Lingua tepehuana

A lingua tepehuana é o nome xeral de tres linguas estreitamente relacionadas (as linguas tepehuana do norte, do suroeste e do sueste) pertencentes á póla pimana da familia uto-azteca, todas elas faladas no norte de México. A lingua tamén é coñecida como o'otham polos seus falantes. O tepehuano do norte está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO, e o tepehuano do sur está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

 Clasificación 
 Tepehuano do norte 
O tepehuano do norte é falado por unhas 10.000 persoas (censo de 2020)Lenguas indígenas y hablantes de 3 años y más, 2020  INEGI. Censo de Población y Vivienda 2020. en varios asentamentos en Guadalupe y Calvo e Guachochi, Chihuahua, así como no norte de Durango.

 Tepehuano do sur 
O tepehuano do sur é falado por unhas 45.000 persoas, divididas de maneira igualitaria en:

Tepehuano do sueste no concello de Mezquital, no estado de Durango. 
Tepehuano do suroeste, no suroeste de Durango.

O tepehuano do sur coexiste coa lingua mexicanera; hai algún matrimonio mixto entre os dous grupos étnicos, e unha serie de falantes son trilingües en mexicanero, tepehuano e castelán.

 Exemplo de texto 
Tepehuano do norte

Gʌrooga aapipʌsmaacʌdʌ 
tʌvaagɨʌrʌ daja, aatʌmʌ 
ipʌlidɨ ɨʌoodami 
gʌšiia duutuadagɨ.
Vai otoma aʌna

istuigaco gatʌaanʌda 
agai aapi ʌʌgɨ tami 
oidigɨ daama.
Vaidʌ ʌpʌduuna 
pʌštumaasɨ aapɨ ipʌlidi

tami oidigi daama 
poduucai isduucai 
ʌpʌvueeyi tʌvaagiʌrʌ.
Gʌrsoiñañi tʌtai viaaca 
aatʌmʌ cuaadagai

tʌšɨ ʌʌšɨ tʌgito sivɨ 
vʌʌtarʌ. 
Gʌroigʌldañɨ
gʌrsoimaascamiga 
tʌsmaacʌdʌ ivueeyi

poduucai tʌsduucai 
oigʌldi aatʌmʌ ʌgai 
ismaacʌdʌ šoimaasi 
gʌrvuiididi.
Maiti dagito

išʌDiaavora gʌraagiadan
taadacagi isiduñia 
aatʌmʌ soimaasi.
Cʌʌ maatʌ aatʌmʌ 
isaapi ʌrʌgʌʌ

baitʌc ʌaacamitʌvaagiʌrʌ 
dai oidi daama 
tomastuigaco,
dai aapi vaamioma viaa 
guvucadagaɨ

tomastuigaco istomali 
ʌmo ʌmai daɨ
isaliʌšɨ gʌaagai 
ɨsvʌʌšɨ oodami gʌsiaa 
duutuadagɨ
tomastuigaco.Noso Pai que estás no ceo:
santificado sexa o teu nome,
veña a nós o teu reino
e fágase a túa vontade
aquí na terra coma no ceo.
O noso pan de cada día dánolo hoxe;
e perdóano-las nosas ofensas
como tamén perdoamos nós a quen nos ten ofendido;
e non nos deixes caer na tentación,
mais líbranos do mal.
Amén.

 Tepehuano do sur

Utogga atemo tubaggue :dama Santu sicamoe 
uggue ututugaraga 
duviana uguiere api 
odduna gutuguito 
daraga tami dubar 
dama tubggue. 
Udguaddaga ud macane 
schibi ud joigadane 
ud seca doada raga 
addu cate abemo 
joigudu jut jaddune 
maitague daguito soy 
macire ud niuca 
dacane api odduna. 
Amen,  Jesus.Noso Pai que estás no ceo:
santificado sexa o teu nome,
veña a nós o teu reino
e fágase a túa vontade
aquí na terra coma no ceo.
O noso pan de cada día dánolo hoxe;
e perdóano-las nosas ofensas
como tamén perdoamos nós a quen nos ten ofendido;
e non nos deixes caer na tentación,
mais líbranos do mal.
Amén.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Linguas de México
 Bibliografía 

Categoría:Linguas aglutinantes
Categoría:Linguas pimanas
Categoría:Linguas de México