Escrita árabe

A escrita árabe é o sistema de escrita empregado para o árabe (alfabeto árabe) e moitas outras linguas de Asia e África. É o segundo sistema de escrita alfabético máis amplamente empregando no mundo (após o sistema latino), o segundo máis amplamente empregado segundo o número de países que o usan, e o terceiro máis grande por número de usuarios (após o alfabeto latino e a escrita chinesa).

Este sistema empregouse por vez primeira para escribir textos en árabe, especialmente o Corán, o libro sagrado do islam. Coa expansión do islam, chegou a ser empregada como a escrita principal para moitas familias lingüísticas, o que levou á adición de novas letras e outros símbolos. As linguas que aínda o utilizan son o árabe, o persa (farsi e dari), o urdú, o uigur, o kurdo, o punjabi, o paxto (shahmukhi), o sindhi, o azarí (torki en Irán), o malaio (jawi), o xavanés, o sundanés, o indonesio (escrita pegon), o balti, o baluchi, o luri, o caxemirés, o cham (Akhar Srak),Cham romanization table background. Library of Congress o rohingya, o somalí, o mandinka e o mooré, entre outras.Mahinnaz Mirdehghan. 2010. Persian, Urdu, and Pashto: A comparative orthographic analysis. Writing Systems Research Vol. 2, No. 1, 9–23. Até o século XVI, usouse tamén nalgúns textos casteláns en alxamía, e antes da reforma de 1928, era o sistema de escrita da lingua turca.

Escríbese de dereita a esquerda nun estilo cursivo, no que a maioría das letras se escriben en formas lixeiramente diferentes segundo se están illadas ou unidas a unha letra seguinte ou precedente. O alfabeto é unicameral e non ten maiúsculas nin minúsculas distintas. Na maioría dos casos, as letras transcriben consoantes, ou consoantes e algunhas vogais, polo que a maioría dos alfabetos árabes son abjads, sendo as versións empregadas para algunhas linguas, como o dialecto soraní do kurdo, o uigur, o mandarín e o serbocroata, alfabetos. É a base da tradición da caligrafía árabe.

 Historia 

O alfabeto árabe deriva do alfabeto nabateo ou (o que se cre con menos frecuencia) directamente do alfabeto siríaco, que derivan ambos do alfabeto arameo, que, á súa vez, descendía do alfabeto fenicio. A escritura fenicia tamén deu lugar ao alfabeto grego (e, polo tanto, tanto ao alfabeto cirílico como ao alfabeto latino usados ​​en América do Norte e do Sur e na maioría dos países europeos).

 Orixe 
Nos séculos VI e V a.C., as tribos árabes do norte emigraron e fundaron un reino centrado en Petra, na actual Xordania. Este pobo (agora coñecido como nabateos polo nome dunha das tribos, os nabatu) falaba árabe nabateo, unha variedade da lingua árabe. Nos séculos II ou I a.C., os primeiros rexistros coñecidos do alfabeto nabateo estaban escritos na lingua aramea (que era a lingua da comunicación e o comercio), pero incluían algunhas características da lingua árabe: os nabateos non escribían a lingua que falaban. Escribían nunha forma do alfabeto arameo, que continuou a evolucionar; separouse en dúas formas: unha destinada a inscricións (coñecida como "nabateo monumental") e a outra, máis cursiva e escrita apresuradamente e con letras unidas, para escribir en papiro. Esta forma cursiva influíu cada vez máis na forma monumental e gradualmente transformouse no alfabeto árabe.

 Visión xeral 
 alfabeto árabe خ  ح  ج  ث ت ب  ا khā’ ḥā’ jīm tha’ tā’ bā’ alif ص ش س ز ر ذ د  ṣād shīn sīn zāy /  zayn rā’ dhāl dāl ق ف غ ع ظ ط ض qāf fā’ ghayn ‘ayn ẓā’ ṭā’ ḍād ي و ه ن م ل ك yā’ wāw hā’ nūn mīm lām kāfأآإئؠءࢬalif hamza↑alif maddaalif hamza↓yā’ hamza↑kashmiri yā’hamzarohingya yā’ىٱیەًٌٍalif maksuraalif waslafarsi yā’aefathatandammatankasratanَُِّْٓۤfathadammakasrashaddasukunmaddahmaddaںٹٺٻپٿڃnūn ghunnattā’ttāhā’bāā’pā’tāhā’nyā’ڄچڇڈڌڍڎdyā’tchā’tchahā’ddāldāhālddāhālduulڑژڤڦکڭگrrā’jā’vā’pāḥā’kāḥā’nggāfڳڻھہةۃۅguehrnūnhā’ doachashmeehā’ goaltā’ marbutatā’ marbuta goalkirghiz oeۆۇۈۉۋېےoeuyukirghiz yuveeyā’ barree  

A escrita árabe foi adaptada para o seu uso nunha ampla variedade de linguas ademais do árabe, incluíndo o persa, o malaio e o urdú, que non son linguas semíticas. Estas adaptacións poden incluír caracteres novos ou alterados para representar fonemas que non aparecen na fonoloxía árabe. Por exemplo, a lingua árabe carece dunha oclusiva bilabial xorda (o son ), polo que moitas linguas engaden a súa propia letra para representar  na escritura, aínda que a letra específica utilizada varía dunha lingua a outra. Estas modificacións tenden a dividirse en grupos: as linguas da India e as linguas turcas escritas na escrita árabe tenden a usar o alfabeto persa, mentres que as linguas de Indonesia tenden a imitar as do jawi. A versión modificada da escrita árabe deseñada orixinalmente para o seu uso co persa coñécese polos estudosos como escrita perso-arábiga.

Cando se usa a escrita árabe para escribir serbocroata, sorani, caxemirés, chinés mandarín ou lingua uigur, as vogais son obrigatorias. Polo tanto, a escrita árabe pódese usar como un verdadeiro alfabeto, así como como un abjad, aínda que a miúdo está fortemente, aínda que erroneamente, conectada a esta última debido a que orixinalmente só se usaba para o árabe.

O uso da escrita árabe nas linguas de África Occidental, especialmente no Sahel, desenvolveuse coa expansión do islam. Ata certo punto, o estilo e o uso tenden a seguir os do Magreb (por exemplo, a posición dos puntos nas letras fāʼ e qāf).Brustad, K. (2000). The syntax of spoken Arabic: A comparative study of Moroccan, Egyptian, Syrian, and Kuwaiti dialects. Georgetown University Press. Empezáronse a usar diacríticos adicionais para facilitar a escritura de sons que non están representados na lingua árabe. O termo ʻAjamī, que provén da raíz árabe para "estranxeiro", aplicouse a ortografías baseadas no árabe de linguas africanas.

600px|miniatura|centro|Wikipedia en escrita árabe de cinco linguas.

 Táboa de estilos de escrita 

 Escrita ou estilo Alfabeto(s)  Lingua(s)  Rexión Derivado de Comentario Naskh Árabe,  Paxto,  e outros Árabe,Paxto,  Sindhi,  e outros Todas as rexións onde se usan as escrituras árabes Ás veces refírese a un estilo caligráfico moi específico, pero ás veces úsase para referirse de forma máis ampla a case todas as fontes que non sexan cúficas ou nastaliq. Nastaliq Urdú,  Shahmukhi,  Persa,  e outros Urdú,  Punjabi,  Persa,  Caxemirés  e outros Asia meridional e occidental Taliq Usado para case todos os textos modernos en urdú e punjabi, pero só ocasionalmente para o persa. (O termo "Nastaliq" ás veces é usado polos falantes de urdú para referirse a todas as escrituras perso-árabe.) Taliq Persa Persa Un predecesor de Nastaliq. Cúfica Árabe Árabe Oriente Medio e partes do norte de África Rasm Alfabeto árabe restrinxido Principalmente histórico Omite todos os signos diacríticos, incluído i'jam. A replicación dixital adoita requirir algúns caracteres especiais.

 Táboa de alfabetos 
 Alfabeto Letras Caracteresadicionais  Escrita ouestilo Linguas Rexión Derivado de:  (ou relacionado con) Notas Árabe 28   Naskh, cúfica, rasm e outros Árabe  Norte de África, Asia Occidental  Fenicio, arameo e nabateo Ajami 33  ٻ تٜ تٰٜ Naskh Hausa, ioruba e suahili África Occidental, África Oriental Árabe Abjad | uso documentado probablemente entre os séculos XV e XVIII para as linguas hausa, mande, pulaar, suahili, wólof e ioruba. Alxamía 28 Variante magrebí e andalusí; Cúfica Castelán medieval, mozárabe, sefardí, aragonés, valenciano e galego-portugués Suroeste de Europa Árabe Séculos VIII-XIII para o romance andalusí, séculos XIV-XVI para as outras linguas Arebica 30 ڄ ە اٖى ي ڵ ںٛ ۉ ۆ Naskh Serbocroata Sueste de Europa Perso-árabe A última etapa ten marcaxe vocálica completa Alfabeto arwi 41 ڊ ڍ ڔ صٜ ۻ ࢳ ڣ ࢴ ڹ ݧ Naskh Támil Sur da India, Sri Lanka Perso-árabe Alfabeto árabe belaruso 32  Naskh Belaruso Leste de Europe Perso-árabe Séculos XV e XVI Alfabeto estándar baluchi 29  Naskh e Nastaliq Baluchi Suroeste de Asia Perso-árabe, tamén toma prestados varios glifos do urdú Esta estandarización baséase na ortografía anterior. Para obter máis información, consulte escrita baluchi. Alfabeto árabe bérber 33   Varias linguas bérberes Norte de África Árabe  Burushaski  53  <span style="font-size:140%;">ݳ ݴ ݼ څ ڎ ݽ ڞ ݣ ݸ ݹ ݶ ݷ ݺ ݻ</small>  Nastaliq Burushaski  Suroeste de Asia (Paquistán) Urdú  Tamén usa as letras adicionais que se mostran para o urdú. Ás veces escríbese só co alfabeto urdú ou co alfabeto latino. Alfabeto chagatai 32  Nastaliq e Naskh Chagatai Central Asia Perso-árabe ݣ é intercambiable con نگ e ڭ. Tártaro de Dobrujan 32Naskh tártaro de Dobrujan Sueste de Europe  Chagatai  Galal 32 Naskh Somalí Corno de África Árabe Jawi 36 چ ڠ ڤ ݢ ڽ ۏ Naskh Malaio  Malaisia ​​peninsular, Sumatra e parte de Borneo Perso-árabe Dende 1303 d.C. (Pedra Trengganu) Caxemirés 44 ۆ ۄ ؠ ێNastaliq Caxemirés Sur de Asia Urdú Esta ortografía está totalmente vogalizada. 3 dos 4 glifos adicionais (ۆ, ۄ, ێ) son en realidade vogais. Non todas as vogais se listan aquí xa que non son letras separadas. Para obter máis información, consulte escrita caxemiresa. Alfabeto árabe kazako 35  Naskh Kazako Centro de Asia, China Chagatai En uso dende o século XI, reformado a comezos do século XX, agora só é oficial na China  Khowar 45 ݯ ݮ څ ځ ݱ ݰ ڵ Nastaliq Khowar Sur de Asia Urdú, porén, toma prestados varios glifos do paxto Alfabeto árabe kirguiz 33  Naskh Kirguiz  Centro de Asia  Chagatai En uso dende o século XI, reformado a comezos do século XX, agora só é oficial na China Paxto 45  Naskh e ocasionalmente Nastaliq Paxto Suroeste de Asia, Afganistán e Paquistán Perso-árabe ګ é intercambiado con گ. Ademais, os glifos ی e ې adoitan ser substituídos por ے en Paquistán. Escrita pegon 35 چ ڎ ڟ ڠ ڤ ڮ ۑ Naskh Xavanés, sundanés e madurés Sueste asiático (Indonesia) Perso-árabe Persa 32  Naskh e Nastaliq Persa (Farsi) Peste de Asia (Irán etc. )  Árabe Tamén coñecido como perso-árabe. Shahmukhi 41 ݪ ݨ Nastaliq  Punjabi Sur de Asia (Paquistán)  Perso-árabe  Saraiki 45 ٻ ڄ ݙ ڳ Nastaliq Saraiki Sur de Asia (Paquistán)  Urdú Sindhi 52  Naskh Sindhi Sur de Asia (Paquistán)  Perso-árabe Sorabe 28 Naskh Malgaxe Madagascar Árabe  Soranî 33  Naskh Lingua kurda Oriente Medio Perso-árabe As vogais son obrigatorias, é dicir, o alfabeto Árabe suahili 28 Naskh Suahili África occidental e meridional Árabe İske imlâ 35  Naskh Tártaro Rexión do Volga Chagatai Usado antes de 1920. Turco otomán 32ﭖ ﭺ ﮊ ﮒ ﯓ ئە Turco otomán Imperio Otomán Chagatai Oficial dende 1928 Urdú 39+  (véxanse notas)  ٹ ڈ ڑ ں پ ھ چ ژ آ گ ے Nastaliq  Urdú Sur de Asia Perso-árabe  58  letters including digraphs representing aspirated consonants.    Uigur 32  Naskh Uigur China, centro de Asia Chagatai Reforma da antiga ortografía uigur en alfabeto árabe que se usaba antes da década de 1950. As vogais son obrigatorias, é dicir, o alfabeto. Wolofal 33 ݖ گ ݧ ݝ ݒ Naskh Wólof Oeste de África Porén, o árabe toma prestado polo menos un glifo do perso-árabe Xiao'erjing 36 ٿ س﮲ ڞ ي Naskh Linguas siníticas China e centro de Asia Chagatai Usado para escribir en chinés polos musulmáns que viven na China, como o pobo hui. Yaña imlâ 29  Naskh Tártaro Rexión do Volga Alfabeto İske imlâ Entre 1920 e 1927 foi substituído polo cirílico
Uso actual
Hoxe en día, Irán, Afganistán, Paquistán, India e a China son os principais estados non árabes que utilizan o alfabeto árabe para escribir unha ou máis linguas nacionais oficiais, entre elas o acerbaixano, o baluchi, o brahui, o persa, paxto, kurdo central, urdú, sindhi, cašmirí, panxabí e uigur.

 Construción de letras 
A maioría das linguas que empregan alfabetos baseados no alfabeto árabe empregan as mesmas formas de base. A maioría das letras adicionais nas linguas que usan alfabetos baseados no alfabeto árabe constrúense engadindo (ou eliminando) signos diacríticos ás letras árabes existentes. Algunhas variantes estilísticas do árabe teñen significados distintos noutras linguas. Por exemplo, nalgunhas linguas úsanse formas variantes de kāf ك ک ڪ  e ás veces teñen usos específicos. En urdú e algunhas linguas veciñas, a letra Hā diverxiu en dúas formas ھ dō-čašmī hē e ہ ہـ ـہـ ـہ gōl hē, mentres que unha forma variante de ي yā denominada baṛī yē ے úsase ao final dalgunhas palabras.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Alfabeto árabe
 Ligazóns externas 
 Unicode collation charts—including Arabic letters, sorted by shape
 "Why the right side of your brain doesn't like Arabic"
 Arabic fonts by SIL's Non-Roman Script Initiative
 Alexis Neme e Sébastien Paumier (2019), "Restoring Arabic vowels through omission-tolerant dictionary lookup", Lang Resources & Evaluation, Vol. 53, pp. 1–65. ; 



Categoría:Abjad
Categoría:Lingua árabe