Pulchinelo

Pulchinelo (en italiano Pulcinella) é un personaxe da Commedia dell'arte. Dentro do grupo dos zanni (servos ou criados) é, con "Coviello", un dos principais personaxes da trama no modelo napolitano.

 Retrato, máscara e orixe 
"Pulcinella", popular alcahuete e filósofo (fisicamente socrático e resignado senequista), é un «zanno» cunha especial capacidade de adaptación e unha grande experiencia en mallar e ser mallado. Amolado, barrigudo e de enorme nariz ganchuda (atributos físicos do seu aspecto encorvado e a súa media máscara negra con profundas engurras), é con todo un excelente orador e un singular cantor. É o único que conservou o traxe branco orixinal, común aos «zanni». 

 Orixe do nome 
miniatura|esquerda|Gravado francés (cara a 1650).
miniatura|esquerda|O actor Pierre Deschars como "Polichinelle" (1703).
Unha hipótese é que o nome procede de Paolo Cinelli, comediante napolitano do século XVI. Outra tese, igual de lendaria, asegura que o nome lle vén de Puccio d'Aniello, campesiño napolitano que tras pelexarse cuns cómicos acabou uníndose á compañía. Unha terceira posibilidade outórgalle o bautismo oficial a Silvio Fiorillo, actor capuano do Cinquecento. A tradición popular faino derivar de «pullicinello» (pitiño), de aí —ou quizais por mor diso— que Polichinela se mova coma un pito barrigón cacarexante e paticurto.

Como figura teatral, foi relacionadi como síntese de varios personaxes da farsa atelana, o "Maccus", o "Dossennus" chepudo, o "Papus" comellón e o torpe "Bucco".Maccus imitaba el cacareo de las aves de corral y andaba como los polluelos, de ahí que se le llamase «Pullus gallinaceus». O etruscólogo Alain Hus, partindo dunha pintura na Tumba de Augúrelos de Tarquinia, propuxo a orixe de Polichinela a partir do «Pannuceatus» da comedia atelana.Su nombre etrusco "Phersu", pasó al latín como persona, en el sentido de máscara o personaje de teatro. En su origen, el tal "Phersu" fue una especie de terrible demonio.

 Evolución do personaxe 
No século XVIII, a Polichinela creceulle a barba e o bigote, e un alto chapeu de ás levantadas (continuando o simbolismo das galiñas). Na versión francesa, Polichinela evolucionou cara ao anano malvado que primeiro cambiou o seu tocado por un pano ou lazo como o de Pierrot, e finalmente recuperou o chapeu, agora con dúas plumas de galo. No espazo escénico dos teatros de monicreques do Lión obreiro do século XVIII, "polichinela" (sucedáneo de marioneta) converteuse en "Monsieur Guignol", que daría nome a outro abano de teatro de bonecos.Artículo en el diario ABC de 1 de agosto de 1928 Consultado en noviembre de 2013

 Principais intérpretes 

 Antonio Petito 
Alcumado Il re dei Pulcinella, foi o máis coñecido Polichinela do século XIX, inventor do seu traxe moderno e autor de numerosas comedias dedicadas a esta máscara, a miúdo inspiradas en temas de actualidade da sociedade napolitana da época.

 Eduardo de Filippo 
Actor, dramaturgo e director de escena, cómico dunha familia de grandes 'comediantes' e considerado máximo representante da Commedia dell'Arte no século XX, foi o gran continuador da máscara de "Pulcinella".Ricard Salvat, "El teatro como texto, como espectáculo", p. 47 Nado fillo natural de Eduardo Scarpetta, en 1981 foi nomeado senador vitalicio da República Italiana.

 En Galiza e Portugal 
Os personaxes da Commedia dell'Arte foran levados para o teatro de monicreques, como foi o caso de Polichinela, que, en Portugal, tamén tivo o nome de Dom Roberto.

Polichinela foi un dos pseudónimos cos que asinaba Vicente Risco a principios do século XX. Neses mesmos anos, Barriga Verde, estremeño de orixe, asentouse en Galiza despois do seu paso polo Porto, sendo un dos pioneiros desas representacións no país. O Museo do Prado conserva un cadro, non exposto, chamado El gallego de los muñecos polichinelas.

No Museu da Marioneta en Portugal, referido á historia dos monicreques: 
Aínda hoxe se usa en portugués a expresión "un Roberto" para designar "un boneco". A personaxe feminina da Commedia dell'Arte, Colombina, era logo asociada a Don Cristobal, o Polichinelo español, directamente ligado a Cristovo Colón. Porén, Barriga Verde puña en escena o Don Roberto nas súas representacións, algunhas delas de xoldras entre galegos e portugueses.
miniatura|Cartel de monicreques en Els Quatre Gats
 Persistencia de Polichinela 
Só tres «zanni» alcanzaron a 'inmortalidade' alén aló do coñecemento erudito ou profesional do mundo do teatro e a arte. Arlequín e Colombina, que se converteron en eternos amantes nas salas de moitos museos do mundo, máscaras que desde o teatro da rúa e o ballet máis imaxinativo do século XX, saltaron á galería de tipos da historia da pintura occidental. O outro inmortal (aínda vivo no entroido napolitano), ficou nos teatros até facerse carne nunha longa lista de actores ou trapo e pasta en innumerábeis retablos titiriteiros en salóns e xardíns. Cos seus moitos nomes e rostros, o "polichinela" é orto e ocaso do mimo escénico.

 O Pulcinella de Stravinsky 
Un fermoso eco daquela inmortalidade foi o ballet Pulcinella de Igor Stravinsky, estreado na Ópera de París o 15 de maio de 1920 baixo a batuta de Ernest Ansermet. A bailarina Léonide Massine creou o libreto e a coreografía, e Pablo Picasso deseñou os traxes e decorados orixinais. O traballo foi encargado por Sergei Diaghilev. O propio Stravinsky escribiu sobre esta composición:Esta idea foi retomada e revisada por dous expertos bailaríns do New York City Ballet, George Balanchine e Jerome Robbins, que a puxeron en escena con ocasión do Festival Stravinsky de 1972, interpretando Robbins o papel protagonista.

 Notas 

 Referencias 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Monicreque
 Monicreque (Internet)
 Zanni
 Teatro
 Teatro de sombras
 Barriga Verde
 Commedia dell'arte
 Comedia
 Museo Galego da Marioneta

 Bibliografía 
 Luigi Serafini. "Pulcinellopedia (piccola)", Longanesi & C., Milano, 1984. ISBN 88-304-0388-1 (en italiano)

 Ligazóns externas 
 "Museo di Pulcinella", en Acerra (Italia) 
 "Museu da marioneta" en Lisboa 

Categoría:Personaxes da literatura
Categoría:Entroido