Selo-moeda da segunda República Española

Selo-moeda daII República Española150x150px150x150pxA/: Selo postal da II República.R/: Escudo da II República. Ámbito: Zona republicana na guerra civil española.
 Datas: 1938-1939
 Ceca: FNMT en Aspe, Alacant.
 Valores faciais: de 1 céntimo a 1,5 pesetas.
 Material: cartón e papel.
 Forma: redonda.
 Diámetro: 35 mm (aprox.).
 Espesor: 1 mm (aprox.).
 Peso: 0,50 g.
 Canto: liso.

Os selos-moeda, coñecidos tamén como cartón-moeda, billete de cartón ou moeda de cartón, foron un medio de pagamento consistente nun disco deste material, duns 35 milímetro de diámetro e un peso aproximado de 0,5 gramos, emitido «con carácter transitorio» polo Goberno da Segunda República Española a través dunha orde ministerial promulgada en Barcelona o 24 de febreiro de 1938. 

Este medio de pagamento foi facilitado gratuitamente pola Fábrica Nacional de Moneda e Timbre​ con fin de tratar de mitigar a progresiva escaseza de metal —sinaladamente prata e cobre— inherente aos derradeiros tempos da guerra civil española, polo que adoita estar considerado polos especialistas como unha «moeda de necesidade» ou «moeda de emerxencia».Luengo, S. (2009). «La moneda de ocupación y la moneda de emergencia». En Revista Numismática OMNI. Nº 1.  Agosto. Páxinas 93-100.

No reverso, de cor marrón avermellada, figuraba o escudo republicano, en tanto que o anverso, de cor parda, ficaba libre co obxecto de adherir máis tarde un timbre móbil ou un selo de correos, que determinaba o seu valor facial, estipulado entre 1 céntimo e 1,50 pesetas.

 Historia 
A orde do 24 de febreiro de 1938, publicada o día seguinte na Gaceta de la República, dispuña o seguinte:Gaceta de la República. Nº 56. Páxina 1.022. 25 de febreiro de 1938.

miniatura|Gaceta de la República. Nº 56. Páxina 1.022. 25 de febreiro de 1938.|379x379px

A transcendencia da nova foi tal que ata rotativos de ultramar como el Diario de la Marina (Cuba) se fixeron eco da posta en marcha dos novos «billetes de cartón»:«Enorme cantidad de "cartón moeda" será lanzada en la zona roja en vez de vales». En Diario de la Marina, La Habana. 30 de novembro de 1938. Páxina 15.

En España, pola súa banda, a prensa do bando sublevado reprobaba a emisión. O Diario de Córdoba facíao nestes termos:«Lo que ocurre en la zona roja». En Diario de Córdoba. 11 de marzo de 1938. Páxina 3.

Os selos-moeda imprimíronse nas instalacións da Fábrica Nacional de Moeda e TimbreFebus (1938). Páxina 5. de Aspe, Alacant, coñecidas como «Factoría D»,Encinas Bodegas, I. et al. (1994). e malia o seu carácter inicialmente transitorio non foron retirados da circulación ata a fin da guerra civil, concretamente, ata o 15 de xullo de 1939, consonte un decreto do 9 de xuño,Miró Agulló, J. B. (2008). Páxina 16.Sánchez Asiaín, J. Á. (1999). Páxina 186. é dicir, ao mesmo tempo que se recollía todo o «papel moeda posto en curso polo enimigo»,«Decreto de 9 de junio de 1939, prorrogando el plazo de la recogida de papel moneda puesto en curso por el enemigo». En Boletín Oficial del Estado. 164. Páxina 3.228. 13 de xuño 1939.Sánchez Asiaín, J. Á. (1999). Páxina 174.Corporales Leal, C. (2011). Páxina 191. xa que, dada a evolución da contenda, non foi posible o establecemento doutro medio de pagamento alternativo que os inutilizase.

 Lexislación 
miniatura|300x300px|Billetes locais (1937) e cartón moeda da República Española.

Das diversas disposicións legais relativas á escaseza de moeda fraccionaria e, finalmente, á posta en circulación dos selos-moeda como medio provisional de pagamento, cómpre salientar as seguintes:

 «Decreto polo que se dispón que a partir do día 17 do mes actual o Banco de España entregará provisionalmente certificados de prata de cinco e dez pesetas en substitución da actual moeda de prata, tendo tales certificados o mesmo poder liberatorio da actual moeda de cinco pesetas». 15 de outubro de 1936.Gaceta de Madrid. Nº 289.páxinas 338-339. 15 de outubro de 1936.
 «Decreto polo que se autoriza o Banco de España para entregar certificados de prata a cambio ou no canto da moeda divisionaria deste metal». 23 de febreiro de 1937.Gaceta de la República. Nº 54. Páxina 929. 23 de febrero de 1937.
 «Decreto polo que se fixa un prazo dun mes para retirar da circulación todas as emisións de vales, bonos, billetes ou moedas que non foran feitos polo Tesouro Público ou o Banco de España, aténdose ás instrucións que se insiren e as sancións que se establecen en caso de incumprimento». 8 de xaneiro de 1938.Gaceta de la República. Nº 8. Páxina 108. 8 de xaneiro de 1938.
 «Decreto polo que se faculta o titular deste departamento para emitir billetes do Tesouro de 50, 25 e 5 pesetas, e certificados provisionalmente de moedas divisionarias, etcétera». 11 de xaneiro de 1938.Gaceta de la República. Nº 11. Páxinas 155-156. 11 de xaneiro de 1938.
 «Orde pola que se concede un prazo improrrogable de vinte días, que terminará o 28 de febreiro corrente, para retirar todas as emisións de vales, bonos, billetes e moedas que non fosen feitas polo Tesouro Público ou polo Banco de España». 7 de febreiro de 1938.Gaceta de la República. Nº 38. Páxina 692. 7 de febreiro de 1938. 
 «Orde pola que se autoriza a circulación dos timbres móbiles e de Correos en substitución da moeda fraccionaria, entre tanto que se proceda á súa cuñaxe». 25 de febreiro de 1938.

 Emisións oficiais e falsificacións 
O cálculo aproximado do volume de pezas circulantes —a finais de 1938 pasaban de tres millóns—Evangelista, H. F. (1938). Páxinas 1-2. e, deste, a porcentaxe que se pode computar como lexítima, está aínda en estudo, por mor, en boa parte, da inestabilidade do momento en que foron emitidas, así como do feito de se ter detectado cartóns da época aos que, posteriormente, se lles adhiriu o timbre móbil ou o selo —tamén de época— máis pertinente, co fin de que acadasen un elevado prezo no mercado numismático.«Monedas de cartón en la Segunda República Española». En Emblemata. Nº15. Páxinas 465-468. Institución Fernando el Católico, Zaragoza. Cómpre ter en conta tamén unha longa serie de supostas emisións locais —a maior parte datadas en 1937, é dicir, antes de que se publicase a referida orde de febreiro de 1938—, que, case con total seguridade, nada teñen que ver coas auténticas.Macías Serrano, F. (2014). Páxinas 289-294.

O cartón moeda identifícase porque no reverso amosa o escudo da España republicana,Miró Agulló, J. B. (2008). en tanto que no adverso dispón dun selo pegado que lle atribúe o seu valor facial, malia a existencia dalgunhas variantes que engaden diferentes debuxos, ás veces de carácter rexional, relativos a temas como a tauromaquia ou o Quixote."El curioso caso del presunto cartón-moneda alcalaíno de la Guerra Civil". Jccanalda.es"Monedas de cartón municipales en Cabrales". Concejodecabrales.com

Nos selos-moeda coñecidos obsérvase que se utilizaron timbres especiais móbiles e selos de correos con valores faciais oscilaban entre 1 céntimo e 1,50 pesetas,Navarro Oltra, G. (2015). Páxina 74. todos eles emitidos pola Fábrica Nacional de Moneda e Timbre a partir de 1931.En outubro de 1938, o Ministerio de Facenda, "co fin de evitar as molestias e as confusións a que a igualdade de colorido podería dar lugar, tivo a ben dispor que en substitución dos timbres móbiles de 0,10 pesetas se emprguen os selos de correos de igual prezo". Véxase: Gaceta de la República. Nº 303. Páxina 364. 30 de outubro de 1938.

Canto aos personaxes que aparecen nestes selos, cabe salientar a Blasco Ibáñez (2 e 5 céntimos), Pi i Margall (5 e 20 céntimos), Joaquín Costa ou Mariana Pineda (10 céntimos), Concepción Arenal ou Nicolás Salmerón (15 céntimos), Ruiz Zorrilla (25 céntimos), Pablo Iglesias (25, 30 e 45 céntimos),"45 Centimos Personalities; Pablo Iglesias". Numista.com Lope de Vega, Jovellanos ou Ramón y Cajal (30 e 50 céntimos), Emilio Castelar (40 e 60 céntimos), a famosa cabeza feminina toucada co birrete frixio, similar á francesa Marianne, símbolo por excelencia do sistema de Goberno republicano (40, 45, 50 e 60 céntimos), a curiosa serie coa efixie de Afonso XIII (sobreimpresa coas lendas «República» ou «República Española») etc.Miró Agulló, J. B. (2008).

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 

 Monografías 
 Alba Puente, P. L. (2012). La maldición del hombre. Bubok Publishing. Páxina 59. ISBN 978-8468630205
 Aledón, J. M. (1997). La peseta catálogo básico: La moeda española desde 1868 y los billetes desde 1783. Valencia. ISBN 8492265809
 Corporales Leal, C. (2011). «Moneda y Guerra Civil Española: Delitos monetarios». En Ab Initio. Nº extr. 1. Páxinas 190-191.
 Encinas Bodegas, I; López Díaz, M. (1994). Guerra Civil Española (1936-1939). Museo Casa de la Moneda. FNMT, Madrid. ISBN 8460619249
 Fontecha y Sánchez, R. (1967). La moeda española contemporánea. Catalogo de moedas. Madrid. Páxinas 115-116.
 Huidobro Moya, J. M. (2015). Numismática y Heráldica en España. Liber Factory. Páxinas 125-126. ISBN 978-8499497129
 Macías Serrano, F. (2014). «Cartón moeda falso». En Revista Numismática OMNI. Nº 8. Novembro. Páxinas 289-294.
 Miró Agulló, J. B. (2008). El sello moeda de la República. Monografía del sello moeda durante la Guerra Civil (1936-1939). Alcoi. ISBN 978-8461224739
 Navarro Oltra, G. (2015). Autorretratos del Estado. El sello postal de Isabel II a la II República. Col. Universidad de Castilla-La Mancha, Cuenca. Páxina 74. ISBN 978-8490441671
 Opitz, Charles J. (1991). Odd & Curious Money. Descriptions and Values. Ocala, Florida. Páxina 103.
 Sánchez Asiaín, J. Á. (1999). Economía y finanzas en la Guerra Civil Española (1936-1939). Real Academia de la Historia, Madrid. ISBN 8489512388
 Santacreu Soler, J. M. (1986). La crisis monetaria española de 1937. Universidad de Alicante. ISBN 846004582X
 Santacreu Soler, J. M. (2002). Peseta y política: Historia de la peseta (1868-2001). Ariel, Barcelona. ISBN 8434466511
 Vico Monteoliva, J.; Segarra, F. P. (1986). Catálogo general de las moedas españolas. VII. Madrid. Páxina 48. ISBN 8485711149

 Prensa histórica 
 Aznar, M. (1938). «Signos de malaventura y de miseria». En Diario de la Marina. La Habana. 29 de marzo. Páxina 15.
 Evangelista, H. F. (1938). «Pasan de tres millones los discos que hay en circulación». En La Libertad. Madrid. 9 de novembro. Páxinas 1-2.
 Febus (1938). «No hay más moeda que la del Estado». En ABC. Madrid. 26 de febreiro. Páxina 5.
 Nostradamus (1937). «Un modo de resolver la cuestión de las pesetas». En El Cantábrico, Santander. 24 de febreiro. Páxina 4.
 Redacción (1938). «De la "Gaceta"». En El Luchador. 25 de febreiro. Páxina 3.
 Redacción (1938). «Normas para la recogida de vales, bonos y billetes particulares». En Heraldo de Castellón. 25 de febreiro. Páxina 2.
 Redacción (1938). «Los sellos móviles y de correos sustituirán a la moeda fraccionario». En El Liberal, Murcia. 26 de febreiro. Páxina 4.
 Redacción (1938). «Instrucciones para la recogida de bonos y billetes no emitidos por el Tesoro y elaboración de certificados de cincuenta céntimos». En La Libertad, Madrid. 26 de febreiro. Páxina 4.
 Redacción (1938). «El canje de los bonos». En Nuestra Lucha, Murcia. 26 de febreiro. Páxina 1.
 Redacción (1938). «Moneda divisoria». En La Ilustración Moderna, Madrid. 28 de febreiro. Páxina 2.
 Redacción (1938). «Lo que ocurre en la zona roja». En Diario de Córdoba. 11 de marzo. Páxina 3.
 Redacción (1938). «Han llegado billetes de cartón». En Diario de Burgos. 3 de novembro. Páxina 1.

 Outros artigos 
 Guerra civil española
 Museo Arqueolóxico Nacional de España
 Ouro de Moscova
 Peseta de 1937

 Ligazóns externas 

"El sello moneda". Imperio-numismatico.com

Categoría:Guerra civil española
Categoría:Segunda República Española
Categoría:Moedas de España
Categoría:Moedas divisionarias
Categoría:Sistemas de pagamento
Categoría:Moedas alternativas
Categoría:Filatelia