Canto valenciano

Coñécese como cant valencià d'estil ou cant del valencià (en valenciano, canto valenciano de estilo ou canto do valenciano) un conxunto de cancións e músicas de diversas zonas do País Valenciano, principalmente no rural, enmarcadas dentro da súa tradición oral e interpretadas individualmente por músicos coñecidos como cantantes, normalmente no contexto de situacións sociais e festivas. Podemos dividir o corpus do xénero en dúas ramas principais:

- Cant d'estil : é unha música de quenda ou de baile que se canta acompañada de instrumentos de corda, entre eles a guitarra e o guitarró valenciano. Polas súas características ten relación cos fandangos, xénero que se estende por gran parte do sur de Europa e América e que chega no País Valenciano ata a Plana de Castelló.

- Albaes : é unha canción exclusiva do territorio valenciano que se interpretaba nas quendas nocturnas e adoita ir acompañada de dolçaina e tabalet, ou con outros instrumentos de vento e percusión.

O cant valencià esténdese principalmente pola zona costeira valenciana, aproximadamente entre a Plana de Castelló ao norte e a Marina ao sur, e algúns estudosos tamén inclúen o Alacantí no seu territorio. Polo oeste podemos atopar a música até comarcas como Los Serranos, a Hoya de Buñol e a Canal de Navarrés, xa castelanizadas. O territorio coincide aproximadamente con zonas que tradicionalmente desenvolveron unha agricultura extensiva de regadío e coa antiga diocese medieval de València. O núcleo duro do xénero, con todo, é a Horta de València e a Ribera del Xúcar, coa cidade de Valencia como principal eixo de produción de cantantes e innovacións.

 Características 
O cant valencià é un xénero virtuoso que se canta l'aire, é dicir, cun ritmo libre que está baixo o control do intérprete e que adoita ser independente do acompañamento instrumental, que mantén un patrón rítmico marcado e constante ao longo da peza, xerando así un contraste entre a sección vocal e a instrumental. A música divídese segundo as frases ou terços do cantador, sobre os que os instrumentos modulan unha serie de funcións tonais.

A melodía da canción tamén está suxeita ao criterio do cantante, presentando moitas veces numerosos melismas, floreos e adornos vocais, sobre todo cara ao final do terç. O conxunto de trazos persoais e adornos do cantante, que determinan o debuxo melódico na súa interpretación, é o que se coñece como estil. Neste sentido, o cant valencià ten vínculos con outros repertorios da zona mediterránea como o flamenco, no que os cantantes tamén adoitan desenvolver marcas persoais á hora de cantar.

Dentro do xénero podemos diferenciar dous métodos interpretativos:

- Cant pla : é a forma de canto máis antiga, de maior sinxeleza técnica.

- Cant requintat: é unha técnica que eleva a voz a un rexistro alto e luminoso, afondando en melismas e florecementos segundo o estilo ou tradición do cantante ou zona. Polo tanto, require unha técnica vocal completa por parte do intérprete. Este estilo xorde en parte grazas á figura de Evaristo Payà, que desenvolveu amplamente a técnica no canto valenciano, e isto é o que se impuxo ata os nosos días.

O ritmo de acompañamento adoita ser de tipo ternario, presenta varias variantes alternas e é tocado polas cordas, sobre todo guitarra e guitarró valenciano, que o manteñen constante. Adoitan haber introducións e interludios instrumentais, que se manteñen ata o comezo ou o final do primeiro terç do cantante, e nalgunhas zonas son interpretados por instrumentos de banda de vento, especialmente na Plana de Castelló.

Entre as formas máis destacadas do xénero do estilo de canto están l'u i el dos, l'u i el dotze e l'u. Os dous primeiros son exclusivamente valencianos, mentres que o terceiro procede do grupo dos fandangos, que o vincula con outras tradicións musicais da Península Ibérica, de Europa e mesmo de América. Estes estilos pódense dividir segundo dous criterios principais, o número de terços e funcións tonais ou segundo o ton e o tipo melódico básico. Tamén existen formas específicas que se clasifican segundo as súas áreas de pertenza comarcal ou local, como a riberenca e a alacantina. As albaes, pola súa banda, caracterízanse polo regreso instrumental e a presenza de dous cantantes, un dos cales comeza a canción e o outro a remata.

No que respecta ao texto das pezas, cómpre destacar a figura do versador, paralela á do cantador e que se encargaba de ditarlle de oído os versos líricos improvisados que debía incluír na interpretación. Neste sentido podemos englobar a diversidade de letras do cant d'estil en catro categorías principais segundo a súa temática destacada: as de louvanza a unha figura relixiosa, política ou civil; a crítica, que pode dirixir a súa sátira a persoas así como a situacións ou acontecementos sociais; as descritivas, nas que se fai fincapé no retrato do momento ou dos individuos presentes; e as conmemorativas, centradas na celebración da identidade, tanto a nivel persoal como individual e colectivo, nas que a miúdo se reforza o sentido de valencianidade do colectivo social.

 Historia 
Os primeiros testemuños escritos modernos do xénero tal e como o coñecemos aparecen na segunda metade do século XIX, cando nun principio era interpretado en ocasións festivas ou faladoiros como guitarraes ou cantaes e nits d'albaes por cantantes que na súa maioría se movían nun nivel local ou comarcal. Aínda que houbo especialistas do canto, era coñecido e profesado a diario pola maioría da xente. É a partir do último terzo do século XIX cando aparecen cantores que recibirán cartos polas súas actuacións, profesionalizándose parcialmente e comezando a ser coñecidos nun territorio máis amplo. Nesta difusión tamén contribuíu a intervención dos cantantes nos coñecidos como quadros de balls i cants populars valencians, que buscaban mostrar e promover o folclore musical valenciano máis aló do propio territorio.

Carabina e Maravilla destacarán nesta primeira xeración de cantadors recoñecidos, que serán dos primeiros en dedicarse a ela dun xeito máis ou menos profesional. A segunda xeración de cantantes xurdirá a comezos do século XX, e terá como principal expoñente a Evaristet ou Evaristo Payà, coñecido como Rei del Cant Valencià, o que contribuirá en parte a establecer o virtuosismo que caracterizará o xénero grazas á súa grandeza técnica. A partir da década de 1920 aparecerá unha terceira xeración, con Xiquet de Bétera, considerado o mellor cantante de todos os tempos, como nome destacado. Durante a posguerra, a pesar do contexto social e cultural que será moi prexudicial para o mundo do canto, abrirase unha cuarta xeración, entre as que se atopa o Xiquet de Mislata, figura fundamental no seu traballo no ensino e transmisión do cant valencià.

Despois da quinta xeración de cantantes, situada nos anos 60 e principios dos 70, apreciaranse os efectos negativos da transformación social e económica do País Valenciano na tradición do cant valencià, que terá que facer fronte á falta de espazos de programación e á ausencia de apoio institucional. Porén, a aparición de escolas que se encargarán de ensinar o xénero de forma habitual a principios de século provocará o xurdimento dunha nova xeración de cantadors que se mantén a día de hoxe, con figuras como Pep Gimeno '' Botifarra '', Xavier de Bétera, Jonatan Penalba, Carles Dénia e Miquel Gil, así como a creación de espazos e eventos dedicados á interpretación e difusión desta música.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 

 Antologia del cant valencià d'estil (1915-1996). Fonoteca de Materials de la Generalitat Valenciana.
 El cant valencià. Associació d'Estudis del Cant Valencià.
 El cant d'estil. La cançó tradicional. Al Tall: cultura i música tradicionals d'arrel mediterrània. Biblioteca Virtual Joan Lluís Vives.
 El U; el U y el dotze/ Faeneta del Grao y Chiquet de Paterna con Rondalla. Museu de la Música.
 Casares Rodicio, Emilio. Diccionario de la Música Valenciana. Edita Iberautor Promociones Culturales S.R.L., 2006. Colabora Institut Valencià de la Música. Pàgina 327. Volum I, ISBN 84-8048-706-2
 Llopis Ivars, Quico. «Música d'un poble». Societat Lírica i Musical de Benissa, 09-04-2019.
 Pitarch Alfonso, Carles. En torno al «Cant valencià d'estil»: investigaciones y proyectos. Revista Transcultural de Música, ISSN-e 1697-0101. 1997.

Categoría:Xéneros musicais
Categoría:Cultura da Comunidade Valenciana
Categoría:Lingua catalá
Categoría:Wikipedia:Páxinas con traducións non revisadas