Qasr Amra

Qusayr 'Amra ou Quseir Amra, lit. "small qasr of 'Amra", sometimes also named Qasr Amra ( / ALA-LC: Qaṣr ‘Amrah), é o máis coñecido dos castelos do deserto situados no actual leste de Xordania. Foi construído nalgún momento entre o ano 723 e 743, por Walid Ibn Yazid, o futuro califa omeia Walid II, cuxo dominio da rexión foi en aumento nese intre. Considérase un dos exemplos máis importantes da arte islámica e da arquitectura.

O edificio é en realidade o resto dun conxunto máis grande que incluía un castelo real, pensado como retiro real, sen ningunha función militar, do que só quedan os cimentos. O que queda hoxe é unha pequena cabana de campo. Destacan sobre todo os frescos que permanecen principalmente nos teitos do interior, que representan, entre outros, un grupo de gobernantes, escenas de caza, escenas de baile que conteñen mulleres espidas, artesáns, o recentemente descuberto "ciclo de Xonás", e, enriba dunha cámara de baño, a primeira representación coñecida do ceo nunha superficie hemisférica, onde se acompaña a imaxe especular das constelacións acompañadas polas figuras do zodíaco. Isto levou á designación de Qusayr 'Amra como Patrimonio da Humanidade da UNESCO.Raied T. Shuqum, Jordan's Qusayr Amra is a bathhouse for the noble , The Arab Weekly, 28/08/2015Fresco in Qasr Amra showing a hunter killing an animal and a dancing woman , Nicola & Pina Giordania, Frescoes in Qasr Amra, Jordan, UNESCO World Heritage Sites, 2005Qusayr 'Amra , World Monuments Fund, accessed 14 de decembro de 2019A. P., review of The Zodiac of Quṣayr 'Amra by Fritz Saxl; The Astronomical Significance of the Zodiac of the Quṣayr 'Amra by Arthur Beer , Isis, Vol. 19, No. 3 (Sep., 1933), pp. 504-506, The University of Chicago Press on behalf of The History of Science SocietyThe Colors of the Prince: Conservation and Knowledge in Qusayr 'Amra , 12 de novembro de 2014, accessed 14 de decembro de 2019 A casa de baños tamén é, xunto con exemplos noutros castelos do deserto de Xordania, un dos restos máis antigos que se conservan dun hammam no histórico mundo musulmán.

Ese estado e a súa localización ao longo da principal estrada leste-oeste de Xordania, relativamente preto de Amman, convertérono nun destino turístico moi visitado.

Localización e acceso
Qusayr 'Amra está situado no lado norte da estrada 40 de Xordania, a uns 85 km. de Amman e a 21 km. ao suroeste de Al- Azraq.

Atópase dentro dunha gran área cercada con arame de púas. Un aparcadoiro pavimentado está situado na esquina sueste, xusto fóra da estrada. Un pequeno centro de visitantes vende as entradas. O castelo está situado no oeste da zona pechada, por debaixo dunha pequena subida.

Descrición
Os vestixios de muros de pedra utilizados para encerrar o xacemento suxiren que formaba parte dun complexo de 25 ha., hai restos dun castelo que podería albergar temporalmente unha gornición de soldados.

Xusto ao sueste do edificio hai un pozo, de 40 m. de profundidade, e tamén se atoparon vestixios do mecanismo de elevación impulsado por animais e dunha presa. 

A arquitectura do salón de recepción e dos baños é idéntica á de Hammam al-Sarah, tamén en Xordania, agás que este último foi erixido con perpiaños de pedra calcaria finamente cortados (baseado na tradición arquitectónica tardo romana), mentres que o baño de Amra erixiuse usando cachotería en bruto unida por morteiro de xeso-cal (baseado na tradición da arquitectura sasánida).

É un edificio baixo feito de calcaria e basalto. O bloque norte, de dous pisos, presenta un teito de tripla bóveda sobre a entrada principal da fachada. As ás occidentais presentan bóvedas ou cúpulas máis pequenas.

Hoxe, Qasr Amra está en peor estado que os outros castelos do deserto como Qasr Kharana, con graffitis que danan algúns frescos. Non obstante, os traballos de conservación están en curso co apoio do Fondo Mundial de Monumentos, o Istituto Superiore per la Conservazione ed il Restauro e o Departamento de Antigüidades de Xordania.

Historia
Construción: quen e cando
Un dos seis reis representados é Don Rodrigo de España, cuxo breve reinado (710-712) foi tomado para indicar a data da imaxe, e posiblemente o edificio, cara ao 710. Polo tanto, durante un longo tempo os investigadores crían que o califa sentado Walid I era o construtor e o principal usuario de Qasr Amra, ata que xurdiron dúbidas, facendo crer aos especialistas que un dos dous príncipes que máis tarde se converteron en califa,  Walid ou Yazid, foron os candidatos máis probables para ese papel. O descubrimento dunha inscrición durante un traballo en 2012 permitiu datar a estrutura a dúas décadas entre 723 e 743, cando foi encargada por Walid Ibn Yazid, príncipe herdeiro baixo o califa Hisham e o seu sucesor durante un breve reinado como califa en 743–744.

Ambos príncipes pasaron longos períodos de tempo lonxe de Damasco, a capital Omeia, antes de asumir o trono. Walid era coñecido por dedicarse ao tipo de actividades sibaritas representadas nos frescos, especialmente sentado ao bordo das piscinas escoitando música ou poesía. Unha vez foi entretido por artistas vestidos de estrelas e constelacións, o que suxire unha conexión coa pintura do ceo no caldarium. A nai de Yazid era unha princesa persa, o que suxire unha familiaridade con esa cultura, e el tamén era coñecido pola súa busca de praceres semellantes.

As consideracións fundamentais na colocación dos castelos do deserto centráronse no acceso e a proximidade ás antigas rutas que van desde Arabia ata Siria ao norte. Unha ruta importante ía desde a cidade árabe de Tayma a través de Wadi Sirhan cara á chaira de Balqa en Xordania e explica a localización de Qusayr 'Amra e outras fortificacións similares, como Qasr Al-Kharanah e Qasr al-tuba.

Redescubrimento en 1898
A estrutura abandonada foi redescuberta por Alois Musil en 1898, cos frescos feitos famosos polos debuxos do artista austríaco Alphons Leopold Mielich para o libro de Musil. A finais da década de 1970 un equipo español restaurou os frescos. O castelo declarouse Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 1985 baixo os criterios I), III) e IV) ("obra mestra do xenio creativo humano", "testemuño único ou polo menos excepcional dunha tradición cultural" e "un exemplo destacado dun tipo de edificio, conxunto arquitectónico ou tecnolóxico ou paisaxe que ilustra unha etapa significativa da historia da humanidade").

 Conservación 
Desde 1970, realizáronse múltiples proxectos de conservación en Qusayr 'Amra para abordar o estado da estrutura e dos frescos. O primeiro realizouno o Museo Arqueolóxico de Madrid e abarcou tres anos desde 1971 ata 1974. Aínda que o proxecto implicou algúns aspectos arquitectónicos de restauración, centrouse moito na restauración dos frescos de toda a casa de baños. Non obstante, esta goma laca foi máis daniña que protectora, e retirouse durante un proxecto de conservación realizado en 1996 pola Universidade de Granada. Co paso dos anos, a cor da goma laca cambiou e tapou os cadros. Durante e despois do proceso de eliminación, a goma laca tamén provocou que parte da pintura se desprenda da parede.

 Proxecto actual 
En 2010, comezou un novo proxecto de conservación que aínda está activo. Este proxecto realizouse polo Fondo Mundial para Monumentos, o Istituto Superiore per la Conservazione ed il italiano Restauro, e o Departamento de Antigüidades de Xordania. Aínda que este proxecto traballa na propia casa de baños, ademais de restaurar os frescos, fai que un punto para centrarse tamén na arquitectura exterior da casa de baños, como o qasr, saqiya, e a torre de vixía, que non se conservaron, xa que os proxectos anteriores centráronse principalmente nos frescos e no interior da casa de baños. Os esforzos de conservación comezaron coa documentación do estado das pinturas, frescos e do edificio. Aplicouse morteiro de cal a partes da estrutura que estaban mostrando sinais de fuga de auga e perda de morteiro orixinal. Ademais, engadíronse fiestras e cubertas do teito para evitar que a auga entrase na casa de baños e protexela das condicións externas. A eliminación de máis goma laca e a limpeza das pinturas e dos frescos revelaron ricas cores que antes non eran visibles.

Frescos


Qusayr 'Amra é coñecido polos frescos das paredes interiores. Os frescos non só son apreciados polo seu valor artístico, senón tamén polo seu papel como marcadores do nacemento e evolución da arte islámica, especialmente durante o período Omeia. Os frescos representan unha gran variedade de escenas que inclúen: escenas de caza, escenas de baño, animais, motivos vexetais, figuras mitolóxicas e escenas relixiosas.

Salón de recepción
A bóveda de entrada principal ten escenas de caza, consumo de froita e viño e mulleres espidas. Algúns dos animais mostrados non son abundantes na rexión pero atopáronse doadamente en Persia, o que suxire algunha influencia desa área. Unha superficie representa a construción do edificio. Preto da base dunha parede aparece un rei  con halo nun trono. Unha sección contigua, agora no Museo de Arte Islámica de Berlín, mostra aos asistentes así como un barco en augas abundantes en peixes e aves.

 Corredor oeste 
A historia de Xonás e a balea represéntase catro veces nos frescos do corredor oeste, estas son as imaxes máis antigas coñecidas de Xonás na arte islámica. É difícil dicir se ilustran a historia tal como se conta no Corán ou na Biblia, xa que estes dous relatos son moi similares. A inclusión de ánforas nos frescos achéganos máis á versión bíblica, pero este detalle podería indicar que os artistas basearon as súas imaxes en modelos de terceiros en lugar de traballar directamente a partir de textos relixiosos. No Corán, Xonás tiña moitos papeis e moitas veces era visto como un exemplo de comportamento bo e malo, así como de líder espiritual. A inclusión de varias imaxes de Xonás na casa de baños alude a a crenza do seu construtor nun dereito predestinado a gobernar, xa que Xonás foi nomeado divinamente como líder Al-Walid estaba moi centrado na lexitimidade, especialmente na que viña de Deus, e a conexión que fixo entre el e Xonás fai valer esta idea.

Na parede norte do corredor oeste, hai un gran fresco dunha muller espida nadando. Neste fresco, hai peixes que parecen estar nadando arredor da muller, e unha flor grande que se entende como unha flor de loto. Non se sabe a quen representa a muller, pero debido ao aparente estilo clásico e tardío romano de representala, suxeríronse unha serie de personaxes mitolóxicos. A pesar diso, debido ás imaxes que rodean á muller, crese que este fresco específico representa unha escena nilótica. Houbo unha serie de conexións visuais feitas entre o Nilo e o río Xordán que poderían apoiar esta afirmación. O Nilo entendíase especificamente como un símbolo de abundancia e un provedor de vida, e este significado, cando se colocaba no contexto do lugar no que se atopa este fresco na casa de baños, conecta co papel de al-Walid como gobernante. Fronte a esta parede aséntase o fresco de al-Walid entronizado, e este contraste entre o gran fresco de al-Walid e o fresco da muller nadando implica que, como califa, al-Walid se viu como un provedor de vida para o pobo que gobernaba.

Ábsida do trono
Unha imaxe coñecida como os "seis reis" representa ao califa omeia e aos gobernantes dos reinos próximos e afastados. Segundo os detalles e as inscricións da imaxe, catro dos reis representados son identificados como o Emperador bizantino, o rei Visigodo Don Rodrigo, o Shah do Imperio Sasánida, e o Negus de Etiopía. O último estivo durante moito tempo sen identificar, especulándose que era un gobernante turco, chinés ou indio, e agora sábese que representa ao emperador da China. A súa intención non estaba clara. A palabra grega ΝΙΚΗ nike, que significa vitoria, descubriuse nas proximidades, o que suxire que a imaxe dos "seis reis" estaba destinada a suxerir a supremacía do califa sobre os seus inimigos. Outra posible interpretación é que as seis figuras están representadas en súplica, presumiblemente cara ao califa que estaría sentado no salón.

Baños
Os frescos de todas as salas, agás o caldarium, reflicten os consellos dos médicos árabes contemporáneos. Crían que os baños drenaban os espíritos dos bañistas, e que para revivir "os tres principios vitais do corpo, o animal, o espiritual e o natural", as paredes do baño debían estar cubertas con imaxes de actividades como a caza, das amantes e de xardíns e palmeiras.

Apodyterium
O apodyterium, ou vestiario, está decorado con escenas de animais que participan en actividades humanas, especialmente interpretando música. Unha imaxe ambigua ten un anxo mirando cara a abaixo a unha forma humana envolta. Moitas veces pensouse que era unha escena da morte, pero algunhas outras interpretacións suxeriron que o sudario cobre a un par de amantes. Os cristiáns da zona cren que a figura do medio é Xesús Cristo.

Tepidarium
Nas paredes e no teito do tepidarium, ou baño quente, hai escenas de plantas e árbores similares ás do mosaico da Mesquita Omeia en Damasco. Dos tres frescos que representan mulleres bañándose en Qusayr 'Amra, dous están situados no tepidarium. Estes frescos representan mulleres cargando baldes de auga para bañar aos seus fillos, e tamén inclúen imaxes de erotes.  Estas mulleres represéntanse completamente espidas, o que non era raro xa que os omeias aceptaban as representacións de nudez, e como este edificio non é relixioso, tamén se aprobaron as representacións de humanos. Estes frescos teñen unha clara influencia romana con non só a inclusión dos erotes, senón tamén os fondos románicos e a crenza de que as escenas representadas poderían formar parte dun ciclo infantil dionisíaco. É certo dicir que as mulleres representadas probablemente fosen deusas dalgún tipo xa que ás mulleres non se lles permitía entrar aos baños. Ademais, os homes só podían entrar se estaban cubertos, o que se reflicte nas imaxes de homes algo cubertos na casa de baños, polo que as representacións de espidos de mulleres só serían aceptables se os temas non fosen humanos. Xa que os frescos só teñen algunhas cifras, fixo que os espectadores puidesen centrarse máis nelas e no que estaba a suceder na escena. A escena dunha muller botando auga sobre a cabeza doutra persoa imitaría o que ocorreu en a sala e conecta ademais os frescos co espectador.

Caldarium
O caldarium ou cúpula hemisférica do baño quente ten unha representación do ceo na que se representa o zodíaco, entre 35 constelacións identificables separadas. Crese que é a imaxe máis antiga do ceo nocturno pintada en calquera outra cousa que non sexa unha superficie plana. Os radios emerxen non do centro da cúpula senón, precisamente, do [[polo celeste] norte. O ángulo do zodíaco tamén se representa con precisión. Crear o fresco na cúpula foi tecnicamente difícil, pero, baseándose na evidencia que mostraba que o artista tiña que refacer varias partes, estaba claro que era moi hábil e se centraba na precisión. O único erro discernible na obra de arte que se conserva é a orde das estrelas no sentido antihorario, o que suxire que a imaxe foi copiada dunha sobre unha superficie plana. 

Notas

Véxase tamén

Outros artigos
 Patrimonio da Humanidade en Xordania

Ligazóns externas
Christian Sahner, "Snapshot of a Civilization in the Making," The Wall Street Journal, 27 November 2010
UNESCO World Heritage Site listing
Qusayr 'Amra , Archnet Digital Library
Pictures of the site, many frescoes
Photos of Qusayr 'Amra, The American Center of Research
Photos of Qusayr 'Amra at the Manar al-Athar photo archive

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Xordania