Mnemotécnica

A mnemotécnica describe o conxunto de aplicacións prácticas da investigación psicolóxica sobre a memoria, e de técnicas, ás veces moi antigas, que aumentan a memorización da información.

A intelixencia implica memoria mais non sempre é verdade o contrario.

A memoria é moi importante para os estudos, a vida profesional e a vida cotiá.

Dende a antigüidade desenvolvéronse técnicas de memorización. O método de loci (lugares) é o máis coñecido. Estas técnicas foron posteriormente melloradas.

 Historia do concepto 
A palabra "mnemotécnica" provén da palabra grega antiga μνημονικός,  mnêmonikós (“da memoria”), e lembra a Mnemosyne, a nai das musas da mitoloxía grega..

A primeira referencia coñecida a un mnemotécnico é a "Arte da memoria", descrito en De Oratore por Cicerón.

 Definición de memoria 

 Definición 
Segundo Michel Guirao, catedrático de anatomía da Universidade de Granada, autor de Anatomía da conciencia (Edicións Maloine), “a memoria é a capacidade de fixar e reter feitos presentes consciente ou inconscientemente, con posibilidade ben de esquecelos ou de lembralos despois". Memorizar é primeiro arranxar a información, despois conservala (almacenamento) e finalmente restaurala (presentación).

 Como funciona a memoria 
O cerebro é unha xigantesca rede de 100.000 millóns de neuronas na orixe dos metacircuítos de memoria. É un órgano maleábel para toda a vida.

A memoria non está situada nun lugar determinado, mais hai diferentes especializacións identificadas polo estudo da amnesia - perda de memoria.

 Diferentes tipos de memoria 

 Segundo a duración 

 Memoria a curto prazo (STM) ou memoria de traballo. A memoria inmediata é fráxil, por exemplo, lembrar un número de teléfono. A súa capacidade está limitada a unhas 7 palabras e o esquecemento é rápido despois duns segundos. Por iso é necesario consolidalo.
 Memoria a longo prazo. Existen tres tipos de memoria a longo prazo que se distinguen polo seu contido. A memoria episódica e a semántica agrúpanse na memoria declarativa.
 Memoria episódica. Este tipo de memoria inclúe lembranzas de acontecementos vividos. É a memoria da experiencia persoal. Porén, é paradoxal. Parece que lembramos mellor as experiencias que os coñecementos, mais é o contrario. De feito, os acontecementos non se reviven, senón que se reconstrúen. Así que as emocións que nos traen as lembranzas poden mudar a nosa memoria do pasado.
 Memoria semántica. Este tipo de memoria céntrase nos feitos e nos coñecementos enciclopédicos. Funciona a través de conceptos obxectivos, o que a fai máis fiábel e robusta que a memoria episódica.
 Memoria procesual. Este tipo de memoria refírese á motricidade, ao saber facer e aos xestos habituais. Grazas a ela podemos lembrar como realizar unha secuencia de xestos. É moi fiábel e conserva as súas memorias aínda que non se utilicen durante varios anos. 

A memoria a curto prazo e a fixación na memoria a longo prazo son dúas fases do mesmo mecanismo.

 Segundo niveis psicolóxicos 

 Memoria senso-motriz. É a memoria biolóxica, a das sensacións e dos movementos. Cada sentido ten a súa memoria, mais as principais lembranzas sensoriais son visuais e auditivas; "Unha imaxe fala máis que mil palabras" segundo un proverbio chinés. Despois vén a memoria olfactiva, táctil e finalmente gustativa. Esta memoria implica o recoñecemento: o do estímulo causante.
 Memoria social. É específico do home que vive en sociedade. A condución da narración é unha memoria lóxica que implica representacións persoais, colectivas, universais e estábeis.
 Memoria afectiva ou autista. Maniféstase no sono en forma de soños e, nas enfermidades mentais, en forma de delirio. En ambos os casos, o pasado non se recoñece como tal, tómase para o presente. Implica o inconsciente, a intuición, os símbolos.

 Algunhas teorías da memoria 

 Neoasociacionismo 
Procedente do sensualismo francés (Condillac) e do empirismo británico (Hume, Stuart Mill), desenvolveuse coa propia escola condutista americana influenciada pola obra de Pavlov. Baséase principalmente na lei da contigüidade, a asociación de eventos próximos no tempo e no espazo e repetidos. Esta teoría non explica satisfactoriamente a relación memoria-intelixencia.

 Teoría da forma ou estrutura global (Gestalt) 
Desenvolvido en Alemaña inicialmente por Wertheimer (1912). A memoria permite a estruturación progresiva da aprendizaxe, por exemplo aprender a nadar.

 Teoría de Jean Piaget 
O funcionamento da memoria depende da intelixencia e da linguaxe. Toda acción, sexa manifesta ou interiorizada, inclúe unha determinada estrutura, é dicir, unha organización que Piaget denomina esquema. A busca do tempo pasado depende do recoñecemento do tempo presente.

 Historia 
Os métodos mnemotécnicos coñécense dende a antigüidade.

 Método de lugares 
Os gregos inventaron o método de loci, que axuda a memorizar unha longa lista de obxectos en orde. O método consiste en memorizar unha ruta coñecida. Trátase entón de imaxinar cada elemento a memorizar nos lugares do transcurso. Cando a persoa quere lembrar a lista de obxectos, entón debe percorrer mentalmente o camiño onde imaxinaba os obxectos. . O método dos loci detállase na Retórica de Herennius.

La Cena Cypriani podería ser un exemplo de texto que se enmarca no xénero mnemónico. "A Cena é unha especie de resumo mnemónico da Biblia, en forma de relato ficticio no que interveñen personaxes bíblicos coas particularidades que os caracterizan.» .

 Método consonántico 
O astrónomo e matemático francés Pierre Hérigone formulou a base dunha técnica mnemotécnica que se convertería no sistema principal ou código de son numérico, útil para lembrar longas listas de números. A idea foi posteriormente desenvolvida e retomada especialmente a principios do século XIX, por Aimé Paris en Memorias do curso de mnemotécnica. Inspirado no seu método, o ábade Moigno escribiu o Manuel de Mnémotechnie (1879). O abade Moigno conta «que abraiaba e irritaba ao erudito François Arago contándolle de memoria as cifras de altitude das principais montañas do globo, ou recitándolle sen inmutarse os primeiros sesenta decimais do número π».

O principio do método de Aimé Paris para lembrar facilmente os números baséase na asociación dunha serie de consoantes cunha serie de números. Primeiro extráense as consoantes pronunciadas. Entón, na palabra "matemático» téñense en conta na mesma orde as consoantes M, T, M, T, C. Asóciase entón un número a cada consoante pronunciada. Esta asociación utiliza a convención da taquigrafía, outro dos campos de Aimé Paris, que confunde as consoantes duras coas súas contrapartes suaves, ou as consoantes sonoras e non sonoras.

 Métodos para memorizar secuencias de palabras 

 Método de estaca 
Os sistemas mnemónicos peq están deseñados para axudar aos alumnos a lembrar listas de palabras ou números nunha orde determinada. Existen varios métodos. O principio dos métodos de participación é que os elementos que se deben conservar están asociados a unha "estaca", é dicir, información que é fácil de lembrar porque xa lle resulta familiar ao alumno.

 O método dos lugares e as viaxes 
O método dos loci, empregado dende a antigüidade, é un método de estaas, onde os elementos a memorizar están asociados a lugares xa coñecidos e xa ben memorizados.. Tamén podemos utilizar lugares en parte ficticios (casas, pazos, viaxes, bibliotecas, cidades, supermercados, corpo humano, etc.)

 Método pictórico mediante rimas, concatenacións 
Outro método é lembrar unha lista de obxectos e asocialos a unha lista de obxectos que sexan fáciles de lembrar porque os seus nomes riman con números. En inglés, o sistema chámase "one-is-a-bun» (que en inglés rima algo parecido a "uán is a ban"): one is a bun, two is a shoe ("tu is a shu"), three is a tree (zri is a tri), etc. En galego hai que procurar palabras que rimen cos números, que é máis dificil que en inglés por ter menos palabras monosilábicas. Cada obxecto da lista a memorizar debe estar asociado visualmente coa lista de obxectos da lista bun-shoe-tree-etc..  A vantaxe deste sistema é que a lista de rimas que hai que aprender primeiro é fácil de lembrar. O método foi estudado na década de 1970 por psicólogos cognitivos e mostrou unha boa eficacia en comparación con outros métodos.

A concatenación provén etimoloxicamente de con ou cum = con e catena = cadea. Por exemplo, as cores do arco da vella MAVALAVE, morado, azul, verde, amarelo, laranxa, vermello.

 Métodos para memorizar palabras novas 

 Método visual de palabras clave 
O método de palabras clave axuda a lembrar palabras novas, por exemplo, cando se aprende unha lingua estranxeira. Este método require crear unha imaxe que represente un personaxe ou obxecto cuxo nome se asemella ao do elemento a memorizar. Este obxecto interacciona entón con outros obxectos así creados, formando así a información a reter. Este método probouse en 1975 nunha serie de experimentos con estudantes de fala inglesa aos que se lles pedía que aprenderan palabras rusas ou españolas, a curto e a longo prazo. O método así probado demostra ser moito máis eficaz que ningún outro método coñecido. A maiores, darlle aos estudantes as palabras clave facilita a súa aprendizaxe.

 Métodos de substitución de palabras 
No método de substitución de palabras, que substitúe un concepto abstracto por unha palabra coñecida. Por exemplo, non hai ningunha imaxe natural que se poida asociar co elemento químico boro. Por outra banda, poderiamos asocialo cun termo que se pronuncia case de xeito idéntico: "bordo".

Estes métodos tamén se poden usar para lembrar o nome.

 Métodos para memorizar información complexa 

 Método de Survey, Question, Read, Recite, Review (SQ3R). 
O método SQ3R foi introducida en 1946 nos Estados Unidos polo filósofo Francis P. Robinson. O método ten como obxectivo reter información nova e complexa. Tamén se describe como un método de lectura eficaz recomendado para os estudantes.

Consiste en seguir cinco pasos descritos en inglés por Examinar, Preguntar, Ler, Recitar e Revisar. O primeiro paso consiste en examinar o material que se vai aprender, elaborando un plan que axude á súa comprensión e interpretando como se vinculan os elementos. A continuación, o alumno debe cuestionar cada sección do plan, para saber que preguntas responde este contido. A continuación, lese en detalle todo o material a aprender con dous obxectivos: por unha banda, tentar responder as preguntas do paso anterior; por outra banda, integrar información nova coa información preexistente (xa coñecida). A continuación, o alumno enumera de memoria os principais puntos importantes para lembrar para cada sección e relé (paso 3) ata que se memoriza. O paso final é revisar o aprendido, xa non sección por sección, senón para todo o material a aprender  .

O método SQ3R foi estudado por psicólogos cognitivos que recoñeceron a súa eficacia na década de 1970.

 O mapa heurístico 
Este método (que non debe confundirse coa noción de mapa mental, aínda que a miúdo recibe este nome) foi popularizado polo psicólogo inglés Tony Buzan. A idea é tentar imitar o funcionamento da mente e memorizar un concepto, por exemplo a memoria, debuxar as principais subpartes en forma de ramas e anotar palabras clave. Este método pódese utilizar para facer balance dun concepto, memorizar unha reunión, unha conferencia, un libro, unha película centrándonos no título e no autor ou director, etc.
 Notas 


 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Tony Buzan, Tout sur la mémoire, Eyrolles, 2010, 
 Yves Davrou, Françoise Leclerq, les étonnantes possibilités de la mémoire par la sophrologie, Retz, 1982
 Xavier Delengaigne, La boîte à outils pour améliorer sa mémoire et sa concentration, Dunod, 2021

 Outros artigos 
 Memoria.
 Ligazóns externas 
 . Obra de Aimé Paris
 . Diccionario de mnemotécnica de Castilho
 . Sitio educativo
 . Sitio educativo.

Categoría:Psicoloxía
Categoría:Wikipedia:Páxinas con traducións non revisadas