Semigrupo

En  álxebra abstracta, un semigrupo é unha estrutura alxébrica constituída por un conxunto provisto dunha lei de composición interna asociativa. Dise que é conmutativo se a súa lei é tamén conmutativa.

En relación cos axiomas de grupo fáltalle a existencia de elemento identidade e por tanto tamén o axioma de inverso.

Un monoide é unha estrutura alxébrica intermedia entre semigrupos e grupos, é un semigrupo que a maiores ten un elemento identidade, polo que obedece a todos menos un dos axiomas dun grupo: a existencia de inversos non se require nun monoide.

 Definición 
Un semigrupo é un magma asociativo. Noutras palabras, é unha par  composto por un conxunto  e unha operación  que verifica a propiedade de asociatividade:  para todos ,  e  en 

 Exemplos 

 O conxunto de números naturais distintos de cero provistos de suma é un semigrupo. Por non teren o cero non teñen elemento identidade e por non teren os negativos non teñen inversos.
 Todo monoide é un semigrupo.
 Se  é un rng (ou pseudoanel), entón  é un medio grupo.
 Calquera conxunto ordenado no que calquera par de elementos teña unha límite inferior, provisto da lei que lles asocia este límite inferior, constitúe un  semigrupo conmutativo.
 Para calquera semigrupo , o conxunto de partes de  é tamén un semigrupo para a operación definida por 

 Conceptos esenciais 

 Elementos neutro e cero 
Un elemento identidade pola esquerda dun semigrupo S (ou máis xeralmente dun magma), é un elemento e tal que para todos os x en S, . Do mesmo xeito, un elemento identidade pola dereita é un elemento f tal que para todas os x en S, . Un semigrupo pode ter un ou máis elementos identidade pola esquerda mais ningún pola dereita, e viceversa.

Cando  ten un elemento neutro, dicimos que é un monoide.

Un semigrupo S pode mergullarse nun monoide que se forma agregando a S un elemento   e definindo  para todos os .  A notación S1 denota un monoide obtido de S xunto cunha identidade se é necesario ( para un monoide).

Do mesmo xeito, cada magma ten como máximo un elemento absorbente, que na teoría de semigrupos chámase cero. De xeito análogo á construción anterior, para cada semigrupo S pódese definir S0, un semigrupo con 0 que incorpora a S.

 Morfismo de semigrupos 
Sexan  E  dous semigrupos. Unha aplicación  é un morfismo de semigrupos se  para tódolos . Por exemplo, a aplicación  é un morfismo do semigrupo dos enteiros naturais provistos de suma ao semigrupo de potencias enteiras de 2 provistos de multiplicación.

Dous semigrupos S e T dise que son isomorfos se existe un homomorfismo de semigrupo bixectivo . Os semigrupos isomorfos teñen a mesma estrutura.
 Ideais 
A operación do semigrupo induce unha operación na colección dos seus subconxuntos: dados os subconxuntos A e B dun semigrupo S, o seu produto , escrito habitualmente como AB, é o conxunto  (Esta noción defínese de forma idéntica como se define para grupos.) En termos desta operación, un subconxunto de A chámase
 un subsemigrupo se AA é un subconxunto de A,
 un ideal pola dereita se AS é un subconxunto de A, e
 un ideal pola esquerda se SA é un subconxunto de A.

Se A é á vez un ideal pola esquerda e un ideal pola dereita, daquela chámase ideal (ou ideal bilateral).

Se S é un semigrupo, entón a intersección de calquera colección de subsemigrupos de S tamén é un subsemigrupo de S.
Polo tanto, os subsemigrupos de S forman unha reticula completa.

Un exemplo de semigrupo sen ideal mínimo é o conxunto de enteiros positivos baixo adición. O ideal mínimo dun semigrupo conmutativo, cando existe, é un grupo.

As relacións de Green, un conxunto de cinco relacións de equivalencia que caracterizan os elementos en función dos ideais principais que xeran, son ferramentas importantes para analizar os ideais dun semigrupo e as nocións relacionadas de estrutura.

O subconxunto coa propiedade que cada elemento conmuta con calquera outro elemento do semigrupo chámase centro do semigrupo.
O centro dun semigrupo é un subsemigrupo.

 Cociente 
As seguintes nocións introduce a idea de que un semigrupo está contido noutro.

Un semigrupo T é un cociente dun semigrupo S se hai un morfismo de semigrupo surxectivo de S a T. Por exemplo,  é un cociente de , utilizando o morfismo consistente en tomar o resto módulo 2 dun número enteiro.

Un semigrupo T divide un semigrupo S, denotado  se T é un cociente dun subsemigrupo S' '. En particular, os subsemigrupos de S dividen a T, aínda que non é necesariamente o caso de que haxa un cociente de S.

Ambas as dúas relacións son transitivas.

 Tipos de semigrupos 
 Un monoide é un semigrupo cun elemento identidade.
 Un grupo é un monoide no que cada elemento ten un elemento inverso.
 Un subsemigrupo é un subconxunto dun semigrupo que está pechado baixo a operación de semigrupo.
 Un semigrupo cancelativo é aquel que ten a propiedade de cancelación:  implica  e de xeito similar para . Todo grupo é un semigrupo cancelativo, e todo semigrupo cancelativo finito é un grupo.
 Unha semigrupo idempotente é un semigrupo cuxa operación é idempotente.
 Unha semireticula é un semigrupo cuxa operación é idempotente e conmutativa.
 Os semigrupos 0-simple.
 Os Semigrupos de transformación: calquera semigrupo finito S pode representarse mediante transformacións dun conxunto (estado) Q de como máximo  estados. Cada elemento x de S mapea Q a si mesmo  e a secuencia xy  defínese por  para cada q en Q. A secuenciación é claramente unha operación asociativa, aquí equivalente a unha composición de funcións. Esta representación é básica para calquera autómata ou máquina de estados finitos (FSM).
 O semigrupo bicíclico é de feito un monoide, que se pode describir como o semigrupo libre con dous xeradores p e q, baixo a relación .
 Os C0-semigrupos.
 Semigrupos regulares. Cada elemento x ten polo menos unha y inversa que satisfaga  e ; os elementos x e y'' ás veces chámanse "mutuamente inversos".
 Os semigrupos inversos son ​​semigrupos regulares onde cada elemento ten exactamente un inverso. Alternativamente, un semigrupo regular é inverso se e só calquera dous elementos idempotentes conmutan.
 Semigrupo afín: un semigrupo isomorfo a un subsemigrupo finitamente xerado de Zd. Estes semigrupos teñen aplicacións á álxebra conmutativa.
 Notas 


 Véxase tamén 

 Bibliografía 








 Outros artigos 
 Elemento neutro.
 Semigrupo compacto.
 Rng. Anel sen elemento identidade multiplicativa.

 Ligazóns externas 
 MathWorld semigroup.

Categoría:Álxebra abstracta