Le Strade Nuove e il sistema dei palazzi dei Rolli di Genova

Xénova: Le Strade Nuove e o sistema dos Palazzi dei Rolli é un Patrimonio da Humanidade da UNESCO que inclúe unha serie de rúas e pazos no centro de Xénova, no noroeste de Italia.

 As Strade Nuove (italiano para "Rúas Novas") son un grupo de rúas construídas pola aristocracia xenovesa durante a expansión da cidade nun momento no que a República de Xénova estaba no auxe do seu poder financeiro e mariño. Trátase de Via Giuseppe Garibaldi (1558-1583, antigamente Strada Maggiore ou Strada Nuova) e Vía Balbi (1602-1620, antigamente Strada Balbi), seguida máis tarde de Via Cairoli (1778-1786, antigamente Strada Nuovissima).
 Os Palazzi dei Rolli (italiano para "Palacios das Listas") son un grupo de pazos, a maioría dos cales tamén datan de finais do século XVI e principios do XVII, que estaban asociados a un sistema particular de "aloxamento público" en residencias privadas, onde os hóspedes destacados en visita de Estado á República eran aloxados nun destes pazos en nome do Estado.

O 13 de xullo de 2006, corenta e dous dos 163 pazos incluídos orixinalmente nunha das cinco listas públicas chamadas "Rolli" (italiano para "listas") foron seleccionados como Patrimonio da Humanidade pola reunión do comité especial da UNESCO en Vilnius (Lituania). O recinto inclúe un conxunto de pazos renacentistas e barrocos ao longo das chamadas Strade Nuove), que ofrecen unha extraordinaria variedade de solucións diferentes, acadando un valor universal na adaptación ás características particulares do lugar e ás esixencias dunha organización social e económica específica. Tamén ofrecen un exemplo orixinal de rede pública de residencias privadas designadas para acoller visitas estatais.
miniatura |Palazzo Balbi Piovera Raggio (via Balbi (Xénova)).

O 20 de xaneiro de 2007, a UNESCO descubriu unha placa na vía Garibaldi, a antiga Strada Nuova, explicando as razóns para a inclusión da Strade Nuove e do sistema dos Palazzi dei Rolli dentro do Patrimonio da Humanidade:
 Algúns dos Palazzi dei Rolli úsanse hoxe en día como edificios públicos, museos, oficinas e residencias privadas. Entre os pazos abertos ao público, Palazzo Rosso, Palazzo Bianco e Palazzo Doria Tursi constitúen conxuntamente os Museos Strada Nuova situados na vía Garibaldi.

 O Rolli de Xénova 
Os Rolli di Genova - ou, máis precisamente, os Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova (en italiano para "Listas dos aloxamentos públicos de Xénova") eran as listas oficiais na época da República de Xénova dos pazos e mansións particulares, pertencentes ás máis distinguidas familias xenoveses, que, en caso de elixirse mediante sorteo público, estaban obrigadas a acoller en nome do Goberno aos visitantes máis destacados durante a súa visita de Estado á República.

Máis tarde, estes pazos acolleron a moitos visitantes famosos a Xénova durante o seu Gran Tour, un itinerario cultural por Italia.

Hoxe, Palazzi dei Rolli como nome colectivo representa o conxunto dos pazos máis prestixiosos do centro histórico de Xénova, especialmente ao longo das chamadas Strade Nuove, as "Novas Rúas" construídas pola aristocracia xenovesa no cumio do poder económico de Xénova nos séculos XVI e XVII (Via Giuseppe Garibaldi, antigamente Strada Nuova ou Via Aurea, Via Cairoli, antigamente Strada Nuovissima), e vía Balbi, agora sede da Universidade de Xénova).

 Historia 
Entre a primeira metade do século XVI e a primeira metade do XVII, a nobreza xenovesa iniciou un coidado planeamento urbanístico para transformar a cidade medieval existente e iniciar unha importante expansión urbana cara ao Norte. O movemento de ampliación dos antigos pazos e a construción de novos suntuosos foi impulsado pola extraordinaria riqueza que chegou á cidade mediante prósperas actividades de financiamento a varias potencias europeas. En particular, a aristocracia xenovesa financiou as custosas empresas da Coroa española, como o exército de mercenarios que España mantivo en Flandres desde 1566 ata a paz de Westfalia en 1648. A clase dominante de Xénova, mesturando nobreza de sangue con novas riquezas mercantís, buscaron reforzar o seu prestixio coa construción de grandes palacios urbanos e vilas suburbanas de infrecuente esplendor.

Os Rolli, ou, máis precisamente, os Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova (en italiano para "Listas dos aloxamentos públicos de Xénova") foron listas oficiais establecidas en 1576 polo Senado xenovés, unha institución aristocrática que tomou protagonismo como consecuencia das reformas oligárquicas do Príncipe e do Almirante Andrea Doria, para determinar os pazos dos que dispoñía o Goberno para garantir que a República de Xénova puidese ofrecer un aloxamento axeitado aos hóspedes máis notables que visitaban habitualmente a cidade, como príncipes, reis, diplomáticos ou autoridades relixiosas. O feito de que non se elixise un só palacio, senón moitos, foi un sinal de que as autoridades da República de Xénova consideraban a toda a cidade como un "pazo real republicano".Ennio Poleggi (1998), Una reggia repubblicana . Atlante dei palazzi di Genova 1576-1664. Torino

Os Palazzi dei Rolli subdividíronse en función do seu prestixio en tres categorías, co tamaño, a beleza e a importancia como criterios principais para seleccionar se cada palacio era apto para acoller cardeais, príncipes e vicerreis, señores feudais, embaixadores ou gobernadores. Só tres palacios se consideran axeitados para albergar aos máis altos dignatarios, como papas, emperadores, reis e cardeais e príncipes máis importantes: o Palazzo Doria Spinola en Salita Santa Caterina, o Palazzo Grimaldi Doria Tursi na actualidade, vía Garibaldi e o Palazzo Lercari Parodi, tamén na actual Via Garibaldi.

Os "Rolli" ou "Listas" conservados ata hoxe foron cinco: 1576 (incluíndo 52 pazos); 1588 (111); 1599 (150); 1614 (96); e 1664 (95). En total, houbo 162 pazos incluídos polo menos unha vez nunha destas listas oficiais.

 Citas 

 Leve a carta á señora Mojon, na vía Balbi; este é un dos tres nomes dunha rúa principal, que tamén é a máis fermosa de Italia (Stendhal, Journal d'un vojage en Italie et en Suisse pendant l'annee 1828, 1828 )
 Intentei visitar tres galerías de pinturas famosas en via Balbi. Como os propietarios teñen o bo costume de vivir nos cuartos onde se atopan os cadros, cómpre chamar varias veces, e moitas veces a impaciencia que me xeran as negativas arrogantes dos criados quita a alegría de ver os cadros. Os ricos de Xénova viven case sempre no terceiro piso para poder ver o mar. As escaleiras son de mármore, pero cando, despois de subir cen deses chanzos, un criado te mantén agardando durante quince minutos, logo di: "Súa Excelencia aínda está no seu cuarto, volva mañá", está permitido mostrar un ataque de mal humor, sobre todo cando hai que saír pola noite (Stendhal, Memoires d'un touriste, 1837)

 Patrimonio da Humanidade 
Le Strade Nuove e o sistema dos Palazzi dei Rolli convertéronse en Patrimonio da Humanidade en 2006. Os criterios para esta selección foron explicados pola UNESCO do seguinte xeito:
 Criterio (II): O conxunto das Strade Nuove e os pazos relacionados presentan un importante intercambio de valores sobre o desenvolvemento da arquitectura e o urbanismo nos séculos XVI e XVII. A través dos tratados de arquitectura da época, estes exemplos foron difundidos facendo das Strade Nuove e dos pazos tardorenacentistas de Xénova un fito significativo no desenvolvemento da arquitectura manierista e barroca en Europa.
 Criterio (IV): As Strade Nuove de Xénova son un exemplo destacado de conxunto urbano formado por palacios aristocráticos de alto valor arquitectónico, que ilustran a economía e a política da cidade mercantil de Xénova no auxe do seu poder nos séculos XVI e XVII. O proxecto propoñía un espírito novo e innovador que caracterizou o Século dos Xenoveses (1563 a 1640). En 1576, a República de Xénova estableceu unha lista legal de Rolli que recoñece os pazos máis destacados para aloxamento oficial de hóspedes distinguidos.

 O Palazzi dei Rolli incluído no Patrimonio da Humanidade 
Estes son os corenta e dous pazos incluídos actualmente pola UNESCO no Patrimonio da Humanidade:

 Nº Propietario orixinal Localización Nome actual do Palacio Foto 1   Antonio Doria   Largo Lanfranco, 1, Xénova   Palazzo Doria Spinola      200px 2   Clemente Della Rovere  Piazza Della Rovere, 1, Xénova   Palazzo Clemente Della Rovere     200px 3   Gio. Battista Spinola  Salita Santa Caterina, 4, Xénova Palazzo Giorgio Spinola     200px 4   Tommaso Spinola  Salita Santa Caterina, 3, Xénova Palazzo Tommaso Spinola  200px 5   Giacomo Spinola  Piazza Fontane Marose, 6, Xénova Palazzo Giacomo Spinola "dei Marmi"  200px 6   Antonio Doria  Piazza Fontane Marose, 3–4, Xénova Palazzo Ayrolo Negrone  200px 7   Paolo e Nicolò Interiano  Piazza Fontane Marose, 2, Xénova Palazzo Interiano Pallavicini 200px 8   Agostino Pallavicini  Via Giuseppe Garibaldi, 1, Xénova Palazzo Cambiaso Pallavicini  200px 9   Pantaleo Spinola  Via Giuseppe Garibaldi, 2, Xénova Palazzo Spinola Gambaro  200px 10   Franco Lercari  Via Giuseppe Garibaldi, 3, Xénova Palazzo Lercari-Parodi  200px 11   Tobia Pallavicini  Via Giuseppe Garibaldi, 4, Xénova Palazzo Carrega-Cataldi  200px 12   Angelo Giovanni Spinola  Via Giuseppe Garibaldi, 5, Xénova Palazzo Angelo Giovanni Spinola  200px 13   Andrea e Gio. Battista Spinola  Via Giuseppe Garibaldi, 6, Xénova Palazzo Doria (Genoa)  200px 14   Nicolosio Lomellino  Via Giuseppe Garibaldi, 7, Xénova Palazzo Nicolosio Lomellino  200px 15   Lazzaro e Giacomo Spinola  Via Giuseppe Garibaldi, 8-10, Xénova Palazzo Cattaneo-Adorno  200px 16   Nicolò Grimaldi  Via Giuseppe Garibaldi, 9, Xénova Palazzo Doria Tursi (Auditorio da cidade)  200px 17  Baldassarre Lomellini  via Giuseppe Garibaldi, 12, Xénova Palazzo Campanella o di Baldassarre Lomellini  200px 18   Luca Grimaldi  Via Giuseppe Garibaldi, 11, Xénova Palazzo Bianco  200px 19   Rodolfo e Francesco Brignole Sale  via Giuseppe Garibaldi, 18, Xénova Palazzo Rosso (Xénova)  200px 20   Gerolamo Grimaldi  Salita San Francesco, 4, Xénova Palazzo della Meridiana  200px 21   Gio Carlo Brignole  Piazza della Meridiana, 2, Xénova Palazzo Durazzo Brignole  200px 22   Bartolomeo Lomellino  Largo Della Zecca, 4, Xénova Palazzo Rostan Reggio  200px 23   Stefano Lomellini  Via Cairoli, 18, Xénova Palazzo Lomellini Doria Lamba  200px 24  Giacomo Lomellini e Cattaneo De Marini  Largo della Zecca, 2, Xénova Palazzo Lomellini Patrone  200px 25   Antoniotto Cattaneo  Piazza della Nunziata, 2, Xénova Palazzo Cattaneo Belimbau 200px  26   Gio. Agostino Balbi  Via Balbi, 1, Xénova Palazzo Durazzo Pallavicini  200px 27   Gio Francesco Balbi  Via Balbi, 2, Xénova Palazzo Balbi Cattaneo  200px 28   Giacomo e Pantaleo Balbi  Via Balbi, 4, Xénova Palazzo Balbi Senarega 200px  29   Francesco Balbi Piovera  Via Balbi, 6, Xénova Palazzo Balbi Piovera Raggio  200px 30   Stefano Balbi  Via Balbi, 10, Xénova Palacio Real de Xénova  200px 31   Cosma Centurione  Via Lomellini, 8, Xénova Palazzo Cosma Centurione  200px 32   Giorgio Centurione  Via Lomellini, 5, Xénova Palazzo Centurione Durazzo Pallavicini  200px 33   Gio. Battista Centurione  Via del Campo, 1, Xénova Palazzo Gio Battista Centurione  200px 34   Cipriano Pallavicini  Piazza Fossatello, 2, Xénova Palazzo Pallavicini  200px 35   Nicolò Spinola  Via San Luca, 14, Xénova Palazzo Nicolò Spinola  200px 36   Francesco Grimaldi  Piazza di Pellicceria, 1, Xénova Palazzo Spinola di Pellicceria  200px 37   Gio. Battista Grimaldi  Vico S. Luca, 4, Xénova Palazzo Gio Battista Grimaldi (Vico San Luca)  200px 38   Gio. Battista Grimaldi  Piazza San Luca, 2, Xénova Palazzo Gio. Battista Grimaldi (Piazza San Luca)  200px 39   Stefano De Mari  Via San Luca, 5, Xénova Palazzo Stefano De Mari  200px 40   Ambrogio Di Negro  via San Luca, 2, Xénova Palazzo Ambrogio Di Negro  200px 41   Emanuele Filiberto Di Negro  Via al Ponte Reale, 2, Xénova Palazzo Emanuele Filiberto Di Negro  200px 42   De Marini  Piazza De Marini, 1, Xénova Palazzo De Marini Croce 200px 

 Os Palazzi dei Rolli non incluídos na lista da UNESCO 
Aínda se conservan os seguintes Palazzi dei Rolli pero, debido á partición ou ao uso alterado, non foron incluídos no Patrimonio da Humanidade da UNESCO:Fonte: irolli.it 

  Propietario Localización Palacio Foto 1  Ottavio Imperiale  Piazza Campetto, 2, Xénova  Palazzo Ottavio Imperiale 200px 2 	Gio. Vincenzo Imperiale  Piazza Campetto 8A  Palazzo Gio Vincenzo Imperiale200px 3   Largo G. A. Sanguineti 11  Palazzo Senarega-Zoagli200px 4   Piazza Cattaneo 26  Palazzo Cattaneo Della Volta200px 5 	Giulio Pallavicini  Piazza De Ferrari 2  Palazzo Giulio Pallavicini200px 6 	Agostino Spinola  Piazza De Ferrari 3  Palazzo Agostino Spinola200px 7 	Pietro Durazzo  Piazza De Marini 4  Palazzo Pietro Durazzo200px 8 	Nicolò Lomellini  Piazza della Nunziata 5  Palazzo Nicolò Lomellini200px 9 	Cristoforo Spinola  Piazza della Nunziata 6  Palazzo Cristoforo Spinola200px 10 	Bernardo e Giuseppe De Franchi  Piazza della Posta Vecchia 2  Palazzo Bernardo e Giuseppe De Franchi200px 11 	Agostino De Franchi  Piazza della Posta Vecchia 3 	Palazzo Agostino De Franchi200px 12 	Domenico Grillo	  Piazza delle Vigne 4  Palazzo Domenico Grillo200px 13 	  Piazza delle Vigne 6  Palazzo Agostino Doria200px 14 	Pietro Spinola  Piazza di Pellicceria 3  Palazzo Pietro Spinola di San Luca200px 15 	Giulio Sale 	Piazza Embriaci 5  Palazzo Giulio Sale200px 16 	  Piazza Fontane Marose 1  Palazzo Spinola di Luccoli-Balestrino200px 17 	Marc'Antonio Giustiniani  Piazza Giustiniani 6  Palazzo Marcantonio Giustiniani200px 18 	Lorenzo Cattaneo  Piazza Grillo Cattaneo 1 	Palazzo Lorenzo Cattaneo200px 19 	Lazzaro Grimaldi  Piazza Inferiore di Pellicceria 1  Palazzo Lazzaro Grimaldi200px 20 	  Piazza Luccoli 2  Palazzo De Mari200px 21 	  Piazza Pinelli 2  Palazzo Pinelli-Parodi200px 22 	Salvaghi  Piazza San Bernardo 26  Palazzo Salvaghi200px 23 	Paolo De Benedetti  Piazza San Donato 21  Palazzo Paolo De Benedetti200px 24 	  Piazza San Giorgio 32  Palazzo Basadonne200px 25 	Giorgio Doria  Piazza San Matteo 14  Palazzo Giorgio Doria200px 26 	Marc'Aurelio Rebuffo 	Piazza Santa Sabina 2  Palazzo Marc'Aurelio Rebuffo200px 27 	Antonio Sauli  Piazza Sauli 3	 Palazzo Antonio Sauli200px 28 	Gio. Batta Senarega  Piazza Senarega 1  Palazzo Gio Batta Senarega 29 	 Salita di San Matteo 19  Palazzo Doria-Danovaro200px 30 	 Salita di Santa Caterina 1	  Palazzo Spinola di Luccoli-Cervetto200px 31 	Luciano Spinola	  Salita di Santa Caterina 2  Palazzo Luciano Spinola di Luccoli200px 32 	 Salita di Santa Caterina 5	Palazzo Spinola-Celesia200px 33 	Agostino e Benedetto Viale Salita Pollaioli 12 Palazzo Agostino e Benedetto Viale200px 34 	  Via A. Gramsci 3 Palazzo Lomellini-Serra200px 35 	  Via al Ponte Calvi 3  Palazzo Pallavicini-Fabiani200px 36 	  Via al Ponte Reale 1  Palazzo Adorno200px 37 	Gio. Andrea Cicala Via Canneto il Lungo 17 	Palazzo Gio Andrea Cicala200px 38 	Agostino Calvi Saluzzo Via Canneto il Lungo 21 Palazzo Agostino Calvi Saluzzo200px 39 	 Via Canneto il Lungo 27 Palazzo Fieschi-Crosa di Vergagni200px 40 	 Via Canneto il Lungo 6 Palazzo De Franchi-Pittaluga200px 41 	Gio. Battista Saluzzo Via Chiabrera 7 Palazzo Gio Battista Saluzzo200px 42 	 Via David Chiossone 14 Palazzo Doria-Serra200px 43 	 Via David Chiossone 4 Palazzo Grimaldi200px 44 	 Via degli Orefici 7 Palazzo Lercari-Spinola200px 45 Vincenzo Giustiniani Banca Via dei Giustiniani 11 Palazzo Vincenzo Giustiniani Banca200px 46 Gaspare Basadonne Via dei Giustiniani 3 Palazzo Gaspare Basadonne200px 47 Bartolomeo Invrea Via del Campo 10 Palazzo Bartolomeo Invrea200px 48  Via del Campo 12 Palazzo Durazzo-Cattaneo Adorno200px 49 	Antonio Doria Invrea 	Via del Campo 9	Palazzo Antonio Doria Invrea200px 50 	Francesco Borsotto Via della Maddalena 29 Palazzo Francesco Borsotto200px				 51 	Jacopo Spinola  Via della Posta Vecchia 16	Palazzo Jacopo Spinola200px 52 	 Via Luccoli 22 Palazzo Tommaso Franzone 53 	Daniele Spinola Via Luccoli 23 Palazzo Spinola Franzoni200px 54 	Filippo Lomellini Via Paolo Emilio Bensa 1 	Palazzo Filippo Lomellini200px 55 	Marc'Antonio Sauli Via San Bernardo 19 Palazzo Marcantonio Sauli200px 56 	 Via San Bernardo 21 Palazzo Alessandro Giustiniani200px 57 	Bendinelli Sauli Via San Lorenzo 12 Palazzo Bendinelli Sauli200px 58 	Sinibaldo Fieschi Via San Lorenzo 17 Palazzo Sinibaldo Fieschi200px 59 	Orazio e G. Fran.co De Franceschi Via San Lorenzo 19 Palazzo Orazio e Gio Francesco De Franceschi200px 60 	Giovanni Battista Centurione Via San Lorenzo 5 Palazzo Centurione-Gavotti200px 61 	 Via San Lorenzo 8 	Palazzo Durazzo-Zoagli200px 62 	 Via San Luca 4 Palazzo Spinola di San Luca-Gentile  63 	 Via San Luca 6 Palazzo Spinola di San Luca 64 	Gerolamo Pallavicini 	Via XXV Aprile 12  Palazzo Gerolamo Pallavicini200px 65 	Giovanni Garibaldi Vico Carmagnola 7  Palazzo Giovanni Garibaldi200px 66 	 Vico dei Ragazzi 6  Palazzo Sauli200px 67 	 Vico del Fieno 2 	Palazzo Chiavari-Calcagno200px 68 	Brancaleone Grillo 	Vico Delle Mele 6  Palazzo Brancaleone Grillo200px 69 	 Vico Falamonica 1 	Palazzo Doria-Centurione 70 	Nicola Grimaldi	 	Vico San Luca 2	  Palazzo Nicola Grimaldi200px 71 	 Vico Scuole Pie 1 	Palazzo Cicala-Raggio 72 	 Via Lomellini 15 	Palazzo Lomellini-Dodero200px

Os días Rolli
En 2009, despois de que os Palazzi dei Rolli recoñecéranse como Patrimonio da Humanidade da UNESCO, o Concello de Xénova iniciou os chamados Rolli Days, dedicados á visita gratuíta de edificios públicos e privados. Cada vez proponse un itinerario diferente, con estudantes de arte, arquitectos e guías profesionais que ofrecen visitas guiadas, case todas de balde.

Os Rolli Days teñen lugar dúas veces ao ano, normalmente durante unha fin de semana de maio e outra en setembro. Unha excepción a esta regra fíxose con motivo do décimo aniversario do recoñecemento da UNESCO en 2016, cando se dedicaron tres fins de semana aos Rolli Days en abril, maio e outubro.

O número de edificios salientables abertos ao público durante os Rolli Days aumentou co paso do tempo. Máis recentemente, tamén se engadiron á oferta turística pazos non pertencentes orixinalmente ao sistema Rolli (como exemplo, algúns edificios históricos da Universidade de Xénova), vilas suburbanas e igrexas.

 Palazzo Grillo sede da Fundación De André 
Un dos pazos Rolli, o Palazzo Grillo na Piazza delle Vigne, foi destinado pola propiedade para albergar a Fundación leva o nome de Fabrizio De André, famoso compositor de Xénova. A inauguración das instalacións foi en 2019, décimo aniversario da súa morte en 2009.Fonte: Il Secolo XIX, 21 de xaneiro de 2006.

No interior da vivenda, situada no centro de Xénova, hai unha cafetería e restaurante, un auditorio, salas públicas (aulas e información) dedicadas ao estudo da escola xenovesa de cantautores, a última planta da residencia é un lugar de encontro entre invitados.

FAI está en proceso de completar a rehabilitación e restauración de Villa Saluzzo Bombrini, no barrio de Albaro, coñecido como Il Paradiso e habitado na súa mocidade por De André.

 Imaxes 

Notas

Referencias

Véxase tamén


Bibliografía
 Fiorella Caraceni (1992), Una strada rinascimentale: via Garibaldi a Genova, Genova, SAGEP
 Giorgio Doria (1995), Nobiltà e investimenti a Genova in Età moderna, Genova
 Gioconda Pomella (2007), Guida Completa ai Palazzi dei Rolli Genova, Genova, De Ferrari Editore()
 Mauro Quercioli (2008), I Palazzi dei Rolli di Genova, Roma, Libreria dello Stato ()
 Fiorella Caraceni Poleggi (2001), Palazzi Antichi e Moderni di Genova raccolti e disegnati da Pietro Paolo Rubens (1652), Genova, Tormena Editore ()
 Mario Labò (2003), I palazzi di Genova di P.P. Rubens, Genova, Nuova Editrice Genovese

Outros artigos
Xénova

Ligazóns externas
  Sitio web oficial da Rolli e Nuove Strade de Xénova - Patrimonio da Humanidade    
 http://www.palazzideirolli.it/ Palazzi dei Rolli di Genova UNESCO World Heritage Site 
   Rolli de Xénova
  Perspectiva
    Proceso de inclusión entre Patrimonio da Humanidade
 As razóns para conceder o status da UNESCO 

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Italia
Categoría:Cidades Patrimonio da Humanidade
Categoría:Xénova