Provincia eclesiástica de Santiago de Compostela

A provincia eclesiástica de Santiago de Compostela constitúe unha das 14 provincias eclesiásticas en España. Constituída pola arquidiocese de Santiago de Compostela e as súas catro dioceses sufragáneas: as dioceses de Mondoñedo-Ferrol, Lugo, Ourense e Tui-Vigo.

 Historia 
A diocese de Compostela foi erixida o 5 de decembro de 1095 mediante a bula Veterum sinodalia do papa Urbano II, mediante a cal decláraa herdeira absoluta da diocese de Iria Flavia. Ademais do cambio de nome e da sé, Urbano II exímea da súa condición de sufragánea da diocese de Braga, pasando a selo unicamente da Santa Sé.

Tras o auxe cada vez maior da sede compostelá, o 27 de febreiro de 1120, o papa Calisto II mediante a bula Onmipotentis dispositione executada o 25 de xullo dese mesmo ano, converte a diocese de Compostela en Arquidiocese Metropolitana de Santiago de Compostela; trasladándolle a esta os dereitos e privilexios de Mérida, desaparecida como igrexa metropolitana tras a invasión dos bérberes.

Declarada capital da Lusitania, sometéronselle como sufragáneas as sedes de Beja, Lisboa, Ossobona (Faro), Idaña (Guarda), Coímbra, Viseu, Lamego, Cidade Rodrigo, Salamanca, Ávila, Évora e Coria. 

Isto motivaría unha longa contenda, por parte dalgúns bispos portugueses do sur do Douro, entre as arquidioceses de Braga e a de Compostela; poñéndolle fin o papa Inocencio III no ano 1199, ao atribuír a Braga as dioceses de Coímbra e Viseu.

No ano 1393, o papa Bonifacio IX mediante a bula «In eminentissimae dignitatis» eleva a diocese de Lisboa a metrópole eclesiástica, pasando a ser sufragáneas desta as dioceses de Évora, Guarda, Lamego e Silves (Faro). Segregando así por completo as dioceses portuguesas de Santiago.  

Dous anos máis tarde (1395) durante o Cisma de Occidente as igrexas de Portugal prestaron obediencia a Roma. En cambio as de Galicia, o mesmo que as de Castela, sometéronse ao papa de Aviñón, e pasaron a ser sufragáneas de Compostela.    
miniatura|Mapa eclesiástico de España antes do concordato de 1851
En 1851 o estado español firma un concordato coa Santa Sé que implicaría, entre outras cousas, unha reorganización territorial das dioceses españolas, onde nese mesmo ano a diocese de Coria pasaría a ser sufragánea da arquidiocese de Toledo  e en 1857 crearíase a Provincia Eclesiástica de Valladolid mediante a bula «Vicariam Potestatem» do papa Pio IX, pasando a formar parte dela as dioceses de Ciudad Rodrigo, Salamanca e Ávila.  

Tras o concordato de 1953 modificánse os límites das dioceses de España para "evitar, en lo posible, que las diócesis abarquen territorios pertenecientes a diversas provincias civiles". Producíndose así unha serie de agregacións e segregacións entre as dioceses de Oviedo, Astorga, Mondoñedo - Ferrol, Lugo e Ourense para que en cada unha delas non houbese territorios dunha comunidade autónoma distinta á das súas sedes; a excepción dos arciprestazgos de Rúa e Barco de Valdeorras, que sendo da provincia de Ourense mantivéronse na diocese de Astorga. 
miniatura|Mapa eclesiástico de España despois do concordato de 1851

 Organización territorial 
A provincia eclesiástica de Santiago de Compostela fórmana a Arquidiocese de Santiago de Compostela -que é a sede metropolitana- e as dioceses sufragáneas de Mondoñedo-Ferrol, Lugo, Ourense e Tui-Vigo. Ademais, o arcebispo de Santiago de Compostela é o metropolitano da provincia e ten autoridade limitada sobre as dioceses sufragáneas.
Provincia eclesiástica de Santiago de CompostelaCatedralAdvocaciónDiocesesCatedral de Santiago de CompostelaSantiago o MaiorSantiago de CompostelaCatedral de MondoñedoAsunción de MaríaMondoñedo-FerrolCatedral de LugoSanta MaríaLugoCatedral de OurenseSan MartínñoOurenseCatedral de TuiSanta MaríaTui-Vigo
Ademais das cinco catedrais as dioceses de Mondoñedo-Ferrol e Tui-Vigo posúen as seguintes concatedrais:
ConcatedralAdvocaciónDiocesesConcatedral de FerrolSan XuliánMondoñedo-FerrolConcatedral de VigoSanta MaríaTui-Vigo
Actualmente, a provincia ten ao redor de 3645 parroquias, abarca uns ____ km² en onde habitan aproximadamente 2.669.768 de persoas das cales el ____% son católicos.
Datos comparativos entre as dioceses da provinciaDiocesesErixidaÁrea(km²)% C.Poboación totalP.Santiago de Compostela Século IX8.5461.339.4641.071Mondoñedo-Ferrol Ano 1114258.942423Lugo Século II262.2651.139Orense Século V274.598736Tuy-Vigo Século VI534.499276Total2.669.7683.645% C.=Porcentaxe de católicos; P.=Número de parroquias

 Arciprestazgos 
miniatura|Mapa dos arciprestazgos da provincia Eclesiástica de Santiago de Compostela
As dioceses da provincia eclesiástica de Santiago de Compostela subdivídense nun total de 84 arciprestazgos, repartidos do seguinte xeito:
DiocesesArz.Últ. ReestruturaciónSantiago de Compostela37Mondoñedo-Ferrol719/06/2006 Lugo1415/01/2010 Orense1231/05/2013 Tuy-Vigo1429/06/2016 
 Episcopologio 

 Ver lista de Arcebispos e bispos de Santiago de Compostela
 Ver lista de Bispos de Mondoñedo-Ferrol
 Ver lista de Bispos de Lugo
 Ver lista de Bispos de Ourense
 Ver lista de Bispos de Tui-Vigo
 Referencias 

Categoría:Igrexa católica
Categoría:Provincia Eclesiástica de Santiago de Compostela