Xuíz Honorario

Xuíz Honorario é un recoñecemento que fai a Asociación de Amigos do Couto Mixto que dende o ano 2000 nomea anualmente tres xuíces honorarios nun acto público que se celebra na igrexa de Santiago, dos Mixtos, capital do Couto Mixto. No ano 2025 a asociación pasa a denominarse oficialmente: Asociación de Amigos e Amigas do Couto Mixto.
miniatura|Chave que se entrega ós Xuíces Honorarios

 Instauración do recoñecemento 
A Asociación de Amigos do Couto Mixto, constituída en 1992, vén traballando coa finalidade de recuperar a súa memoria histórica. Entre outras, forman parte desta asociación persoeiros da cultura galega como Luís García Mañá, Bieito Ledo Cabido, Xesús Ferro Ruibal, Xosé González Martínez ou Antón Pulido.

No ano 2000 acorda o recoñecemento como Xuíz Honorario do Couto Mixto, aos que se signifiquen no labor cultural, etnográfico e na defensa e promoción deste territorio arraiano. Tamén para lembrar á figura que rexía os destinos daquel territorio, coa súa peculiar autonomía.

 Historia 
 Antecedentes 
miniatura|Homes de acordo (representando ás tres aldeas Santiago, Rubiás e Meaus)Os habitantes do Couto tiñan o privilexio do autogoberno, mediante a elección dun Xuíz ou Alcalde polas cabezas de familia das tres aldeas, elección celebrada no inverno cada tres anos. Este Xuíz exercía as funcións gobernativas, administrativas e xudiciais fronte a delitos cometidos dentro dos límites do Couto. Alén diso, había a posibilidade de tomar acordos en concello aberto por tódolos veciños e podían empregar o dereito de revogación para mudar os representantes electos antes do final do seu mandato se se detectaba un mal desempeño das funcións para as que foron elixidos.

 O derradeiro Xuíz do Couto Mixto 
miniatura|Delfín Modesto BrandónDelfín Modesto Brandón foi o derradeiro xuíz do Couto Mixto.

Asumiu o cargo de Xuíz en xaneiro de 1863, sendo elixido para pór fin ós abusos continuos e violacións da soberanía por parte das autoridades portuguesas e españolas. Renunciou ó cargo cando a partición e anexión do territorio era inminente. Foi seguido por un último Xuíz, que rematou o seu mandato coa partición e anexión formal do territorio, entre España e o Reino de Portugal, o 23 de xuño de 1868.

Publicou as súas memorias, en castelán, no 1907, co título: Interesante Historieta del Coto Mixto.

 Xuíces Honorarios 
Dende o ano 2000, esta Asociación nomea anualmente tres xuíces honorarios entre as personalidades ou organizacións que destaquen no seu labor cultural e etnográfico. Aos nomeados entréganlle simbolicamente unha chave, que lembra a que portaban os homes de acordo, un bastón, que simboliza o mando, e un diploma acreditativo.

 Descrición 
Os actos de entrega comezan cun pasa rúas pola aldea de Santiago dos Mixtos das persoas ou institucións recoñecidas ese ano.
Nesa data, significada para a veciñanza, engalánanse os corredores, balcóns e fiestras das casas con antigas colchas tecidas artesanalmente, o que lle dá un colorido e distinción especial á celebración.

miniatura|Arca das tres chaves
miniatura|Diploma acreditativo como Xuíz Honorario.
A comitiva chega ao adro da Igrexa, onde é recibida polo público asistente. Dentro da igrexa ten lugar o lectura da acta da Asociación de Amigos do Couto Mixto onde se recollen os motivos dos merecentes da distinción dese ano. Recibida a Chave, o Bastón e o Diploma, a persoa distinguida diríxese aos membros da Asociación e ao público. Remata esta primeira parte dos actos coa chamada polo nome, parte do Presidente da Asociación, aos tres Homes de Acordo que a viva voz din Presente e diríxense ata a Arca das tres chaves, onde, cada un, insire a súa chave. Aberta a Arca, deposítase a acta da Asociación, os discursos dos homenaxeados e os libros publicados relacionados co Couto Mixto, se os houbera, e finalmente péchase a arca polos tres Homes de Acordo.

Fóra, no adro da igrexa, lugar onde se reunía o Goberno do Couto Mixto, en concello aberto, ao pé da escultura de Delfín Modesto Brandón, faise unha ofrenda floral á súa memoria e pronúnciase algún discurso, e nos últimos anos unha representación teatral relacionada coa figura do derradeiro xuíz do Couto Mixto.

Remata a xornada cunha fraternal comida o aire libre nas inmediacións da igrexa.

 Premiados 
 #  Ano  Nome  Actividade 1  2000  Xosé Manuel Cid FernándezBento da CruzUniversidade de Tras-Os-Montes e Alto Douro  Pedagogo e escritorEscritor Pola divulgación do Couto Mixto 2  2001  Francisco Fernández del RiegoLuís García MañáRamón García Rivero  Escritor e académicoEscritorCrego de Santiago de Rubias e valedor da identidade do Couto Mixto 3  2002  Constantino García GonzálezXosé González MartínezAntonio López Martínez  EscritorPolítico e intelectualPolítico 4  2003  Non se atoparon datos 5  2004  Antón Riveiro CoelloXosé Benito RezaCesáreo González Veloso  EscritorEscrito e políticoHome de acordo do Couto Mixto 6  2005  Francisco CamposÁlvaro López MiraXosé López Añel  XornalistaProfesor da Universidade de VigoHome de acordo do Couto Mixto 7  2006  Carlos Varela GarcíaAlfonso Sobrado PalomaresSergio Álvarez Álvarez  Fiscal Superior de GaliciaEscritor e políticoHome de acordo do Couto Mixto 8  2007  Miguel Blanco GrandeLaura Seara SobradoAlberto Fidalgo FranciscoMáximo Salinas Valencia  Crego do Couto MixtoPolíticaPolíticoCatedrático da Universidade de Santiago 9  2008  Celso Delgado ArceCORENXosé Luís Méndez Romeu  PolíticoEmpresaPolítico 10  2009  Gonzalo Jar CouseloAntonio Loroureço FontesJosé Rodríguez Cruz  Xeneral da Garda CivilCrego arraianoEscritor 11  2010  María do CeoXosé Luís Méndez FerrínMiguel A. González García  CantanteEscritorArquiveiro 12  2011  Paula GodinhoAntonio Rodríguez ColmeneroXosé Badás  EscritoraArqueólogoDefensor da cultura arraiana 13  2012  Carlos NúñezCámara Municipal de ChavesConcello de VerínXosé Antón Gómez Segade  GaiteiroCámara MunicipalConcelloArraiano de cerna 14  2013  Xesús Vázquez AbadPonte nas ondas  PolíticoDinamización cultural 15  2014  Eixo AtlánticoEscola Superior UniversitariaXosé María Eguileta Franco  EntidadeEscolaArqueólogo 16  2015  Cámara Municipal de Vilanova de CerveiraConcello de TomiñoAsunción Sanz FerreiroJosé Lamela Bautista  Cámara MunicipalConcelloMestraEscritor e político 17  2016  Eurocidade Valença-TuiAsociación Galego-Portuguesa de Profesores pola Paz2nafronteira  EntidadeAsociaciónGrupo musical 18  2017  Valentín García GómezAlejandro Rubín CarballoAugusto Domíngues e Arturo Grandal  PolíticoEmpresarioAlcaldes da eurocidade Monçao - Salvaterra de Miño 19  2018  CambedoSoutelinhoLamadarcos  FreiguesíaFreiguesíaFreiguesía 20  2019  Mercedes Vázquez SaavedraSuso DíazManuel Batista Calçada Pombal  Etnóloga e fotógrafaPoetaPresidente da Cámara Municipal de Melgaço ##  2020  (Non se entregaron debido á pandemia de coronavirus). ##  2021  (Non se entregaron debido á pandemia de coronavirus). 21  2022  Consuelo Castro ReiArmando González LópezDiana Gonçalves  Avogada do estadoCompositor do himno do Couto MixtoCineasta 22  2023  Fernando Venâncio  Ángeles Huerta González  Mario García Gómez  EscritorCineastaPolítico catalán de orixe galega 23  2024  Felipe Lubián Lubián  Celso Ferreira Fernández  Helena Pousa  AlcaldeArtesánEtnógrafa 24  2025  Centro Social Cultural e Desportivo de Vilarelho da RaiaAsociación de Mulleres Rurais as Raíñas da PicoñaVall d´Arán (Lleida)  Asociación  Asociación Entidade política singular catalana

 Notas 

 Ligazóns externas 
 Galeguizar Galicia / Asociación de Amigos do Couto Mixto
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2011
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2011-2
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2011-3
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2012
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2013
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2016
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2017
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2018
 Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2019

Categoría:Premios de Galicia