Miguel Bastos Araújo

Miguel Bastos Araújo, nado en Bruxelas en 1969, é un bioxeógrafo portugués, coordinador de investigación e profesor titular, especializado no estudo dos efectos do cambio climático na biodiversidade.

É un dos científicos máis citados en todo o mundo, segundo Thomson Reuters, sendo identificado en 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 e 2020 como "altamente citado". Publicou máis de 250 títulos científicos.

Recibiu varios premios internacionais, entre eles o Premio Pessoa 2018 en Portugal (patrocinado polo grupo Impresa de Francisco Pinto Balsemão). É o primeiro científico ambiental que o recibe  de mans de Marcelo Rebelo de Sousa.

 Traxectoria 

 Orixes 
Bisneto do coñecido xornalista portugués, fotógrafo e escritor lisboeta, Norberto de Araújo. Fillo de profesores universitarios (o seu pai, Jorge Quina Ribeiro de Araújo, biólogo, catedrático e reitor da Universidade de Évora en tres ocasións e a súa nai, María Helena do Carmo Guilherme Bastos, enxeñeira química, profesora asociada do Instituto Superior Técnico, alcaldesa nos Concellos de Lisboa e Amadora e deputada durante un breve período na Asemblea da República).

Naceu en Bruxelas en abril de 1969, onde o seu pai se exiliou políticamente.. En 1975, chegou a Portugal coa súa nai, pouco despois de reunirse cos seus avós maternos, que regresaran recentemente de Mozambique. Foi nesa época cando se achegou ao seu avó materno, Edmundo Guilherme Bastos, quen, sen querer, influíu no seu amor pola natureza a través das historias de aventuras na selva africana que lle contaba.

Non obstante, a súa formación naturalista comezou co seu pai durante as numerosas viaxes que fixeron á rexión das Ardenas, preto de Treignes, Bélxica, onde tiñan unha casa de campo alugada e recollían insectos para observalos posteriormente nun terrario na casa.

 Estudos 
Procedente de Bélxica a Portugal, medrou entre Lisboa e Évora, tendo matriculado no IES Benfica, IES Pedro de Santarém, IES Dom Pedro V, IES Severim Faria, IES André de Gouveia e IES Gabriel Pereira.

Dubidou entre matricularse nunha carreira de bioloxía ou xeografía e acabou optando por unha licenciatura en Xeografía e Planificación Rexional na Facultade de Ciencias Sociais e Humanidades da Universidade Nova de Lisboa, en 1994. Durante este curso, realizou o programa Erasmus na Universidade de Aberdeen, en Escocia,,onde cursou o último ano da súa carreira. Completou o seu máster en Conservación en 1995 no University College London, seguido dunhas prácticas no Museo de Historia Natural de Londres, co profesor Dick Vane-Wright.

o ano 2000, completou o seu doutoramento en Xeografía na University College London, baixo a supervisión dos investigadores do Museo de Historia Natural de Londres Paul H. Williams, Dick Vane-Wright e Chris Humphries. A súa tese centrouse no desenvolvemento de metodoloxías para identificar áreas de importancia para a conservación da biodiversidade e, no contexto desta investigación, foi o primeiro investigador en mapear a biodiversidade continental en Portugal e España, proporcionando unha avaliación da eficacia das áreas protexidas en ambos os territorios. 

En 2019, obtivo unha Agregación en Bioloxía pola Universidade de Évora.

 Carreira profesional 
É investigador coordinador do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) no Museo Nacional de Ciencias Naturais de Madrid e profesor titular na Universidade de Évora, onde dirixe a Cátedra Rui Nabeiro (a primeira cátedra de investigación con financiamento privado en Portugal) dedicada á biodiversidade e ao cambio climático. Tamén traballou no Centro Nacional de Investigacións Científicas (CNRS; 2001-2003), na Universidade de Oxford (2004-2005), na Universidade de Copenhague (2006; 2011-2019) e no Imperial College de Londres (2013-2014), onde ocupou a Cátedra de Bioxeografía Interactiva.

Contribuíu ao 4.º Informe de avaliación do IPCC de 2007 e foi o autor do informe sobre áreas protexidas e cambio climático para o Consello de Europa .

En 2011, asumiu a comisariación científica da exposición permanente sobre biodiversidade, evolución e conservación, que se inaugurou en 2012 no Museo Nacional de Ciencias Naturais de Madrid. En 2019, aceptou a invitación do Concello de Lisboa para comisariar a inauguración oficial da Semana Verde Europea, como parte das celebracións de Lisboa Capital Verde Europea (2020). En 2020, presidiu o Comité de Expertos do xurado externo que avaliaba as solicitudes para o Premio Gulbenkian á Humanidade e foi membro do seu Gran Xurado.

En 2018, inspirado pola súa traxectoria de internacionalización académica, creou unha unidade hoteleira para promover residencias científicas e artísticas nun edificio histórico que restaurou para este fin, a poucos metros do Templo Romano de Évora.

En 2019 foi nomeado subdirector do Museo Nacional de Ciencias Naturais de Madrid (departamento de formación científica e profesional) e membro do Consello Nacional para o Medio Ambiente e o Desenvolvemento Sostible, órgano asesor do Goberno portugués. Entre 2020 e 2021 coordinou o estudo "Biodiversidade 2030 - Contribucións á abordaxe portuguesa para o período posterior a Aichi", encargado polo Ministerio de Medio Ambiente e Acción Climática.

 Legado científico 
As publicacións de Miguel Bastos Araújo pódense atopar en Google Scholar. Inicialmente desenvolveu metodoloxías innovadoras para identificar áreas prioritarias para a conservación da biodiversidade empregando métodos de optimización heurística combinados con modelos empíricos de distribución de especies. Despois explorou o uso de modelos de distribución empíricos para proxectar os efectos do cambio climático na biodiversidade. Cuantificou e demostrou os altos niveis de incerteza asociados ao uso destes modelos e propuxo solucións para caracterizalos e reducilos empregando o concepto de previsión de conxunto. Foi o primeiro investigador en probar modelos de distribución de especies con datos de series temporais independentes e, por primeira vez na historia das ciencias ambientais, propuxo e publicou un conxunto de criterios de avaliación ("estándares") que permiten avaliar a calidade dos estudos que empregan modelos de distribución de especies para axudar na toma de decisións na conservación da biodiversidade   Como resultado da combinación do seu traballo de investigación en bioloxía da conservación e modelización estatística dos impactos do cambio climático na biodiversidade, foi un dos primeiros investigadores en propoñer enfoques para identificar áreas importantes para a conservación da biodiversidade que permitirían gañar resiliencia ao cambio climático  e o primeiro en avaliar cuantitativamente os riscos climáticos en áreas protexidas en Europa. Tras a crise da pandemia da COVID-19, propuxo o uso de modelos estatísticos, ademais de modelos matemáticos, para inferir mecanismos e dinámicas de risco global na propagación do virus SARS-CoV-2 e foi un dos primeiros investigadores en propoñer que a incidencia do virus podería ter unha expresión estacional.

 Premios e honras 

 Académico correspondente da Academia das Ciencias de Lisboa (2023);
 Premio Visión Verde na categoría de investigación  (2023);
 Membro honorario da Orde dos Biólogos de Portugal  (2020);
 Premio Nacional de Medio Ambiente "Fernando Pereira " (2019) da Confederación Portuguesa de Asociacións de Protección Ambiental
 Premio Ernst Haeckel (2019) da Federación Ecolóxica Europea;
 Premio Pessoa (2018);
 Premio Rei Xaime I de protección ambiental (2016);
 Premio Wolfson ao Mérito Investigador da Royal Society (2014);
 Premio MacArthur e Wilson da IBS (Sociedade Internacional de Bioxeografía ) (2013);
 GBIF ( Fondo Mundial de Información sobre Biodiversidade ) Premio Ebbe Nielsen (2013).

 Notas 

Categoría:Nados en Bruxelas
Categoría:Nados en 1969
Categoría:Científicos de Portugal