Orde Militar de Sant'Iago da Espada

A Orde Militar de Sant'Iago da Espada, formalmente Ordem Militar Antiga, Nobre e Ilustrada de Sant'Iago da Espada, de Mérito Científico, Literario e Artístico,  é unha orde honorífica portuguesa creada o 5 de xullo de 1175. Fundada como orde monástico-militar co nome de Orde de Santiago, tivo fins relixiosos, militares, señoriais e honoríficos até 1789, cando por Carta da Lei da Raíña María I foi secularizada e pasou a ser orde honorífica. Extinta en 1910, foi restaurada o 1 de decembro de 1918 baixo Sidónio Pais.Restabelecidas as Ordens de Cristo e de S. Tiago da Espada - Decreto n.º 5 030, de 6 de dezembro de 1918 Hoxe outórgase por Decreto do Presidente da República por razóns de mérito literario, científico e artístico.

A Orde Militar de Sant'Iago da Espada ten 6 graos: Gran Colar (grao especial), Grande Cruz, Grande Oficial, Comandante, Oficial e Cabaleiro. O Gran Colar, creado en 1962, é o grao máis alto da Orde e é concedido polo Presidente da República aos Xefes de Estado estranxeiros. O Gran Colar tamén pode ser concedido polo Presidente da República aos antigos Xefes de Estado e ás persoas cuxos logros, de carácter extraordinario e especial relevancia para Portugal, os fagan merecedores desta distinción.

O Grande Mestre da Orde é, como noutras Ordes Honoríficas portuguesas, inherentemente o Presidente da República, cargo ocupado desde 2016 polo presidente Marcelo Rebelo de Sousa.

 Historia 
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Maestro_Ysla_%281547%29_Regla_de_la_orden_y_cavalleria_de_S._Santiago_de_la_Espada.png/150px-Maestro_Ysla_%281547%29_Regla_de_la_orden_y_cavalleria_de_S._Santiago_de_la_Espada.png|miniatura|205x205px| Regra da Orde e Cavalleria de S. Santiago de la Espada / co(n) a glosa e declaración do Mestre Ysla (1547).

 Século XII 
A Orde Militar de Sant'Iago da Espada foi fundada como orde militar en Cáceres, en 1170, foi fundada por Pedro Fernández de Castro por autorización do rei Fernando II de León e Galiza, marido da infanta D. Orraca de Portugal, filla do rei Afonso Henriques e Dna. Mafalda de Sabóia. A sede da Orde en Castela foi trasladada posteriormente a Uclés e a súa devoción ao Apóstolo Santiago Maior. En 1172 a Orde foi introducida en Portugal, acudindo en auxilio do rei D. Afonso Henriques.

 Século XIII 
A Orde foi confirmada polo Papa Alexandre III en 1175 e os seus estatutos foron aprobados polo Papa Inocencio III no IV Concilio de Letrán en 1215, transformándose nunha orde relixiosa.

A Orde de Sant'Iago xogou un papel activo na chamada Reconquista da Península Ibérica, e concretamente na expulsión dos musulmáns do Algarve. A súa primeira sede en Portugal foi o Mosteiro de Santos-o-Velho, en Lisboa, trasladándose posteriormente a Alcácer do Sal e posteriormente a Mértola.

Os cabaleiros portugueses da Orde de Sant'Iago continuaron a obedecer ao Mestre castelán da Orde até 1288 cando, no reinado do rei Dinis I, o papa Nicolás IV concedeu a exención da obediencia mediante a Bula Pastoralis officii. Despois procedeuse á elección do primeiro Mestre portugués, que foi D. João Fernandes.

 Século XV 
As sucesivas protestas dos reis casteláns levaron de novo á suxeición da Orde portuguesa á de Castela, con decisións contraditorias de varios Papas, até que, en 1452, o Papa Nicolás V, mediante a bula Ex apostolice sedis, recoñeceu definitivamente a autonomía da Orde en Portugal e recoñecido como Mestre ao Infante D. Fernando, Duque de Viseu e de Beja, tamén Mestre de Avis.

En 1482 a sede da Orde foi trasladada ao Castelo de Palmela, que acabou asociado á Orde. O último Mestre de Sant'Iago antes da unión dos Mestres coa Coroa en 1551, no reinado de D. Xoán III, foi D. Jorge de Lencastre, duque de Coímbra, fillo ilexítimo de D. Xoán II, que reformula a Orde con novos estatutos e foi enterrado na Igrexa do Castelo de Palmela.

 Século XVIII 
A Raíña D. María I por Carta de Lei de 1789 decretou a integración da insignia de Sant'Iago na Banda das Tres Ordes e transformou a Orde en honorífica, determinando que "os despachos em beneficio de Pessoa que sirva na magistratura até ao lugar de Desembargador dos Aggravos da Casa da Supplicação inclusivé, será o Habito de Sant-Iago”, dispondo ademais que “alem dos Magistrados, serão premiados com esta Ordem outros Serviços que pareçam dignos della, segundo a qualidade, e importancia das Pessoas, dos Empregos, e dos Serviços””.

 Século XIX 
O rei Lois I por Alvará Régio (Real Carta) do 31 de outubro de 1862 deu un ámbito totalmente diferente á Orde de Sant'Iago, que entón foi designada como “Antiga, nobilissima e esclarecida ordem de S. Tiago do merito scientifico, litterario e artistico” e determinou que destinaría a agraciar o “merecimento pessoal e relevantes serviços prestados ás sciencias, ás lettras e ás boas artes, tanto em ensino público, como em obras escriptas e obras artisticas”.

 Século XX e XXI 
A Orde de Sant'Iago extinguiuse, xunto coas demais Ordes, a excepción da Torre e da Espada, tras a implantación da República. Só o 6 de decembro de 1918  durante o mandato do presidente Sidónio Pais, restableceuse a Orde, determinándose que “a Ordem de S. Tiago da Espada é destinada a premiar, em nacionais ou estrangeiros, o mérito scientífico, literário ou artístico”.

O Gran Collar da Orde Militar de Sant'Iago da Espada foi creado pola reforma de 1962, e estaba destinado a honrar os Xefes de Estado. Os elementos escollidos para o colar, as vieiras, fan referencia ao símbolo do patrón da antiga Orde, Santiago Maior.

 Motivos de concesión 
A Orde Militar de Sant'Iago da Espada ten por obxecto distinguir o mérito literario, científico e artístico. Artigo 22º da Lei das Ordens Honoríficas Portuguesas.

 Insignias 
O colar, a banda, a placa e a medalla son insignias da Orde de Sant'Iago da Espada. A miniatura e a roseta son tamén insignias da Orde. Artigo 24º da Lei das Ordens Honoríficas Portuguesas.

 Distintivo 
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Cruz_Sant%27Iago_da_Espeda.png/100px-Cruz_Sant%27Iago_da_Espeda.png|miniatura|126x126px| Insignia de pedido.
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Santiago_colar_e_comenda.jpg/100px-Santiago_colar_e_comenda.jpg|miniatura|165x165px| Insignia da Gran Cruz (collar, banda e placa).
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/70/Officier_in_de_Orde_van_Sant_Iago.jpg|miniatura|170x170px| De oficial.
O distintivo da Orde Militar de Sant'Iago da Espada é unha cruz en forma de espada, de esmalte vermello, remate de ouro, que descansa sobre dúas palmas entrelazadas, de esmalte verde, remate de ouro, coa lenda “Ciências, Letras e Artes”, en maiúsculas douradas sobre listel de esmalte branco.

A cor da Orde é o violeta.

 Colar 
Ao grao de Grande-Colar pertence un colar formado por vieiras, suspendidas en dobre cadea. No centro, unha vieira maior, flanqueada por dous golfiños. O colar, todo de ouro, ten pendente e encadeado por unha coroa de loureiro cos seus froitos, a cruz da Orde, en esmalte violeta e perfilada en ouro, rodeada por un festón de follas de loureiro cos seus froitos, atado con cintas cruzadas nas partes superiores e laterais, tamén en ouro.

Os graos de Grã-Cruz, Grande-Oficial, Comendador e Oficial encaixan nun colar esmaltado en ouro formado, alternativamente, por coroas de loureiro de esmalte verde afroitado e perfiladas, e distintivos da Orde. Colgante e unido por unha coroa de loureiro, semellante aos anteriores, levará o distintivo, que será, como o colar, de ouro esmaltado.

Os Cavaleiros e Damas están equipados cun colar de prata esmaltada, no restante idéntico aos colares dos graos de Grã-Cruz a Oficial.

 Banda 
A banda está reservada para os graos Grande-Colar e Grã-Cruz

Para o Grand Necklace, a banda está feita de seda violeta, colocada sobre o ombreiro de dereita a esquerda, cunha cruz no lazo, idéntica ao colgante do colar.

Para a Grã-Cruz, a banda está feita de seda violeta, levada polo ombreiro de dereita a esquerda, co distintivo colgando sobre o arco.

 Placa 
O Grande-Colar está provisto dunha placa de ouro esmaltada en raios, cunha cruz no centro idéntica ao colgante do colar.

Os graos de Grã-Cruz e Grande-Oficial encaixan nunha placa de ouro esmaltada en raios, tendo no centro un círculo de esmalte branco cargado co distintivo da Orde, rodeado por unha coroa circular de esmalte vermello, contida en filetes de ouro, coa lenda Ciências, Letras e Artes, en maiúsculas de ouro, todo rodeado dunha grilanda de loureiro dourado.

Os Comandantes reciben unha placa de prata esmaltada, doutro xeito idéntica ás dos graos de Gran Cruz e Grande Oficial.

 Medalla 
Os Oficiais e Cavaleiros levan unha medalla co distintivo da Orde colgante dunha coroa de loureiro de esmalte verde perfilada e afroitada en ouro, suspendida dunha cinta violeta, cunha fibela dourada. No caso dos Oficiais, ten unha roseta da cor da cinta da fibela.

As señoras agraciadas levan arcos en lugar de medallas. O arco presenta unha roseta no nó para o título de oficial, sendo sinxelo para as damas.

 Miniatura e roseta 
A miniatura e o rosetón son tamén insignias da Orde.

A miniatura, idéntica para todos os graos, consiste na insignia en miniatura suspendida dunha pequena cinta de seda violeta.

O rosetón, na cor da Orde, ten as seguintes diferenzas: rosetón cun galón de ouro interior para un Grande-Colar, rosetón cun galón de ouro para unha Grã-Cruz, roseta con galón de ouro e prata para un Grande-Oficial, roseta cun galón de prata para o Comandante, roseta sinxela para Oficial e cinta sen rosetón para Cabaleiro ou Dama.

 Graos 
O Presidente da República é inherentemente Gran Mestre de todas as ordes honoríficas portuguesas. 

Como nas outras ordes honoríficas portuguesas, a Orde Militar de Sant'Iago da Espada ten dúas categorías de membros: titulares e honorarios. Son titulares os cidadáns portugueses galardoados coa Orde, e os cidadáns e institucións estranxeiras e os lugares nacionais ou estranxeiros condecorados con honras son honoríficos.

Comprende os seguintes seis graos, en orde decrecente de preeminencia:

 80x80px Grande-Colar (GColSE)
 80x80px Grãn Cruz (GCSE)
 80x80px Grande Oficial (GOSE)
 80x80px Comandante (ComSE)
 80x80px Oficial (OSE)
 80x80px Cabaleiro (CvSE) / Dama (DmSE)

En 1962 creouse o grao de Gran Collar, o grao máis alto da Orde.

Como noutras ordes honoríficas portuguesas, o título de Membro de Honra (MHSE) pódese atribuír a institucións e localidades. 

Ademais dos cidadáns nacionais, os cidadáns estranxeiros tamén poden recibir esta orde.  

 Consellos 
Como chanceler do Conselho de Antigas Ordes Militares, que inclúe a Orde Militar de Sant'Iago da Espada, o expresidente da Asemblea da República Jaime Gama foi nomeado en 2016, tendo sido renovado en 2021. Alvarás 18/2021, 19/2021 e 20/2021, de 16 de setembro Jaime Gama sucedeu ao tenente xeneral Vasco Rocha Vieira, que exerceu como chanceler de 2011 a 2016.

 Grandes-colares 
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Military_Order_of_Saint_James_of_the_Sword_%28Portugal%29_-_Grand_Collar.png/125px-Military_Order_of_Saint_James_of_the_Sword_%28Portugal%29_-_Grand_Collar.png|miniatura|171x171px| Grande-Collar da Orde Militar de Sant'Iago da Espada
O Gran Collar é o grao máis alto da Orde Militar de Sant'Iago da Espada, que normalmente se outorga aos Xefes de Estado. É utilizado polo Presidente da República como Gran Mestre da Orde. Adóitase outorgar aos Xefes de Estado como segunda condecoración (anteriormente condecorada co Gran Collar da Orde do Infante D. Henrique ) ou sendo o primeiro galardón como sinal de distinción especial. Na actualidade, ademais do Gran Mestre, a Orde Militar de Sant'Iago da Espada conta con 16 Grandes Collares, todos de honra. 

 Grão-Mestre 

 23x23px Marcelo Rebelo de Sousa, presidente da República Portuguesa (2016)

 Grandes colares honorarios (actuais) 
O único Estado nación con dous grandes colares honorarios é Austria (2009 e 2019).  

 Rei Xoán Carlos I de España (1978)
 Raíña Isabel II do Reino Unido (1979)
 Raíña Margarida II de Dinamarca (1992)
 Emperador Akihito do Xapón (1993)
 Presidente Joaquim Chissano de Mozambique (1997)
 Presidente Fernando Henrique Cardoso do Brasil (1997)
 Presidente Arnold Rüütel da Estonia (2006)
 Rei Carlos XVI Gustavo da Suecia (2008)
 Rei Harold V da Noruega (2008)
 Rei Abdullah II da Xordania (2009)
 Presidente Heinz Fischer da Austria (2009)
 Gran-Duque Henrique do Luxemburgo (2010)
 Rei Mohamed VI de Marrocos (2016)
 Presidente Alexander van der Bellen da Austria (2019)

Desde a súa restauración en 1918, están rexistrados 2086 membros da Orde Militar de Sant'Iago da Espada.   [nota 2]

Entre os 1316 membros titulares hai 1 Gran Collar, 124 Grandes Cruces, 228 Grandes Oficiais, 381 Comandantes, 364 Oficiais e 218 Cabaleiros ou Damas. 

Entre os 770 socios de honra atopamos 31 Grandes Collares, 119 Grandes Cruces, 98 Grandes Oficiais, 241 Comandantes, 157 Oficiais 70 Cabaleiros e Damas, ademais de 54 Socios de Honra, 51 entidades portuguesas e 3 entidades estranxeiras. 

Entre os distinguidos   coa Orde Militar de Sant'Iago da Espada atópanse as seguintes personalidades, institucións e localidades:
NomeGrauDataNotasAgustina Bessa-LuísGOSE1981-04-09Agustina Bessa-LuísGCSE2006-01-26Alexandre de MoraisOSE1940-03-30Alexandre O'NeillGOSE1990-06-10Alice JorgeOSE1993-06-09Amália RodriguesDmSE1958-07-16Amália RodriguesOSE1971-02-16Amália RodriguesGCSE 1990-01-04António Manuel HespanhaGOSE2000-11-07António SalvadoComSE2010-02-06Artur AgostinhoComSE2010-12-28Associação Académica de CoimbraComSE1938-02-14MHSE aínda non creadoCarolina MichaëlisOSE1901Cidade de GuimarãesMHSE2013-06-28Colégio MilitarMHSE1978-04-20David Mourão-FerreiraGOSE1981-07-13David Mourão-FerreiraGCSE1996-06-03Francisco da Cunha Rego ChavesOSE1919-06-28Francisco TorrinhaComSE1949-05-16Gonçalo ByrneGOSE2006-01-18Guilhermina SuggiaComSE1937-10-05Gustavo BarrosoGcse1950-05-22BrasileiroHarald V da NoruegaGColSE2008-05-26NorueguésInstituto Gulbenkian de CiênciaMHSE2011-07-19Instituto Militar dos Pupilos do ExércitoMHSE1981-06-02Instituto Superior de Economia e GestãoMHSE2011-05-23Instituto Superior TécnicoMHSE2011-05-23Joaquim de CarvalhoGCSE1989-10-19João BastosGOSE1925-07-25João Bernardo VieiraGColSE1996-07-01GuineenseJoão Gaspar SimõesGOSE1981-07-13Joly Braga SantosComSE1981-07-13José dos Santos Pimenta FormosinhoCvSE1959-02-02José Gomes FerreiraGOSE1981-04-09José Júlio Gonçalves CoelhoOSE1901José SaramagoComSE1985-08-24José SaramagoGColSE1998-12-03Luiz SaldanhaGOSE1999-10-28Manuel de AndradeGOSE1981-07-13Maria Lúcia LepeckiComSE2000-03-11BrasileiraMaria MatosOSE1934-05-09MilúComSE2007-05-02Monsenhor Manuel TeixeiraComSE1989-06-09Monsenhor Manuel TeixeiraGCSE1999-12-07Nadir AfonsoOSE1984-07-30Nadir AfonsoGOSE2010-12-14Paula RegoGOSE1995-06-09Paula RegoGCSE2004-10-13Raul Frederico RatoOSE1934-07-06Raul RêgoGCSE1998-10-02Rui Ennes UlrichGCSE1935-03-25Rui Preto PachecoOSE1981-04-09Ruy de CarvalhoComSE1998-02-27Ruy de CarvalhoGOSE2010-03-26Universidade de LisboaMHSE2011-11-23Universidade do PortoMHSE2011-03-22Vasco Graça MouraOSE1983-08-03Vasco Graça MouraGCSE2014-01-31

 Notas 

 Véxase tamén 

 Orde de Santiago, para unha contextualización histórica da Orde militar medieval.
 Imperial Ordem de Sant'Iago da Espada, orde brasileira creada a partir da antiga orde real portuguesa.
 Ligazóns externas 

 Sección da Orde Militar de Sant'Iago da Espada na páxina web oficial da Presidencia da República Portuguesa



Categoría:Ordes, condecoracións e medallas
Categoría:Wikipedia:Páxinas con traducións non revisadas