Xerasa

Jerash ( Ǧaraš;  Gérasa, Xerasa) é unha cidade do norte de Xordania. A cidade é o centro administrativo da Gobernación de Xerasa, e tiña unha poboación de 50.745 en 2015. Está situada a  ao norte da cidade capital Amman.

A evidencia máis antiga do asentamento en Jerash atópase nun xacemento neolítico coñecido como Tal Abu Sowan, onde se descubriron restos humanos raros datados ao redor do 7500 a.C. Jerash floreceu durante os períodos grego, helenístico, romano e bizantino ata mediados do VIII. século d.C., cando o terremoto de Galilea de 749 destruíu gran parte da mesma, mentres que os terremotos posteriores contribuíron a unha destrución adicional. Porén, no ano 1120, Zahir ad-Din Toghtekin, atabeg de Damasco ordenou a unha guarnición de corenta homes construír un forte nun lugar descoñecido das ruínas da antiga cidade, probablemente o punto máis alto das murallas da cidade nos outeiros do nordés. Foi capturado en 1121 por Balduíno II, Rei de Xerusalén, e totalmente destruído. Entón, os cruzados abandonaron inmediatamente Jerash e retiráronse. a Sakib (Seecip), a fronteira oriental do asentamento.

Xerasa quedou deserto ata que reapareceu no rexistro histórico ao comezo do dominio otomán na zona durante o inicio do século XVI. No censo de 1596, tiña unha poboación de 12 fogares musulmáns. Porén, os arqueólogos atoparon un pequeno barrio mameluco no Noroeste que indica que Xerasa foi reasentado antes da era otomá. As escavacións realizadas desde 2011 botaron luz sobre o período islámico medio xa que descubrimentos recentes descubriron unha gran concentración de estruturas e cerámica islámicas/mamelucas. A antiga cidade revelouse gradualmente a través dunha serie de escavacións que comezaron en 1925 e continúan ata hoxe.

Xerasa é hoxe o fogar dunha das cidades grecorromanas mellor conservadas, o que lle valeu o sobrenome de "Pompeia de Oriente Medio". Aproximadamente 330.000 visitantes chegaron a Jerash en 2018, o que o converte nun dos sitios máis visitados de Xordania. A cidade acolle o Festival de Jerash, un dos principais eventos culturais de Oriente Medio que atrae a decenas de miles de visitantes cada ano.

Historia
Idade neolítica
Os arqueólogos atoparon ruínas de asentamentos que datan da Idade Neolítica. Ademais, en agosto de 2015, un equipo de escavación arqueolóxica da Universidade de Xordania descubriu dous cranios humanos que se remontan ao Período neolítico (7500–5500 a.C.) nun xacemento de Xerasa, que forma evidencia sólida da poboación de Xordania nese período, especialmente coa existencia do asentamento neolítico de 'Ain Ghazal en Amman. A importancia do descubrimento reside na rareza dos cranios, xa que os arqueólogos estiman que un máximo de 12 sitios en todo o mundo conteñen restos humanos similares.

Idade de Bronce
Atopáronse probas de asentamentos que datan da Idade do Bronce (3200 a.C. – 1200 a.C.) na rexión.

Período helenístico

Xerasa é o sitio das ruínas da cidade grecorromana de Gerasa, tamén coñecida como Antioquía no río Dourado.
As antigas inscricións gregas da cidade confirman que a cidade fundouna Alexandre o Grande e o seu xeneral Pérdicas, quen supostamente estableceron alí soldados Macedonios durante a primavera do 331 a.C. cando saíu de Exipto e cruzou Siria rumbo a Mesopotamia. Porén, outras fontes, especialmente o antigo nome da cidade de "Antioquía nas Crisorras", apuntan a unha fundación do rei Seléucida Antíoco IV, mentres que outras atribúen a fundación a Ptolomeo II de Exipto.


Período romano

Despois da conquista romana no 63 a.C., Xerasa e as terras que a rodean foron anexadas á provincia romana de Siria, e máis tarde uniuse á liga de cidades da Decápolis. O historiador  Xosefo menciona a cidade como habitada principalmente por sirios, e tamén cunha pequena comunidade xudía.Josephus, De Bello Judaico (Wars of the Jews) II, 457 (Wars of the Jews 2.18.1) and De Bello Judaico (Wars of the Jews) II, 477 (Wars of the Jews 2.18.5. No ano 106 d.C., Xerasa foi absorbida pola provincia romana de Arabia, que incluía as cidades de Filadelfia (actualmente Amman), Petra e Bostra. Os romanos aseguraron a seguridade e a paz nesta zona, o que permitiu que os seus habitantes dedicasen os seus esforzos e tempo ao desenvolvemento económico e fomentaron a actividade de construción civil.

Xerasa é considerado un dos sitios máis grandes e mellor conservados de arquitectura romana do mundo fóra de Italia. E ás veces refírese enganosamente como "Pompeia de Oriente Medio" ou de Asia, referíndose ao seu tamaño, extensión de escavación e nivel de conservación.       

Xerasa foi o lugar de nacemento do matemático Nicomachus de Xerasa () (c. 60 – c. 120 d.C.).

Na segunda metade do século I d. C., a cidade de Xerasa acadou unha gran prosperidade. No ano 106 d C., o emperador Traxano construíu estradas por toda a provincia, e máis comercio chegou a Xerasa. O emperador Hadrián visitou Xerasa entre os anos 129 e 130 d.C. O arco triunfal (ou Arco de Adriano) construíuse para celebrar a súa visita.

Período bizantino

A cidade finalmente alcanzou un tamaño de preto de 80 hectáreas dentro das súas murallas. Debaixo dos cimentos dunha igrexa bizantina que se construíu en Xerasa no ano 530 d.C. descubríuse un piso de mosaico con inscricións en grego antigo e hebreo-arameas. A presenza da escritura hebreo-aramea levou aos estudosos a pensar que o lugar fora antigamente unha sinagoga, antes de ser convertido nunha igrexa.Samuel Klein, Sefer ha-Yishuv, vol. 1, Jerusalem 1939, p. 34 and folio "chet" on pp. 40–41, and which inscription reads: שלום על כל ישראל אמן סלה פינחס בר ברוך יוסה בר שמואל וי(ו)דן בר חזקיה; Crowfoot-Hamilton, "The Discovery of a Synagogue at Jerash": PEF, Quarterly Statement, 1929; Sukenik, Note on the Aramaic; A. Barrois, Découverte d’une synagogue à Djérash, Rev. Bibl. 39 (1930), p. 261. pl. xi p. 259 (pl. ix) Xerasa foi invadida polos sasánidas persas no ano 614 d.C. Poucos anos despois, o exército bizantino foi derrotado na batalla de Yarmuk polas forzas musulmás invasoras e estes territorios pasaron a formar parte do califato de Rashidun.

Primeiro período musulmán
A cidade floreceu durante o Califato Omeia. Tiña numerosas tendas e emitía moedas coa ceca chamada "Jerash" en árabe. Tamén foi un centro de fabricación de cerámica, as lámpadas de cerámica moldeada tiñan inscricións árabes que indicaban o nome do oleiro e Xerasa como lugar de fabricación. A gran mesquita e varias igrexas que se seguiron utilizando como lugares de culto, indicaron que durante o período omeia Xerasa tiña unha importante comunidade musulmá que coexistía cos cristiáns. No ano 749, un terremoto devastador destruíu gran parte de Xerasa e os seus arredores.

Período cruzado
A principios do século XII construíuse unha fortaleza por unha guarnición estacionada na zona polos Zahir ad-Din Toghtekin, atabeg de Damasco Balduíno II, Rei de Xerusalén, capturou e queimou a fortaleza entre 1121 e 1122 d.C. Aínda que o lugar da fortificación foi a miúdo identificado coas ruínas do templo de Artemisa, non hai evidencias da creación dunha fortificación no templo no século XII. A localización deste castro probablemente se atope no punto máis alto das murallas da cidade, nos outeiros do nordés.

Período musulmán medio a tardío
Os pequenos asentamentos continuaron en Xerasa durante os períodos do Sultanato Mameluco e Otomán. Isto ocorreu particularmente no Barrio Noroeste e ao redor do Templo de Zeus, onde agora escaváronse varias estruturas domésticas do islam medio/mameluco.

En 1596, durante a era otomá, Xerasa nomeouse como Jaras, situado na nahiya de Bani Ilwan na liwa de  Ajloun. Tiña unha poboación de 12 fogares musulmáns. Pagaban un tipo impositivo fixo do 25% sobre diversos produtos agrícolas, entre eles trigo, cebada, oliveiras/froiteiras, cabras e colmeas, ademais de ingresos puntuais e unha prensa de aceite de oliva/xarope de uva, un total de 6.000 akçe.Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 164

En 1838, Xerasa notificouse como unha ruína.Smith, in Robinson and Smith, 1841, vol 3, 2nd appendix, p. 167

Clima
Xerasa ten un clima mediterráneo de verán cálido (Clasificación climática de Köppen Csa).

Arqueoloxía
Un dos primeiros en explorar o lugar de Xerasa no século XIX foi o Príncipe Abamelek. A escavación e restauración de Xerasa é case continua desde a década de 1920.

Época grecorromana
Os restos na Xerasa grecorromana inclúen:
 A única praza oval, que está rodeada por unha fina columnata xónica
 Os dous grandes santuarios dedicados a Artemisa e Zeus cos seus templos ben conservados
 Dous teatros (o Teatro Sur e o Teatro Norte)
 A rúa longa con columnas ou cardo e as súas rúas laterais ou decumani
 Os dous tetrápilas de Xerasa, un na intersección de Norte-decumano e cardo maximus e o outro na intersección de Sur-Decumano e cardo maximus
 Arco de Hadrián
 O circo/hipódromo
 Dous complexos de termas principais
 Un gran ninfeo alimentado por un acueduto
 Un fermoso macellum ou mercado porticado
 Unha praza trapezoidal delimitada por dous edificios de exedra aberta
 Un circuíto case completo de muros
 Dúas grandes pontes sobre o río próximo
 Un santuario extramuros con grandes piscinas e un pequeno teatro.

A maioría destes monumentos construíronse con doazóns dos cidadáns ricos da cidade.
O teatro sur ten un foco no centro do pozo fronte ao escenario, marcado por unha pedra distinta, e desde o que se pode escoitar facilmente a fala normal en todo o auditorio.
En 2018 descubríronse polo menos 14 esculturas de mármore na escavación das Termas Orientais de Xerasa, incluíndo imaxes de Afrodita e Zeus.

Período tardorromano e bizantino temperá
En Xerasa vivía unha gran comunidade cristiá. No século IV construíuse na cidade unha gran catedral, a primeira de polo menos 14 igrexas construídas entre os séculos IV e VII, moitas con soberbios pisos de mosaico. O suposto serradoiro de Xerasa está ben descrito no Centro de Visitantes. O uso da enerxía da auga para serrar madeira ou pedra é moi coñecido no mundo romano: a invención produciuse no século III a.C. Converteron o movemento de rotación do muíño nun movemento lineal usando un veo de manivelas. Tamén se coñecen bos exemplos en Hierapolis e Éfeso.

 Primeiro período musulmán 
 Mesquita de Rashidun
 Mesquitas Omeias
 Casas Omeias
Jarash, vista do sitio arqueolóxico desde o suroeste

Galería

Notas

Referencias

Véxase tamén

Ligazóns externas
 Photos of Jerash from the American Center of Research
 Photos of Jerash from the Manar al-Athar photo archive

Categoría:Sitios arqueolóxicos de Xordania