Mosteiro de San Salvador de Oña

O mosteiro de San Salvador de Oña atópase situado na vila de Oña, (provincia de Burgos, na comunidade autónoma de Castela e León, España). Foi fundado en 1011 polo conde de Castela Sancho García, neto do Conde Fernán González, para a súa filla Tigridia, como mosteiro dúplice, con monxas de San Juan de Cillaperlata, e monxes de San Salvador de Loberuela. 

Por escritura outorgada o 30 de xuño de 1033 polo rei Sancho III o Maior de Pamplona e a súa esposa Munia de Castela, o mosteiro pasou a depender só dos monxes do Cluny. Chegan a estar baixo a súa xurisdición máis de setenta mosteiros e igrexas do norte de Burgos, Cantabria e o val do Pisuerga palentino. 

A partir de 1506, intégrase na Congregación Beneditina de Valladolid. A invasión francesa primeiro e a desamortización de Mendizábal causaron estragos e abandono do cenobio por parte da Orde de San Bieito. 

O beneditino frei Ponce de León no século XVI instaurou no mosteiro a primeira escola de xordomudos do mundo. Diario de Burgos, El Monasterio de Oña, será colonia de vagos y maleantes, 19 de xuño de 1936. Hemeroteca A partir de 1835 a igrexa convértese en parroquia da localidade, as dependencias monacais son restauradas e ocupadas de novo en 1880,  adquiridas por xesuítas. Posteriormente a Compañía de Xesús permaneceu alí até 1967 en que proceden a asinar a súa venda por 24 millóns de pesetas á Deputación Provincial de Burgos, que converte o complexo monástico en hospital psiquiátrico e granxa agrícola. Diario de Burgos, La Diputación compra a los Jesuitas el Monasterio de Oña, 21 de decembro de 1967. Hemeroteca. 

En 2012 celebrouse no mosteiro a décimo sétima exposición das Idades do Home baixo o título de Monacatus. Desde 2013 celébrase de xullo a decembro a exposición de arte contemporánea El jardín Secreto na portaría e os xardíns do mosteiro.

 Descrición 
Da súa época de esplendor fican importantes restos arquitectónicos e ornamentais e extensa documentación, hoxe depositada no Arquivo Histórico Nacional.
miniatura|230x230px|Vista exterior da igrexa do Mosteiro de Oña.
O conxunto monástico estaba formado por unha serie de edificios distintos, entre os que destacan a igrexa, comezada a finais do século  con remodelacións góticas do XV, do mesmo xeito que a fachada, e o claustro coñecido como "patio gótico". 

Tras a escada de acceso á Igrexa, están as estatuas sepulcrais do século XV. Despois da primeira cancela, a fachada mostra restos da orixinal construción románica, coma o pórtico e a xanela da esquerda. 

No interior, destacan as pinturas flamengas primitivas atribuídas a Frei Alonso de Zamora, con diversas mostras heráldicas, repetidas no templo, que fan alusión aos condes fundadores, Sancho Garcés III de Pamplona, Sancho II de Castela, e un escudo coas armas dos Reis Católicos. 

A porta gótico-mudéxar é un bo expoñente desta manifestación artística, e dá paso ao vestíbulo que acolle, no seu piso superior, o cadeirado do coro alto. 

A igrexa, de 83 x 20 metros de planta e 20 de altura, foi reconstruída no século XV. Catro retablos posteriores (barrocos) franquean a entrada.
miniatura|230x230px|Pórtico adornado con estatuas de reis, ante o Mosteiro de Oña.
Despois do enreixado, no muro da dereita hai un fresco de pintura gótica datada nos principios do século XIV, no que se narra a vida de santa María de Exipto. A obra descubriuse por casualidade ao quedar á descuberto pintura polícroma durante unha reforma. En fronte, no lado do evanxeo, hai unha talla románica do Cristo de Santa Tigridia, do século XII.

Sobre o primitivo cruceiro románico levantouse, no século XIII, o actual, coroado por unha sinxela lanterna. Do antigo restan uns capiteis policromados. Neste espazo situouse no século XIII o órgano, recentemente restaurado pola Xunta de Castela e León. 

Fronte ao citado órgano sitúase o retablo da Inmaculada, e restos do antigo retablo maior que presidiu a igrexa até o século XVIII. 

A capela está coroada por unha bóveda estrelada de 400 m², construída por Fernando Díaz cara a 1460. No século XIII ábrese na súa fronte unha ábsida con obxecto de albergar o corpo de Santo Íñigo de Oña. 

Ao redor da capela principal, está o cadeirado do coro de dobre piso, de estilo gótico tallada en madeira de nogueira por Frei Pedro de Valladolid, do século XV. A ambos os dous lados, e do mesmo autor, sobresae o panteón real e condal, de gótico-mudéxar. 

O retablo maior é barroco, cun arco que dá paso á capela de Santo Íñigo decorada con pinturas de Francisco Bayeu, cuñado de Goya. 
miniatura|Sepulcro do abade san Íñigo
A sancristía de estilo herreriano do século XVIII, de grandes proporcións, garda tesouros parroquiais entre os que destaca a escultura sepulcral do bispo Pedro López de Mendoza, natural de Oña. 

O claustro, obra de Simón de Colonia, foi construído no piso baixo no século XVI, e no século XVII o superior. 
miniatura|307x307px|Claustro do mosteiro.
Completa o conxunto monumental a fachada renacentista barroca do mosteiro adornada coas estatuas de condes e reis fundadores e heráldica de catro reinos.

 O Panteón Real e Condal do Mosteiro 

A igrexa e o claustro serviron de enterramento a diversos personaxes da realeza e da nobreza castelá, cuxos restos mortais descansan na actualidade en dous conxuntos compostos por arcas sepulcrais de madeira de nogueira tallada, cubertas por baldaquinos do mesmo material. Os sepulcros, a cuberta, e os muros decorados con sargas hispano-flamengas, representan escenas da Paixón e a Resurrección de Cristo. Argaiz atribúe a obra á época de Frei Juan Manso, abade do Mosteiro, que comezou o seu mandato polos anos de 1495. A bóveda da capela maior, unha estrela de oito puntas de 1450, é obra de Fernando Díaz de Presencio, seguindo as directrices de Juan de Colonia.
miniatura|294x294px|Frontal do sepulcro do rei Sancho II de Castela. Mosteiro de Oña.
Membros da realeza que recibiron sepultura no mosteiro de Oña:

- No lado do Evanxeo, baixo un baldaquino:

 Sancho II (1038-1072), primeiro rei de Castela, fillo de Fernando I de León e da raíña Sancha. Foi asasinado en Zamora.
 Sancho Garcés III de Pamplona (990/992-1035), rei de Pamplona, fillo de García Sánchez II.Prada, María Encina: Estudio antropológico del Panteón Real de San Isidoro de León 1998 ProMonumenta, número II Relación de los reyes enterrados. Outra versión sostén que Fernando I o Magno, fillo de Sancho III o Maior, ordenou trasladar os restos do seu pai a San Isidoro de León
 Muniadona de Castela (990/995-1066). Esposa de Sancho Garcés III de Pamplona e filla do conde de Castela Sancho García, "o dos Bos Foros".
 García de Castela (1142-1146), infante de Castela, fillo de Afonso VII de Galiza e León e da raíña Berenguela de Barcelona.

- No lado da Epístola, baixo un baldaquino:

 Sancho García "o dos Bos Foros" (m. 1017), conde de Castela, fillo de García Fernández  "o das Mans Brancas".
 Urraca Gómez, esposa do conde Sancho García e nai do conde García Sánchez de Castela e de Muniadona de Castela, raíña consorte de Pamplona.
 García Sánchez de Castela (1009-1028), último conde de Castela e fillo dos anteriores.
 Filipe de Castela (1292-1327), infante de Castela, fillo de Sancho IV de Castela, e da raíña María de Molina.
 Henrique de Castela (1288-1299), infante de Castela, fillo de Sancho IV e de María de Molina.

Outras versións aseguran que o infante Henrique de Castela e Molina, foi sepultado no Mosteiro de San Ildefonso de Toro, hoxe en estado ruinoso, que fora fundado pola súa nai, María de Molina, mentres que o seu irmán o infante Felipe de Castela supónselle enterrado no Mosteiro de las Huelgas de Burgos, ou no Mosteiro das Donas de Santa Clara de Allariz, sendo este último no que o infante dispuxera ser sepulto.

 Xurisdición de Abadengo 
O Mosteiro de Beneditinos de San Salvador de Oña tivo xurisdición de abadengo sobre os seguintes lugares:Durante o período comprendido entre 1785 e 1833, tal como consta no Censo de Floridablanca de 1787 

 O lugar de Rubena no partido de Burgos
 No Meiriñado de Bureba as vilas de Piérnigas na cuadrilla de Rojas, e de Solduengo na cuadrilla de La Vid.
 As seguintes vilas, pertencentes ó Meiriñado de Costa-Urria, no partido de Castela a Vella en Laredo: Arroyuelo, Barcina dos Montes, Cereceda, Cillaperlata, Mijangos, Palazuelos de Costa Urria, Prado la Mata, Penches, Tarlates de Cilla, Trespaderne, Urria e Villapanillo.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Arco y Garay, Ricardo del (1954). Sepulcros de la Casa Real de Castilla. Madrid: Instituto Jerónimo Zurita. Consejo Superior de Investigaciones Científicas. OCLC 11366237.
 Elorza, Juan C.; Vaquero, Lourdes; Castillo, Belén; Negro, Marta (1990). Xunta de Castela e León. Consellería de Cultura e Benestar Social, ed. El Panteón Real de las Huelgas de Burgos. Los enterramientos de los reyes de León y de Castilla (2ª edición). Valladolid: Editorial Evergráficas S.A. ISBN 84-241-9999-5.
 Gómez Barreda, Íñigo (1917). Oña y su Real Monasterio. Madrid: Editorial Maxtor. ISBN 84-9761-634-0. Arquivado dende o orixinal o 28 de setembro de 2010. Consultado o 24 de xaneiro de 2011.
 Martínez Díez, Gonzalo (2004). El Condado de Castilla (711-1038). La historia frente a la leyenda. Valladolid: Xunta de Castela e León. ISBN 84-9718-275-8.
 Puente, Ricardo (2005). Toro, Guía Artística y Monumental. León: Editorial Albanega. ISBN 84-933601-1-2.

 Ligazóns externas 
 Monasterio de San Salvador de Oña. Museo de arte Sacro (Páxina oficial)

Categoría:Arquitectura barroca
Categoría:Arquitectura gótica
Categoría:Arquitectura románica
Categoría:Mosteiros beneditinos
Categoría:Mosteiros de Castela e León
Categoría:Bens de Interese Cultural de Castela e León