Bartolomeu de Olagüe (frei)

Bartolomé de Olagüe, nado en Santiago de Compostela o 24 de agosto de 1652 e finado en Madrid o 17 de outubro de 1722, foi un compositor e organista galego, pertencente á Orde do Císter.

Traxectoria
Era fillo de Bartolomé de Olagüe, cóengo e mestre de capela na catedral de Santiago, e de María Rodríguez. Até hai ben pouco ambos os músicos, pai e fillo, confundíanse cun só, pero recentes investigacións teñen clarificado as biografías das dúas figuras, e establecido a súa relación de parentesco.Díaz Pazos, Andrés (2022). «Sobre la identidad del organista fray Bartolomé de Olagüe».  En Marín López, Javier; Mazuela Anguita, Ascensión; Pastor Comín, Juan José, eds. Musicología en transición (Madrid: Sociedad Española de Musicología): 1311-1327.

Entrará como novizo no mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes, para o oficio de organista, o 27 de agosto de 1666, profesando ao ano seguinte, o 9 de outubro de 1667. Fíxoo con menos de 16 anos, que era a idade mínima para requirida para profesar como monxe de acordo coas prescricións do Concilio de Trento (Sesión XXV, Capítulo XVI). Isto foi posible debido á falsificación da partida de nacemento presentada á súa entrada en Sobrado, expedida polo arcipreste da cidade de Santiago, na que aparece como nado en maio de 1651. Grazas a esta partida falsa, e ás declaracións de diversos músicos e dignidades eclesiásticas da catedral de Santiago no seu expediente de limpeza de sangue, entre elas a do organista Benito de Alaraz, faise patente que frei Bartolomé gozou dunha especial protección por parte dos músicos e membros do cabido catedralicio. Quizais, ao ser orfo de pai dende os 6 anos, foi coidado e educado nese círculo. É tamén moi probable que o propio Benito de Alaraz, que fora compañeiro do seu pai xa dende os tempos deste como mestre de capela da Catedral de Burgos, fose o encargado da súa instrución como músico de tecla.

Frei Bartolomé de Olagüe exercerá como organista en Santa María de Sobrado por 40 anos. Durante ese período será testemuña da reconstrución da igrexa monasterial e, tamén, da construción dun novo órgano, rematado entre 1700 e 1701. Nada queda deste instrumento, pero é de supor que Olagüe seguiu de cerca a súa fabricación e tamén faría indicacións e recomendacións sobre as súas características técnicas.

Nalgún intre do verán de 1707, cando tiña 55 anos de idade e era un músico en plena madurez, abandona a súa casa nai para trasladarse ao mosteiro de Santa Ana en Madrid, situado na rúa de San Bernardo, e xa desaparecido. Este mosteiro non adoitaba admitir novizos, nutríase con monxes provenientes doutras casas cistercienses. A elección de Olagüe para desempeñar o posto de organista no mosteiro da capital, pode ser unha indicación da súa habilidade como instrumentista e compositor, e do seu prestixio dentro da orde. Non se teñen noticias de que abandone Madrid até o momento da súa morte, que sucede o 17 de outubro de 1722, como consta no espolio dos seus bens que os monxes de Santa Ana remiten ao mosteiro de Sobrado.

 Obra 
Frei Bartolomé de Olagüe é un dos poucos organistas peninsulares do século XVII, de entre centos deles, dos que se conserva unha cantidade respectable de obra. Preservouse no Libro de Cyfra onde se contem varios Jogos e Versos e Obras, e outras curiosidades de varios autores, que se conserva na Biblioteca Municipal de Porto.«Libro de Cyfra adonde se contem varios Jogos e Versos e Obras, e outras curiosidades de varios autores» . Archivo Digital de la Biblioteca Municipal de Oporto (en portugués). [reproducción digital de la obra]. Consultado el 9 de enero de 2022.Trátase dun importante manuscrito de cifra para órgano, escrito por un músico portugués, pero que contén só obras de autores hispanos (un total de 16, incluído o propio Olagüe) ademais dalgunhas anónimas. Dáse a relevante circunstancia de que a obra de Olagüe ocupa algo máis da terceira parte deste manuscrito, ademais de estar situada case toda ao comezo do mesmo. Ademais, está copiada case sen ningún erro. Este feito xa chamara a atención a algúns autores, en particular a Andrés Cea, quen na súa tese sobre a cifra hispana, indica que o Livro de Cyfra podería ter sido realizado na contorna de Olagüe, si non por el mesmo, por algún colega ou discípulo.Cea Galán, Andrés (2014). La cifra hispana: música, tañedores e instrumentos (Siglos XVI-XVIII). Tesis doctoral, Universidad Complutense de Madrid. Consultado el 15 de marzo de 2024. Coa localización de Olagüe en Galicia, nun mosteiro onde, ademais, profesaron como organistas pouco despois do propio Olagüe algúns monxes portugueses, esta hipótese parece reforzarse considerablemente. Chegouse a sinalar incluso un hipotético autor, frei Diego Valverde, natural de Valença do Miño, que profesa como organista en Santa María de Sobrado en 1719.Díaz Pazos, Andrés (2022). «Sobre la identidad del organista fray Bartolomé de Olagüe».  En Marín López, Javier; Mazuela Anguita, Ascensión; Pastor Comín, Juan José, eds. Musicología en transición (Madrid: Sociedad Española de Musicología): 1311-1327.Esta data é plenamente compatible tanto coa data en que Andrés Cea data o Livo de cyfra, ao redor de 1720, como coa orixe monástica que lle atribúe.

A listaxe de obras de Olagüe conservado neste manuscrito é o seguinte:
Obra de 1º Tom de Ambas as as mãos
[Primeiro] Jogo de Versos de Todos vos Tõns
Obra de 8º Tom de Cheo
[Segundo] Jogo de Versos de Todos vos Tõns
Registo Alto de Dois Tiples
[Terceiro] Jogo de Versos
[Primeiro] Registo Alto de 1º Tom
Registo Baixo de 6º Tom
[Segundo] Registo Alto de 1º Tom
Registo Baixo de 1º Tom
Registo Alto de 4º Tom 
Registo Alto de 6º Tom
[Primeiro] Registo Alto de 8º Tom, Airoso
Registo Alto de 3º Tom
[Segundo] Registo Alto de 8º Tom
Toada de 8º Tom de Dois Tiples
Entradas de 8º Tom
Entradas de 1º Tom
Variedades dá Xácara de 1º Tom
Canção de 1º Tom
Entradas de 5º Tom
Entradas de 6º Tom
Pange Lingua de 5º Tom
Sacris Solemnis de 5º Tom.

Non existe unha edición moderna, comercial, do Livro de cyfra nin da obra de frei Bartolomé de Olagüe, e na actualidade a única maneira de achegarse ao mesmo é por medio da tese que lle adicou o musicólogo norteamericano Barton Hudson.Hudson, Barton (1961). A Portuguese Source of Seventeenth-Century Organ Music. Manuscript no. 1577, Loc. B, 5. Municipal Library, Oporto, Portugal. Tesis doctoral, Indiana University, 1961.

 Notas 

Categoría:Nados en Santiago de Compostela
Categoría:Organistas
Categoría:Nados en 1652
Categoría:Finados en 1722
Categoría:Compositores de Galicia
Categoría:Personalidades de Galicia sen imaxes