Cacicados da Española

Os cacicados da Española eran as unidades políticas primarias empregadas polos taínos da illa da Española (chamada en lingua taína: Ayiti, Quisqueya ou Bohio) na era histórica temperá. No momento do contacto cos europeos en 1492, a illa estaba dividida en cinco cacicados, cada un deles gobernado por un cacique. Debaixo deles había caciques menores que presidían aldeas ou distritos e os nitaínos, unha clase de elite na sociedade taína.

Os taínos da Española eran un pobo arauaco relacionado cos habitantes das outras illas das Antillas Maiores. No momento do contacto cos europeoe, estaban en guerra cun grupo indíxena rival, os caribes. En 1508, había uns 60.000 taínos na illa da Española; en 1531 as epidemias de enfermidades infecciosas e a explotación provocaran un descenso dramático da poboación.

Os límites de cada cacicado eran precisos. Os primeiros habitantes da illa utilizaron como referencia elementos xeográficos, como grandes ríos, montañas, vales e chairas notables. Isto permitiulles definir cada territorio. Las Casas, Bartolomé de (1552),A Short Account of the Destruction of the Indies "Los reinos que había en la isla Española"  Cada un estaba dividido en cacique nitaínos, subdivisións encabezadas polo cacique axudantes. As entradas seguintes relacionan o territorio de cada antigo cacique cos departamentos actuais de Haití e as provincias da República Dominicana.

 Cacicado de Marién 
miniatura|300px|dereita|Cacicado de Marién.
O cacicado de Marién incluía toda a parte noroeste da Española, limitada ao norte co océano Atlántico, ao sur co cacicado de Jaragua, ao leste cos cacicados de Maguá e Maguana e ao oeste co paso de Barlovento.

No momento do contacto cos europeos, estaba gobernado polo cacique Guacanagarix, e a súa capital estaba en El Guarico, preto da actual cidade de Cap-Haïtien. O cacicado estaba dividido en 14 nitaínos. Este cacicado foi o primeiro en acoller a Cristovo Colón e en converterse ao cristianismo.

O cacicado de Marién loitou contra o cacicado de Mairena, que foi axudado por Caonabo do cacicado de Maguana para o control da mítica deusa 'Nai' Iermao. A 'Nai' Iermao era a deusa do cacicado de Marién, que significa "pedra do corpo".

 Ámbito xeográfico 
 República Dominicana 
 Provincia de Dajabón
 Provincia de Monte Cristi
 Provincia de Santiago Rodríguez
 Provincia de Valverde

 Haití 
 Departamento Artibonite
 Departamento Centro
 Departamento Nordeste
 Departamento Noroeste
 Departamento Norte

 Cacicado de Maguá 
miniatura|300px|dereita|Cacicado de Maguá.
O cacicado de Maguá atopábase na parte nordeste da Española, limitando ao norte e ao leste co océano Atlántico, ao sur cos cacicados de Maguana e Higüey e ao oeste cos cacicados de Marién e Maguana. Os territorios desta xefatura están todos na actual República Dominicana.

Estaba gobernado polo cacique Guarionex e estaba centrado preto da localización actual de Santo Cerro en La Vega. Estaba dividido en 21 nitaínos. Este cacicado era un dos máis ricos da illa.

O territorio tamén estaba habitado por un grupo etnicamente distinto de indíxenas chamados ciguayos, que estaban concentrados na península de Samaná. Este grupo, que falaba a lingua ciguayo, foi absorbido polo cacicado de Maguá, segundo o rexistrou o cronista Bartolomé de las Casas, quen escribiu que en 1502 a lingua estaba en decadencia e en 1527 extinguida.

Maguá significa "a Pedra". A deusa nai do cacicado era Guacara ou a 'Nai de Pedra'.

 Ámbito xeográfico 
 República Dominicana 
 Provincia de Duarte
 Provincia de Espaillat
 Provincia de La Vega
 Provincia de María Trinidad Sánchez
 Provincia de Monseñor Nouel
 Provincia de Puerto Plata
 Provincia de Hermanas Mirabal
 Provincia de Samaná
 Provincia de Sánchez Ramírez
 Provincia de Santiago

 Cacicado de Maguana 
miniatura|300px|dereita|Cacicado de Maguana.
O cacicado de Maguana atopábase no centro da illa, limitado ao norte cos cacicados de Marién e Maguá, ao sur co mar Caribe, ao leste cos cacicados de Maguá e Higüey e ao oeste cos cacicados de Marién e Jaragua. Estes territorios estaban todos situados na actual República Dominicana.

Estaba gobernado polo cacique Caonabo, marido de Anacaona. O seu centro estableceuse en Corral de los Indios, situado na actual cidade de Juan de Herrera na provincia de San Juan. Estaba dividido en 21 nitaínos.

Este era o principal cacicado da illa e estaba representado como "A Rocha". O termo Maguana significa "a primeira pedra" ou "a única pedra". A principal deusa nai do cacicado era Apito, que significa "Nai de Pedra". Maguana.net 

O cacique Caonabo foi o primeiro en resistir a ocupación española. O forte que Cristovo Colón estabeleceu na costa norte da illa, La Navidad, foi destruído por Caonabo. Caonabo tamén intentou saquear a Fortaleza de Santo Tomás, pero foi capturado polas forzas españolas dirixidas polo comandante Alonso de Ojeda. No canto ser condenado a morte, o cacique foi enviado a España para ser desfilado diante da Audiencia Real pero morreu na viaxe.

 Ámbito xeográfico 
 República Dominicana 
 Provincia de Azua
 Provincia de Bahoruco
 Provincia de Elías Piña
 Provincia de La Vega
 Provincia de Peravia
 Provincia de San Cristóbal
 Provincia de San José de Ocoa
 Provincia de San Juan
 Provincia de Santiago

 Cacicado de Jaragua 
miniatura|300px|right|Cacicado de Jaragua
miniatura|Mapa antigo da Española.
O cacicado de Jaragua abranguía todo o suroeste da illa da Española. Limitaba ao norte co cacicado de Marién, ao sur co mar Caribe, ao leste co cacicado de Maguana e ao oeste co estreito de Xamaica. Estaba gobernado polo cacique Bohechío e era o meirande dos cacicados. O seu centro estaba situado nun lugar chamado Guava, actual Léogâne en Haití. Estaba dividido en 26 nitaínos.

Bohechío era irmán de Anacaona, que estaba casada co cacique de Maguana; Caonabo. como tal, Jaragua e Maguana tiñan unha forte alianza e asociábanse para atacar os cacicados rivais.

A deusa nai do cacicado era Zuimaco.

 Ámbito xeográfico 
 República Dominicana 
 Provincia de Bahoruco
 Provincia de Barahona
 Provincia de Independencia
 Provincia de Pedernales

 Haití 
 Departamento Artibonite
 Departamento Grand'Anse
 Departamento Nippes
 Departamento Oeste
 Departamento Sur
 Departamento Sueste

 Cacicado de Higüey 
miniatura|300px|dereita|Cacicaado de Higüey.
miniatura|dereita|Cristovo Colón viaxando a Higüey.
O cacicado de Higüey abranguía todo o sueste da Española, limitado ao norte co cacicado de Maguá e a baía de Samaná, ao sur co Caribe, ao leste coa canle da Mona e ao oeste co cacicado de Maguana. Estaba gobernado polo cacique Cayacoa e estaba dividido en 21 nitaínos. A capital do cacicado estaba situada na actual cidade de Higüey.

Floyd afirma que Cotubanama era o cacique de Higüey, que foi capturado por Juan de Esquivel e aforcado en Santo Domingo.

A deusa nai de Higüey era Atabeira, que significa "Nai da pedra orixinal".

 Ámbito xeográfico 
 República Dominicana 
 Distrito Nacional
 Provincia de El Seibo
 Provincia de Hato Mayor
 Provincia de La Altagracia
 Provincia de La Romana
 Provincia de Monte Plata
 Provincia de San Pedro de Macorís
 Provincia de Santo Domingo

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Las Casas, Bartolomé de (1552) Brevísima relación de la destrucción de las Indias, Axel Springer  SL
 Fombrun, Odette Roy (2006) History of my country, Haiti 1 
 NAU, Charles Emile, baron (1854) "Histoire des Caciques d'Haïti" 

Categoría:Pobo taíno
Categoría:Historia de Haití
Categoría:Historia da República Dominicana