Antoloxía grega

A Antoloxía grega (en latín Anthologia Graeca e en grego Ἀνθολογία Ἑλληνική) é o nome dado actualmente ao compendio de epigramas grecolatinos e bizantinos, escritos en grego, e provenientes das dúas coleccións máis importantes destes actualmente conservadas: a Antoloxía Palatina, e a Antoloxía Planúdea.

 Composición 
Desde, como mínimo, o século -VI, popularizouse a poesía epigramática grega, é dicir, a destinada a acompañar calquera obra pétrea (edificios, estatuas, lápidas funerarias, estelas...). A súa dispersión xeográfica fixo que, nun momento dado, alguén se propuxese recompilalas, se non todas, polo menos as de maior arte poética. Naceu así a Antoloxía, nome xenérico que, no século -II, se lle deu á primeira obra literaria compiladora de epigramas en grego da que temos coñecemento: A grilanda (ou coroa) de flores de Meleagro de Gádara.

Posteriormente a esta obra, foron varias as Antoloxías, que se seguiron escribindo até a Idade Media, cando se compuxeron as dúas únicas que hoxe día sobreviven (a Antoloxía Palatina e a Antoloxía Planúdea), receptoras dos epigramas compilados até a súa época. Ambas compartían gran cantidade de material, sendo a Palatina máis extensa que a Planúdea. Dese modo, utilizouse a primeira como base sobre a que engadir unicamente aqueles poemas da segunda que non figuraban, cuxo resultado é a que deu en chamarse actualmente Antoloxía grega.

Para a súa ordenación, dividiuse en dezaseis libros, os quince primeiros serían propiamente a Antoloxía Palatina, respectando mesmo os seus títulos, e o décimo sexto comporíano todos aqueles poemas que aparecían na Antoloxía Planúdea pero non na Palatina (esta forma de ordenación fai que exista unha enorme confusión entre Antoloxía Palatina e Antoloxía grega).
 Historia 
 A Coroa de Meleagro 
Aínda que se atoparon papiros en Exipto que conteñen fragmentos de coleccións de poesía, a antoloxía epigramática grega máis antiga coñecida foi compilada por Meleagro de Gádara no século -II, baixo o título Ἀνθολογία (literalmente, Flores seleccionadas),  que se conveu titulala modernamente, A grilanda (ou coroa) de flores.
Contiña, ademais dos poemas do propio compilador, poemas de corenta e seis autores máis, entre eles, Alceo de Mitilene, Éveno de Paros, Anacreonte ou Simónides de Ceos. No prefacio da colección, Meleagro compara, con moita delicadeza, a orde dos poemas ás flores dunha grilanda unidas polos seus talos, imaxe que pasou á posteridade coa palabra "Antoloxía" como sinónimo de colección de obras literarias destinadas a futuras xeracións.
 As antoloxías posteriores 
A Ἀνθολογία de Meleagro tivo tanto éxito, que se incrementou con novos poemas desde a antigüidade. Os prefacios das edicións de Filipo de Tesalónica, Dioxeniano e Agatías o Escolástico, así o demostran (cada unha, aínda que eran obras independentes, ademais de conter varios dos poemas seleccionados por Meleagro, incorporaban os propios dos seus compiladores e outros máis dos seus gustos).
 A Antoloxía Palatina 
A partir do material compilado nunha antoloxía que reunía todas as anteriores (ou a partir de cada unha delas), compúxose a edición de Constantino Céfalas no século X: a chamada Antoloxía Palatina. O seu compilador agregou novas coleccións ao compendio: versos homoeróticos recolleitos por Estratón de Sardes no século II, unha colección de epigramas cristiáns atopados en igrexas, unha colección de epigramas satíricos e de banquetes, debidos á pluma de Dioxeniano, a descrición de Cristodoro das estatuas do ximnasio bizantino de Zeuxipo e unha colección de inscricións albergadas no templo de Cícico.
 A Antoloxía de Planudes 

miniatura|dereita|Exemplar do museo Británico da edición clásica da Antoloxía grega en 5 tomos de Van Bosch e Van Lennep (comezada en 1795 por Bosch, terminada e publicada en 1822 por Lennep). Con abundantes ilustracións, consta da tradución en versos latinos levada a cabo por Grotius da edición de Maximus Planudes da Antoloxía. Recolle a edición grega defectuosa de Wechel (1600), que é en si mesma unha continuación da edición planúdea de 1566, escrita por Henri Estienne.
O erudito Máximo Planudes realizou a principios do século XIV unha edición da Antoloxía grega, á que, ademais engadiu algunhas obras, eliminou ou modificou varios poemas que non lle parecían auténticos. Esta versión foi a única coñecida no Occidente cristián,A versión autógrafa, datada en 1301, sobreviviu; a primeira edición impresa baseada no texto de Planudes data de 1494. Ata que en 1606 Claude Saumaise descubriu en Heidelberg unha colección máis completa baseada na anterior edición de Céfalas, o manuscrito Codex Palatinus 23.  A copia que fixo Saumaise, non tería sido publicada antes de 1776, posto que Richard François Philippe Brunck a anexou aos seus Analecta. A primeira edición crítica débese a F. Jacobs (13 vol. 1794-1803; revisada en 1813-17). Foi difundida en toda Europa. Un crítico do Times Literary Supplement, ao comentar en 1971 a tradución parcial de Robin Skelton da Antoloxía, deixou escrito: 
Pódese detectar a influencia desta colección sobre autores tan diferentes como Propercio, Ezra Pound e Edgar Lee Masters. A súa influencia acrecentouse coa publicación da súa tradución sen censuras no século XX.

 Estilo 
Os poemas desta antoloxía proveñen de diversas épocas. Pódese distinguir catro períodos:
 O período grego propiamente dito, do cal Simónides de Ceos (-556 - -469) é un destacado representante, cun bo número de inscricións funerarias para os soldados caídos durante as Guerras médicas. Case todas as obras desta época son inscricións reais ou versos dedicados a persoas reais, vivas ou mortas.
 O epigrama desenvolveuse moito no período alexandrino. Nesta época, o seu sentido ampliouse para incluír anécdotas, sátiras e poemas amorosos. Calímaco de Cirene é unha figura representativa deste período. 
 No imperio romano, nunha época tardía, desenvolveuse outro xénero: a sátira. Lucilio, que escribiu durante o reinado de Nerón, e Luciano de Samosata, que mostran gran talento para os epigramas mordaces e cáusticos. Palladas, un gramático de Alexandría do século IV é o último representante do epigrama clásico. Nos seus versos, preséntase cunha oposición desesperada fronte ao cristianismo.
 O cuarto período consiste en epigramas escritos durante o reinado do emperador Xustiniano. O estilo é preciso, como o manifesta a pluma de Agatías.
 Lista alfabética de autores 

 Ablabio, o Ilustre
 Acerato, o Gramático
 Adeo de Macedonia
 Adeo de Mitilene
 Agatías, o Escolástico
 Alceo de Mesene
 Alceo de Mitilene
 Alexandre de Etolia
 Alexandre de Magnesia
 Alfeo de Mitilene
 Amiano
 Amónidas
 Amonio
 Anacreonte de Teos
 Anastasio Traulo
 Andrónico
 Ánite de Texea
 Antágoras de Rodas
 Antífanes de Macedonia
 Antífanes de Megalópole
 Antífilo de Bizancio
 Antígono de Caristo
 Antímaco
 Antíoco
 Antípatro de Sidón
 Antípatro de Tesalónica (ou de Macedonia)
 Antistio
 Antonio de Argos
 Apolinario
 Apolónides de Esmirna
 Apolonio, o Gramático
 Arabio, o Escolástico
 Arato de Solos
 Aretas, o Diácono
 Aristódico de Rodas
 Aristón de Salamina
 Arquelao de Exipto
 Arquias de Antioquía
 Arquias de Bizancio
 Arquias de Mitilene
 Arquias, o Novo
 Arquíloco de Paros
 Arquímedes
 Artemidoro de Tarso
 Artemón de Cícico
 Arxentario
 Asclepíades de Adramitio
 Asclepíades de Samos
 Ateneo
 Automedonte de Etolia (ou Antimedonte de Cícico)
 Axis de Argos
 Baquílides de Ceos
 Baso de Esmirna
 Besantino
 Bianor de Bitinia
 Boeto, o Elexiógrafo
 Calías de Argos
 Calictro, "o Adivino"
 Calímaco de Cirene
 Capitón
 Carfílides (ou Carpílides)
 Cerealio
 Ciláctor
 Cilenio
 Cirilo
 Ciro de Panópole
 Claudiano
 Cleóbulo de Lindo
 Cometas, o Cartulario
 Cometas, o Escolástico
 Constantino Céfalas
 Constantino de Rodas
 Constantino de Sicilia
 Cosmas
 Crates de Tebas
 Crinágoras de Mitilene
 Cristodoro de Coptos
 Cuadrato
 Damascio, o Filósofo
 Damaxeto del Peloponeso
 Damócaris, o Gramático
 Damóstrato
 Demetrio de Bitinia
 Demiurgo
 Demócrito de Trecene
 Demódoco de Leros
 Dífilo de Sinope
 Diocles de Caristo
 Diodoro de Sardes
 Diodoro de Tarso
 Diodoro, o Gramático
 Diófanes de Mirina
 Dionisio de Andros
 Dionisio de Cícico
 Dionisio de Rodas
 Dionisio, o Sofista
 Dioscórides de Nicópole
 Diótimo de Adramitio
 Diótimo de Atenas
 Diótimo de Mileto
 Dióxenes de Amiso
 Dióxenes Laercio
 Dosiadas de Rodas
 Duris de Elea
 Emiliano de Nicea
 Empédocles
 Enomao
 Epígono de Nicea (ou de Tesalónica)
 Eratóstenes, o Escolástico
 Ericio de Cícico (ou de Tesalia)
 Erina de Telos
 Escévola
 Escitino de Teos
 Esopo
 Espeusipo de Mirrinunte (ou de Atenas)
 Esquilo
 Esquines de Mileto
 Estacilio Flaco
 Estéfano, o Gramático
 Estratón de Sardes
 Etrusco de Mesene
 Euforión de Calcis
 Eupitio de Atenas
 Eurípides
 Eutolmio, o Escolástico (ou o Ilustre)
 Euxenes
 Éveno de Ascalón
 Éveno de Atenas
 Éveno de Paros
 Évodo
 Faleco de Fócide
 Fanias
 Fédimo de Bizancio (ou de Amastris)
 Feno
 Filemón de Solos (ou de Siracusa)
 Filetas de Samos
 Filipo de Tesalónica
 Filipo de Macedonia
 Filisco
 Filodemo de Gádara
 Filón de Alexandría
 Filóstrato de Atenas
 Filoxeno de Léucade
 Focas, o Diácono
 Focílides de Mileto
 Focio de Constantinopla
 Frontón de Emisa
 Gabriel, o Prefecto
 Galo
 Gauradas
 Glauco de Atenas
 Glauco de Nicópole
 Glicón
 Gregorio Nacianceno
 Hadriano (emperador romano)
 Hecateo de Tasos
 Hédilo de Samos
 Heladio
 Heliodoro
 Heráclides de Sinope
 Heráclito de Halicarnaso
 Hermocreonte
 Hermodoro
 Heródico de Babilonia
 Hexemón de Alexandría
 Hexesipo
 Homero
 Honesto de Corinto (ou de Bizancio)
 Ignacio, o Mestre (de Gramática)
 Ión de Samos
 Ireneu, o Árbitro
 Isidoro de Egas
 Isidoro, o Escolástico
 Lacón
 Láureas
 León, o Filósofo
 Leoncio, o Escolástico
 Leónidas de Alexandría
 Leónidas de Tarento
 Libanio de Antioquía
 Lisístrato, o Adiviño
 Longo
 Luciano de Samósata
 Lucilio
 Macedonio de Tesalónica
 Macedonio, o Cónsul
 Magno, o Médico
 Mariano, o Escolástico
 Marino de Neápole
 Mecio (ou Macio)
 Meleagro de Gádara
 Menandro de Atenas
 Menandro, o Protector
 Menécrates de Samos (ou de Esmirna)
 Mero de Bizancio (ou Miro de Bizancio)
 Mesómedes
 Metrodoro
 Miguel, o Arquiveiro (ou o Gramático)
 Mimnermo de Colofón
 Mirino
 Mnasalcas de Sición
 Mosco de Siracusa
 Munacio
 Musicio
 Néstor de Laranda (ou de Nicea)
 Nicandro de Colofón
 Nicarco de Alexandría
 Nicéneto de Samos
 Nicias de Mileto
 Nicodemo de Heraclea
 Nicómaco
 Nilo, o Escolástico
 Nóside de Locris
 Numenio de Tarso
 Paladas de Alexandría
 Páncrates
 Pánfilo de Alexandría
 Panteleo
 Parmenión de Macedonia
 Patricio
 Paulo, o Silenciario
 Perses de Tebas (ou Perses de Macedonia)
 Pinito
 Pisandro de Rodas
 Pisón
 Pítaco de Mitilene
 Pitágoras de Samos
 Platón, o Novo
 Platón de Atenas
 Polemón
 Poliano
 Polieno de Sardes
 Polieno
 Polístrato de Letópole
 Pompeio Macro (ou Mácer), o Novo
 Posidipo de Pela
 Praxíteles
 Queremón
 Raro
 Riano de Creta
 Rufino, o Doméstico
 Sabino, o Gramático
 Safo de Mitilene
 Samo
 Sátiro
 Segundo de Tarento
 Serapión de Alexandría
 Simias de Rodas
 Simónides de Ceos
 Sinesio, o Escolástico
 Sinesio, o Filósofo
 Sócrates
 Sofronio de Damas
 Talo de Mileto
 Teéteto, o Escolástico
 Teéteto
 Teócrito de Cos (ou de Quíos)
 Teodoreto, o Gramático
 Teodóridas de Siracusa
 Teodoro
 Teófanes, o Confesor
 Teón de Alexandría
 Teosebia
 Tiberio, o Ilustre
 Tiilo
 Timnes
 Timocles
 Timocreonte de Rodas
 Timón de Atenas
 Tolomeo
 Tomé, o Escolástico
 Traxano (emperador romano)
 Trifón
 Troilo, o Gramático
 Tucídides de Atenas
 Xémino
 Xenócrates
 Xenócrito de Rodas
 Xenófanes
 Xermánico
 Xetúlico
 Xoán Barbucalo
 Xuliano, o Antecesor
 Xuliano, o Escolástico
 Xuliano, o Exipcio
 Xuliano, o Apóstata (emperador romano)
 Zeloto
 Zenobio, o Gramático
 Zenódoto de Éfeso
 Zósimo de Tasos

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
Edicións antigas dixitalizadas:
 The Greek anthology, [ed. por Hugo Stadtmüller, Jean-Frédéric Dübner e ao.], trad. por William Roger Paton, Londres e Nova York, William Heinemann e G. P. Putnam's sons, 1916-1918 (nombr. repr.), 5 vol. (The Loeb classical library, pp. 67-68 e 84-86). Bilingüe en grego e inglés.
 Vol. 1. Christian epigrams. Christodorus of Thebes in Egypt. The Cyzicene epigrams The proems of the different anthologies. The amatory epigrams. The dedicatory epigrams
 Vol. 2. Sepulchral epigrams. The epigrams of Saint Gregory the theologian
 Vol. 3. The declamatory epigrams ; 
 Vol. 4. The hortatory and admonitory epigrams. The convivial and satirical epigrams. Strato's Musa puerilis
 Vol. 5. Epigramas en varios metros. Arithmetical problems, riddles, oracles. Miscellanea. Epigrams of the planudean anthology not in the Palatine manuscript}}
 Outros artigos 
 Antoloxía.
 Antoloxía latina.

 Ligazóns externas 
 RENAULT, Philippe: Anthologie Palatine . Deux mille ans d'Anthologie grecque mais un chantier toujours ouvert , en Folia Electronica Classica, 8, Louvain-a-Neuve, xullo-decembro de 2004 (con bibliografía.). 

Categoría:Coleccións literarias
Categoría:Literatura bizantina