Salinas reais de Arc-et-Senans

A Saline Royale (Salinas reais) é un edificio histórico en Arc-et-Senans no departamento de Doubs, no leste de Francia. Está xunto ao Bosque de Chaux e a 29,2 quilómetros ao suroeste de Besançon. O arquitecto foi Claude-Nicolas Ledoux (1736–1806), un destacado arquitecto parisiense da época. A obra é un exemplo importante dun proxecto temperán da Ilustración no que o arquitecto baseou o seu deseño nunha filosofía que favorecía a ordenación dos edificios segundo unha xeometría racional e unha relación xerárquica entre as partes do proxecto.

O Institut Claude-Nicolas Ledoux asumiu a tarefa de conservador e xestiona o lugar como monumento. En 1982, a UNESCO engadiu as "Salines Royales" á súa lista de Patrimonio da Humanidade, xunto coas antigas salinas de Salins-les-Bains, polas súas destacadas arquitecturas e testemuños da historia da fabricación de sal en tixolas de evaporación. As salinas reais é o primeiro complexo arquitectónico desta escala que se utiliza con fins comerciais.

Hoxe, o sitio está principalmente aberto ao público. Inclúe, o edificio empregado polos toneleiros, exposicións do Museo Ledoux doutros proxectos futuristas que nunca se construíron. Ademais, os edificios de produción de sal albergan exposicións temporais.

A liña de tren de Besançon a Bourg-en-Bresse pasa xusto a carón das salinas. A estación de Arc-et-Senans está a só unhas ducias de metros do lugar.

Antecedentes

No século XVIII o sal era un ben esencial e valioso. Daquela, o sal era moi utilizado para a conservación de alimentos como a carne ou o peixe. A omnipresencia do uso do sal fixo que o goberno francés impuxera a gabela, un imposto sobre o consumo de sal. O goberno ordenou que todas as persoas maiores de 8 anos comprasen unha cantidade de sal ao ano a un prezo que o goberno fixara. A Ferme Générale era a encargada de recoller a gabela.

Como rexión, Franco Condado estaba relativamente ben dotado de augas salgadas debido ás vetas subterráneas de halita. En consecuencia, había unha serie de pequenas salinas, como as de Salins-les-Bains e Montmorot, que extraían sal fervendo auga sobre lumes de leña. As salinas estaban preto dos mananciais e usaban a madeira traída dos bosques próximos. Despois de moitos anos de explotación, os bosques foron desaparecendo cada vez máis rapidamente, co que houbo que traer madeira de cada vez máis lonxe, a un custo cada vez maior. Ademais, co paso do tempo o contido de sal da salmoira foi diminuíndo. Isto levou aos expertos da Ferme Générale a considerar explotar incluso pequenos mananciais, unha iniciativa que o consello do rei interrompeu en abril de 1773. Parte do problema foi que era imposible construír edificios de evaporación porque Salins-les-Bains estaba asentado nun pequeno val.

Os Fermiers Généraux decidiron explorar un método de extracción máis mecanizado e eficiente. O concepto era construír unha fábrica especialmente construída preto do bosque de Chaux no Val d'Amour, é dicir, coa salmoira debía ser levada á fábrica mediante unha canle de nova construción.

Claude Nicolas Ledoux
O 20 de setembro de 1771, Lois XV nomeou a Ledoux Comisario das Salinas de Lorena e Franco-Condado. Como comisario, Ledoux foi o encargado de inspeccionar as distintas salinas do leste de Francia. Isto deulle a oportunidade de ver moitas salinas diferentes, incluídas as de Salins-les-Bains e Lons-le-Saunier, e de aprender delas o que un querería se se proxecta unha fábrica desde cero.

Dous anos máis tarde, Madame du Barry apoiou a nomeamento de Ledoux como membro da Real Academia de Arquitectura. Isto permitiulle denominarse Arquitecto Real. (Xa era o arquitecto da Ferme générale, a compañía privada de aduanas e impostos especiais que recadaba moitos impostos en nome do rei, baixo contratos de 6 anos). Foi en función dos seus cargos como inspector das salinas e como arquitecto real recibiu o encargo de proxectar as salinas reais de Arc-et-Senans.

O primeiro plan
Sen sequera recibir ningunha solicitude do rei, Ledoux decidiu proxectar unha salina. O proxecto era unha especie de abstracción xa que non tiña ningún sitio en mente. Presentou o proxecto resultante en abril de 1774 a Lois XV de Francia.

Non limitado por ningunha consideración práctica, o proxecto era ambicioso, innovador e rompeu cos enfoques tradicionais. O que fixo Ledoux foi impoñer unha xeometría ríxida ao deseño xeral. Os edificios estaban situados ao redor dunha inmensa praza, e unidos entre si por pórticos, ningún edificio estaba illado. Para acelerar as conexións entre edificios, Ledoux introduciu arcadas cubertas que unían os puntos medios dos lados adxacentes, formando un cadrado dentro da praza. Abundaban as columnas. Os propios edificios estaban cheos deles, e 144 columnas dóricas apoiaban as arcadas cubertas.

O plan de Ledoux contemplaba que o patio central cadrado sería onde a fábrica gardaría a súa leña. En cada esquina da praza, e nos puntos medios de cada lado alzáronse edificios cadrados de dúas plantas que albergarían os distintos procesos da operación. Enfronte estaban os cuarteis dos gardas, unha capela e unha panadería. Aos lados había talleres para os toneleiros e outros obreiros. Na base estaba a propia fábrica. Os xardíns debían rodear o lugar para proporcionarlles aos traballadores un complemento aos seus ingresos. Por último, un muro rodearía todo o conxunto para protexelo dos roubos.

Foi a grandiosa visión do proxecto a que bloqueou a súa realización. Ningún edificio industrial da época era igual de impoñente. O rei rexeitou o proxecto. Particularmente opúxose ao uso extensivo de columnas, características que consideraba máis apropiadas para igrexas e pazos. Tamén se opuxo a que a capela quedase relegada a unha esquina.

Na súa propia revisión crítica do proxecto, Ledoux afirmou que lle dera demasiado peso ás convencións dunha fábrica sen deixar de lado os aspectos simbólicos. O resultado foi un deseño plano e uniforme baseado na simetría bilateral, en lugar dun que tivese un marcado centro de gravidade. O deseño tamén lembraba as tradicionais construcións comunais da época como conventos, mosteiros, hospitais, grandes explotacións etc. Ademais, dende a antigüidade, os arquitectos recoñeceran que plans como o de Ledoux eran vulnerables á propagación do lume e pouco hixiénicos, e que durante todo o día algunha parte do soar estaba á sombra. Por último, os críticos sinalaron que o proxecto non tivo en conta as limitacións xeográficas ou xeolóxicas.

O segundo plan

Ledoux deseñou o complexo semicircular para reflectir unha organización xerárquica do traballo. O plano completo incluía a construción dunha cidade ideal formando un círculo perfecto, como o do sol. Lois XV asinara o edicto que autorizaba a construción das salinas o 29 de abril de 1773, e despois da aprobación do segundo proxecto de Ledoux, a construción comezou en 1775. A cidade nunca se comezou, porén. O único que se completou foi o diámetro e un semicírculo de edificios da salina.

No segundo deseño, o edificio de entrada sitúase no punto medio do semicírculo e contén por un lado salas de garda e polo outro unha prisión e unha forxa. Outros edificios do semicírculo inclúen á esquerda, fronte a entrada, cuartos para carpinteiros e obreiros, e á dereita, alguacís e toneleiros. No centro do círculo está a casa do Director, que ten un miradoiro na parte superior. Unha escaleira monumental conducía a unha capela que destruíuse nun incendio en 1918, tras un raio. A ambos lados da casa do Director están as propias salinas. Estes dous edificios miden 80 metros de longo, 28 metros de ancho e 20 metros de altura. Conteñen os fornos de secado, as tixolas de quecemento, as "Sales des Bosses" e as salinas. En cada intersección do diámetro e do semicírculo sitúanse os edificios que albergaban os empregados. Detrás da casa do Director hai uns pequenas e elegantes cortes para os cabalos do Director.

O apoio das salinas por parte dun monopolio estatal probablemente explique por que este edificio é tan grandioso. A gabela era moi impopular e foi unha das queixas que provocaron á Revolución Francesa. A propia Revolución probablemente reduciu a construción da cidade ideal.

 Desde o fin da produción de sal 
As salinas producían 40.000 quintais de sal ao ano no seu momento álxido, todos eles exportados a Suíza. Toda a produción cesou en 1895 tras un proceso xudicial que os habitantes de Arc-and-Senans iniciaron, protestando pola contaminación dos pozos próximos. Ao mesmo tempo, as salinas estaban a ter dificultades ante a competencia do sal mariño traído por ferrocarril.

Como se mencionou anteriormente, un raio en 1918 destruíu a capela. En abril de 1926, algúns dos edificios foron dinamitados, e moitas das árbores do lugar cortáronse. Aínda así, o 30 de novembro de 1926, tras unha revisión iniciada en 1923, a Comisión de Monumentos declarou o pavillón central e a entrada como monumentos históricos.Monuments historiques du Doubs  A Society for the Eastern Saltworks, aínda propietaria do sitio de Arc-et-Senans, non estaba satisfeita coa decisión. O 10 de xuño de 1927 o departamento de Doubs adquiriu as salinas e iniciou os traballos de restauración en 1930.

Durante 1938, o lugar albergou un campamento para refuxiados da República Española. Despois, durante outubro de 1939, no estalido da segunda guerra mundial, o exército francés instalou unha batería antiaérea na zona do patio. Ademais, unha unidade de enxeñeiros ocupou algúns dos edificios. Aínda así, o 20 de febreiro de 1940 publicouse o anuncio oficial da clasificación das salinas e da súa muralla como monumento histórico.

En xuño de 1940, instaláronse as tropas alemás. De maio de 1941 a setembro de 1943, as autoridades francesas estableceron un campo de internamento para albergar aos xitanos e outros sen fogar (Centre de Rassemblement des tziganes et nómades).

Despois da guerra, houbo unha ampla campaña pública de artistas, xornalistas e escritores da rexión para animar ás autoridades a protexer o sitio."De l'utopie à la réalité", in La fabuleuse histoire du sel, André Besson, Collection Archives vivantes, Cabédita, 1998.

The Saltworks foi un lugar principal na película de 1961 de Pierre Kast La Morte-Saison des amours AKA The Season for Love.

En 1965, Marcel Bluwal usou a casa do director para a tumba do Comandante na súa adaptación televisiva de Dom Juan de Molière.

Desde 1973, as salinas reais e o Institut Claude-Nicolas Ledoux son membros da rede europea de lugares culturais. Despois, en 1982, a UNESCO incluíu as salinas como Patrimonio da Humanidade.

No novo milenio
Desde o 29 de xuño de 2009, as salinas de Salins-les-Bains engadíronse á lista de Arc-et-Senans na lista do Patrimonio Mundial. Foi sede de varios eventos culturais e exposicións nos últimos anos.

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 


 Ligazóns externas 
 Lien vers les Salines de Salins-les-Bains 
 Saline Royale. páxina oficial do Institut Claude-Nicolas Ledoux
 Royal Saltworks of Arc-et-Senans at UNESCO.org

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Francia