Oxalis

Oxalis é un xénero de plantas da familia Oxalidaceae. Con entre 700 e 800 especies, distribúese case por todo o mundo. Ás veces confúndese con xéneros de trevo e especies da familia das leguminosas (Fabaceae). En castelán existe o termo alazán ou alazán de madera para algúns trevos roxos, pero en galego só está recollido coas acepcións cromáticas ou referidas ao cabelo. 

 Descrición 

 Aparencia e follas 
As especies de oxalis crecen como plantas herbáceas anuais ou perennes, con talos erectos ou rastreiros ou sen talos, máis raramente subarbustos ou arbustos. Prosperan como helófitas, mesófitas ou xerófitas. Segundo a especie, forman rizomas, órganos bulbosos ou tuberosos que perduran.

As follas están dispostas en rosetas basais ou alternas e distribúense en espiral ao longo do eixe do talo (filotaxis) e divídense en pecíolo e lámina foliar. As láminas das follas son principalmente palmadas en tres ou catro, ás veces en varias partes. As superficies das follas son pinnadas. Algunhas especies teñen almofadas articulares coas que se poden dobrar os folletos pola noite ou cando está seco. Estípulas están ausentes ou son moi pequenas.
miniatura| Flores de Oxalis magnifica de simetría radial quíntuple

 Inflorescencias e flores 
As flores están en talos inflorescencias laterais, máis ou menos longos, cada unha con dúas pequenas brácteas, individualmente ou en inflorescencias umbeladas, ás veces compostas.

As flores sempre hermafroditas son de simetría radial e quintuplicadas cun dobre perianto. Os cinco sépalos duradeiros están dispostos de forma imbricada. Os cinco pétalos, que están fusionados como máximo na súa base, son brancos, amarelos, vermellos ou rosados a morados. Pode haber un disco . Hai dous círculos, cada un con cinco estames, que adoitan estar na súa base pero non fusionados cos pétalos; todos poden ser iguais ou na súa maioría moi diferentes. Cinco carpelos son un ovario superior de cinco cámaras fusionados aos cinco estilos con cicatrices capitadas ou bilobuladas. Cada cámara do ovario contén de 2 a 15 óvulos pendentes, anátropos ou hemianátropos. A heterostilia (máis comunmente tristilia) está presente. Raramente son cleistogámicas.
miniatura| Froito da cápsula de sorrel (Oxalis stricta), os sépalos duradeiros tamén son recoñecibles

 Froitos e sementes 
Os froitos da cápsula loculicida rompen de forma explosiva con cinco válvulas cando están maduros. Os froitos teñen un eixe carnoso que se encolle ao secar; isto fai que as sementes sexan lanzadas de forma explosiva fóra do froito (ballochory). As sementes adoitan conter moito endospermo oleaxinoso.

 Compoñentes 
As plantas conteñen sal de trevo (oxalato de hidróxeno potásico) e ácido oxálico, que provocan o sabor ácido, así como derivados da antraquinona nos rizomas e aceites graxos nas sementes.

 Distribución 
A biodiversidade do xénero é moi grande, cunhas 700 a 800 especies, está nos trópicos e subtrópicos nos hemisferios norte e sur. Describíronse máis de 200 especies só do sur de África (Capensis). O xénero tamén está moi estendido nas zonas temperadas. Porén, orixinalmente está ausente de Australia e das rexións polares. En Europa existen algunhas especies silvestres comestíbeis.

 Sistemática 
O xénero Oxalis foi establecido en 1753 por Carl von Linné en Species Plantarum, 2, p. 433. Como lectotipo, 1907 por Small en N. Amer , páx 25 Oxalis acetosella. Sinónimos de Oxalis son: Acetosella, Bolboxalis, Hesperoxalis, Ionoxalis, Lotoxalis, Otoxalis, Oxys, Pseudoxalis, Xanthoxalis. 

O nome do xénero botánico Oxalis provén do antigo nome da aceda (Rumex acetosa) "oxalis", do grego oxaleios que significa acedo, ácido, polo sabor das follas.

O complexo sistema de clasificación de xéneros de TM Salter (1944) debe considerarse provisional, xa que só tivo en conta unha pequena parte das especies na súa elaboración. Aínda está pendente unha revisión exhaustiva do xénero mediante análises de ADN, pero están dispoñibles filoxenias para os grupos de especies de Oxalis de Suráfrica e América do Sur (véxase Bibliografía).

 Tipos (selección) 
miniatura| Aleluia acedeira (Oxalis acetosella )
miniatura| Flor e follas de Oxalis enneaphylla
miniatura| Oxalis gigantea, unha especie leñosa
miniatura| Acedeira (Oxalis pes-caprae ), Habitus
Hai unhas 700-800 especies de Oxalis (selección)
 Aleluia (Oxalis acetosella, Syn.: Oxalis montana) está en Europa central atópanse habitualmente nos bosques. A súa distribución vai desde Europa e Asia até América do Norte.
 Oxalis articulata, Orixe: Suramérica
 Oxalis barrelieri: É orixinaria de América Central e do Sur e das illas do Caribe e neófita en moitos outros países de Asia e África.
 Oxalis bowiei  (Syn.: Oxalis bowieana   nom. nud., Oxalis bowiei), Orixe: Suráfrica
 Oxalis bulbocastanum, Orixe: Norte de Chile.
 Oxalis cinerea  (Syn.: Oxalis lineata  & Arn.): Orixe: Arxentina e Chile.
 Oxalis compacta & Arn. (Syn.: Oxalis platypila  & R. Hedw.): Orixe: Arxentina.
 Oxalis compressa: Orixe: Suráfrica. Neófita en Australia.
 Horn-Sauerklee (Oxalis corniculata, Syn.: Xanthoxalis rufa): Orixe: descoñecida, é neófita naturalizada en Europa e moito outros hábitats.
 Oxalis debilis, con dúas variedades:
 Oxalis debilis var. corymbosa Lourteig (Syn.: Oxalis corymbosa ), Orixe: o Brasil e a Arxentina.
 Oxalis debilis var. debilis: Orixe: Suramérica.
 Oxalis dillenii, orixinalmente procede de América do Norte, é neófita en moitas partes do mundo.
 Oxalis enneaphylla é orixinaria das Illas Malvinas e endémica do sur de Chile e ás veces ofrécese como planta ornamental.
 Oxalis fontana, véxase abaixo: Oxalis stricta
 Oxalis fruticosa, Syn.: Oxalis bupleurifolia), Orixe: Leste do Brasil.
 Oxalis gagneorum, endémica das Illas Marquesas.
 Oxalis gigantea, fai arbustos suculentos de até 5 m de altura en Chile.
 Oxalis glabra, Orixe: Suráfrica
 Oxalis griffithii  & Hook.f. (Syn.: Oxalis japonica  & Sav.): Orixinaria de Asia, de Paquistán a China e as Filipinas
 Oxalis incarnata: Orixe: África do sur, é neófita en Europa, América do Norte, Australia e Nova Zelandia.
 Oxalis jacquiniana (Syn.: Oxalis grahamiana ): Orixinaria de Centroamérica, de México a Guatemala.
 Oxalis latifolia   (Syn.: Ionoxalis vallicola, Oxalis vallicola, Oxalis atroglandulosa, Oxalis stipulata), Orixe: América e Suramérica, neófita en Europa.
 Oxalis laxa & Arn.: Orixe: o Perú, Chile e a Arxentina.
 Oxalis lotoides: Orixe: Colombia, Bolivia, Ecuador e Perú.
 Oxalis magnifica, Orixe: México.
 Oxalis megalorrhiza, de América do Sur, forma rizomas longos e suculentos. Porén, en coleccións suculentas (xeralmente baixo o nome non válido Oxalis carnosa) pronto se converte nunha molesta "mala herba". A orixe é Ecuador, Perú e Chile.
 Oxalis melilotoides: Orixe: Colombia, Ecuador e Perú.
 Oxalis micrantha: Orixe: Ecuador, Peru, Arxentina e Chile.
 Oxalis oregana & A. Gray, Orixe: Nordeste de América
 Oxalis ortgiesii, provén dos Andes peruanos.
 Oxalis pes-caprae, Syn.: Oxalis cernua, tamén chamada acedeira das Bermudas, de madeira ou de pé de cabra (pes-caprae), procede orixinariamente de Suráfrica e está naturalizada en boa parte da conca do Mediterráneo e de Centroamérica.
 Oxalis punctata: Orixe Suráfrica.
 Oxalis purpurea, Orixe: Suráfrica, é neófita natural no suroeste de Europa.
 Oxalis rosea, Orixe: Chile
 Oxalis simplicifolia, Orixe: Illas Marquesas
 Oxalis semiloba, Orixe: Sur e leste de África, de Tanzania a Suráfrica.
 Oxalis serpens: Orixe: Brasil.
 Oxalis stricta, Syn.: Oxalis europaea  e Oxalis fontana, tamén chamada trevo ou acedeira vertical europea. A súa orixe é América do Norte e Asia, é un neófito en moitos países así como en Europa. 
 Oxalis tetraphylla.Trevo da sorte, provén de México, cultívase como "trevo da fortuna" de catro follas. É neófito en parte do Centro e Sur de Europa, de Francia a Austria e a península dos Balcáns, e en Centroamérica (Panamá).
 Oxalis tortuosa (Syn.: Oxalis maritima ): Orixe: Chile.
 Oxalis triangularis, úsase como planta ornamental. Provén do Brasil, Bolivia, Arxentina e Paraguai.
 Oxalis tropaeoloides  hort. ex  
 Oxalis tuberosa, Syn.: Oxalis crenata Acedeira voluminosa, planta suculenta dos Andes, cuxo tubérculo se come como verdura.
 Oxalis valdiviensis, Orixe: Chile e a Arxentina. Neófita en Francia.
 Oxalis violacea (Syn.: Sassia tinctoria): A súa orixe son os Estados Unidos.
 Oxalis virgosa: Orixe: Chile.

 Galería de imaxes 

 Notas 

 Véxase tamén 

 Leslie Watson: Flora de Australia Occidental. 2008: Oxalis -En liña.  (Descrición da sección)
 Liu Quanru, Mark Watson: Oxalidaceae. En: Flora of China. Tomo 11, 2008, páx 2: Oxalis
 Walter Erhardt e outros: The big zander. Enciclopedia dos nomes de plantas . Volume 2, Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-8001-5406-7 .
 Werner Greuter, HM Burdet, G. Long: Lista de verificación médica. Dicotiledonas (Lauraceae-Rhamnaceae) . Volume 4, Conservatoire et jardin botaniques de la Ville de Genève 1989, ISBN 2-8277-0154-5, pp. 265–266.

 Bibliografía 
** K. Reiche: Zur Kenntnis der chilenischen Arten der Gattung Oxalis. In: Bot. Jahrb. Syst. 18, 1894, p. 259–305 escaneado de biodiversitylibrary.org.
 Terence Macleane Salter: The genus Oxalis in South Africa. A taxonomic revision. In: J. South Afr. Bot. Suppl. c. 1, 1944, p. 355 f.
 C. Heibl, S. S. Renner: Distribution models and a dated phylogeny for Chilean Oxalis species reveal occupation of new habitats by different lineages, not rapid adaptive radiation. en: Systematic Biology. 2012. doi:10.1093/sysbio/sys034.
 K. C. Oberlander, E. Emshwiller, D. U. Bellstedt, L. L. Dreyer: A model of bulb evolution in the eudicot genus Oxalis (Oxalidaceae). In: Mol. Phyl. Evol. Band 51, 2009, S. 54–63.
 G. E. Marks: Chromosome numbers in the genus Oxalis. en: New Phytologist. c. 55, Nº. 1, 1956, p. 120–129.
 Stephen G. Weller, Melinda F. Denton: Cytogeographic Evidence for the Evolution of Distyly from Tristyly in the North American Species of Oxalis Section Ionoxalis. In: American Journal of Botany. Band 63, Nº. 1, 1976, p. 120–125.
 Marina Welham: Oxalis (Wood Sorrel). In: The Amateur's Digest. c. 9, Nº. 2, 1997, páx. 29–30.
 D. de Azkue: Chromosome diversity of South African Oxalis. en: Bot. J. Linn. Soc. c, 132, 2000, p. 143–152.

 Ligazóns externas 
 Fotos e información educativa sobre Oxalis .
 Características do xénero.  (en inglés)
 Oxalis en Suráfrica. (en inglés)

Categoría:Eudicotyledoneae
Categoría:Wikipedia:Páxinas con traducións non revisadas