Epistemoloxía feminista

A epistemoloxía feminista  é a rama do feminismo filosófico que estuda o coñecemento, o seu obxecto e as formas de conseguilo. Está relacionado cos estudos de xénero na ciencia e a tecnoloxía, cos que teñen en común o cuestionamento da estrutura social e cultural relacionada coa investigación e a denuncia dos nesgos que esta adopta pero estes adoptan unha postura máis interdisciplinar e céntranse nas mulleres dentro do coñecemento en lugar do acto de coñecer en si mesmo.

 Conceptos 
A epistemoloxía feminista estuda se o xénero afecta á selección e visión dos problemas analizados pola ciencia e como o fai, reivindicando a necesidade de explicitar os supostos do suxeito que realiza a investigación.

 A selección de problemas 
A epistemoloxía feminista analiza o papel das mulleres na selección de problemas ou cuestións de estudo e critica o feito de que a marxinalización das mulleres dentro da ciencia levou ao desprezo ou abandono de certas liñas de investigación no coñecemento. Isto ocorre en tres campos diferentes. 

 En primeiro lugar, historicamente prestouse menos atención aos problemas asociados exclusiva ou predominantemente coas mulleres. Por exemplo, na medicina existe un nesgo onde as enfermidades e os seus síntomas prototípicos son analizados desde o punto de vista do varón, coa consecuencia dun peor acceso á saúde para elas. Así, os ataques cardíacos femininos detéctanse e trátanse máis tarde que os dos seus homólogos masculinos xa que se manifestan dun xeito diferente, menos coñecido pola poboación ou polo persoal sanitario. Do mesmo xeito, os efectos de certos medicamentos tenden a considerar o corpo masculino, coas súas hormonas e particularidades, como o estándar, especialmente debido ao acceso desigual aos ensaios clínicos para a poboación feminina. 

 En segundo lugar, a investigación levada a cabo por mulleres foi menosprezada, debido á súa menor presenza en grupos de poder ( teito de cristal ). Unha científica debe proporcionar máis xustificacións que un colega  e é menos citada dentro do corpus xeral da súa disciplina (o que se denomina inxustiza epistémica ).

 En terceiro lugar, as mulleres poden seleccionar temas de investigación que os homes a miúdo pasan por alto. Debido a estar nunha situación de discriminación, poden facer evidentes áreas de estudo que os homes non teñen en conta debido aos privilexios que lles asocian. A alteridade defínese desde o centro e o centro fai que sexa imposible ou difícil ver os prexuízos e as estruturas de poder que invisibilizan certos problemas. Por exemplo, o urbanismo feminista propón analizar a estrutura urbana en aspectos como a iluminación ou a facilidade de circulación adaptada como prioritarios, xa que as mulleres tenden a sufrir máis inseguridade na rúa ou son maioritariamente responsables dos coidados (nenos pequenos en carriños, persoas maiores con problemas de mobilidade) e, polo tanto, son sensibles aos puntos negros do tecido urbano que non ve un home ou que non necesariamente terá en conta na planificación viaria. Cuestións como a interseccionalidade ou a suma de opresións  (onde unha persoa é discriminada por razóns de xénero, clase e raza) convertéronse en obxecto de consideración dentro do feminismo, a medida que as correntes maioritarias separaban estas realidades.

 A visión dos problemas de coñecemento 
O feminismo afirma que as mulleres poden achegar unha perspectiva diferente aos temas de estudo e que, polo tanto, non telas en conta reduce a diversidade e a calidade da investigación, especialmente en áreas onde o obxecto de análise é o suxeito ou grupo social, onde a perspectiva interna e subxectiva son elementos clave a considerar na construción discursiva. Se o xénero é unha das variables de identidade máis relevantes, non se pode ignorar ao describir os fenómenos culturais.  Isto non significa que todas as mulleres teñan unha visión común simplemente por selo, como aclara Sandra Harding senón que son máis conscientes do peso do xénero debido á súa experiencia. Deberíase aclarar cando a diferenza de xénero é relevante ou non e en que medida en cada obxecto de estudo.

As teóricas feministas critican a afirmación da obxectividade inxenua no coñecemento. Todo coñecemento é coñecemento situado, é dicir, mediado polas condicións, prexuízos e experiencias do suxeito que o analiza. Se non se explican os trazos persoais e sociais que inflúen na investigación, pódense presentar como tales resultados que non son realmente neutrais. De feito, a miúdo entón a suposta neutralidade evidencia un nesgo favorable ao mantemento do status quo. Esta explicitación do coñecemento situado é un dos puntos centrais da epistemoloxía feminista.

 Principais correntes da epistemoloxía feminista 
 Empirismo feminista 
As defensoras do empirismo feminista denuncian que o positivismo nas análises derivado do dominio dos homes no campo científico privilexiou a investigación cuantitativa sobre a cualitativa. Supostamente, as cifras e as métricas son máis neutrais e, polo tanto, tenderon a presentarse como máis científicas ou fiables , en lugar de presentalas como unha abordaxe complementaria ou diferente á investigación cualitativa. Segundo a teoría de Willard van Orman Quine, unha mesma observación ou resultado pode dar validez a máis dunha teoría, dependendo dos supostos ou hipóteses do suxeito. Isto non significa que se rexeite a investigación cuantitativa, por exemplo, certas realidades de opresión deben ser nomeadas e cuantificadas para que poidan ser analizadas e combatidas, pero é fundamental adoptar unha visión máis complexa da realidade.

 Feminismo do punto de vista 
Esta corrente xorde da teoría do punto de vista e salienta a realidade que os privilexios agochan e avoga por facer conscientes aos suxeitos do seu punto de vista para evitar ou suavizar a construción dunha realidade falsa ou incompleta que se acomode ao contexto social imperante. Critica a busca da obxectividade ou a separación do obxecto e suxeito do coñecemento, xa que este último inflúe no primeiro. Está baseado na noción de paradigma de Thomas KuhnKuhn, Thomas, Batalla, Josep (trad.) L'estructura de les revolucions científiques. Obrador Edèndum. . pero pon máis énfase na identidade do investigador e na pertenza ao grupo.

 Posmodernismo feminista 
A epistemoloxía feminista que segue ao posmodernismo enfatiza a natureza discursiva e construída de todo coñecemento e defende o relativismo epistémico, xa que cada persoa ten unha interpretación única da realidade, que non existe como tal. A experiencia do xénero fai que esta visión varíe e tamén ten en conta a importancia do corpo e as emocións nesta visión. 

 Notas 

Categoría:Teoría feminista
Categoría:Epistemoloxía