Khinalug

Khinalug ou Khinalyg (en lingua azerí Xınalıq; en Khinalug: Kətş) é un concello e unha antiga aldea caucásica con orixes que se remontan ao período da Albania caucásica. Está situado nas montañas do Distrito de Quba, Acerbaixán. O concello de Khinalug forma parte do distrito de Quba e consta das aldeas de Khinalug e Galaykhudat. A aldea incluíuse na «Paisaxe cultural do pobo Khinalug e ruta da transhumancia «Köç Yolu»» como Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2023.

Localización

Khinalug está situado ao suroeste de Quba na crista montañosa do Gran Cáucaso, que separa o Cáucaso Setentrional en Rusia do Cáucaso Meridional. É a aldea máis alta, remota e illada de Acerbaixán, así como unha das máis altas de toda a rexión do Cáucaso. A aldea experimenta importantes flutuacións meteorolóxicas entre o verán e o inverno, con temperaturas que oscilan entre os −20 °C e os 18 °C. Khinalug ten unha poboación de 2.000 habitantes. Os residentes falan khinalug, unha lingua que é unha lingua illada dentro da familia lingüística caucásicas do nordeste, aínda que a maioría tamén fala azerbaixano.

Historia
O 7 de outubro de 2006, o presidente de Acerbaixán, Ilham Aliyev, anunciou plans para modernizar as institucións educativas, as infraestruturas, os edificios gobernamentais e outras instalacións locais en Khinalug.

En 2007, o presidente Ilham Aliyev emitiu un decreto polo que se estableceu a Reserva Histórico-Arquitectónica e Etnográfica Estatal de Khinalug para protexer a arquitectura, a lingua e as tradicións culturais únicas da aldea.

En 2008, Khinalug incluíuse na lista de vixilancia dos 100 sitios máis ameazados do Fondo Mundial de Monumentos debido ás preocupacións sobre a construción dunha estrada que conecta Khinalug e Quba. A inclusión na listaxe non ten como obxectivo desalentar o turismo nin o desenvolvemento comercial, senón destacar a importancia de garantir que ningún novo proxecto comprometa o carácter histórico e cultural da vila.

En 2011, o Ministerio de Cultura e Turismo restaurou os tellados de case cen casas en Khinalug e, entre 2012 e 2014, tamén se restaurou a mesquita da vila do século IX. A vila de Khinalug e a paisaxe circundante "Köç Yolu" Ruta da Transhumancia designáronse como Patrimonio da Humanidade da UNESCO durante a 45ª sesión do Comité do Patrimonio Mundial da UNESCO.

A historiadora Bettany Hughes estableceu unha conexión entre as mulleres de Khinalug e os antigos relatos das amazonas, as lendarias guerreiras que se dicía que vivían nos confines do mundo coñecido.

Arquitectura
miniatura|Vista en agosto 2009
miniatura|Xinaliq, Acerbaixán, marzo de 2023
miniatura|detalle de cachotaría, Xinaliq, Acerbaixán
miniatura|Xinaliq, Acerbaixán, marzo de 2023
miniatura|interior da mesquita, Xinaliq, Acerbaixán
As casas locais están sostidas por columnas situadas no centro da habitación. Normalmente, as casas non conteñen mobles, no seu lugar, están cheas de almofadas, mantas e mutakkah (coxíns de forma oblonga), así como colchóns de varios tamaños. Por costume, non hai mesas e os habitantes séntanse no chan.

A aldea de Khinalug incluíuse na "Lista de monumentos históricos e culturais inmobles significativos do mundo" pola Decisión número 132 do Consello de Ministros da República de Acerbaixán, do 2 de agosto de 2001. Nesta lista, o monumento está rexistrado co número de inventario 9.
NomeCategoríaTipoImportanciaDataNúmero deinventarioAldea de KhinalugAldeaArquitecturaImportancia mundialSéculos XVII-XIX9TorreTorreArquitecturaImportancia nacional1537301Casa residencial de AbdullayevCasa residencialArquitecturaImportancia localSéculo XIX4614Templo zoroástricoTemploArquitecturaImportancia localSéculo XIX4647MesquitaMesquitaArquitecturaImportancia localSéculo XIX4648MesquitaMesquitaArquitecturaImportancia localSéculo XIX4650MesquitaMesquitaArquitecturaImportancia localSéculo XIX4651Mesquita Xeque ShalbuzMesquitaArquitecturaImportancia localSéculo XIX4649

Cultura e costumes
miniatura|dereita|museo de Khinalug
O estilo de vida dos residentes actuais de Khinalug permaneceu practicamente inalterado desde a antigüidade. A rexión é rica en tradicións relacionadas coa choiva, a agricultura e unha especial reverencia polos animais domésticos e os corpos celestes. As vodas e outras cerimonias en Khinalug lévanse a cabo en estrita adhesión aos ritos transmitidos de xeración en xeración.

Os aldeáns dedícanse principalmente á cría de ovellas e ao tecido. Os residentes de Khinalug coñécense por producir a chukha, un mantón de la, que no pasado era un traxe nacional usado pola xente máis rica das aldeas. En Khinalug adoitan usarse calcetíns de la, semellantes a minialfombras de varias cores, debido aos rigorosos invernos. Outra actividade clave da poboación local é a recollida de herbas medicinais. Agosto en Khinalug marca o comezo da tempada do mel, coñecida polo seu sabor e aroma únicos.

En Khinalug, os fogares usan combustible feito de esterco, normalmente almacenado en pilas de cubos ou ladrillos coñecidos como "tezek" en acerbaixano. Este tipo de biocombustible utilizouse amplamente en todo Acerbaixán. O esterco recóllese, mestúrase con feno, dáselle forma específica e logo prénsase. Os ladrillos resultantes sécanse ao sol e colócanse en pilas.

Orixe étnica
O pobo Khinalug, os principais habitantes indíxenas de Khinalug, vive no Cáucaso desde hai miles de anos, mantendo a súa lingua, costumes e tradicións ao longo dos tempos. Forman parte do grupo étnico Shahdag e considéranse azerbaixáns nativos. Historicamente, o pobo Khinalug é descendente das antigas poboacións da Albania caucásica, que agora forma parte do actual Acerbaixán.

Pénsase que están entre as 26 tribos da Albania caucásica que o xeógrafo grego Estrabón mencionou na súa obra Xeografía.

Oito cemiterios antigos rodean a vila, que abarcan unha área varias veces maior que a propia vila. A maioría das tumbas conteñen tres ou catro capas de enterramentos. As lápidas presentan inscricións en varios alfabetos. No século X, para defenderse das tribos nómades, Khinalug fortificouse con estruturas defensivas especiais, incluíndo unha fortaleza. A torre de vixía principal albergaba o templo zoroástrico. Os anciáns locais contan que o sacerdote que vivía neste templo chamábase "Pirjomard" e que coidaba dunha chama eterna que ardía alí.

Lingua
O pobo Khinalug fala unha lingua distinta que se considera unha lingua illada dentro da familia das linguas do Cáucaso Nordés. Aínda que pode compartir algunhas afinidades coas linguas lesgínicas, non se estableceu unha relación definitiva. A descrición máis antiga coñecida da lingua Khinalug aparece nos escritos de Roderich von Erckert. No seu libro en alemán de 1895 Die Sprachen des kaukasischen Stammes, publicado en Viena, Erckert ofrece unha visión xeral da gramática e da fraseoloxía da lingua. No século XX, estableceuse unha rama especial do Instituto de Lingüística da URSS na aldea de Khinalug para estudar a lingua Khinalug. Os lingüistas que traballaban alí desenvolveron un alfabeto completo para a lingua, usando unha escritura baseada no latín que constaba de setenta e dúas letras.

A xente de Khinalug chama á súa aldea "Ketsh", a si mesma "Kettid" e á súa lingua "Ketshmits". O nome Khinalug comezou a usarse durante as décadas de 1950 e 1960. Crese que o nome provén das rochas de cor henna da zona ou do nome dunha tribo hunos.


 Templo do lume de Atashgah 

Atashgah (atash-kadeh) é un templo do lume zoroástrico cunha chama eterna natural, situado aproximadamente a 5 quilómetros da aldea, a unha altitude duns 3.000 metros sobre o nivel do mar. Está situado nun esporón do monte Shahdag, ao pé da rocha Gizil-Gaya. O templo restaurouse en 2016 no lugar de antigas ruínas, grazas aos esforzos conxuntos da Organización Zoroástrica Mundial e o Ministerio de Cultura e Turismo de Acerbaixán. Está incluído na Lista de monumentos históricos e culturais protexidos polo Estado da República de Acerbaixán co número de identificación 4647.Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı

Conto do Abominábel Home das Neves
En 1988, un cazador de Khinalug chamado Babaali Babaaliyev afirmou que se atopara cunha criatura grande, peluda e semellante a un humano, a miúdo chamada Abominábel Home das Neves, mentres descansaba nunha cova. A criatura bloqueou a entrada en silencio e mirouno fixamente, deixando o cazador paralizado de medo. A criatura finalmente marchou sen incidentes, pero Babaali quedou tan conmocionado pola experiencia que nunca volveu ao lugar do encontro.

 Situación ecolóxica 
Subministración de auga potable

A zona de Khinalug é rica en regatos e mananciais. Non obstante, non hai mananciais nin pozos utilizables na zona onde se atopa o asentamento. Como resultado, as nenas e as mulleres casadas sempre se ven obrigadas a levar auga en xerras e cántaros aos ombreiros.

A necesidade de ir buscar auga do río Gudyalchay, que flúe lonxe do asentamento no fondo do val, supón importantes desafíos nas súas vidas cotiás. Dependendo das condicións meteorolóxicas, a imprudencia cotiá pode provocar incidentes desafortunados. Polo tanto, o abastecemento de auga en Khinalug non é só unha cuestión de comodidade, senón que tamén é vital para a supervivencia e a continuidade da vida.

Santuario de Qırx Abdal

Debido a este problema, na antigüidade, as fontes de auga situadas ao norte do asentamento, no corazón da montaña Qızıl Qaya, aproveitábanse para crear un forte fluxo de auga. A auga transportábase ao asentamento mediante tubaxes de barro. Non obstante, descoñécense a data exacta e os detalles de como se trouxo á aldea a auga sagrada do manancial Qırx Abdal.

Manancial de Alxas

Un dos mananciais misteriosos de Khinalug é o manancial de Alxas. A auga provén de dúas fontes: fíltrase a través das rochas e tamén brota do subsolo. Beber esta auga provoca unha sensación de formigueo nos dentes. Outra peculiaridade deste manancial é que só flúe no verán, cando os pastores se establecen nos pastos altos.Bariz Əsədov. "Resumo dos escritos e das investigacións sociais sobre o patrimonio cultural de Xınalığın", *Kommunist* qəzeti, nº 161 (21528), Bakı, 17 de outubro de 1991. 2.

Sistemas de abastecemento de auga existentes

Actualmente, o abastecemento de auga potable para a aldea provén de dúas fontes. A primeira tubaxe de auga construíuse en 1956 con tubos de cerámica procedentes do manancial "Xəncər Bulaq", situado a 2 km da aldea. Esta tubaxe segue en uso hoxe en día con mantemento continuo. En 2007, seguindo unha directiva do presidente de Acerbaixán, construíuse unha nova tubaxe de auga con tubos de ferro procedentes do manancial "Südlü Bulaq", situado a 5 km de distancia. Aínda que esta nova tubaxe satisfai plenamente a demanda de auga da poboación, os tubos de ferro conxélanse durante o inverno, o que obriga ao concello a pechar o sistema para evitar danos. Como resultado, os residentes dependen unicamente da tubaxe de cerámica máis antiga durante o inverno. En toda a aldea, instaláronse 12 fontes públicas ao longo da tubaxe de auga, das que os residentes recollen auga en recipientes. Na zona residencial máis nova da aldea, algúns habitantes usan un abastecemento de auga alternativo dun manancial situado a 2 km de distancia. Non obstante, segundo os aldeáns, esta auga (denominada "auga negra") é de menor calidade.

Sistema de sumidoiros

Non hai sistema de sumidoiros na aldea. As augas residuais da choiva, da neve e do uso doméstico vértense a través de canles abertas cara ao río Khinalug (Dəyirman) e ao río Qudyalchay sen ningún tratamento biolóxico ou químico.

Condicións sanitarias

Dado que as casas da aldea están construídas con pedra de río mediante técnicas de escavación, unha, dúas ou ás veces tres paredes destas casas permanecen húmidas. Esta humidade débese á auga da choiva e á falta de sistemas de drenaxe axeitados.

Degradación do solo

Os prados subalpinos que rodean a aldea sufriron o sobrepastoreo, o que provocou a erosión do solo e deslizamentos de terra. Segundo a normativa, cada hectárea de pasto de verán non debería albergar máis de catro animais pequenos. Non obstante, o número de ovellas que pastan nos pastos arredor de Khinalug supera este límite entre 2 e 2,5 veces. Como resultado, a degradación do solo converteuse nun problema grave. Aínda que a gandería é a principal ocupación da poboación da aldea, os pastos municipais de verán en Khinalug son insuficientes. Arrendáronse pastos adicionais de reservas de terras estatais a agricultores doutras rexións do país.

 Vida social 

 Educación 
Segundo os anciáns da aldea, os libros chegaban a esta zona en sacos desde cidades como Istambul e Esmirna durante o período otomán. Dise que os mozos da aldea recibian educación en Istambul, Tabriz e Samarcanda. Hai tumbas de persoas de Khinalug en Samarcanda. No século XIX, o 90 % da poboación de Khinalug sabía ler e escribir. Non obstante, esta porcentaxe diminuíu significativamente co tempo e non foi ata a década de 1960 que a primeira persoa de Khinalug recibiu educación superior.

312 estudantes estudan na escola secundaria R. Kalbiyev Khinalug Village, que se fundou en 1926. En base á proposta do Comité Executivo do Distrito de Quba, o Gabinete de Ministros da República de Acerbaixán emitiu a Decisión nº 039 o 2 de marzo de 1995, pola que nomeou a escola en honor a Rufat Ibrahim oglu Kalbiyev. en particular, Rufat Kalbiyev, nado en 1973, foi martirizado na guerra de Karabaj.

Nos cursos I a IV, impártese unha materia chamada "Lingua materna" en lingua ketish. En relación con isto, o Ministerio de Educación da República de Acerbaixán aprobou o "Currículo da lingua Khinalug" coa Orde núm. 266 do 29 de xuño de 1995. Este programa, compilado polo poeta e tradutor Rahim Alkhas, que daquela era profesor principal de literatura na escola da aldea de Khinalug, foi aprobado polo consello científico do Instituto de Investigación Científica de Ciencias Pedagóxicas de Acerbaixán e recomendado o seu uso. Non obstante, non hai literatura nin libros de texto dispoñibles para satisfacer esta demanda.

Nos últimos cinco anos (2005–2010), só unha persoa de Khinalug foi admitida nunha institución de educación superior (en 2010), o que indica un baixo nivel de educación.

 Natureza 
Situada no distrito de Quba a unha altitude de 2.180 metros e orientada na dirección da Qibla, a aldea de Khinalug limita co distrito de Gabala ao oeste e co distrito de Gusar ao norte. Está rodeada polas montañas de Gizil Gaya (3.725 m), Shahdag (4.243 m), Tufandag (4.191 m) e Khinalug (3.730 m).

A sete quilómetros de Khinalug, nas ladeiras de Tufandag, atópanse tres lagos diferentes a unha altitude de 3.500 metros. Estes lagos fórmanse por auga de manancial e neve derretida. Non obstante, unha conexión invisible entre eles mantén os seus niveis de auga iguais, funcionando como recipientes interconectados. Segundo a lenda, no pasado flotaban anacos de madeira no maior destes lagos. Algúns din que eran restos da Arca de Noé e, cada vez que alguén intentaba atrapalos, derivaban cara a unha zona deshabitada. Non obstante, durante unha expedición realizada en Tufandag en 2007, non se observaron fragmentos de madeira deste tipo. Dada a escaseza de vexetación na rexión, a presenza desa madeira segue sendo un misterio.

Ao oeste de Khinalug, a 5–15 km de distancia, hai pequenos soutos de bidueiros que medran nas ladeiras das montañas preto das beiras do río Qudyalchay. As montañas que rodean Khinalug albergan unha variedade de plantas de prados alpinos, incluíndo moitas herbas medicinais. Ao pé da aldea de Khinalug, flúen os ríos Qudyalchay e Khinalugchay (coñecido localmente como "Dəyirmançay" debido á presenza de sete muíños no pasado).

Hai numerosas fontes e covas nas proximidades da aldea. Unha estrada transitable para vehículos de alta altura esténdese 14 km desde a aldea ata a meseta de Shah, onde o Ministerio de Ecoloxía e Recursos Naturais estableceu un Centro de Ciencias de Investigación Hidrometeorolóxica e Ecolóxica Complexo.

 Incorporación á Lista do Patrimonio Mundial da UNESCO 
A Paisaxe Cultural do Pobo Khinalug e a Ruta da Transhumancia "Köç Yolu" engadíronse á lista de sitios do Patrimonio Mundial da UNESCO en setembro de 2023.

 Galería 

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 

 Ligazóns externas 
Páxina oficial de Xinaliq
Xinaliq.com Páxina de turismo

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Azerbaidján