Interglossa

Interglossa (literalmente "entre + lingua") é unha lingua construída ideada polo biólogo Lancelot Hogben durante a Segunda Guerra Mundial, como un intento de colocar o léxico internacional da ciencia e a tecnoloxía, principalmente de orixe grega e latina, nunha lingua cunha gramática puramente illante. Interglossa foi publicada en 1943 como só un borrador dunha lingua auxiliar. Hogben aplicou principios semánticos para proporcionar un vocabulario reducido de algo máis de 880 palabras que poderían ser suficientes para a conversación básica entre xentes de diferente nacionalidade.

Un descendente de Interglossa é Glosa (década de 1970–), que expandiu e realizou cambios nas palabras da lingua.

 Historia 

En 1943, Hogben publicou Interglossa: A draft of an auxiliary for a democratic world order. Como profesor, Hogben vira o difícil que era para os estudantes memorizar os termos da bioloxía, xa que estaban pouco familiarizados coa etimoloxía e as linguas clásicas. Así que comezou a mostrarlles as raíces internacionais gregas e latinas destes termos para axudar á súa memoria. Comezou a compilar un vocabulario, e máis tarde, durante a Segunda Guerra Mundial en Birmingham, ideou algunhas directrices de sintaxe, completando así o borrador dunha nova lingua auxiliar baseada especialmente no léxico da ciencia moderna:

Finalmente, Hogben convenceuse de que unha lingua auxiliar deste tipo parecía ser máis necesaria que nunca, polo que decidiu publicar a súa proposta, insistindo en que era simplemente un borrador:

Interglossa podería verse como o borrador da súa lingua auxiliar descendente Glosa, que cambiou e expandiu parcialmente o léxico.

 Alfabeto e pronuncia 

Interglossa ten un alfabeto latino que utiliza as 26 letras do alfabeto latino básico ISO sen diacríticos.

 Letras maiúsculas A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z Minúsculas a  b  c  d  e  f  g  h  i  j  k  l  m  n  o  p  q  r  s  t  u  v  w  x  y  z Fonemas do AFI a  b  k  d  e  f  g  h  i  j  k  l  m  n  o  p  k  r  s  t  u  v  w  ks  i  z

A maioría das letras do alfabeto pronúncianse de acordo cos símbolos do alfabeto fonético internacional, coas seguintes excepcións:

 y é equivalente a /i/.
 c e q son equivalentes a /k/.
 ph, th, ch, rh, teñen respectivamente o valor /f/, /t/, /k/, /r/.
 x inicial é /z/, doutro xeito /ks/.

Nas seguintes combinacións de consoantes iniciais, o primeiro elemento é mudo: ct-, gn-, mn-, pn-, ps-, pt-.

O acento está xeralmente na penúltima sílaba, por exemplo: billeta (billete), nesia (illa). Se a palabra remata con dúas vogais (-io, -ia, etc.), estas poden soar como un ditongo. Pero Hogben mantén máis ben un hiato, afirmando que o acento en nesia está na antepenúltima sílaba (así analizada como nÉ-si-a, non \nÉ-sia).

 Clases de palabras 

Unha clasificación das clase de palabras relevante para unha lingua illante non seguiría as categorías apropiadas para o sistema flexional do grupo indoeuropeo. Os vocábulos de Interglossa pódense clasificar seguindo a función dos vocábulos individuais no "paisaxe-frase" [1] (p. 32-3):

 Substantivos (ítems n.º 483 a 860; e n.º 874 a 880; ademais n.º 881 a 954): Nomes para cousas concretas. Calquera deles pode actuar como adxectivo, como sucede cada vez máis en inglés. Exemplos (do texto de mostra a continuación): crati (goberno), geo (terra), pani (pan), parenta (proxenitor), urani (ceo).
 Partes do corpo (n.º 483 a 550)
 Termos zoolóxicos e botánicos (n.º 551 a 630)
 Nomes xeográficos (n.º 631 a 668)
 Comida, roupa e mobles (n.º 669 a 702)
 Termos arquitectónicos; formas e unidades (n.º 703 a 732)
 Instrumentos (n.º 733 a 783)
 Substancias e artigos manufacturados (distintos de alimentos e roupa) (n.º 784 a 808)
 Asuntos humanos (n.º 809 a 860)
 Hai un conxunto de substantivos xenéricos (n.º 47 a 60) utilizados en compostos. Exemplos: -pe [de persona] (persoa), dirigo-pe (condutor, piloto), tene-pe (gardián), pan-pe (todo o mundo).
 "Amplificadores" (n.º 141 a 462; e n.º 862 a 873): Palabras abstractas, calquera das cales pode ocupar o lugar dun substantivo, adxectivo ou adverbio correspondente. Exemplos: accido* (suceso, real, -idade, etc.), *demo (poboación), *dirigo / controlo (dirección, control, etc.), dyno (poder, -oso, etc.), *eu* (bo, -dade, ben, etc.), *famo* (reputación, fama), eu-famo (boa fama, gloria, etc.), libero (libre, -dade), malo (mal), *nomino* (nome), *offero* (oferta, -mento), *pardo (perdón, perdoar), *revero (reverente, -encia).
 Algúns deles fan o traballo de partículas de lugar ou tempo (n.º 61 a 101). Exemplos: a(d) (a, cara a), apo (lonxe de, etc.), di (día, diariamente, no (día...), etc.), *epi (sobre), *in (en, interior, etc.), tem (tempo, mentres, etc.).
 Algúns deles fan o traballo de partículas asociativas con significado adicional como preposicións e/ou conxuncións (n.º 102 a 128). Exemplos: causo (causa, porque, etc.), *de* (de, en relación con, etc.), *harmono (harmonía, segundo, etc.), hetero* (diferente, a diferenza de, doutro xeito, etc.), homo (similar, -mente, como), metro (medida, na medida en que, etc.), plus (adición, -al, ademais, e, etc.), tendo (obxectivo, vontade, co fin de, etc.).
 Algúns deles fan o traballo de verbos auxiliares (n.º 129 a 140). Exemplo: volo (disposto, desexo, querer, gustaríalle).
 "Verboides" (n.º 463 a 482): Nomes de procesos e estados. Exemplos: acte (facer, actuar, etc.), date (dar, etc.), dicte (dicir, expresar, etc.), gene (conseguir, etc.), habe (ter, etc.), tene (manter, etc.). Poden non actuar como un verbo, por exemplo: plu malo acte (os malos actos, os pecados).
 Poden formar combinacións naturais con palabras abstractas, análogas a tales construcións do Basic English. Exemplos: acte dirigo (dirixir, controlar, etc.), acte malo (facer o mal, pecar, transixir), acte pardo (perdoar), date libero (dar liberdade, liberar), dicte petitio (dicir unha petición, solicitar), dicte volo (desexar, etc.), habe accido (suceder, etc.).
 "Pseudónimos" (n.º 1 a 11): Funcionan tanto como pronomes como equivalentes para substantivos ou para os adxectivos correspondentes. Exemplos: na (nós, nos, noso), mu (eles, eses, etc. (multitude)), su (quen... (pronome relativo cando é suxeito)), tu (ti, che, teu, vostede, o seu).
 Partículas interrogativas, imperativas, negativas e comparativas (n.º 41 a 46), dúas das cales permiten a pregunta, a solicitude ou o mandato sen desviarse do patrón de palabra invariable. Exemplos: no(n) (non, non!), peti (solicitude). Mentres que peti é unha forma breve de expresar o imperativo cortés, dicte petitio sería a expresión completa.
 No texto de mostra a continuación, a expresión dicte volo pode ser equivalente ao subxuntivo inglés: Na dicte volo; tu Nomino gene revero : santificado sexa o teu nome.
 Artigos (n.º 12 a 40): Palabras xerais e numerals que teñen a función de predicar pluralidade ou doutro xeito en relación con equivalentes substantivos (todos os cales son invariables como sheep en inglés). Exemplos: pan (todo), plu (algúns, un número de, o/a/os/as), u(n) (un/unha, calquera, o/a/os/as).

 "Paisaxe-frase" 

Para un recoñecemento rápido, unha lingua libre de flexións pode beneficiarse de dous tipos de sinais de "paisaxe-frase": artigos (véxase "Clases de palabras") e terminais (é dicir, vogais finais):

 Os substantivos rematan en -a ou -i. (As excepcións son: geo, cardo, acu, occlu, bureau, computo).
 Os "Amplificadores" rematan en -o. (As excepcións son: anni, di, hora, post, pre, tem, ad, contra, epi, ex, extra, in, inter, para, littora, peri, tele, trans, anti, de, minus, per, plus, syn, vice).
 Os "Verboides" rematan en -e.
 Os "Pseudónimos", doutro xeito, non rematan en ningún terminal en particular: mi, tu, na, an[dro], fe[mina], re, pe[rsona], mu[lti], auto, recipro, su[bject].

Hogben prefire ter este número de excepcións en lugar da desvantaxe de mutilar un talo internacional familiar ou de alongar indebidamente a palabra. [1] (p. 37)

 Sintaxe 
Interglossa é unha lingua illante puramente como o chinés, que non depende de sufixos, nin flexionais nin derivativos, pero utiliza unha especie de compostos cuxo segundo compoñente é un substantivo monosílabo. Como no chinés (e no inglés), os substantivos compostos son esenciais, e tamén o é o contexto. Segundo Hogben, tales substantivos compostos poden ser autoexplicativos mentres temos en conta o seu contexto común de uso [1] (p. 21).

Interglossa proporciona unha gramática mínima cunha serie de regras sintácticas, aínda que se diferencia da gramática habitual das linguas flexionais-aglutinantes como as indoeuropeas:

 Léxico 
A diferenza doutras linguas auxiliares, Interglossa de Hogben tende a adoptar as palabras internacionais do grego, debido á intensa infiltración de raíces gregas na vida cotiá, que proveñen da ciencia e a tecnoloxía modernas. Por exemplo: microbe, microphone, telephone, etc. [1] (p. 30). Aínda así, unha gran parte do léxico é de orixe latina. O termo Inter-glossa en si mesmo está composto polo latín inter e o grego glossa. Ás veces Hogben dubida entre o grego e o latín, e suxire pares de sinónimos equivalentes (por exemplo, hypo e infra, soma e corpora), para que un eventual comité internacional decida entre eles.

En 1943 Hogben anunciou a preparación dun volume adicional, A short English-Interglossa Dictionary. Parece que este volume non foi publicado. O seu manuscrito consérvase entre os papels de Hogben na Universidade de Birmingham, e foi posto en liña en 2014.

 Texto de mostra 

O seguinte é o Noso Pai, en Interglossa “U Petitio de Christi”:

 Versión en Interglossa: Texto en grego: Versión en galego (con doxoloxía final):Na Parenta in Urani: 
Na dicte volo; tu Nomino gene revero; 
plus tu Crati habe accido; 
plus u Demo acte harmono tu Tendo 
epi Geo homo in Urani; 
Na dicte petitio: Tu date plu di Pani a Na; 
plus Tu acte pardo plu malo Acte de Na; 
metro Na acte pardo Mu; Su acte malo de Na. 
Peti Tu non acte dirigo Na a plu malo Offero; 
Hetero, Tu date libero Na apo Malo. 
Causo Tu tene u Crati plus u Dyno plus un eu Famo 
pan Tem. 
Amen.Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, 
αγιασθήτω το όνομά Σου, 
ελθέτω η Βασιλεία σου, 
γενηθήτω το θέλημά σου 
ως εν ουρανώ και επί της γης. 
Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον, 
και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, 
ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών. 
Και μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, 
αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού. 
Ότι σου εστί η βασιλεία και η δύναμις και η δόξα  
εις τους αιώνας. 
Αμήν.Noso Pai, que estás no ceo,
santificado sexa o teu nome,
veña a nós o teu Reino,
fágase a túa vontade,
así na terra coma no ceo.
O noso pan de cada día dánolo hoxe,
e perdoa as nosas ofensas,
como tamén nós perdoamos a quen nos ofende.
Non nos deixes caer na tentación,
e líbranos do mal.
Pois teu é o Reino,
o poder e a gloria,
por sempre Señor.
Amén.

 Lista de palabras 

Hogben proporciona unha lista numerada de 880 palabras con pistas etimolóxicas. Algúns dos ítems (uns 100) son pares de sinónimos, por exemplo: dirigo / controlo (ítem n.º 185).

Hogben tamén proporciona unha lista adicional de 74 palabras internacionais, polo que en realidade habería un léxico de 954.

Hogben finalmente proporciona unha lista alfabética (pp. 249–56), que desafortunadamente ten erros frecuentes nos números dos ítems (aquí corrixidos).

As sílabas en negra son "substantivos xenéricos" utilizados en palabras compostas.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Ligazóns externas 
 Interglossa: A draft of an auxiliary for a democratic world order

Categoría:Linguas artificiais
Categoría:Glosa