Luisa Carnés

Luisa Genoveva Carnés Caballero —tamén coñecida polos pseudónimos de Clarita Montes e Natalia Valle—, nada en Madrid o 3 de xaneiro de 1905 e finada en Cidade de México o 12 de marzo de 1964, foi unha escritora e xornalista española. Militante comunista, exiliouse en México ao final da Guerra Civil Española.

 Traxectoria 
Naceu nunha humilde familia madrileña. O seu pai, Luís Carnés, era barbeiro e practicante, e a súa nai, Rosario Cabaleiro, era xastra, pero abandonou o traballo para coidar de seis fillos dos cales Luisa era a maior, quen abandonou a escola aos once anos e entrou como aprendiza no taller de chapeus da súa tía Petra Caballero Aparicio. Pouco despois deixou este traballo para pasar ao obradoiro dunha pastelaría.Plaza, Antonio (2016): «A propósito de la narrativa del 27. Luisa Carnés: revisión de una escritora postergada», epílogo en Tea Rooms (2016). Como conta nunha entrevista que lle fixeron en 1930:

Nesas mesmas páxinas confesou que en 1923 colleu a pluma por primeira vez para facer un conto e que, como non se podía gastar un duro nun libro, alimentábase espiritualmente cos folletos publicados nos xornais e coas novelas baratas e así foi ascendendo até Cervantes, Dostoievski, Tolstói... de maneira autodidacta a través de textos que adquiría e intercambiaba en librarías populares, mentres traballaba, tamén desde 1928 como telefonista ou mecanógrafa na casa editorial Compañía Ibero-Americana de Publicacións (CIAP). Alí coñeceu ao seu primeiro marido, o debuxante Ramón Puyol Román (1907-1981), co que tivo ao seu fillo Ramón. Gozou dalgunha notoriedade literaria e tras a quebra da editorial marchou a Alxeciras. Pouco despois volveu a Madrid, onde traballou como camareira nun salón de té que lle inspirou, segundo algunhas persoas, o seu mellor libro, Tea Rooms. Mujeres obreras.

Gran parte da súa obra está imbuída da súa ideoloxía, pois foi militante do PCE e apoiou a Clara Campoamor na súa defensa do sufraxio feminino.Ángeles López, 13-VI-2017: "Luisa Carnés, la «sinsombrero» olvidada", en La Razón, http://www.larazon.es/cultura/luisa-carnes-la-sinsombrero-olvidada-AA15372640?sky=Sky-Junio-2017#Ttt1eQErdXTtDyPr  Defensora activa da causa republicana, ao estalar a Guerra Civil escribiu artigos e teatro de combate na súa defensa que estreou con Rafael Alberti ata que pasou a Francia por La Jonquera. Librouse de ir parar a un campo de concentración grazas ao ofrecemento do presidente mexicano Lázaro Cárdenas, e así terminou exiliada en 1939 en México, embarcándose no famoso transatlántico Veendamxunto cun puñado de intelectuais republicanos. Alí permaneceu até a súa morte en marzo de 1964 nun accidente de automóbil, no que a súa familia se salvou.

 Obra 
Deixou un corpus literario dunha ducia de novelas, sesenta contos, trescentas obras de teatro e centos de crónicas. O primeiro relato atopado na prensa é Mar adentro (1926), publicado en La Voz (Madrid), o 22 de outubro de 1926 (páxina 7). Entre esta data e a primavera de 1929 publicou catro relatos na prensa, feito raro para as persoas novas no mundo da cultura.Plaza, Antonio (2016): «A propósito de la narrativa del 27. Luisa Carnés: revisión de una escritora postergada», epílogo en Tea Rooms (2016).

A súa primeira obra impresa, Peregrinos del Calvario (1928), reúne unha serie de novelas curtas con influencias de Dostoievski, Tolstoi, seriadas e novelas populares, nun ton relixioso común aos seus primeiros textos. Con esta obra sorprendeu á crítica pola madurez do seu estilo, a súa forza expresiva e as excelentes habilidades de observación. Así, con só vinte e tres anos, irrompe nos círculos literarios madrileños e axiña se converte nunha das figuras femininas máis destacadas da cultura española dos anos 30 grazas á súa narrativa social. Colaborou activamente nos principais medios da época, especialmente en La Voz e nos semanarios Estampa e Crónica, con contos, relatos e reportaxes.

En 1930 aparece a súa segunda publicación narrativa, ambientada en Madrid e cunha interesante figura como protagonista que dá nome á obra, Natacha, ambientada nun taller téxtil onde traballou durante un tempo. Foi aclamada pola crítica como unha obra madura. E en 1934 publicouse Tea Rooms. Mujeres obreras, a súa novela máis marcadamente social, unha novela-reportaxe con experiencias reais de mulleres traballadoras da época, reeditada en 2016 por Hoja de Lata.

En 1936, xa iniciada a Guerra Civil, irrompeu na escena española con Así empezó..., estreada o 22 de outubro no Teatro Lara de Madrid (rebautizado como Teatro da Guerra, sección teatral do Altofalante do Fronte), un drama de agitprop (propaganda de axitación) nun acto que recibiu excelentes críticas pola súa «orixinalidade e interese».

Os seus últimos meses en España, así como a súa saída en 1939 e a súa chegada a México, foron narrados en De Barcelona a la Bretaña francesa. Episodios de heroísmo y martirio de la evacuación española, que permaneceu inédita en mans do seu fillo até 2014 en que foi publicada por Renacimiento.Escribiu tamén a novela El eslabón perdido, no que a autora describe o conflito xeneracional que enfronta aos exiliados adultos e aos seus descendentes, que non coñeceron a patria perdida e anhelada, e que buscan o seu lugar na terra que os acolleu.

Tamén escribiu outras dúas obras dramáticas publicadas en México, sen que quede constancia da súa estrea: Aniversarios (1966) e Los vendedores de miedo (1966).

En 2017, a editorial Hoja de Lata publicou unha selección dos seus contos englobados baixo o título Trece contos (1931-1963), e ao ano seguinte Espuela de Prata, os seus contos completos. No ano 2019, Espuela de Prata publicou a súa segunda novela: Natacha (1930).

En 2022, Tea Rooms. Mujeres obreras foi levada ao teatro en versión e dirección de Laila Ripoll.

 Labor como xornalista 
A súa vida como xornalista en España foi curta, xa que se viu interrompida pola guerra civil. Durante a República formou parte do grupo de xornalistas que destacou na prensa madrileña. Practicou un xornalismo de inmersión en aspectos pouco coñecidos da realidade, buscando o lado humano e trasladando aos seus escritos a resposta a cuestións que preocupaban ao pobo.

Os seus primeiros traballos periodísticos apareceron en Ondas (1929), La Voz (1930) e Nuevo Mundo (1933). Consolidouse nas publicacións gráficas do grupo Montiel. Salientaron os seus traballos durante tres anos no semanario Estampa: «Una mujer busca trabajo» (1934),«El hombre que sirve los periódicos al presidente de la República» (1934) e «La chalequera que le regaló un chaleco a don Alfonso XII» (1934). Tamén produciu reportaxes seriados: «Los hombres célebres vistos por sus cuidadores» (1934-1935) e «Mi vida: las memorias de Miss España recogidas por Luisa Carnés» (1934).

Incorporouse ao diario Ahora en 1934, destacando o seu artigo «Pensión completa. Memorias de un sirviente» (1934), e xa durante a guerra civil: «Las monjas luchan por la República. Una de ellas se hace comunista» (1936); e en Estampa: «El mono proletario, uniforme de honor» (1936), «Carteles antifascistas» (1936), «Un nuevo arte de la guerra en las calles de Valencia» (1937) e «Un día en las trincheras» (1937), nos que se achegou á fronte e á vida en retagarda. Durante estes anos colaborou tamén en Mundo Obrero e Altavoz del Frente, Frente Rojo, e co pseudónimo de Natalia Valle no diario da Xuventude comunista La Hora (1938).

 Exilio en México 
En México, Carnés comezou a traballar na radio e centrou o seu traballo no ámbito xornalístico. Como exiliada e militante comunista e feminista colaborou en distintas publicacións Romance (1940), España Popular (1942), Nuestro Tiempo (1947), España y la Paz (1951), Juventud de España e Mujeres Españolas (1951), órgano da Unión de Mulleres Antifascistas Españolas, publicación da que foi directora. Como xornalista profesional traballou na gran prensa mexicana: El Nacional, La Prensa, Novedades e a revista Noticias Gráficas, onde adoitaba asinar co pseudónimo de Clarita Montes. Até 1951 desdobrou a súa identidade para diversificar a súa produción, pois para ela as actividades literarias e xornalísticas debían separarse, por iso é polo que utilizase distintos pseudónimos.

 Pensamento e narrativa 
Carnés proxectou nos seus personaxes femininos a súa propia biografía, as súas vivencias e a evolución das tensións existenciais. A súa conciencia política levábaa a unha visión emancipadora das clases traballadoras, no que pretendía mostrar de forma especial as contradicións dun sistema inxusto que castigaba ás mulleres. Aos seus protagonistas permítelles desafiar o curso da historia permitíndolles actos de rebeldía e provocación.

 Obra publicada 
 Tea rooms. Mujeres obreras. Hoja de Lata Editorial, 2016. Adaptada ao teatro por Laila Ripoll en 2022.

 Trece cuentos. Hoja de Lata Editorial, 2017.
 Rosalía. Hoja de Lata Editorial, 2017.
 De Barcelona a la Bretaña francesa. Editorial Renacimiento, 2014.
 El eslabón perdido. Editorial Renacimiento, 2017.
 Rojo y gris. Cuentos completos I, Ediciones Espuela de Plata, 2018.
 Donde brotó el laurel, Cuentos completos II. Ediciones Espuela de Plata, 2018.
 Natacha, Ediciones Espuela de Plata, 2019.

 Recoñecementos 
O 7 de marzo de 2019 inaugurouse na Cidade dos Poetas, distrito Moncloa-Aravaca de Madrid, un parque dedicado a Luisa Carnés. Foi un acto sinxelo, ao que asistiu a concelleira do distrito, Montserrat Galcerán, e algúns dos seus familiares. Os seus netos leron textos ad hoc.alt=Familiares, autoridades y allegados posan ante la placa del parque recién inaugurado.|miniatura|Inauguración do parque Luisa Carnés en Madrid, 7 de marzo de 2019.

En 2021, o seu neto Juan Ramón Puyol iniciou un proxecto para «recuperar» o Madrid da época de Carnés a través das testemuñas biográficas deixadas na súa obra.

En 2022, a dramaturga Laia Ripoll adaptou e levou ao teatro Tea rooms, que se estreou no Teatro Fernán Gómez de Madrid.​ En maio de 2023, representouse no teatro Teatro Lope de Vega de Sevilla.

O  31 de outubro de 2022, o primeiro Día de recordo e homenaxe ás vítimas do golpe militar, a Guerra Civil e a ditadura, foi unha das persoas homenaxeadas, entre a vintena de vítimas e familiares de vítimas que sufriron a morte, a represión e o exilio, ás que se lles fixo entrega dun  diploma de reparación, baixo o lema: Memoria é democracia.

En abril de 2023, Televisión Española decidiu gravar a serie La Moderna, baseada na súa obra Tea Rooms.

En marzo de 2023, a Biblioteca Central de Coslada (municipio de Madrid) pasou a chamarse Luisa Carnés, en recoñecemento a esta autora. 

En maio de 2024, Correos editou un selo dedicado a Luisa Carnés, que se presentou na Feira Nacional do Selo na Praza Maior de Madrid.​ 

 Notas 

 Bibliografía 







 Véxase tamén 

 Ligazóns externas 


Categoría:Escritores en lingua castelá
Categoría:Nados en 1905
Categoría:Finados en 1964