O ourizo e a lebre

Der Hase und der Igel, en galego O ourizo e a lebre, é un conto ou Schwank (farsa humorística, na clasificación ATU 275C). Está nos Contos infantís e domésticos (Kinder- und Hausmärchen) dos irmáns Grimm na 5ª Edición de 1843 no lugar 187 (KHM 187) en baixo alemán e procede do Hannoversche Volksblatt de Wilhelm Schröder de 1840 (Ein plattdeutsches Volksmärchen. Dat Wettlopen twischen den Hasen un den Swinegel up de lütje Heide bi Buxtehude. "Un conto baixo alemán. A aposta entre a lebre e o ourizo arriba do Lütje Heide a Buxtehude"). A partir de 1853, Ludwig Bechstein retomou o personaxe animal no seu Deutsches Märchenbuch como Der Wettlauf zwischen dem Hasen und dem Igel ("A carreira entre a lebre e o ourizo") en alemán estándar (nº 60).

 Contidos 
Unha boa mañá, a lebre búrlase das patas tortas do ourizo, e o ourizo desafíao a unha carreira por un 'Lujedor' dourado (Louis d'or) e unha botella de augardente. Cando comeza a carreira no campo, o ourizo corre só uns pasos, pero ao final do suco colocara a súa muller, que se parece confusamente a el. Cando a lebre, segura da vitoria, asoma a tempestade, a muller do ourizo érguese e chámao: "„Ick bün all hier!“ "Estou todo aquí!" (en alemán estándar ("Ich bin schon da!“, "Xa estou aquí!"). A lebre non pode entender a derrota, esixe vinganza e realiza un total de 73 carreiras con sempre o mesmo resultado. Na 74ª, colapsa esgotada e morre.

 Estilo narrativo 
O narrador comeza con picardía que a historia debería ser "contada como unha mentira" ("lögenhaft to vertellen"), pero o seu avó dixo que tiña que ser verdade, se non, non se podería contar ("'Wahr mutt se doch sein, mien Söhn, anners kunn man se jo nich vertellen'", 'Debe ser verdade, meu fillo, pero non podes dicir o contrario'''), e conta como Swinegel o ourizo canta unha canción ao vento da mañá. A observación da lebre sobre as súas patas molestao, "porque saben da natureza". A ensinanza do conto é non burlarse dun home común.

 Explicacións 
A localización do evento no Buxtehuder Heide é idea de Schröder. Orixinalmente escoitou o conto en Bexhövede, que está a uns 70 quilómetros de Buxtehude, preto de Bremerhaven. Non se coñecen con certeza as razóns de Schröder para cambiar de escena. O termo Schweinigel ou baixo alemán Swienegel é un nome común, sen ningún outro tipo de carga ou xuízo, para ourizo.

A auto-irónica introdución é pouco habitual para un conto infantil ou de fadas: „Disse Geschicht is lögenhaft to vertellen, Jungens, aver wahr is se doch! Denn mien Grootvader, van den ick se hew, plegg jümmer, wenn he se mi vörtüerde, dabi to seggen: ‚Wahr mutt se doch sien, mien Söhn, anners kunn man se jo nich vertellen!‘“ ("Esta historia tamén é de mentira!" Contádeo, rapaces, pero tamén é certa, porque o meu avó, de quen a conseguín, dicía: «Debe ser verdade, meu rapaz, senón non se podería contar».

 Fondo 
O ourizo é un "homiño" que adoitaba comer os grelos preto da súa casa, "por iso tamén os consideraba seus". A lebre, pola contra, é "un cabaleiro nobre e altivo". Os protagonistas interpretan aproximadamente o papel dun labrego e dun terratenente. As dúas conclusións morais tamén apuntan a este trasfondo social; para a lebre: non se debe burlar das persoas supostamente inferiores -e para o ourizo: é bo casar con alguén da súa clase, mesmo que sexa de clase baixa.

 Orixe 
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Ludwig_Richter_Bechstein_Hase_und_Igel.jpg/220px-Ludwig_Richter_Bechstein_Hase_und_Igel.jpg|miniatura| Ilustración de Ludwig Richter para Bechstein
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Otto_Ubbelohde_-_Der_Hase_und_der_Igel_2.jpg/220px-Otto_Ubbelohde_-_Der_Hase_und_der_Igel_2.jpg|miniatura| Ilustración de Otto Ubbelohde, 1909
A nota de Wilhelm Grimm (erroneamente)Rölleke, Heinz: Kinder- und Hausmärchen: Ausgabe letzter Hand mit den Originalanmerkungen der Brüder Grimm Band 3, Stuttgart, 2010, S. 527 di: "Segundo a tradición oral na zona de Osnabrück". Tamén menciona o xornal de Wolf "Zeitschrift für deutsche Mythologie "1, 381-383", e asume que o conto é moi antigo, utilizando un vello poema alemán do século XIII dun carangrexo que colga da cola dun raposo e gaña cando o raposo dá a volta ao rematar. Reproducen tamén dous poemas en Esopus de Burkard Waldis e fan referencia á carreira entre un raposo e un oso na súa nota KHM 48 Der alten Sultan. Nun ensaio da Zeitschrift für deutsche Mythologie und Sittenkunde (revista de mitoloxía e moral alemá) en 1853, Wilhelm Grimm tamén nomeou ao remitente Karl Georg Firnhaber.Hans-Jörg Uther: Handbuch zu den Kinder- und Hausmärchen der Brüder Grimm. de Gruyter, Berlin 2008, ISBN 978-3-11-019441-8, S. 384–386. Os seus contos de animais KHM 171 The Wren e KHM 172 The Sod son similares na temática.

O texto de Grimm segue exactamente o do Hannoversches Volksblatt nº 51 do 26 de abril de 1840, que Karl Georg Firnhaber puxo á súa disposición nunha copia en novembro dese ano.Heinz Rölleke (Hrsg.): Grimms Märchen und ihre Quellen. Die literarischen Vorlagen der Grimmschen Märchen synoptisch vorgestellt und kommentiert (= Schriftenreihe Literaturwissenschaft. Band 35). 2. Auflage. Wissenschaftlicher Verlag Trier, Trier 2004, ISBN 3-88476-717-8, S. 579–580. Só algunhas grafías do baixoalemán vernáculo foron modificadas ou provistas de traducións entre corchetes (por exemplo "um den Stühbusch" pasa a ser "um den Slöbusch", arbusto de endrina)".Heinz Rölleke (Hrsg.): Grimms Märchen und ihre Quellen. Die literarischen Vorlagen der Grimmschen Märchen synoptisch vorgestellt und kommentiert (= Schriftenreihe Literaturwissenschaft. Band 35). 2. Auflage. Wissenschaftlicher Verlag Trier, Trier 2004, ISBN 3-88476-717-8, S. 454–461. 

As fábulas sobre a carreira entre animais lentos e rápidos coñécense desde contos antigos.Hans-Jörg Uther: Handbuch zu den Kinder- und Hausmärchen der Brüder Grimm. de Gruyter, Berlin 2008, ISBN 978-3-11-019441-8, S. 384. Un exemplo é A tartaruga e a lebre de Esopo. Segundo Lutz Röhrich, noutro conto a tartaruga burla a un elefante dun xeito moi semellante en África.Lutz Röhrich: Märchen und Wirklichkeit. 3. Auflage. Steiner, Wiesbaden 1974, ISBN 3-515-01901-4, S. 202.

 Recepción 
O Deutsches Märchenbuch ("Libro alemán de contos de fadas") de Ludwig Bechstein non contén o texto até 1853, incluído como o número 60. Traduce frase por frase, non sempre textualmente, ao alemán estándar. "De Sünn wöor bright upgaen am Hewen, de Morgenwind güng warm" pasa a ser Die Sonne war goldig am Himmel aufgegangen, der Morgenwind ging frisch ("O sol saíra dourado no ceo, o vento da mañá era fresco"). A palabra "Swinegel" para o ourizo permaneceu. Hans-Jörg Uther asume que Bechstein utilizou a fonte no Hannoversches Volksblatt Hans-Jörg Uther (Hrsg.): Ludwig Bechstein. Märchenbuch. Nach der Ausgabe von 1857, textkritisch revidiert und durch Register erschlossen. Diederichs, Múnic 1997, ISBN 3-424-01372-2, S. 391. ou na tradución ao alto alemán de Carl Herlosssohn.Hans-Jörg Uther: Handbuch zu den Kinder- und Hausmärchen der Brüder Grimm. de Gruyter, Berlin 2008, ISBN 978-3-11-019441-8, S. 385. Tamén hai gravados individuais, ao redor de 1854 de Johann Peter Lyser, con atribucións ás veces incorrectas da autoría. Hans-Jörg Uther deixa claro que, como excepción, o propio texto orixinal prevaleceu e non se popularizou primeiro cos contos de fadas de Grimm. A longo prazo, a versión en alto alemán de Bechstein tivo máis éxito.Hans-Jörg Uther: Handbuch zu den Kinder- und Hausmärchen der Brüder Grimm. de Gruyter, Berlin 2008, ISBN 978-3-11-019441-8, S. 384–386.

A situación "lebre e ourizo" así como a expresión "Ich bin schon hier!"  (tamén no baixo alemán "Ick bün all hier!“  e no alemán estándar "Ich bin schon da!“, xa estou aquí!) convertéronse en situacións proverbiais e frases feitas que aínda hoxe se citan en alemán. Normalmente, descríbese o punto de vista do "coello" ou a "lebre" que sempre chega ao mesmo resultado frustrante cando se enfronta repetidamente ao mesmo competidor. A imaxe utilízase nos deportes, nos negocios, na política...

 Adaptacións 
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Joseph-Albert_wettlauf-des-igels-und-des-hasen-1862.jpg/220px-Joseph-Albert_wettlauf-des-igels-und-des-hasen-1862.jpg|miniatura| Participantes descoñecidos da sociedade de artistas "Jung-München" nun baile de contos. O escultor Hermann Oehlmann representou a carreira do ourizo e da lebre (foto: Joseph Albert, Múnic, 1862)Véxase tamén A lebre e o raposo de Bechstein, A lebre e o rei elefante e A lebre e o caranguexo.Günter Grass escribiu unha historia curta co mesmo nome.
 Fredrik Vahle cantou a canción "Der Hase Augustin" no seu disco de cancións infantís de 1973 Die Rübe. A segunda parte é unha ambientación do conto da lebre e o ourizo. A narración é semellante á do conto, pero máis curta.

 Rabbit and Hedgehog é un xogo de mesa inventado en 1973 polo inglés David Parlett. Foi o primeiro xogo en recibir o premio Spiel des Jahres en 1979. Porén, a referencia ao conto baixosaxón só existe na edición en lingua alemá: o título orixinal en inglés Hare & Tortoise refírese á fábula de Esopo A lebre e a tartaruga.
 En referencia ao conto, os matemáticos chamaron o algoritmo de lebre-ourizo (véxase Algoritmo para Busca de Ciclos de Floyd).

 Un filme titulado Der Wettlauf zwischen dem Hasen und dem Igel ("A carreira entre a lebre e o ourizo") estreouse en 1921 baseado nun guión de Johannes Meyer.
 Der Hase und der Igel é un filme animado alemán de contos de 1982.
 Na serie de animación xaponesa de 1987 Gurimu Meisaku Gekijō, o episodio 41 conta a historia da carreira entre a lebre e o ourizo.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 

 Buxtehude
 Contos de fadas
 Fábula
 Literatura infantil
 Literatura infantil e xuvenil

 Bibliografía 

 Heinz Rölleke (Hrsg.): Grimms Märchen und ihre Quellen. Die literarischen Vorlagen der Grimmschen Märchen synoptisch vorgestellt und kommentiert (= Schriftenreihe Literaturwissenschaft. Band 35). 2. Auflage. Wissenschaftlicher Verlag Trier, Trier 2004, ISBN 3-88476-717-8, S. 454–461, 579–580.
 Hans-Jörg Uther: Handbuch zu den Kinder- und Hausmärchen der Brüder Grimm.'' de Gruyter, Berlin 2008, ISBN 978-3-11-019441-8, S. 384–386.

 Ligazóns externas 

 Banco de literatura da Baixa Saxonia: Dat Wettloopen twischen den Swinegel un den Haasen up de lütje Haide bi Buxtehude von Wilhelm Schröder 
 Illustracións
 BR.de: (Audio)

Categoría:Obras literarias
Categoría:Literatura en lingua alemá
Categoría:Contos dos irmáns Grimm