Enxeñaría social

A enxeñaría social é un termo que se emprega para referirse aos esforzos para influír en determinadas actitudes e comportamentos sociais a grande escala. Isto adoita ser levado a cabo por gobernos, pero tamén pode ser levado a cabo por medios de comunicación, o mundo académico ou grupos privados co fin de producir as características desexadas nunha poboación obxectivo.

 Orixe do concepto 
O industrial neerlandés J.C. Van Marken empregou o termo sociale ingenieurs («enxeñeiros sociais») nun ensaio de 1894. A idea era que os empresarios modernos necesitaban a axuda de especialistas para afrontar os desafíos humanos, do mesmo xeito que necesitaban coñecementos técnicos (enxeñeiros tradicionais) para afrontar os desafíos non humanos (materiais, máquinas, procesos). Social engineering («Enxeñaría social») foi o título dunha pequena revista en 1899 (renomeada Social Service, «Servizo social», a partir de 1900) e, en 1909, foi o título dun libro do antigo editor da revista, William H. Tolman (traducido ao francés en 1910). Coa obra The Social Engineer, do sociólogo Edwin L. Earp, publicada durante a «folla pola eficiencia» de 1911 nos Estados Unidos, lanzouse un novo uso do termo que desde entón se converteu en estándar: a «enxeñaría social» pasou a referirse a unha maneira de tratar as relacións sociais como «maquinarias», que se debían xestionar á maneira dun enxeñeiro técnico.

 Exemplos de uso 
 No totalitarismo 
En As orixes do totalitarismo (1951), Hannah Arendt analiza o totalitarismo como un fenómeno que pode xurdir en calquera sistema político, incluídos os sistemas socialistas. Non obstante, Arendt salienta que o totalitarismo adopta diferentes formas dependendo do contexto histórico e cultural no que xorde.

En canto á enxeñaría social nos sistemas socialistas, Arendt argumenta que o totalitarismo socialista emprega técnicas de enxeñaría social semellantes ás empregadas polo totalitarismo fascista, pero con obxectivos diferentes. Mentres que o fascismo pretende crear unha sociedade xerárquica e autoritaria, o socialismo totalitario pretende crear unha sociedade colectivista e igualitaria. Esta análise foi criticada polo historiador británico Eric Hobsbawm e o filósofo estadounidense Michael Walzer.

Non obstante, segundo Arendt, o totalitarismo socialista tamén emprega técnicas de enxeñaría social para controlar e manipular a opinión pública, creando un ambiente de medo, incerteza e desinformación. Por exemplo, Arendt salienta como o totalitarismo socialista emprega a propaganda para crear un sentido de unidade e cohesión social, pero tamén para difundir desinformación e medo.

 Nos países capitalistas 
Noam Chomsky, un dos críticos máis influentes do capitalismo contemporáneo, analizou a enxeñaría social deste sistema económico en varias das súas obras, entre elas Manufacturing Consent: The Political Economy of Mass Media. Xunto con Edward S. Herman, Chomsky propuxo a teoría do modelo de propaganda, que describe como as elites capitalistas manipulan a opinión pública e o comportamento a través dos medios de comunicación, as institucións e as políticas para manter o control e preservar as desigualdades existentes.

O profesor Brian Holmes escribiu varios artigos e ensaios sobre enxeñaría social e a cultura do capitalismo avanzado, entre os que se inclúen The Flexible Personality: For a New Cultural Critique (2002) e Escape the Overcode: Activist Art in the Control Society (2007). Nestes escritos, Holmes describiu como as empresas e os gobernos empregan as técnicas de enxeñaría social para controlar e xestionar a sociedade.

Algúns exemplos de enxeñaría social en sistemas capitalistas:
 Publicidade enganosa para convencer os consumidores de que compren os seus produtos ou servizos. Unha empresa pode usar promesas falsas ou declaracións enganosas para convencer os consumidores de que o seu produto é mellor que o dos seus competidores.
 Manipulación dos medios. Unha entidade pública ou privada pode usar os medios de comunicación para promover certas ideas ou difundir información errónea.
 Campañas de mercadotecnia viral que se difunden a través das redes sociais. Por exemplo, crear un vídeo ou unha imaxe atractiva que anime á xente a compartila, aumentando así o recoñecemento da marca.
 Técnicas de empurrón, que implican o uso de técnicas sutís para influír no comportamento das persoas. Un supermercado pode colocar produtos máis saudables en lugares máis visibles para animar os clientes a elixir opcións máis saudables.
 Infiltrarse en grupos en liña co obxectivo de influír nas conversas ou opinións dos membros. Por exemplo, unha empresa pode crear unha conta falsa nas redes sociais para difundir información positiva sobre o seu propio produto ou criticar os produtos da competencia.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Enxeñaría social (informática)
 Guerra psicolóxica
 Paideia
 Propaganda
 Relacións públicas

 Ligazóns externas 



Categoría:Ciencia política
Categoría:Liberalismo
Categoría:Terminoloxía política