Gernikako Arbola (canción)

Gernikako arbola (A Árbore de Gernika) é o título dunha canción en forma de zortziko. Foi escrita no século XIX polo bertsolari vasco José María Iparraguirre en homenaxe á Árbore de Gernika e aos foros vascos. A música é de Juan María Blas de Altuna e Mascarua, concertista de órgano e primeiro organista da basílica de Lekeitio. 

A canción é un himno non oficial para algúns vascos e vascas, aínda que o himno oficial de Euskadi (Eusko Abendaren Ereserkia) é o Gora ta gora de Sabino Arana.

 Historia 
A canción foi composta en Madrid, onde residía José María Iparragirre, arredor de 1853. Poucos días despois da súa composición, a maior parte da numerosa colonia vasca residente en Madrid reuníase unha noite na Fonda de San Luis (na rúa de La Montera). Buscaban escoitar o popular bardo que, entre outras, disque ía cantar novos zortzikos seus. 

Na hora sinalada a Fonda atopábase completamente cheo e o público agardaba a presentación do artista urretxuarra. Iparragirre, acompañado no piano polo seu paisano Altuna, daba a coñecer a súa composición dedicada á Árbore de Gernika, que produciu verdadeiro entusiasmo 

e espontáneos bravos e aplausos. Aquela mesma noite o público mesmo o memorizou. A última hora, a Árbore de Guernica era cantada por un gran número de voces, e Iparragirre e Altuna recibían unha calorosa ovación. 

Segundo José Manterola, o ano seguinte Iparragirre regresou a Euskadi. Nunha das frecuentes romaxes que o bardo amenizaba cos seus cantos e a súa guitarra, deu a coñecer ante un inmenso xentío o seu zortziko. O público encheuse de entusiasmo e promoveu unha manifestación pacífica, mais impoñente. O goberno considerou que a presenza do bertsolari en Euskadi resultaba perigosa para a tranquilidade pública.

En calquera caso, o Gernikako Arbola obtivo en Euskadi a aprobación do pobo, como pouco antes a alcanzara en Madrid. Desta maneira, foi elevado á categoría dun verdadeiro canto histórico-popular entre o pobo vasco.

Nun elocuente discurso a prol dos foros vascos do antigo ministro isabelino Pedro de Egaña no Senado o 16 de xuño de 1864, deuse a coñecer a letra da canción en castelán. O carlista andaluz José Suárez de Urbina compuxo, amais, unha orixinal letra do himno en castelán.

 Letra 
{|   
|- style="vertical-align: top;"   
|   
Gernikako Arbola   

Gernikako arbola   da bedeinkatua   
Euskaldunen artean   guztiz maitatua.   
Eman ta zabal zazu   munduan frutua   
adoratzen zaitugu   arbola santua.   

Mila urte inguru da   esaten dutela   
Jainkoak jarri zuela   Gernikako arbola.   
Zaude bada zutikan   orain da denbora   
eroritzen bazera   arras galdu gera   

Ez zera eroriko   arbola maitea   
baldin portatzen bada   Bizkaiko Juntia.   
Laurok hartuko degu   pakian bizi dedin   
euskaldun jendia.   
   Betiko bizi dedin   
Jaunari eskatzeko   jarri gaitezen danok   
laister belauniko.   Eta bihotzetikan   
eskatu ezkero   arbola biziko da   
''orain eta gero.   
</td>   
Arbola botatzia   dutena pentsatu   
denak badakigu.   Ea bada jendia   
denbora orain degu   erori gabetanik   
eduki behar degu.   
   Beti egongo zera   
uda berrikoa   lore aintzinetako   
mantxa gabekoa.   Erruki zaite bada   
bihotz gurekoa   denbora galdu gabe   
emanik frutua.   
   Arbolak erantzun du   
kontuz bizitzeko   eta bihotzetikan   
Jaunari eskatzeko,   gerrarik nahi ez degu   
pakea betiko,   gure lege zuzenak   
hemen maitatzeko.   
   Erregutu diogun   
Jaungoiko Jaunari   pakea emateko   
orain eta beti.   Eman indarra ere   
zerorren lurrari   eta bendezioa   
''Euskal Herriari.      

A árbore de Gernika   

Bendita é a Árbore de Gernika,   
amada por todos os euskaldúns.   
Dá e estende o teu froito polo mundo,   
adorámoste, Árbore sagrada.   

Hai uns mil anos que se di   
que Deus sementou a Árbore de Gernika.   
Mantente en pé agora e sempre,   
se caes estamos perdidos.   

Non caerás, Árbore querida,   
se a Xunta de Biscaia se porta.   
Unirémonos a ti as catro provincias   
para que viva en paz os fieis éuscaros.   

Axeonllémonos todos para pedirlle ao Señor   
que a nosa Árbore viva para sempre.   
E se llo pedimos de corazón,   
a Árbore vivirá agora e sempre.   

Todos sabemos   
que planearon derrubar a Árbore.
Veña, paisanos, esta é a nosa hora,   
manteñámolo en pé sen que caia.   

Vivirás sempre en primavera,   
antiga flor sen mancha.   
Apiádate de nós, querida Árbore,   
danos o teu froito sen perder máis tempo.   

A Árbore respóndenos que vivamos alerta   
e que llo pidamos a Deus con fervor.   
Non queremos guerra, senón paz duradeira   
para que se respecten as nosas rectas leis.   

Pidámoslle a Deus o Noso Señor   
que nos conceda paz agora e sempre,   
e que lle dea tamén forza á túa terra
e a súa beizón ao País Vasco.   
|}

 Véxase tamén 

 Bibliografía 


 Ligazóns externas 
 «Gernikako arbola», en YouTube
 Versión coral de «Gernikako arbola», en YouTube
 «Gernikako arbola da cidade de Lima», en YouTube

Categoría:Cancións en lingua éuscara