Takalik Abaj

O Parque Arqueolóxico Nacional Takalik Abaj (Tak'alik Ab'aj , antes denominado Abaj Takalik, escrito Tak'alik A'baj'  segundo a ortografía da Academia de Linguas Maias de GuatemalaA zona arqueolóxica chamábase inicialmente Abaj Takalik. Segundo a gramática da lingua quiché, dado que tak'alik é un elemento adxectival posicional dentro dunha oración, o nome correcto debería ser Tak'al A'baj' . Tak'alik A'baj'  é o nome recoñecido oficialmente polo Goberno de Guatemala.</ref>) é un xacemento arqueolóxico  precolombiano en Guatemala. Antigamente era coñecido como Abaj Takalik, o seu antigo nome puido ser Kooja. É un dos varios sitios de Mesoamérica con características tanto da cultura olmeca como da maia. O sitio floreceu nos períodos Preclásico e Clásico, desde o século IX a.C. ata polo menos o século X d.C., e foi un importante centro de comercio,Love 2007, p. 297. Popenoe de Hatch 2005, pp. 992, 994. comerciando con Kaminaljuyu e Chocolá. As investigacións revelaron que é un dos maiores sitios con monumentos esculpidos na chaira costeira do Pacífico.Sharer and Traxler 2006, p. 236. As esculturas de estilo olmeca inclúen unha posible cabeza colosal, petróglifos e outros.Love 2007, p. 288. O sitio ten unha das maiores concentracións de escultura de estilo olmeca fóra do Golfo de México, e declarouse Patrimonio da Humanidade en 2023 debido á súa longa historia de ocupación. 

Takalik Abaj é representativo do primeiro florecemento da cultura maia que ocorrera arredor do ano 400 a. C.Sharer and Traxler 2006, p. 33. O sitio inclúe unha tumba real maia e exemplos de inscricións xeroglíficas maias que se atopan entre as máis antigas da rexión maia. Continúan as escavacións no sitio, a monumental arquitectura e a persistente tradición de escultura nunha variedade de estilos suxiren que o sitio tivo certa importancia.Adams 1996, p. 81.

Os achados no sitio indican contacto coa distante metrópole de Teotihuacan no Val de México e implican que Takalik Abaj foi conquistada por ela ou polos seus aliados.Popenoe de Hatch and Schieber de Lavarreda 2001, pp. 993–4. Takalik Abaj estaba ligado ás rutas comerciais maias de longa distancia que mudaron co tempo, pero permitiron á cidade participar nunha rede comercial que incluía as terras altas guatemaltecas e a chaira costeira do Pacífico desde México ata O Salvador.

Takalik Abaj era unha cidade considerable coa principal arquitectura agrupada en catro grupos principais repartidos en nove terrazas. Aínda que algunhas destas eran características naturais, outras eran construcións artificiais que requirían un enorme investimento en man de obra e materiais.Wolley Schwarz 2001, pp. 1006, 1009. O sitio contaba cun sofisticado sistema de drenaxe de auga e unha gran cantidade de monumentos esculpidos.

Etimoloxía
Tak'alik Ab'aj' significa "pedra fita" na lingua maia kʼiche' local, combinando o adxectivo tak'alik que significa "en pé" e o substantivo abäj que significa "pedra" ou "rocha".Christenson; Cassier and Ichon 1981, p. 26. Inicialmente chamouse Abaj Takalik pola arqueóloga estadounidense Suzanna Miles,Cassier and Ichon 1981, p. 26. Miles's first name is given variously as Suzanna (Kelly 1996, p. 215.), Susanna (Sharer and Traxler 2006, p. 239.) and Susan (Cassier and Ichon 1981, p. 26.) usando a orde de palabras en español. Isto era gramaticalmente incorrecto en kʼicheʼ;Cassier and Ichon 1981, p. 26. o goberno guatemalteco corrixiuno oficialmente a Tak'alik Ab'aj'''. O antropólogo Ruud Van Akkeren propuxo que o nome antigo da cidade era Kooja, o nome dunha das liñaxes de elite de maior rango do Mam maia; Kooja significa "halo lunar".Van Akkeren 2005, pp. 1006, 1013.

Localización

O sitio atópase no suroeste de Guatemala, a uns 45 km da fronteira co estado mexicano de ChiapasSharer 2000, p. 467.Sharer and Traxler 2006, p. 239. e a 40 km do océano Pacífico.Cassier and Ichon 1981, p. 24.

Takalik Abaj atópase no norte dos municipio de El Asintal, no extremo norte do Departamento de Retalhuleu, a uns 190 km da Cidade de Guatemala.Zetina Aldana and Escobar 1994, p. 3. Kelly 1996, p. 210. Cassier and Ichon 1981, p. 24. O sitio atópase entre cinco plantacións de café nos contrafortes máis baixos das montañas da Serra Madre, as plantacións de Santa Margarita, San Isidro Piedra Parada, Buenos Aires, San Elías e Dolores.Zetina Aldana and Escobar 1994, p. 3. Cassier and Ichon 1981, p. 24. Takalik Abaj aséntase sobre unha crista que vai de norte a sur, descendendo en dirección sur.Kelly 1996, p. 210. Esta crista limita ao oeste co río Nimá e ao leste co río Ixchayá, ambos os dous que baixan desde as Terras Altas Guatemaltecas.Zetina Aldana and Escobar 1994, p. 3. O Ixchayá flúe nun profundo barranco, pero hai un punto de paso axeitado preto do sitio. A situación de Takalik Abaj neste punto de paso probablemente foi importante na fundación da cidade, xa que canalizaba importantes rutas comerciais a través do sitio e controlaba o acceso a elas.Popenoe de Hatch and Schieber de Lavarreda 2001, p. 991.


Takalik Abaj atópase a unha altitude de aproximadamente 600 m sobre o nivel do mar nunha ecorrexión clasificada como bosque húmido subtropical.Zetina Aldana and Escobar 1994, p. 3. Rizzo de Robles 1991, p. 32. A temperatura varía normalmente entre 21 e 25 C e o índice de evapotranspiración potencial ten unha media de 0,45.García 1997, p. 171. A zona recibe precipitacións anuais elevadas, que varían entre 2136 e 4372 mm, cunha precipitación media anual de 3284 mr. Zetina Aldana and Escobar 1994, p. 3. Rizzo de Robles 1991, p. 32. A vexetación local inclúe a Pascua de Montaña (Pogonopus speciosus), Chichique (Aspidosperma megalocarpon), Tepecaulote (Luehea speciosa), o caulote ou olmo antillano (Guazuma ulmifolia), Hormigo (Platymiscium dimorphandrum), decro mexicano (Cedrela odorata), Breadnut (Brosimum alicastrum), Tamarind (Tamarindus indica) e Papaturria (Coccoloba montana'').Rizzo de Robles 1991, p. 33.

Unha estrada, denominada 6W, pasa polo sitio e vai 30 km desde a cidade de Retalhuleu ata Colomba Costa Cuca no departamento de Quetzaltenango.

Takalik Abaj está situado a unha distancia aproximada de 100 km do sitio arqueolóxico contemporáneo do Monte Alto, 130 km de Kaminaljuyu e 60 km de Izapa en México.

Etnia
Os estilos cambiantes da arquitectura e a iconografía en Takalik Abaj suxiren que o sitio foi ocupado por grupos étnicos cambiantes. Os achados arqueolóxicos do período Preclásico Medio suxiren que a poboación de Takalik Abaj puido estar afiliada á cultura olmeca da rexión das terras baixas da costa do Golfo, que se cre que eran falantes dunha lingua mixe-zoque. No período Preclásico tardío, os estilos artísticos olmecas foron trocados por estilos maias e presumiblemente este cambio foi acompañado por unha afluencia de maias étnicos, que falaban unha lingua maia.Popenoe de Hatch 2005, p. 996. Hai algúns indicios nas crónicas indíxenas de que os habitantes do sitio puideron ser os Yoc Cancheb, unha rama do maia Mam. A liñaxe Kooja dos Mam, unha antiga liñaxe nobre, puido ter unha orixe no Período Clásico en Takalik Abaj.Van Akkeren 2006, p.227.

 Notas 

 Referencias 

 Véxase tamén 

 Ligazóns externas 
 http://www.mcd.gob.gt 
 http://www.patrimonio.260mb.org
 Historia y Galería de Fotos 

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Guatemala