Xun (instrumento)

dereita|miniatura|187x187px| A parte traseira dun xun mostrando un burato de vento e dous buratos para o polgar

O xun (en chinés simplificado: 埙; en chinés tradicional: 塤; pinyin: xūn; Cantonés= hyun); en Cantonés = hyun1) é unha frauta globular de vaso procedente da China. É un dos instrumentos musicais máis antigos da China e estivo en uso durante aproximadamente sete mil anos.  

O xun estaba feito inicialmente de pedra, barro cocido ou óso,  e máis tarde de barro ou cerámica; ás veces o instrumento está feito con bambú. É o único exemplo que se conserva dun instrumento de terra ou "de arxila" das clasificacións tradicionais chineses de "oito tons" (bayin). 
esquerda|miniatura|227x227px|Un xun de cerámica moderna decorado cun gravado dun dragón.
miniatura|Gravación dunha escala ascendente tocada con Xun.

 Compoñentes 
O xun é un aerófono en forma de ovo, que contén polo menos tres orificios para os dedos diante e dous orificios para o polgar detrás. 

Ten un burato de soplado na parte superior e pode ter até dez buratos máis pequenos para os dedos, un para cada dedo. 

É semellante a unha ocarina pero non contén unha peza de boca, a diferenza doutros instrumentos chinés parecidos a frautas, como o Wudu e o Taodi. 

O xun pode vir nunha variedade de tamaños.

A entrada para o Xun na enciclopedia chinesa máis antiga que se conserva, Erya (c. século III a. C.), descríbeo como de dous tipos:

 grande, con forma de ovo de ganso, co fondo aplanado e seis buratos (abaixo);
 pequeno, con forma de ovo de galiña (ton máis alto).

 Historia e desenvolvemento 
A orixe deste único instrumento de vento remóntase á Idade de Pedra e, segundo unha teoría, ten que ver coas prácticas de caza do Paleolítico, sendo que algunhas das pedras para as tirafondas eran ocas e facían un son parecido.

Os arqueólogos descubriron frautas de vaso como o xun en fosas comúns da dinastía Xia. Aquelas tiñan tres buratos para os dedos e podían producir as notas do, mi, so, la e fa. A forma do instrumento e o número de orificios para os dedos do xun tal e como o coñecemos hoxe foron estandarizados durante a dinastía Shang. A maioría dos xun daquela época tiñan cinco buratos para os dedos e producían un son de boa calidade, sendo capaces de producir todos os tons e medios tons nunha oitava.

Na dinastía Zhou, era un instrumento común e era tocado nas cortes imperiais. O deseño variaba segundo se tocase para gozar ou para celebracións.

 Importancia cultural 
O uso de xun na historia chinesa atopouse principalmente na interpretación da música de palacio. Porén, o son do xun tamén se asocia como símbolo dos eremitas, de damas entristecidas ou dos heroes ao final das súas forzas, e considérase o mellor instrumento para interpretar un ton desgarrador ou para facer música solemne dentro da corte real. 

O son de xun representa unha beleza particular, que combina coa soidade, a desolación e a elegancia. É a encarnación das concepcións estéticas únicas chinesas. Nunha orquestra chinesa tradicional, o xun interpreta a parte importante da voz de alto e representa tamén a idea de harmonía.

 Na literatura 

 O Erya (爾雅): "Un xun grande é como un ovo de ganso, cun fondo aplanado e seis buratos; un pequeno é como un ovo de galiña" (nótese que a etimoloxía de ocarina remite tamén a "ganso", e pola raíz preindoeuropea, a "ovo".

 Clásico da poesía (詩經): "O irmán maior toca xun, o irmán menor toca chi [tipo de frauta]" 

 Véxase tamén 

 Ocarina
 Frautas chinesas
 Instrumentos musicais tradicionais chineses
 Música da China

Categoría:Instrumentos de vento
Categoría:Cultura da China
Categoría:Música da China
Categoría:Wikipedia:Páxinas con traducións non revisadas