ايران

ایران کي اۊن ٚ رسمي نام، ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي آسیا مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران خۊرخۊسي کلسيا جه آذرباىجان ٚ جؤمۊري ؤ أرمنستان، کلسيا جه کاسپي دریا، خۊرتاوي کلسيا جه تۊرکمنستان، خۊرتاو ٚ جه أفغانستان ؤ پاکستان، نسا جه فارس ٚ خليج ؤ عۊمان ٚ دریا ؤ خۊرخۊس ٚ جه عراق ؤ تۊرکيه سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ تئران، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان فارسي ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.


ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم ايسلام ٚ زرين زمات ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت.

صفوي‌ئن خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت.
بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.

نام
ایران واژهٔ باستان فارسی  مین «آئیریانا» (airya) و فارسی میانه مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران کردستان مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. 
ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه.
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که ایسلام بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ (۱۹۳۵) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.

تاريخ
قبل ایسلام دوره هان
ایلامیان (۳۲۰۰ سال ویشتر پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
ماد (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار دیاکو ؛ پادشاه نامدار هووخشتره
هخامنشیان (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار کورش بزرگ ؛ پادشاهان نامدار داریوش یکم و خشایارشا
سلوکیان (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار سلوکوس یکم 
اشکانیان (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار اشک یکم ؛ پیله شهریاران مهرداد یکم و ارد یکم 
ساسانیان (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار اردشیر بابکان ؛ پیله شهریاران شاپور یکم، شاپور دوم و انوشیروان 

بعد ایسلام دوره هان
طاهریان (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بنیان‌گذار طاهر بن حسین ذوالیمینین
صفاریان (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار یعقوب بن لیث صفاری
سامانیان (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار اسماعیل سامانی
زیاریان (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار مرداویج زیار زای ؛ شهریار نامدار قابوس بن وشمگیر
بوییان (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار عمادالدوله علی ؛ پیله شهریار عضدالدوله
غزنویان (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار سلطان محمود غزنوی
سلجوقیان (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار طغرل بیک ؛ پیله شهریاران ملکشاه و سلطان سنجر
خوارزمشاهیان (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار سلطان محمد
ایلخانان مغول (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار هلاکو خان
تیموریان (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار تیمور گورکانی
صفویان (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار شاه اسماعیل یکم ؛ پیله شهریار شاه عباس یکم
افشاریان (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار نادرشاه
زندیان (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار کریمخان زند
قاجار (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار آقامحمدخان ؛ شهریار نامی ناصرالدین شاه
پهلوی (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار رضا شاه 
نظام جمهوری اسلامی (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار روح الله موسوی خمینی

جۊغرافي
ایران شرق جا با افغانستان و پاکستان؛ شمال شرقی جا با ترکمنستان، بخش میانی شمال جا با دریای کاسپین، شمال غربی مین با جمهوری آذربایجان و ارمنستان؛ غرب مین با ترکیه و عراق؛ و سرانجام جنوب جا با آبان خلیج فارس و دریای عمان همسایه‌ ایسه.

ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، دریای کاسپین و رود ارس، خاور جا به کوهان هندوکش و کوهان باختری دره سند، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان زاگرس و حوضه آبریز اروندرود و جنوب مین به خلیج فارس و دریای عمان محدود ایسه . ایران نصف ویشتر  کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب دریای کاسپین و جلگهٔ خوزستان) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم دماوند (۵۶۷۱ متر) ایسه.

جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر کلیساکندی؛ شرقی‌ترین شهر جالق؛ شمالی‌ترین شهر پارس آباد؛ و جنوبی‌ترین شهر چابهار ایسه
 غذا ؤ خۊراک  
 نام فارسی  نام انگلیسی  نوع  ترکیبات اصلی  تصویر آش  Āsh  میان وعده  آب، سبزیجات، رشته، حبوبات  80px اشکنه  Eshkenh  غذا  تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه  80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg باقلاپلو  Baghla Polo  غذا  باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت  80px بریانی  Beryani  غذا  گوشت، روغن، نعنا، گردو  80px ترشی  Torshi  چاشنی  میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب  80px حلوا  Halva  دسر  آب، آرد، شکر، هل، گلاب  80px خاگینه  Khagine  دسر  تخم مرغ، نعنا، زردچوبه  خورش  Khoresh  غذا  لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی 80px سمبوسه  Sambose  غذا  نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات 80px شربت  Sharbat  نوشیدنی  آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی  شله زرد  Shole Zard  دسر  آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات 80px آبگوشت  AbGosht  غذا  آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات 80px شیربرنج  ShirBerenj  چاشنی  شیر، شکر، برنج، شیره80px شیرین پلو  Shirin Polo  غذا  برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه80px عدس پلو  Adas Polo  غذا  عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات 80px حلیم  Halim  میان وعده  گندم، جو، عدس، گوشت 80px فرنی  Kheer  غذا  آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران 80px عدسی  Adasi  غذا  عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات  کاچی  Kachi  دسر  آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران 80px کباب  Kabab  غذا  کباب، ادویه‌جات، خمیر نان 80px کله پاچه  KalePache  غذا  سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات 80px کلوچه  Koloche  میان وعده  آرد گندم، شکر، روغن 80px  کوفته  Kofteh  غذا  سبزیجات، گوشت، آب، برنج 80px آلبالوپلو  Albalo Polo  غذا  آلبالو، برنج، آب، سبزیجات 80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg دلمه  Dolme  غذا  گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی 80px دمپختک  Dampokhtak  غذا  برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل 80px رشته پلو  Reshte Polo  غذا  گوشت، پیاز، کشمش، خرما  کوکو  KoKo  غذا  سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی 80px زرشک پلو  Zershk Polo  غذا  مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات 80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg سبزی پلو  Sabzi Polo  غذا  برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی 80px کتلت  Kotlet  غذا  گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ 80px کلم پلو  Kalam Polo  غذا  کلم، برنج، سبزیجات   کله جوش  KalJosh  غذا  پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو  لوبیا پلو  Loobiya Polo غذا  باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت  
80px میرزاقاسمی  Mirza Ghassemi  غذا  بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات  
80px نخودپلو  Nokhod Polo  غذا  نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات   یتیمچه  Yatimche  غذا  بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز  

ايران ٚ کيشوري تخسيمان
ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:
300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه

رچاۊستان ٚ نام{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}اۊستان ٚ کؤدمرکزتأسيسپيلئکيجمعيت (۱۳۹۵ سال)اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئناۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات۱خۊرتاوي آذرباىجانسوؤمتبريز۱۳۱۶۴۵,۶۵۰۳,۹۰۹,۶۵۲80px۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي۲خۊرخۊسي آذرباىجانچارؤماۊرۊميه۱۳۱۶۳۷,۴۱۱۳,۲۶۵,۲۱۹80px۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي ۳أردبيلبيس ؤ چارؤمأردبيل۱۳۷۲۱۷,۸۰۰۱,۲۷۰,۴۲۰80px۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي۴ايصفهاندهؤماصفهان۱۳۱۶۱۰۷,۰۲۹۵,۱۲۰,۸۵۰80px۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي۵ألبۊرز{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}سي‌اؤمکرج۱۳۸۹۵,۸۳۳۲,۷۱۲,۴۰۰80px۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي۶ايلامشانزدهؤمايلام۱۳۵۳۲۰,۱۳۳۵۸۰,۱۵۸80px۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي۷بۊشهرهيجدهؤمبۊشهر۱۳۵۲۲۲,۷۴۳۱,۱۶۳,۴۰۰80px۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي۸تئرانبيس ؤ سوؤمتئران۱۳۵۷۱۲,۹۸۱ ۱۳,۲۶۷,۶۳۷80px۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي۹چارمحال ؤ بختياريچاردهؤمشهرکرد۱۳۵۲۱۶,۳۳۲۹۴۷,۷۶۳80px۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي ۱۰نسايي خۊراسانتجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸بيس ؤ نؤهؤمبيرجند۱۳۸۳۱۵۱,۱۹۳۷۶۸,۸۹۸80px۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي۱۱رضوي خۊراساننؤهؤممشهد۱۳۱۶۱۱۸,۸۵۴۶,۴۳۴,۵۰۱80px۳۶,۳° کلسيايي ۵۹,۶° خۊرتاوي ۱۲کلسيايي خۊراسانبيس ؤ هشتؤمبۊجنۊرد۱۳۸۳۲۸,۴۳۴۸۶۳,۰۹۲80px۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي۱۳خۊزستانشيشؤمأهواز۱۳۱۶۶۴,۰۵۵۴,۷۱۰,۵۰۹80px۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي ۱۴زنجاننۊزدهؤمزنجان۱۳۵۲۲۱,۷۷۳۱,۰۵۷,۴۶۱80px۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي ۱۵سمنانبیسؤمسمنان۱۳۵۵۹۷,۴۹۱۷۰۲,۳۶۰80px۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي ۱۶سيستان ؤ بلۊچستانىازدهؤمزاهدان۱۳۳۶۱۸۰,۷۲۶۲,۷۷۵,۰۱۴80px۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي ۱۷فارسهفتؤمشيراز۱۳۱۶۱۲۲,۶۰۸۴,۸۵۱,۲۷۴80px۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي ۱۸قزوينبيس ؤ شيشؤمقزوين۱۳۷۶۱۵,۵۶۷۱,۲۷۳,۷۶۱80px۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي ۱۹قۊمبيس ؤ پنجؤمقۊم۱۳۷۵۱۱,۵۲۶۱,۲۹۲,۲۸۳80px۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي ۲۰کۊردستاندوازدهؤمسنندج۱۳۳۷۲۹,۱۳۷۱,۶۰۳,۰۱۱80px۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي ۲۱کرمانهشتؤمکرمان۱۳۱۶۱۸۱,۷۸۵۳,۱۶۴,۷۱۸80px ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي۲۲کرمانشاهپنجؤمکرمانشاه۱۳۱۶۲۴,۹۹۸۱,۹۵۲,۴۳۴80px۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي ۲۳کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمدهيفدهؤمىاسۊج۱۳۵۵۱۵,۵۰۴۷۱۳,۰۵۲80px۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي ۲۴گۊلستانبيس ؤ هفتؤمگۊرگان۱۳۷۶۲۰,۳۶۷۱,۸۶۸,۸۱۹80px۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي۲۵گيلانأولرشت۱۳۱۶۱۴,۰۴۲۲,۵۳۰,۶۹۶80px۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي۲۶لؤرستانپانزدهؤمخۊرۊم آباد۱۳۵۲۲۸,۲۹۴۱,۷۶۰,۶۴۹80px۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي ۴۸,۳۵°خۊرتاوي۲۷مازندراندۊوؤمساري۱۳۱۶۲۳,۸۴۲۳,۲۸۳,۵۸۲80px۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي۲۸مرکزيصيفرؤمأراک۱۳۲۶۲۹,۱۲۷۱,۴۲۹,۴۷۵80px۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي۲۹هؤرمؤزگانبيس ؤ دۊوؤمبندرعباس۱۳۴۶۷۰,۶۹۷۱,۷۷۶,۴۱۵80px۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي۳۰همدانسيزدهؤمهمدان۱۳۵۲۱۹,۳۶۸۱,۷۳۸,۲۳۴80px۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي۳۱ىزدتجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸بيس ؤ ىکؤمىزد۱۳۵۲۷۳,۴۷۷ ۱,۱۳۸,۵۳۳80px۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي

مردۊم
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان عیلام، شهر سوخته، جیرفت و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان ماد مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.

ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :فارس،آذربایجانی(آذری)، کرد،بلوچ، مازندرانی(مازنی)، گیلک، قشقایی، عرب، لک، تالشی، ترکمن، و یهودی  تشکیل ببوسته.

ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، خلجی، تالشی، لری، بختیاری، عربی، بلوچی، لکی، دیلمی، تاتی، ارمنی، آشوری، مندایی، گرجی، عبری، کلدانی و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. 

فارسی ایته جه زوانان شاخیه هند و اروپایی ایسه . براساس اصل پانزدهم ایران قانون اساسی  کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.

سربس

جرگه:سیاسی جوغرافی
جرگه:دونیا کشورؤن
جرگه:آسیا کشورؤن
جرگه:جوغرافی
جرگه :مردوم
جرگه:تارئخ
جرگه:حىاتي وانويسؤن
جرگه:کشورؤن