Muño Afonso

Munio ou Muño Afonso, finado o 2 de agosto de 1143, foi un nobre e xefe militar galego na Reconquista, gobernador de Toledo baixo Afonso VII. É o heroe do segundo libro da anónima Chronica Adefonsi Imperatoris, unha historia contemporánea do reinado de Afonso VII.

 Traxectoria 
Nalgún momento —a Chronica non especifica cando— Muño asasinou á súa propia filla lexítima porque estaba «a ter relacións cun certo mozo». Tras arrepentirse do acto, intentou peregrinar a Xerusalén, pero, a instancias de Afonso, o arcebispo de Toledo, Raimundo de Sauvetat, prohibiulle ir e, no seu lugar, esixiulle que participase nunha guerra continua cos musulmáns andaluces como penitencia.

Muño aparece rexistrado por primeira vez no ano 1131 como castelán do castelo de Mora na Chronica Adefonsi Imperatoris. Nese ano, un exército almorábide ao mando de Fárax, gobernador de Calatrava, e Alí, gobernador de San Esteban, penetrou no val do Texo e capturou o entón gobernador de Toledo, Gutierre Armíldez, en Alamín, preto de Escalona, ​​e matouno. Os gobernadores de Escalona, ​​Domingo e Diego Álvarez, morreron noutra escaramuza, e o gobernador de Hita, Fernando Fernández, tamén foi derrotado na mesma campaña. Muño foi capturado nesta expedición e encarcerado en Córdoba. Alí foi torturado e privado de comida e bebida ata que puido pagar un rescate despois duns días cunha gran suma de ouro, prata, gando e armas. Volveu primeiro a Toledo e despois a Mora. 

O autor da Chronica Adefonsi Imperatoris acusa a Muño de descoidar o castelo de Mora, manténdoo insuficientemente abastecido para resistir un ataque a grande escala. Nalgún momento antes de 1139, o castelo foi tomado en ausencia de Muño por Azuel e Abenceta, os gobernadores almorábides de Córdoba e Sevilla respectivamente, que o refortificaron e reaprovisionaron. Muño, caído en desgraza, negouse a comparecer ante o emperador, quen inmediatamente ordenou a construción dunha fortaleza máis poderosa fronte a Mora: Peñas Negras  (alcumada Peña Cristiana ), que confiou a Martín Fernández, fillo de Fernando Fernández e o seu sucesor como gobernador de Hita. Muño respondeu á súa caída en desgraza aumentando as súas incursións en territorio musulmán. Coas milicias de Toledo, Ávila, Segovia, Guadalaxara, Talavera e Madrid, levou unha gran cantidade de botín e matou a moitos líderes musulmáns. Ao saber dos seus éxitos, Afonso chamou a Muño á corte e nomeouno vicegobernador de Toledo, colocando baixo a súa autoridade toda a cabalería e infantería da Trans-Sierra. 

En 1143 dirixiu as milicias municipais de Ávila, Segovia e Toledo na campaña contra Córdoba que culminou na batalla de Montiel. Regresou a Toledo nunha procesión triunfal, cun enorme botín. Ese mesmo ano, Afonso reuniu un gran exército de infantería con arqueiros e acampou no Texo, preto de Toledo, en preparación para unha campaña contra Córdoba. Deixou Toledo ao coidado de Muño e Martín Fernández, ordenándolles que se quedaran en Peña Negra e evitasen que os almorábides fortificasen Mora. Mentres Afonso estaba en Andalucía, Fárax de Calatrava aliouse cos comandantes almorábides do Guadalquivir coa intención de refortificar Mora e preparar unha emboscada para Muño.

Antes do amencer do 1 de agosto, Muño con corenta cabaleiros partiu de Peña Negra baixo o mando de Martín para explorar os movementos inimigos nas montañas preto de Calatrava. Capturaron un espía solitario agochado nunha cova, que estaba a divulgar os detalles da expedición de Fárax cando a vangarda do gobernador musulmán apareceu no horizonte. A batalla iniciouse inmediatamente e os cristiáns saíron vitoriosos. Muño volveu entón para prepararse con Martín para a batalla do día seguinte, cando chegaría o corpo principal das tropas de Fárax. Ao día seguinte (2 de agosto) os cristiáns encontráronse cos musulmáns preto das fontes do río Algodor. Martín foi ferido na loita, pero ambos os bandos retiráronse sen vitoria. Martín volveu entón para defender Peña Negra. Posteriormente, librouse unha segunda batalla en campo aberto. Muño, ao decatarse de que estaba en desvantaxe, ordenou aos seus homes que se retirasen a unha pena chamada Peña del Cuervo. Alí, asediado por arqueiros inimigos, foi ferido por unha frecha e morreu durante a terceira ofensiva dos musulmáns. Todos os que escalaran a rocha con el tamén morreron, así como moitos dos líderes musulmáns. 

O cadáver de Muño foi decapitado, como os de moitos cristiáns, e tamén lle cortaron o brazo, o ombreiro e a perna dereitos. A cabeza foi enviada a Córdoba á casa da viúva de Azuel, despois a Sevilla a Abenceta e, finalmente, levárona ao sultán almorábide Yusuf ibn Tashfin e por todo Marrocos para declarar a morte de Muño. O seu brazo e a súa perna e as cabezas dos seus compañeiros foron colgados das torres de Calatrava. O corpo de Muño e os dos seus cabaleiros foron recuperados polos cidadáns de Toledo e enterrados no cemiterio de Santa María de alí.  O autor da Crónica culpa do destino de Muño ao asasinato da súa filla: «Non tivo compaixón da súa propia filla como o Señor tivo compaixón del en todas as batallas que librara».

Na súa capacidade de líder da Reconquista ao longo da fronte ao sur de Toledo, o sucesor inmediato de Muño foi Sancho Ximeno o Chepudo, o líder da milicia de Ávila.

 Relacionado 
Tamén foi a inspiración e a base histórica da obra Munio Alfonso, a segunda da dramaturga cubana Gertrudis Gómez de Avellaneda, posta en escena por primeira vez en Madrid en 1844.

 Notas 

Categoría:Finados en 1143
Categoría:Nados en ano descoñecido
Categoría:Nobres de Galicia do século XII