Isidre Gomà

Isidre Gomà i Tomàs, nado en La Riba (Tarragona) o 19 de agosto de 1869 e finado en Barcelona o 22 de agosto de 1940, foi un bispo, cardeal e escritor catalán. Foi Cardeal Primado de España durante a Guerra Civil, na que desempeñou un papel destacado apoiando ao bando sublevado.

 Traxectoria 

 Primeiros anos e formación 
Nacín nun ambiente acomodado. Realizou os seus estudos eclesiásticos nos seminarios de Montblanc e Tarragona e despois en Valencia, onde se doutorou en Filosofía, Dereito Canónico e Teoloxía. Ordenouse como sacerdote en xuño de 1895, e exerceu o seu ministerio en Valls como vigairo e en Montbrió del Camp como tesoureiro, aínda que o seu traballo parroquial cesou ao ser nomeado profesor do seminario de Tarragona e, pouco despois, reitor. Posteriormente, deixou  a dirección do seminario e, nomeado cóengo doutor da sede de Tarragona, dedicouse preferentemente ao cultivo da oratoria sacra, na que destacou como un dos conferenciantes máis elocuentes da súa época. A maioría das conferencias impartidas en congresos e conmemoracións católicas foron recompiladas e inspiraron a redacción de numerosas obras, nas que se revela unha ampla, profunda e ben estruturada cultura relixiosa e profana. A súa formación intelectual quedou marcada pola fundamentación nos grandes filósofos e teólogos cristiáns e a influencia de autores franceses fieis á doutrina da Igrexa (en especial Pierre Batiffol, director do Instituto Católico de Tolosa de Languedoc).

 Carreira eclesiática 

 Bispo de Tarazona 
Foi elevado á mitra de Tarazona en 1927, cando as relacións entre a Ditadura de Primo de Rivera e o clero catalán foron sometidas a duras probas. Coa chegada da II República, Gomá mantivo posicións integristas e belixerantes dende o bispado; os seus ataques contra as reformas do Primeiro bienio republicano en cuestións como o divorcio, o matrimonio civil ou o ensino público (a súa pastoral Sobre os deberes da hora actual, de abril de 1931, cuestionaba a obediencia ao poder constituído), ou as súas críticas á democracia liberal e á o parlamentarismo acadaron unha gran resonancia dentro de España, converténdoo na figura de referencia contra o republicanismo laico, e fóra, o que o convertería no candidato axeitado ser nomeado novo Primado de España polo Vaticano.Ceamanos Llorens (2010-2011), p. 291 

 Arcebispo de Toledo 
A finais de 1932, a Santa Sé tiña decidido o nomeamento de GomàTusell (1990), p. 810 á cadeira vacante (arcebispado de Toledo) dende 1931 pola dimisión do cardeal Segura, mais o nomeamento oficial non se produicu até, o 25 xaneiro de 1933.Ceamanos Llorens (2010-2011), pp. 303-304 O 19 de decembro de 1935, acadou o cardenalato e, despois dunha viaxe a Roma en 1936, logrou que a Santa Sé confirmase a primacía de Toledo sobre a arquidiocese de Tarragona polo que substitúe na dirección da igrexa española ao "accidentalista" Vidal i Barraquer máis contemporizador.Ceamanos LLorens (2010-2011), p. 292 

Malia as dificultades do momento, no desempeño do seu cometido contou co beneplácito de amplos círculos do republicanismo moderado, pero sen que a súa adhesión inalterable ao poder lexitimamente constituído impedise unha repulsa enérxica contra calquera inxerencia ou extralimitación do poder civil no ámbito eclesiástico. Esta liña de conduta conformaría tamén a súa difícil e arriscada actuación durante a Guerra civil española de 1936. 

 Guerra civil 
Durante a guerra, fixou a súa residencia en Pamplona,Preston (2023), p. 37 na zona ocupada polos sublevados. Previa intermediación de Joan Tusquets, Franco entrou en contacto con Gomà a quen lle pediu, o 10 de maio de 1937, que convencese ao Vaticano de condenar os vascos por apoiar ao bando republicano e tamén se lle queixou pola hostilidade que manifestaba a prensa católica europea fronte aos sublevados.Preston (2023), p. 36

A seguir, a súa intervención foi decisiva para o recoñecemento por parte da Santa Sé do goberno do xeneral Franco e igualmente, ao coñecer os asasinatos de bispos e sacerdotes na zona republicana, publicou o 1 de xullo de 1937 a “Carta colectiva dos bispos españois aos bispos de todo o mundo”, tamén suxerida por Franco en opinión de Javier Tusell,Tusell (1990), p. 455 e  na que defendeu a sublevación militar e o Movemento Nacional, xustificándoo como unha reacción fronte á ameaza inminente dunha revolución comunista que afirmaba "documentalmente probada", evidentemente falsa. Porén, só dous bispos non asinaran a carta: Múgica, bispo de Vitoria e o cardeal Francesc Vidal i Barraquer, con quen non obstante mantiña relacións persoais respectuosas (foi Vidal quen o consagrara bispo na catedral de Tarragona en 1927) mais que opinaba que a carta era "máis propia da propaganda" que dos que a asinaban.Tusell (1990), p. 457

Tamén xustificou teoloxicamente, a Guerra civil e dera o visto e prace para que se chamase "cruzada" e, mesmo, chegou a se dirixir publicamente o lehendakari José Antonio Aguirre para escusa-lo fusilamento de curas vascos por parte dos franquistas e, nesa pastoral, chega tamén a xustifica-lo alzamento dos católicos na nova Cruzada.Tusell (1990), p. 821 Nunha das súas intervencións públicas máis coñecidas, en Budapest, o 28 de xuño de 1938, declarou:

Tivo unha especial predilección polo carlismo, movemento tradicionalista e contrarrevolucionario por antonomasia en España, escribíndolle ao cardeal Pacelli, futuro papa Pío XII: 

 División no catolicismo 
Se ben o seu apoio aos rebeldes foi incuestionable, axiña comprobou que as súas intencións de catolización do país chocaba coas intencións de parte dos sublevados. Así, a condena papal do nazismo realizada en 1937 non se puido publicar máis que en publicacións eclesiásticas mais non no resto.  

Mais este posicionamento non impediu que tamén se enfrontase aos intentos totalitarios, apoiados por falanxistas ou por partidarios dos nazis, realizados durante a guerra e a posguerra cos que tamén chocou na defensa do que consideraba os dereitos da Igrexa, a liberdade de prensa, de asociación, de educación, a dignidade humana etc  A inxerencia do novo Estado nos asuntos eclesiásticos foi, porén, a causa do distanciamento progresivo do cardeal, quen en outubro de 1939 se opuxo á intención do ministro do Goberno, Serrano Súñer, de limitar a predicación en éuscaro e catalán e protestou contra a disolución. das Federacións Estudantes Católicos.  

Pero o feito máis importante que marcaría a ruptura definitiva foi a prohibición do goberno da súa carta pastoral Leccións de guerra e deberes de paz, asinada o 8 de agosto de 1939, contra a que protesta nunha carta dirixida ao ministro do Interior. a través dunha nota, escrita por el mesmo, publicada no Boletín Arcebispal do 15 de outubro.Raguer (1977), p. 250 A súa decepción coas novas autoridades -mozos que carecen de prudencia, sen formación cristiá adecuada e máis próximos á Alemaña totalitaria que a Italia fascista, e mesmo infiltrados pola masonaría-, púxose de manifesto na carta que dirixiu ao cardeal Maglione, secretario de Estado, o 25 de outubro, na que concluíu:   

 Morte 
Morreu en 1940,Tusell (1990), p. 832 cinco anos despois de obter de Pío XI o título de cardeal. O seu mérito, entre outros, foi contribuír á ampla difusión, en España, da lectura do Novo Testamento, especialmente os Evanxeos Concordados.

 Obras 

 El Evangelio explicado, 5 ed. Barcelona 1955
 La familia según el Derecho natural y cristiano, 6 ed. Barcelona 1952
 Jesucristo Redentor, Barcelona 1931
 Santo Tomás de Aquino, Época, personalidad, espíritu, Barcelona 1924
 El matrimonio cristiano y la «Casti connubii», 4 ed. Barcelona 1951
 La Biblia y la predicación, 2 ed. Barcelona 1950
 La Eucaristía y la vida cristiana, 2 ed. Barcelona 1934
 El Nuevo Salterio del Breviario Romano, 2 ed. Barcelona 1949
 Las modas y el lujo, Barcelona 1912
 Pastorales de la guerra de España, Madrid 1955
 María. Madre y Señora; María Santísima (póstuma), etc.

 Fondo persoal 
O seu fondo persoal consérvase no Arquivo Nacional de Cataluña. Foi adquirido pola Generalitat de Cataluña a un intermediario e entrou no Arquivo o 10 de xuño de 1997.

O fondo contén reproducións de documentos do arquivo privado do cardeal Gomà; por unha banda, recolle a correspondencia entre os cardeais Gomà e Segura (1931-1936) e a correspondencia con Rafael Sánchez Mazas (un dos colaboradores de José Antonio Primo de Rivera) e con outros correspondentes; e, por outra banda, recolle informes e notas do cardeal Gomà con motivo da súa viaxe a Roma en abril de 1936. Entre estes informes, o Informe xeral sobre a situación político-relixiosa en España tralas eleccións de febreiro de 1936, o informes entregados polo cardeal Gomà ao cardeal Pacelli, secretario de Estado do Vaticano, e guións das conversacións mantidas; informes privados entregados polo cardeal Gomà ao cardeal Pizzardo e guións das conversacións mantidas; e por último, o diario persoal do cardeal Gomà relacionado coa viaxe a Roma. 

O fondo tamén contén a copia en papel de 8 cartas do cardeal Gomà que se conservan no arquivo dos Carmelitas Descalzos de Cataluña e Baleares.

 Publicación 
O CSIC levou a cabo a publicación do Arquivo Gomá, iniciada en 2001 e en trece volumes que consta da correspondencia e outros doucmentos con interese histórico e suman varios milleiros de pezas dende 1936 até a morte do cardeal.

 Recoñecementos 

 1935, Colar da Orde de Isabel a Católica.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 








 Outros artigos 

 Ligazóns externas 

 Fondo Isidre Gomà i Tomàs no Arquivo Nacional de Cataluña 
 Carta colectiva de los obispos españoles a los obispos de todo el mundo con motivo de la guerra en España. 

Categoría:Nados en 1869
Categoría:Finados en 1940
Categoría:Nados en Tarragona
Categoría:Arcebispos católicos de España
Categoría:Cardeais de España