Lingua protouto-azteca

A lingua protouto-azteca é o devanceiro común hipotético das linguas uto-aztecas. As autoridades sobre a historia do grupo lingüístico adoitan situar a Urheimat protouto-azteca na rexión fronteiriza entre os Estados Unidos e México, é dicir, as rexións altas de Arizona e Novo México e as áreas adxacentes dos estados mexicanos de Sonora e Chihuahua, que corresponden aproximadamente co deserto de Sonora e á parte occidental do deserto de Chihuahua. Foi falada por cazadores do Mesolítico en Aridoamérica, hai uns 5.000 anos.

 Urheimat 
As reconstrucións do vocabulario botánico achegan pistas sobre o nicho ecolóxico habitado polos protouto-aztecas. Fowler colocou o centro do protouto-azteco no centro de Arizona, cos dialectos do norte que se estenden ata Nevada e o deserto de Mojave e os dialectos do sur que se estenden ao sur polo corredor de Tepiman ata México. A terra natal das linguas númicas situouse no sur de California preto do Death Valley, e a terra natal do proposto grupo uto-azteca do sur situouse na costa de Sonora.

Unha proposta contraria suxire que a patria do protouto-azteco estaba moito máis ao sur; esta teoría foi publicada en 2001 por Jane H. Hill, baseándose na súa reconstrución do vocabulario relacionado co millo en protouto-azteco. Segundo a súa teoría, os supostos falantes do protouto-azteco eran os principais cultivadores de millo en Mesoamérica, que gradualmente se desprazaron cara ao norte, levando consigo o cultivo de millo, durante o período de hai uns 4.500 ou 3.000 anos. A difusión xeográfica dos falantes correspondeu á ruptura da unidade lingüística. A hipótese foi criticada por varios motivos, e non é xeralmente aceptada polos uto-aztecanistas. Usando métodos de filoxenética computacional, Wheeler & Whiteley (2014) tamén suxiren unha terra natal do sur para o protouto-azteca ou preto da área ocupada polo pobo cora e algúns grupos nahuas. O náhuatl forma o clado máis basal do filograma uto-azteca de Wheeler & Whiteley (2014). Unha enquisa de vocabulario relacionado coa agricultura realizada por Merrill (2012) descubriu que o vocabulario agrícola só se pode reconstruír para o uto-azteca do sur. Iso apoia a conclusión de que a comunidade de fala protouto-azteca non practicaba a agricultura senón que a adoptou só despois de entrar en Mesoamérica polo norte.

Unha proposta máis recente de 2014, de David L. Shaul, presenta evidencias que suxiren un contacto entre o protouto-azteca e as linguas do centro de California, como a esselen e a yokuts. Iso levou a Shaul a suxerir que o protouto-azteca falábase na área central do val de California, e que formaba parte dunha antiga zona lingüística californiana.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 





Categoría:Protolinguas
Categoría:Linguas uto-aztecas