل-مفعۊل-فعل ايسه.علی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان  بسچي گاگلف مفعۊل تينه فعلˇ پسي بأ أمما مننئه فاعلˇ پيش بأ:

علي کيتابه خؤنه.

علي خؤنه کيتابه.

ناشخصي ساخت
ناشخصي ىا غىرˇشخصي جۊمله'ن اۊ جۊمله'نن کي ايشؤنˇ فعل، خۊشؤنˇ فاعلˇ همرأ جۊر نئه ؤ اي جۊمله'نˇ فعلˇشناسه سىؤم شخصˇ فرد ايسه: مأ تشنه'.علی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان

اي جۊمله'نˇ فعلؤن حسي ايسن ؤ ىعني ىکته مرجع خأنن کي ىکته تجرۊبه ىا حسه نسبت بدئن اۊ مرجعه. پس مننئن نمأ نامتا (ضمير ناملفوظ) بدأرن: گۊشنه'.علی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان

اي جۊمله'نˇ مئن، فعلˇ مرجع مننئه بيجؤن بۊبۊن. پس أگه تينيم بدأريم: مأ گۊشنه''' ىا حسنه گۊشنه ىا سگؤنه گۊشنه'''؛ مننيم بۊگؤىم ميزه گۊشنه.علی درزی. مریم دانای طوسی. ساخت غیرشخصی در گویش گیلکی شهرستان لاهیجان

اۊ نؤمي جرگه کي ناشخصي جۊمله'نˇ سر هأنه، فاعل نئه؛ اي نؤمي جرگه مفعۊله کي شنه فاعلˇ خالي جيگه مئن نيشينه

گيلکي دپ
اصلˇ وانيويس: گيلکي نیویشتن

صد سالˇ أخيرˇ مئ هرکي هرجۊر کي دوس دأشت گيلکي بنويشته کي البته ويشتري آرامي خطˇ جي نيويسنن کي ايرانˇ مئن به اشتباhttps://web.archive.org/web/20200210172138/http://v6rg.com/?p=10458#g1 عربي ىا فارسي خۊ دۊخؤنده بنه؛ اي خطˇ مئن هرکي هرجۊر داب ض زاکۊن کي دۊرۊس تشخيص بده عمل کؤنه امما گيلوا مجله يکته دابدستۊر پيش بنأبۊ کي چورنه چورنه بۊبؤ دابدستۊري کي گيلوا مئن بکي-ويريس بکارشنه ؤ اينˇ گتن کارکتر کۊچˇ هف (ˇ) ايسه.

۱۵۸۸ اسفندار ما، ورگ، گيلوا دابدستۊرˇ سر يکته شيوه-نامه ؤ کيليدتأخته (Keyboard) مؤنتشر بۊده کي شأنه گۊتن منسجمترين دابدستۊري ايسه کي تاهيسه بيرين بمأ.خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید

ورگˇ پيش بنأ شيوه ايتؤره:

(اي وؤت، اي سربسˇ جي نقل بؤدره: خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید)

چۊتؤ خأ اي خطˇ جي گيلکي نيويشتن؟

ا. نؤميترين ؤ مؤهمترين نشؤنه، “ˇ” ايسه کي شؤا(ə) نۊشؤن دئنه. امما قراردادˇ جي أمه اينه همته اضافي ترکيبؤنˇ مئن کاراگينيم.

ملکي اضافه: ماکانˇ جۊف

وصفي اضافه: سۊرخˇ رۊجا

هرماله اضافه: اۊتاقˇمئن

دقت بکۊنين کي “ˇ” دۊ جا أصلن بکارنشنه. ىکته مفعۊلي نشؤنه جا: من تي پسره بيدئم. پس أگه اي جومله’ ايتؤ بنويسيم که “من تي پسرˇ بيدئم” دوروس نيه. چۊن پئرˇ پسي “ه” ىکته سيوا کلمه ايسه ؤ مفعولي نشؤنه ايسه. اؤکته “ايسه” فعلˇ مئنه: اۊن تي مأره. که أگه بنويسيم “اۊن تي مأرˇ” غلطه. چۊن ائره م مأرˇ پسي “ه” ىکته فعله: اۊن تي مأر ايسه.

– گاگلف لازمه کي تأکيد بۊکۊنيم ىکته کلمه مئن ىکته گب (حرف)ˇ پسي، شؤا دأنيم؛ اي جۊر وختؤن شأنه کۊچˇ هفته کاراىتن. وٚرگ ىا کٚلˇ مۊسؤن. گيلکي کيليدتأخته مئن أگه شيفتˇ کيليده بدأرين ؤ کۊچˇ هفته بزنين، تينين ىکته گبˇ جؤر شؤا بنين. اما نخأ اي کارˇ مئن تۊند شؤن؛ گيلکي-نيويسي مئن نخأ گبؤنˇ جؤر ؤ جير اعراب نأن.

ب. a ىا فتحه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “أ” (ىزبر: yəzəbər) کاراگينيم: تأ، دأنم، پأچ، دأرم.

ج. اۊ کلمه’نˇ مئن کي “ه” همره سرهنن ؤ اي “ه” ىکته خؤندشˇ جا ايسه (خؤنه، فرده ؤ…)، أگه لازم ببۊن کي مفعۊلي نشؤنه ىا “ايسه” جا ىکته فتحه بچربؤنيم کلمه سراخره، “أ” جا، چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم “‘” کاراگينيم: خؤنه’، فرده’، خسته’بؤستم، پياده’بم.

د. e ىا کسره خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “ئ” (ىزير: yəzir) کارأگينيم: زئن، مئبه، زئندرم.

ه. o ىا ضممه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه ىا چي ow خؤندشˇبه) “ؤ” (ىپيش: yəpiš) کاراگينيم: شؤن، شؤ، خؤ، مۊسؤن.

و. اۊ کلمه’ني که “ه” ىا “ا” همره سرهنن، اۊشؤنˇ جم دوستنˇبه چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم، “‘” کاراگينيم ؤ أگه کلمه “ي” همره سربأ، “ئ” کاراگينيم: خؤنه’ن، پا’ن، کاسپيئن/کاسپئن، تيتيئن/تيتئن.

ز. اي خطˇ مئن نيمفاصله ندأنيم. هر جا بدين نيمفاصله خأنين، اۊنˇ جهاني معادله کاراگيرين: دأش (-).

ح. u خؤندشˇ به، چي دکشه چي کۊتا، “ۊ” کاراگينيم: فۊوؤستن، دۊر، پۊر.

ط. i خؤندشˇ به، چي کۊتا چي دکشه، “ي” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، نؤقطه دأنه. “تيتي” مۊسؤن.

ى. اۊ کلمه’نˇ مئن کي دۊ ته گب (حرف)ˇ همره کي ىکته خؤندشˇ نماىنده ايسن سرأگينه (ايران، اؤره، ائره ؤ…)، اولي أليف هۊتؤ کي هميشک داب بو بنويشته بنه امما بۊخؤنده نبنه.

ک. تۊىم خؤندشؤنˇ به کي گيلکي خۊشئبه دأنه، هي علامتؤنه خأ تۊىم گۊدن: تيۊل، ريۊت ؤ…

ل. y گبˇ جا، “ى” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، بينؤقطه': چأىي، حسنى.

م. اۊ کلمه’ني که اۊشؤنˇ مئن ي پسي، ى هنه، بيه، ديا، پياز ؤ… مۊسؤن، خالي “ي” بنويشته بنه: بيه، ديا، بيه، پياز ؤ…

ن. سيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ…

– هرجا فاصله ىا نيمفاصله لازم بۊ، دأش (-) کاراىته-بنه: خؤرده-درم، فورته-دبۊ.

س. گيۊمه وأسي، هۊ جهاني ؤ استاندارد گيۊمه’ (“”) کارأگينيم. گيۊمه اي جاؤن کاراىته-بنه:

– اۊ گبي که ىک جا ىا ىک کسˇ جي نقل بنه.

– خاصˇ نؤمؤن ؤ خاصˇ کلمه’ن، تيترؤن، فندي ؤ علمي اصطلاحؤن (هر وؤتˇ مئن خالي ىک دفأ).

ع. نؤمره-نيويسي مئن، أعشاري نؤمره’نˇ مئن مؤمىئز (/) بکارشنه (۲۳/۴۰۵) ؤ هزارگانˇ سۊ رقمه سيواگۊدنˇبه هۊ علامتي که دونىا مئن دابه ( ۳,۰۴۰,۰۰۴,۰۰۵,۰۶۰) کاراىته-بنه.

ف. پس گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس (محمۊد پاىنده لنگرۊدى فرهنگˇ گيل و دىلم) ؤ چاکۊنواکۊني که أمه پيش نئنيم، ايتؤره:

أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید

گيلکي دئبار

فاىل:Gilaki_Language_Location_Map.PNG

گيلکي خو تاریخ ؤ ادبیاته دأنه. پیرشرفشا شئرؤنˇ دیوانˇ مورسؤن کي هشتۊمي قرنˇ هجری قمری جي بجا بمؤنسه.رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون). گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.  بخشی جه قدیمي آثار که یا به گیلکي بأنوشته ببه یا بخش هایی جه اؤن گیلکي ايسه: ۱.تفسیر قران سورتچی(قرن۷) ۲.مقامات الحریری(قرن۷) ۳.دیوان پیر شرفشاه دولابی(قرن۸) ۴.الکفایه(قرن۹) ۵.الابانه(قرن۹) ۶.تفسیر کتاب الله(قرن۹) ۷.تفسیر مؤغنیسا(قرن۹) ۸.دوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۹.سوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۱۰.قصیده طنطرانیه(قرن۹) گيلکي جي تا هفتؤمي قرن ه.ق وؤت بجا بمؤنسه. پیرشرفشا دولایی دیوان کي گيلکي زوان ئبه ىکته پیله سنده.دیوان پیرشرفشاه دولائی. به کوشش دکتر محمدعلی صوتی، ناشر بنياد فرهنگ ايران، تهران، 1358. جغرزˇ اون، نهؤمی قرن جي، قاسم انوارˇ شئرؤنˇ دیوان بمؤنسه کي اونˇ مئن گيلکي غزل دره. نهؤمی قرنˇ جي به بعد دئه گيلکي جي پۊر پورˇ وؤت هنأ تا مشروطه زمت کي حتا چن سوره انجیلˇ جي واگردؤن ببؤ.رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون).  گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.

سیˇ چن ته گيلکي کلمه راجه به جؤنورشناسی، نسخه‌ی خطی «خواص الحیوان»ˇ مئن (ملاعلی کامی لاهیجانی) دره کي الؤن ترهانˇ دانشگا کتابخؤنه مئن هنأ.رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون).  گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.

سیزدهؤمی قرن مئن، سید ظهیرالدین مرعشی «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران»ˇ جي ىکته واوینه (بنای آمل) میرزا ابراهیم گیلانی به گيلکي واگردؤنه.رضا مدنی. نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون).  گيلان‌نامه، مجموعه مقالات گيلان‌شناسی، جلد دوم، چاپ 1369.

یکته گيلکي شئر ني خان احمد خان جي بجا بمؤنسه کي دانشگا تهران کتابخؤنه مئن هنأپژوهشگر، ابوالقاسم. «معرفی برگی از نسخه خطی اشعار گيلکي خان احمد گیلانی». پیام بهارستان (تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس) ۲، ش. ۱۳ (۱۳۹۰): ۱۰۶۹. اصلی نسخه جي بایگانی ببؤ.:
شده‌ام زار و پریشان دَرَم جان کَنَشا | دل پُر خون مو از عشق تو مانی آتشا

تو باَغیار نشینی می دِلا خون کُانی | تو بگو چه بَکُنَم مردمانَ سَرزَنَشا

شیوه دلبری و عشوه و ناز و غمزه | هرچه دُانی توبَکُن آنچه تو ذاتی رَوَشا

از فراق تو مُجَم [مَجَم] کوچه بکوچه شب و روز | همدَمی خود بَگُدی همسر تُرک طالَشا

موکه تا [تَ] هیچ نَگُتامو تو خود آزرده یَه بی | دو هزار چه موتی دانم یَکتا و اگُتَه نَشا

بندانگشتی|600px|وسط|یکته ولگ نسخه خطی کي خان احمد خان گيلکي شئرؤن اون سر بنویشته نأ

یکته دئه سربس، گيلکي قدیمی وؤتˇ وأسی، «تفسیر کتاب الله» ایسه، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی کي هشتؤمی قرنˇ مئن بنویشته ببؤ ؤ اونˇ مئن قرآن به گيلکي واگردؤنه ؤ تفسیر ببؤ. تفسیر کتاب‌الله/ ابوالفضل بن شهردویر دیلمی؛ با مقدمهٔ محمد عمادی حائری. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. قم: کتابخانه‌ٔ تخصصی تفسیر و علوم قرآنی. ۱۳۸۸.

مازیار (کی مازندرؤنی بو ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گود) خو نامه‌ٰنˇ مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دخؤنه ؤ خلیفه ني اینه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دخؤند. اي اول سندی ایسه کي یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دخؤند. هنۊزم مازندرانˇ غربˇ کوهؤنˇ مئن، گالشؤن، جیرا (جؤلگه) دخؤنن: گیلؤن. 

فردؤسی، خو شاهنامه مئن، اؤره کي منوچهر، سلم ؤ تورˇ جي انتقام بکشه، نویسنه: 

سپه را ز درىا به هامون کشید | ز چین دژ سوی آفریدون کشید

چو آمد به نزدیک تمیشه باز | نیا را به دیدار او بد نیاز

ز دریای گیلان چو ابر سیاه | دُمادُم به ساری رسید آن سپاه

بازین کي فریدون مازندرانˇ مردومˇ همره شنه منوچهرˇ استقبال:

به زرین ستام و به زرین کمر | به سیمین رکاب و به زرین سپر

ابا گنج و پیلان و با خواسته | پذیره شدن را بیاراسته

همه گیل مردان چو شیر یله | ابا طوق زرین و مشکین کله.

شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دخؤنه. 

نظامی گنجوی ني مازندراني‌ئنه گیل دؤنس؛ خو اسکندرنامه مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ همره شنه اوروسؤن (روسؤن)ˇ جنگ، اینˇ پهلوانؤنه نؤم بئنه:

زریوند گیلی ز مازندران | نیال یل از کشور خاوران

زریوند ني رجز خؤندن و فأزمه گودنˇ زمت گونه:

زریوند مازندراني منم | که بازی بود جنگ اهریمنم

زریوند چن نفره کوشنه تا بیلاخره بکوشتن شنه ؤ اسکندر ناراحت بنه:

جهاندار از آن کار شد تنگدل | که سالار گیلی درآمد به گل

ناصرالدین شا ني خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کوردؤنه ایل دخؤنه ؤ کلاردشتˇ محلي‌ئنه گیل. ایتؤ نظر هنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسؤن، جیگه نؤم (اسم مکان) ببون ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان ندأره. اي سربسؤن همه اینه نشؤن دئنن کي کاسپي درىا کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جي تا گیلانˇ گیلکؤن تا مازندرانˇ گیلکؤن تا حتا گلستانˇ گیلکزوانؤن) ىکته ریشه و بنه جي ایسن ؤ هرته خو جیگه ؤ سامؤنˇ نؤمه خو سر بنأ اما همه‌ته گيلکي گب زئنن ؤ ایشؤنˇ زوان گيلکي ىا گئلئکی ایسه. پس اي دوروس نیه کي گیلانی‌ئن، گيلکي ؤ گیلک بؤنه خوشؤنˇ انحصارˇ مئن بدؤنن. 

بيريني خال
نوشته‌های گيلکی و تالشي خطی و چاپ‌شده (از سده هشتم تاکنون)
چن‌ته صوتی فايل، به گيلکی
Freshwater Fishes of Iran
فعل مرکب گيلکي
افسانه‌های زبان گيلکي (اونچی که راجه به گيلکي دؤنین ؤ امکان دأنه اشتبا ببون!)
گيلکي مدرسه (اینترنتی گيلکي باموجین)
ساخت مستمر (در جریان) در فعل‌های گيلکي
خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید

جیرنویس

رده:کاسپي زوانؤن
رده:ايرانˇ زوانؤن
رده:شۊمالغربي ايراني زوانؤن
جرگه:گيلکي
جرگه:زوان