Lucus Augusti

Lucus Augusti (en grego antigo: Λοῦκος Λὐγούστον, bosque sagrado de Augusto), agora Lugo, foi unha cidade romana fundada por Paulo Fabio Máximo, situada á beira do Minius (Miño) na vía que une Bracara (Braga) e Asturica (Astorga). 

Foi a principal fundación urbana romana durante o reinado de Augusto no actual territorio galego. Converteuse en capital dun conventus iuridicus, o Convento Lucense, que cos Conventos Bracarense e Asturicense, completaba a xeografía política do noroeste, englobando aos galaicos e ástures, na provincia que chegaría a ser coñecida como Gallaecia.

Ademais converteuse nunha das dúas capitais dos galaicos que, neste caso, deron nome aos Callaïci Lucenses. O convento, segundo Plinio o Vello, tiña 16 pobos e 166 000 habitantes libres.

 Historia 
Segundo Pomponio Mela, foi a principal das cidades dos capori (caporos) aínda que isto non se corresponde con outras fontes. Sexa como for, as orixes de Lucus Augusti como urbe foron froito da presenza das lexións romanas, presenza que aumentou durante as guerras cántabras (29 a. C. - 19 a. C.).

 Campamento militar 
Algúns autores calculan que posiblemente cara o 25 a. C. foi establecido un campamento militar romano aparentemente fundado por Caio Antistio Veto que, segundo Orosio, xunto a Gaius Firmius, loitaron unha difícil campaña para someter ás tribos gallaeci das partes boscosas e montañosas máis remotas da Gallaecia que bordean o océano Atlántico, derrotándoas só despois dunha serie de duras batallas, aínda que os detalles desta campaña seguen sendo descoñecidos. Antistio creou unha ceca, para cuñar moeda provincial romana de bronce para pagar á media lexión (cinco cohortes) que tiña ao seu mando.K. M. T. Atkinson, "The Governors of the Province Asia in the Reign of Augustus", Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 7 (1958), p. 328

Outras hipóteses suxiren que a fundación foi por decisión do emperador, fundamentada na existencia dun santuario dunha divindade indíxena. Como mínimo serviu como sistema de promoción da figura do emperador, xa que posteriormente a cidade adquiriu especial sona polo seu culto ao emperador Augusto.

Outra teoría sobre a etimoloxía do topónimo fala sobre que os romanos formaron un "Lucus" (do latín: claro na fraga ou bosque sagrado),Paul Roche, Lucan: De Bello Civili, Book 1 (Oxford University Press, 2009), p. 296. sendo o sitio un lugar sagrado de reunión para as poboacións derredor.Rüpke, Religion of the Romans, pp. 177–178.

Porén, a teoría que máis forza está a gañar nos últimos anos é a do campamento militar. E, en calquera caso, a elección da localización da nova capital conventual cumpría perfectamente as súas necesidades ao ser accesible para tódolos pobos que pertencían ao conventus, estar ben comunicada, contar con augas termais e contar cun río navegable ata o Sil. A súa posición estratéxica permitiu ao Imperio Romano consolidar a conquista no noroeste peninsular.

 Cidade augusta 

A partir do ano 15 a. C., o previo campamento militar, foi evolucionando para converterse en cidade augusta, sendo o seu fundador Paulo Fabio Máximo, legado do emperador Octavio Augusto, que participaba na organización territorial do noroeste da Península Ibérica, fundou nas coordenadas tolemaicas de 7° 25′ - 44° 25′ a cidade de Lucus Augusti.

Deste xeito consagrábase o pacto sagrado, Sacramentum, entre Augusto e os habitantes da Gallaecia polos que estes manteríanse leais e en paz constante, habitando as cidades e campamentos romanos. Para selar este pacto sagrado, un dos catro que Augusto estableceu cos pobos do limes do Imperio, Augusto mandaría acuñar entre o 12 a. C. e o 14 d. C. unha serie de moedas conmemorativas. Para poboala, Paulo Fabio Máximo, licenciou aos soldados de maior idade dándolles terras para cultivar e substituíndoos por soldados galaicos.

Consérvanse hoxe tres monólitos fundacionais da cidade, crese que falta un por atopar xa que, segundo o rito fundacional, debería haber catro.

 Capital do Convento Lucense 
Como capital do Convento Lucense tivo un papel destacado na organización administrativa do noroeste peninsular. Lucus Augusti, como capital do convento, non só foi o centro administrativo e político da zona, senón tamén un punto estratéxico no contexto das rutas comerciais e de comunicacións romanas. O seu desenvolvemento durante o Imperio Romano reflectía a súa importancia dentro da provincia da Gallaecia, sendo un referente económico, social e cultural para o resto do territorio que formaba parte deste convento.

 Ceca 
miniatura|Dupondio de Lucus Augusti.|esquerda
A ceca de Lucus Augusti onde probablemente se cuñaron as primeiras moedas en Gallaecia ao redor do ano 25 a. C. Estas moedas foron creadas para pagar á media lexión de Publio Cornelio, que comandaba o exército romano tras a súa chegada ao noroeste da Península Ibérica. Entre as moedas cuñadas destacan o denario (cun peso de 3,5 a 3,8 g e un diámtero de 20 mm), o quinario (1,8 g, 10 mm), os áses de bronce (10 g, 26 mm), dupondios (16 g, 29 mm) e sestercios (38 g, 38 mm), sendo os áses a cuñaxe máis numerosa. As moedas presentan na maioría das veces motivos bélicos, como caetras e cascos de guerra, e a figura de Octavio Augusto, en diferentes orientacions, e foron utilizadas para simbolizar vitorias e acordos coas tribos locais.

 Planificación urbanística 
miniatura|Escavacións arqueolóxicas en Lugo en 2005.
A planificación urbanística da cidade estaba marcada polo cardo (orientación leste-oeste) e o decumanus (norte-sur). A cidade contaba con vías, un acueduto, edificios residenciais e mansións particulares, algunhas adornadas con mosaicos. 

A planificación inicial da cidade establecía a súa superficie total en 64 ha, pero só se chegou a edificar unha superficie de 46 ha. Posibles razóns para este crecemento máis limitado puideron ser o seu carácter marcado de centro agropecuario, comercial e administrativo, feito que limitaba a densidade residencial a un grupo reducido integrado polas clases dirixentes, os funcionarios e os oficios artesanais.

Pensouse durante algún tempo que un anfiteatro romano podería estar baixo o barrio do Carme, pero esta teoría foi desmentida polos arqueólogos no 2021.

 Termas 

miniatura|Vista das entradas ás estancias.
As termas romanas de Lugo, construídas ao redor do ano 15 a. C., son un testemuño da importancia das instalacións termais na Roma Antiga e contemporáneas á fundación de Lucus Augusti. Situadas preto da ponte romana, aproveitaban un manancial de augas mineromedicinais con propiedades sulfuradas e carbonatadas que brotan a 43,8 °C. Constitúen un exemplo significativo da arquitectura romana dedicada ao benestar físico e social, integrada na vida cotiá dos seus habitantes.

O apodycterium, ou vestiario, é o recinto mellor conservado das termas. Esta sala posúe un pavimento de opus signinum, unha mestura de tella e ladrillo con cal, e presenta dezaoito furnas para gardar roupa e obxectos persoais. A sala de baños, abovedada, tiña tres zonas diferenciadas: o frigidarium para baños fríos, o tepidarium para mornos e o caldarium para quentes, reflectindo o sofisticado sistema de calefacción e confort dos baños romanos.

 Desenvolvemento 
Algúns exemplos do desenvolvemento da cidade entre do século I ao III son:miniatura|Detalle xeométrico do mosaico de Dédalo e Pasífae.|esquerda
 A Casa dos Mosaicos é unha antiga domus situada no centro de Lucus, construída entre os séculos I e II d. C., que albergaba restos dunha vivenda romana, entre eles mosaicos decorativos, pinturas murais e as bases de columnas. Na casa tamén se conserva o hypocaustum, un sistema de calefacción usado na época.
 A Domus do Mitreo é un xacemento que conserva os restos dunha casa romana dos séculos II e III. A súa extensión foi máis aló da muralla. Consérvanse os restos das distintas estancias e algunhas pinturas, pero tamén un espazo para o culto ao deus Mitra cun altar votivo dedicado a un centurión da Legio VII Gemina a cargo do departamento fiscal de Lucus Augusti.
 O mosaico de Dédalo e Pasífae, atopado na rúa Armañá, ocupaba 38 m2 e representa a entrega dunha vaca por Dédalo a Pasífae, a raíña de Creta. Dátase cara a primeira metade do século III.
 O acueduto facilitaba o abastecemento de auga á cidade. A súa ruta conectaba o barrio de Pías e o Castiñeiro, situados a uns 1,5 quilómetros ao noroeste da antiga cidade, co recinto urbano. Aínda que a data exacta de construción é incerta, é probable que se rematase ao redor do século III, cando tamén se construíu a Muralla de Lugo, xa que o acueduto cruzaba a cidade á altura da actual Porta de San Fernando.

 Muralla 

miniatura|Vista da torre Mosqueira.miniatura|Debuxo dun semanario de 1850 onde se pode ver unha interpretación das ventás das torres.|esquerdaA súa construción iniciouse arredor do ano 260, buscaba garantir a defensa da cidade nun contexto de crecente inestabilidade, e prolongouse ata o ano 325. A muralla rodea o casco histórico da cidade cun perímetro de 2 266 metros. Esta estrutura defensiva tiña orixinalmente 85 torres, das que se conservan 71, e un foxo en forma de V rodeaba a muralla, complicando o acceso en caso de ataque. A súa función non só era militar, senón tamén simbólica e económica, proporcionando traballo a numerosos obreiros. A pesar do paso dos séculos, a muralla segue a ser un exemplo excepcional de arquitectura militar romana.
miniatura|Praza de Santa María, posible frigidarium romano (s. IV d. C.) A estrutura foi levantada empregando lousa e granito, cun núcleo de morteiro de terra e pedra. Cada torre, que permitía a vixilancia e defensa mediante armamento romano como béstas e onagros, estaba coroada con varias plantas e grandes xanelas. A disposición estratéxica das torres evitaba ángulos mortos, asegurando unha cobertura visual completa. A muralla contaba tamén cun espazo interior coñecido como intervallum, entre o muro e as edificacións, para facilitar a defensa. Hoxe en día, a única torre parcialmente conservada con xanelas da época romana é a Mosqueira, símbolo do esplendor arquitectónico militar de Lucus Augusti no Imperio Romano de Occidente.

O recinto urbano estendeuse polo norte e o oeste e delimitou a zona interior cunha extensión próxima as 35 ha, e a cidade exterior, que superaba as 20 ha.

 Abandono da cidade imperial 
Investigacións nos solares 21 e 22 da Praza de Santo Domingo identificaron unha fase de abandono na segunda metade do século IV d. C. Este período está relacionado co colapso das estruturas urbanas e unha diminución da actividade económica e administrativa da cidade, no contexto máis amplo da decadencia do Imperio Romano de Occidente. Este horizonte arqueolóxico inclúe evidencias de materiais reutilizados, restos de viridarium (xardíns interiores) e frigidarium, xunto con achados de cerámica e moedas.
 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 

 Lugo
 Historia de Lugo
 Convento Lucense
 Gallaecia
 Bracara Augusta
 Asturica Augusta

Categoría:Cidades da Roma antiga en España
Categoría:Lugo
Categoría:Historia antiga de Galicia