Divulgación das matemáticas

A divulgación das matemáticas é a forma na que certas persoasconocidas como divulgadores das matemáticas comunican as matemáticastanto o coñecemento matemático como as matemáticas en xeral co fin de que un número de persoas cambien a súa percepción pública das matemáticas.Kissane, Barry (2017). «Popular Mathematics». Mathematics: It's Mine.

Algúns métodos de divulgación das matemáticas son libros de matemática popular que non requiren coñecementos matemáticoscomo as matemáticas recreativas e, en outros casos, involucran a interacción social —como o activismo polas matemáticas— para crear concienciación sobre a importancia das matemáticas.Singmaster, David (2020-07-07), "What is Recreational Mathematics?", Adventures in Recreational Mathematics, Problem Solving in Mathematics and Beyond, WORLD SCIENTIFIC, vol. 21, pp. 1–7. Consultado o 18 de decembro de 2022."10 Ways To Make Math Interesting" . Igebra. 2022-05-06. Consultado o 4 de xullo de 2023.

Hai varias razóns para popularizar as matemáticas ou promover as matemáticas, pero en realidade é a disciplina académica máis difícil de popularizar, tanto pola abstracción matemática como polo baixo interese polas matemáticas."The challenge of popularizing mathematics". press.princeton.edu. Consultado o 18 de decembro de 2022. "De todas as disciplinas académicas, as matemáticas son quizais as máis difíciles de popularizar…"

Desde o 2000, Ano Mundial das Matemáticas, a divulgación das matemáticas foi en aumento.Torres, R. I., Ezquerra, P. A., Contreras, F. B., Sanz, A. P., García-Longoria, Á. T. (2020). «Divulgación de las matemáticas». Libro blanco de las matemáticas, pp. 421-481.

A diferenza doutros saberes, as matemáticas, ou ao menos algunhas partes delas, ensínanse a todos os escolares. Isto é o que fai que a ensinanza das matemáticas e a educación matemática sexan tan importantes. Por outra banda, hai poucas ciencias, se é que hai algunha, que susciten reaccións tan negativas ou se comprendan tan mal como as matemáticas.Howson, A. G., et al. «THE POPULARIZATION OF MATHEMATICS». L'Enseignement Mathématique, 1988.

 Historia 
As investigacións da historia das matemáticas puxeron de manifesto a existencia dunha tradición de divulgación que remonta canto menos á Idade Media,Bartel Leendert van der Waerden (1983), "Popular Mathematics", Geometry and Algebra in Ancient Civilizations, Berlín, Heidelberg: Springer, pp. 157–191, doi:10.1007/978-3-642-61779-9_6, ISBN 978-3-642-61779-9, recuperado 2022-12-18 e incluso podemos considerar a The Sand Reckoner, de Arquímedes, do século III a. C., como o primeiro exemplo de texto matemático destinado a un non matemáticos.Ernest, Paul (2008). "Towards a Semiotics of Mathematical Text (Part 1)". For the Learning of Mathematics. 28 (1): 2–8. ISSN 0228-0671.Arquímedes, Sand-Reckoner, ch. 1. Accedido o 17 de xullo de 2023.

O matemático John Dee, nado en Londres o 13 de xullo de 1527, foi invitado a investigar sobre álxebra na Universidade de París cando aínda non superaba a vintena. Dee promoveu as matemáticas e interesouse pola astronomía e a navegación, adestrando a moitos daqueles que levarían a cabo viaxes de descubrimento para Inglaterra.John Dee. quimica.es. Accedido o 17 de xullo de 2023. "Foi un fervente defensor das matemáticas" Publicou en 1570 un Prefacio matemático á tradución inglesa de Henry Billingsley dos Elementos de Euclides, argumentando a importancia central das matemáticas e esbozando a súa influencia nas outras artes e ciencias. Destinado a un público fóra das universidades, resultou ser a obra de Dee máis influente e amplamente reproducida.Urbaneja, Pedro Miguel González. «Pedro Miguel González Urbaneja JOHN DEE. EL MAGO MATEMÁTICO DEL RENACIMIENTO Y LA FILOSOFÍA HERMÉTICA». PLAZABIERTA, 15 de xullo de 2022.

A divulgación matemática acompañou o progreso das matemáticas polo menos dende o século XVII, co famoso texto de Galileo Galilei, El ensayador ou por exemplo obras como as Entretiens sur la pluralité des mondes de Fontenelle ou as Cartas a una princesa alemana de Leonhard Euler,Debnath, Lokenath (2009-04-15). "The legacy of Leonhard Euler – a tricentennial tribute". International Journal of Mathematical Education in Science and Technology. 40 (3): 353–388. doi:10.1080/00207390802642237. ISSN 0020-739X. tamén son bastante comúns os textos matemáticos de divulgación, polo que a Enciclopedia é unha vasta empresa de divulgación en todo tipo de campos e os numerosos artigos de matemáticas que debemos a Jean Le Rond d'Alembert son, no que se refire a este campo disciplinar, unha mostra evidente.

Xunto a isto, cómpre mencionar varios textos importantes do século XVIII, a tradución da Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica de Émilie du Châtelet, que permite poñer á disposición dos científicos francófonos a obra de Isaac Newton, e o Elogio de Euler do Marqués de Condorcet, que dá a coñecer a produción deste gran matemático«Eulogy to M. Euler». Maths History (en inglés). Consultado o 4 de xullo de 2023. ou o de Fontenelle, Isaac Newton e Gottfried Wilhelm Leibniz. Por outra banda, o Journal des sçavans serve como apoio para a divulgación da ciencia, en particular das matemáticas, ao anunciar descubrimentos recentes e ao presentar libros e traballos recentes dirixidos a unha ampla audiencia.Pelay, Nicolas (2011-05-06). Jeu et apprentissages mathématiques : élaboration du concept de contrat didactique et ludique en contexte d'animation scientifique (en francés). Université Claude Bernard - Lyon I. Xunto a isto, hai libros de matemática recreativa con fins didácticos, como por exemplo os libros de Bachet de Méziriac, Claude Mydorge, Jacques Ozanam e Édouard Lucas, os eloxios dos matemáticos á súa morte ou ao seu xubileu pronunciados por un dos seus colaboradores e destinados a presentar o seu traballo aos seus colegas e amigos non matemáticos, e as numerosas formas que se contentan con dar resultados sen demostración matemática, ou co obxectivo de ensinar técnicas de cálculo."Flatland, un cauchemar totalitaire déguisé en leçon de géométrie pour enfants". www.vice.com (en francés). Consultado o 4 de xullo de 2023.

Con un obxectivo práctico máis inmediato, a progresiva matematización da física a partir da obra de Isaac Newton leva frecuentemente aos matemáticos a producir textos populares para uso doutros científicos e incluso máis alá;Tran, Ngoc Chat; Nguyen, Phuong Chi; Krause, Eduard; Kraus, Simon Friedrich (2020), Kraus, Simon Friedrich; Krause, Eduard (eds.), "The Mathematization of Physics Throughout History", Comparison of Mathematics and Physics Education I : Theoretical Foundations for Interdisciplinary Collaboration, Wiesbaden: Springer Fachmedien, pp. 91–112, doi:10.1007/978-3-658-29880-7_6.pdf, ISBN 978-3-658-29880-7, recuperado 2022-12-19 podemos citar particularmente as publicacións de Joseph Bertrand no século XIX,Shubik, Martin (1989), Eatwell, John; Milgate, Murray; Newman, Peter (eds.), "Joseph Louis François Bertrand", Game Theory, Londres: Palgrave Macmillan UK, pp. 68–69, doi:10.1007/978-1-349-20181-5_3, ISBN 978-1-349-20181-5, recuperado 2022-12-19 Antoine Cournot tenta, mentres tanto, popularizar as matemáticas na dirección dos economistas.

Comezamos, a principios do século XX, a encontrar cada vez máis textos dirixidos a non especialistas, por exemplo de Bertrand Russell, Henri Poincaré ou Émile Borel, e textos realmente destinados ao gran público e que buscan comunicar a esencia do que é a obra do matemático son, en 1940, A Mathematician's Apology de G. H. Hardy, ao ano seguinte o libro de Richard Courant, What Is Mathematics? e en 1945 o libro de George Pólya How to Solve It.

Co comezo da Olimpíada Internacional de Matemáticas no ano 1959, a divulgación das matemáticas comezou a internacionalizarse.Howson, A. G., e J. P. Kahane. The Popularization of Mathematics. Cambridge University Press, 1990.de Losada, María Falk; Taylor, Peter James. «Perspectives on mathematics competitions and their relationship with mathematics education». ZDM – Mathematics Education, vol. 54, n.o 5, 2022, pp. 941-59. PubMed Central. En Checoslovaquia, o impacto foi importante.Howson, A. G., & Kahane, J. P. (Eds.). (1990). The popularization of mathematics (Vol. 5). Cambridge University Press.

A partir de 1956, a columna regular de xogos matemáticos de Martin Gardner en Scientific American foi pioneira nun enfoque máis convencional dos temas matemáticos; outras crónicas similares aparecen en numerosas revistas populares, por exemplo a de Jean-Paul Delahaye en Pour la science.

En 1992 asinouse a Declaración do Río de Xaneiro en Matemáticas, pola cal no ano 2000 se celebrou o Ano Mundial das Matemáticas.

Desde 1998, a marca Cowbell estivo involucrada na promoción do estudo das matemáticas nas escolas secundarias de Níxeria. No proceso, axudou a millóns de estudantes a desenvolver interese e obter unha mellor comprensión da materia. O proxecto está deseñado para identificar, recoñecer e premiar a excelencia no estudo das matemáticas. O programa desenvólvese en escolas públicas e privadas e atende a estudantes de entre oito e dezaoito anos. En 2015, comezou Cowbellpedia High Schools Mathematics TV Quiz Show.

En 2005, Erica N. Walker dixo nunha entrevista coa Universidade de Columbia que era unha activista matemática."Activism by the Numbers: Raising Math Consciousness in a Phobic Society". Teachers College - Columbia University. Consultado o 2022-10-25.

Christopher Zeeman foi o primeiro matemático en dar unha conferencia nas Conferencias de Nadal da Royal Institution no ano 1978. Marcus du Sautoy foi o segundo no ano 2006 e Hannah Fry foi a terceira no ano 2019."BBC Four - Royal Institution Christmas Lectures, 2019: Secrets & Lies - The Hidden Power of Maths, How Can We All Win?". BBC. Consultado o 4 de xullo de 2023.

En 2019, a Unesco aprobou o 14 de marzo como Día Internacional das Matemáticas.Tanbay, B. (2022). On the International Day of Mathematics. European Mathematical Society Magazine, (125), 38-40.

En febreiro de 2020, o estudante español Nicolás Atanes iniciou o movemento social Virus Matemático para divulgar as matemáticas.Alfonso, Iñigo. «A paixón polas matemáticas dun mozo de 16 anos». RTVE. 4 de decembro de 2020. Consultado o 22 de xuño de 2023. É parte da divulgación das matemáticas en España.

En 2021, lanzouse o proxecto Protect Pure Maths en Inglaterra.Sleight, Emily. «Fight to Save “pure Maths” as Only 20% of Universities Now Teach the Subject». Mirror, 8 de agosto de 2021.

 Motivos 
Hai varias razóns para popularizar as matemáticas.Yeh, Charles Y. C.; Cheng, Hercy N. H.; Chen, Zhi-Hong; Liao, Calvin C. Y.; Chan, Tak-Wai (2019-03-11). "Enhancing achievement and interest in mathematics learning through Math-Island". Research and Practice in Technology Enhanced Learning. 14 (1): 5. doi:10.1186/s41039-019-0100-9. ISSN 1793-7078.

A primeira é aumentar o número de minorías nas matemáticas, como por exemplo as mulleres en Ghana.Powell, Kendall (2022-02-07). "Promoting mathematics to girls in Ghana". Nature. 602 (7898): 712–712. doi:10.1038/d41586-022-00347-5. A comunicación matemática é unha ferramenta importante que permite aos nenos demostrar o seu pensamento matemático e a súa comprensión do mundo, e volve cada vez máis importante nun mundo con cantidades crecentes de ansiedade matemática.Schneider, Joel. «Issues for the Popularization of Mathematics». Proceedings of the International Congress of Mathematicians, editado por S. D. Chatterji, Birkhäuser, 1995, pp. 1551-58. Springer Link.

As matemáticas teñen innumerables aplicacións na ciencia, a enxeñaría e a tecnoloxía, pero na escola as matemáticas son unha das materias máis impopulares, percibidas como difíciles, aburridas e non útiles na vida.

A miúdo os estudantes usan con orgullo a frase "non ser bo en matemáticas","Raising Public Awareness of Mathematics | Mathematical Association of America" . www.maa.org. Consultado o 2022-10-25."'I'm useless at maths' should never be a boast". The Irish Times. Consultado o 2022-10-25. mentres se avergoñan de dicir que non entenden a Picasso, como dixo o matemático brasileiro Marcelo Viana no xornal español ABC.de Jorge Gama, Judith. "Moitos avergóñanse de non entender a Picasso, pero non de non saber de números". ABC. 26 de decembro de 2016. Consultado o 4 de xullo de 2023. O obxectivo da divulgación das matemáticas é, entón, aumentar o interese polas matemáticas, dada a importancia das matemáticas.

Unha dificultade na divulgación das matemáticas é a abstracción matemática dos obxectos matemáticos e, polo tanto, a necesidade de matemáticas visuais. Ademais, a non dependencia dos obxectos matemáticos do mundo real dificulta as analoxías e explicacións, para non perder nin rigor nin xeneralidade.Kitcher, Philip. «Mathematical Rigor--Who needs it?». Noûs, vol. 15, n.o 4, 1981, pp. 469-93. JSTOR. A partir da década de 1980, coa aparición de potentes ferramentas gráficas e tecnolóxicas, revolucionáronse certos sectores da educación matemática e a súa popularización.Barbeau, E. J. (1989, setembro). Mathematics for the public. In meeting of the International Commission on Mathematical Instruction, Leeds University, Leeds, England.

En 1986, unha exposición itinerante de Heinz-Otto Peitgen, Frontiers of Chaos, presentou ao público xeral a beleza das imaxes fractais.Popularizing Mathematical Methods in the People’s Republic of China. doi:10.1007/978-1-4684-6757-4.Maugh, Thomas (2008-03-23). "Mathematics expert, popularizer". Los Angeles Times. Consultado o 2022-10-25.Howson, A. G.; Kahane, J. -P., eds. (1990). The Popularization of Mathematics. ICMI Studies. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-40867-7. No mundo hispano, a aparición de Mates Mike permitiu resolver o problema da abstracción.«Mates Mike: Cómo divulgar en Youtube y El primate que cambió el mundo». EITB, 1 de febreiro de 2022. Consultado o 4 de xullo de 2023.

 Métodos 
Os divulgadores das matemáticas seguen algúns métodos para popularizar as matemáticas.Mercat, Christian; Vennebush, Patrick; Budd, Chris; Simões, Carlota; Struckmeier, Jens (2017). Kaiser, Gabriele (ed.). "Topic Study Group No. 07: Popularization of Mathematics". Proceedings of the 13th International Congress on Mathematical Education. Cham: Springer International Publishing: 405–412. doi:10.1007/978-3-319-62597-3_34. ISBN 978-3-319-62597-3.

A creación de recursos como libros que inclúan literatura matemática, museos, revistas, que poidan ser gozados polo público, e que varíen segundo o momento histórico, sobre todo para achegarse a modas, culturas e ter un maior impacto e alcance.Burton, Leone (2009), Skovsmose, Ole; Valero, Paola; Christensen, Ole Ravn (eds.), "The Culture of Mathematics and the Mathematical Culture", University Science and Mathematics Education in Transition, Boston, MA: Springer US, pp. 157–173, doi:10.1007/978-0-387-09829-6_8, ISBN 978-0-387-09829-6, consultado o 2022-12-19 A educación pode xogar un papel fundamental no desenvolvemento da cultura matemática.van Oers, Bert (2002), Kieran, Carolyn; Forman, Ellice; Sfard, Anna (eds.), "Educational Forms of Initiation in Mathematical Culture", Learning Discourse: Discursive approaches to research in mathematics education, Dordrecht: Springer Netherlands, pp. 59–85, doi:10.1007/0-306-48085-9_2, ISBN 978-0-306-48085-0. Consultado o 3 de xullo de 2023. Iniciáronse canles de YouTube sobre matemáticas, como Numberphile,"YouTube launches numberphile". Plus Maths. Consultado o 3 de xullo de 2023. 3Blue1Brown,Sanderson, Grant (2020-03-13), What Makes People Engage With Math. TED. Consultado o 3 de xullo de 2023. e son vistos por moitas persoas, incluídos os frikis das matemáticas.

Varios museos teñen como obxectivo mellorar a comprensión pública das matemáticas, como o Museo de Matemáticas na cidade de Nova York,Chang, Kenneth (2011-06-27). "One Math Museum, Many Variables". The New York Times. ISSN 0362-4331. Consultado o 2022-12-19. e o seu predecesor, o Museo Goudreau de Matemáticas na Arte e a Ciencia, en Long Island, o Haus der Mathematik en Viena, o Arithmeum en Bonn, o Mathematisch-Physikalischer Salon de Dresden, o Mathematikum de Giessen, o Xardín de Arquímedes de Florencia, ou o Museo de Matemáticas de Cataluña en Cornellà de Llobregat.

Plus Magazine é unha revista en liña gratuíta que se executa baixo o Millennium Mathematics Project da Universidade de Cambridge."Millennium Mathematics Project — Plus magazine". Support Cambridge. Consultado o 4 de xullo de 2023. En 2012, a aparición de Quanta Magazine contribuíu ao xornalismo matemático.Karaali, Gizem (1 Setembro 2015). "On Genius, Prizes, and the Mathematical Celebrity Culture". The Mathematical Intelligencer. 37 (3): 61–65. doi:10.1007/s00283-015-9577-2. ISSN 1866-7414.

Varios romances, películas e libros céntranse en temas matemáticos e tamén pretenden popularizalos, como a ficción matemática ou a matemática popular. Poderíase dicir que o primeiro deles é Flatland, unha novela de 1884 destinada a presentar ao lector os conceptos daquela época recentes da xeometría do espazo de catro dimensións; posteriormente, autores como Denis Guedj ou Apóstolos Doxiádis constrúen algúns dos seus relatos arredor do último teorema de Fermat ou a conxectura de Goldbach. Simon Singh escribiu o libro O último teorema de Fermat, Charles Seife escribiu Zero: A biografía dunha idea perigosa e Rózsa Péter escribiu Xogando co infinito.Bartle, Robert (2012). "A Brief History of the Mathematical Literature" (PDF)."The Mathematics of Literature". College of Humanities. 2016-08-12. Consultado o 3 de xullo de 2023.Bartle, Robert G. (1995-06-01). "A brief history of the mathematical literature". Publishing Research Quarterly. 11 (2): 3–13. doi:10.1007/BF02680421. ISSN 1936-4792.Moore, Jennifer. "Using Literature to Make Sense of Mathematics". blog.heinemann.com. Consultado o 2022-12-19. Durante o Congreso Internacional de Matemáticos de 1998 en Berlín, celebrouse o "VideoMath Festival at ICM98", unha competición de películas e animacións matemáticas.

En 2008, a Sociedade Matemática de Londres e o Instituto de Matemáticas e as súas Aplicacións crearon a Medalla Christopher Zeeman para recoñecer as contribucións dos matemáticos involucrados na promoción das matemáticas entre o público."News from the world of maths: Christopher Zeeman Medal for Maths Communication". Plus Maths. Consultado o 2022-12-18. En 2010, a Unión Matemática Internacional creou o Premio Leelavati pola súa destacada contribución á divulgación pública das matemáticas.

Outro método popular é a organización de festivais matemáticos, en España coñecido como Matemáticas na rúa, e organizado por varias sociedades como a Federación Española de Sociedades de Profesores de Matemáticas.

Durante a pandemia de COVID-19, a divulgación das matemáticas céntrase en promover esta área do coñecemento para mostrar a súa importancia.Cristina Costa, Maria; Domingos, António (2022-02-01). "Promoting mathematics teaching with real life scenarios in the context of COVID-19 pandemic". Twelfth Congress of the European Society for Research in Mathematics Education (CERME12). Twelfth Congress of the European Society for Research in Mathematics Education (CERME12). Bozen-Bolzano, Italia. TWG25.

A organización da Olimpíada Internacional de Matemáticas é sen dúbida un dos métodos máis coñecidos para promover o aprendizaxe das matemáticas e cambiar a percepción de que as matemáticas son aburridas.

 Notas 

Categoría:Matemáticas