Castelo do Cardeal

O castelo do Cardeal é unha fortificación militar de mediados do século XVIII que se atopa no lugar da Oliveira, en Corcubión. O castelo construíuse para defender a ría de Corcubión, na mesma liña que o castelo do Príncipe na Ameixenda, o Castelo de San Carlos en Fisterra e o Castelo do Soberano, hoxe desaparecido, en Camariñas. Estaba equipado con doce pezas de artillería, con capacidade para noventa e seis homes.

 Historia 
A estratéxica situación do porto de Corcubión convertíao nunha parada obrigada para as expedicións que se dirixían ao norte de Europa ou ao Mediterráneo. Esta entrada utilizouse para as incursións para saquear as cidades do interior. Por iso, a partir do século XVII, viuse a necesidade de construír fortificacións nesta ría. Así construíronse o Castelo do Príncipe en Cee, o Castelo de San Carlos en Fisterra e o Castelo do Soberano, que xa non existe, en Camariñas. Pouco antes de 1740 iníciase a construción da batería do Cardenal na Punta do Cantelo, en  Quenxe (Corcubión). En setembro dese ano, as obras quedaron paralizadas cando xa estaba rematada a obra ata o cordón e se remataran seis terrapléns. Retomáronse en 1751. Dirixidas polo enxeñeiro Francisco Llovet e posteriormente por Carlos Lemaur. Remataron en 1757.

En 1809, durante a invasión francesa, arderon os edificios dentro da muralla, e sábese que en 1820 non había persoal militar no seu interior, e a fortaleza caeu en completo abandono.

En 1898 comezaron os intentos de converter o castelo en propiedade municipal. O concello acordou adquirir a fortificación ao Ministerio da Guerra e pagala en catro prazos, e destinar a cantaría e perpiaños para o peirao da localidade, pero non se chegou a un acordo. De novo, en 1931, o concelleiro Salvador Ramón propuxo solicitar a cesión. E en 1933 presentouse unha solicitude ao gobernador para habilitalo como aloxamento para os suxeitos aos que se lles aplicase a Lei de Vagos e Maleantes. O concelleiro Abella tamén solicitouno para utilizar a pedra para obras de construción. Argumentaba que non era nin fácil de reparar nin de uso práctico. Todo quedou en nada. O contrario do Castelo Soberano de Camariñas que, unha vez privatizado, desmantelouse e empregaron perpiaños e canóns para facer o porto.

A venda da batería do Cardeal, usufructuada polo Ramo do Exército, non se fixo en poxa pública como sería lóxico, como aconteceu en 1894 coa do Príncipe, na Ameixenda (Cee), a de San Carlos, en Fisterra ou a do Soberano en Camariñas. No caso do cardeal, "ofreceuse a..." O franquismo promulgou leis e regulamentos, un dos cales foi o das "Juntas Regionales de Acuartelamientos de 6 de abril de 1943", que flexibilizaban os requisitos para a venda de bens públicos, quizais para sortear os posibles obstáculos legais que impedían a adxudicación de propiedades aos membros do réxime. E o castelo do Cardenal vendeuse sen concurso, autorizado polo Ministerio de Guerra o 14 de abril de 1950. Por acordo do pleno da "Junta Regional de Acuartelamiento" da VIII Rexión Militar, do 30 de decembro de 1950, foi "ofrecida" a Manuel López Sendón cos terreos adxacentes, «designando, na mesma sesión (...) ao Xefe de Propiedades Militares desta Praza, para que en representación do Estado Español, formalizase a escritura de venda», cargo que ocupaba Alejandro Lastres García -irmán da muller do adquirente, López Sendón-, "comandante de Intendencia Militar" e que "representou ao Estado español" na "venda deste inmoble"..., segundo consta nas escrituras notariais. Lastres García foi elixido xefe provincial das Milicias da Falanxe na Coruña en setembro de 1936.

A venda formalizouse o 7 de abril de 1951, ante o notario Agustín Álvarez de Sotomayor, irmán de Fernando, un dos participantes na “doazón” do Pazo de Meirás a Franco, quen se sumou con entusiasmo á sublevación e colaborou co réxime durante a guerra e a ditadura. E o cuñado do comprador asinou en nome do Estado. Desde ese momento permanece en mans privadas.

Unha vez adquirido o castelo do Cardeal, realizáronse traballos de restauración e atopouse o esqueleto dun home emparedado. Pola súa posición política, Sendón conseguiu que a Deputación construíse unha estrada desde Quenxe ao castelo. Inaugurouse a finais de 1956.

López Sendón faleceu en Santiago o 8 de decembro de 1985, aos 76 anos de idade, vendera previamente a fortaleza durante o goberno socialista, e o 17 de outubro de 1994 declarouse monumento histórico-militar polo Ministerio de Cultura. A familia Couce comprou o castelo en 1986, aínda que actualmente (decembro de 2019) é propiedade do empresario turístico Francisco Díaz. O propietario chegou a un acordo co arquitecto César Portela para desenvolver un impresionante proxecto turístico que incluiría un hotel balneario, un restaurante de autor, un heliporto e un porto deportivo no castelo e os seus 50.000 metros cadrados de terreo. Parece que este proxecto atpouse con inconvenientes, e o castelo púxose á venda.

 Arquitectura 

Batería costeira baluarteada, de trazado irregular que combina tres baterías orientadas á costa e dous hornaveques asimétricos na fronte terrestre. A Batería Norte ten tres canoneiras, a Batería Leste, sete, e a Batería Sur, cinco. Ademais, nas dúas esquinas ábrense dúas portas de armas máis, o que supón un total de 17 portas de armas, polo que como só tivo 12 canóns, algunhas delas quedarían ao descuberto. Ocupa unha superficie aproximada de 2.800 m2. No interior do recinto, rodeando o patio de armas, hai un edificio aberto en forma de U, que agora serve de edificio residencial pero que orixinalmente utilizouse como cuartel de tropas, almacéns, polvoreira e outras instalacións do castelo. Tiña capacidade para 96 ​​homes.

 Lendas 
Circula unha lenda que fala dun habitante do castelo: a pantasma de don Liborio. Segundo Alejandro Lamas, remóntase ao século XIX e está relacionado cun pasadizo do castelo que daría lugar a covas ciclópeas do mar, onde eran guindados os cadáveres dos executados na fortaleza. Os veciños aseguran que uns albaneis, ao escoitar estraños lamentos, abriron un burato no que resultou ser un falso muro e viron algo que os fixo fuxir aterrorizados. Un xuíz ordenou derrubar o muro e quedaron sorprendidos ao ver un cadáver momificado colgado da cachotería por grilletes. O cadáver levaba unha pequena cadea cun frasco de vidro que contiña a súa condena. Don Liborio era un comerciante que fora condenado a morte emparedado pola morte dunha moza criada. Os seus restos botáronse á auga, pero os veciños xuran que os seus berros por unha sentenza inxusta nunca deixaron de escoitarse.

O misterioso pasadizo existe realmente. Tiña un uso militar, destinado a proporcionar unha vía de escape no caso de que a fortaleza fose ocupada polo inimigo. Durante a época do seu primeiro propietario, o médico José Sendón, quedou cegado por motivos de seguridade. As covas tamén, aínda que ninguén as explorou.

Tamén fíxose famosa a lenda da cadea que unía a fortaleza coa do Príncipe, ao outro lado da ría, para impedir a entrada de barcos inimigos, pero nunca quedaron restos de plataforma nin nada que sustentase o seu funcionamento que, ademais de ser resistente e moi pesado, debía medir unha ou dúas millas. Enténdese que non existíu.

 Galería 
300px|miniatura|Vista da ría de Corcubión dende o castelo.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Lista de castelos de Galicia

 Ligazóns externas 
 La voz de Galicia

Categoría:Corcubión
Corcubión
Categoría:Bens de Interese Cultural da provincia da Coruña
Categoría:Artigos destacados sobre Galicia