Henderson (illas Pitcairn)

A illa Henderson (antes tamén chamada "San Juan Bautista" e "Illa Elizabeth") é unha illa deshabitada no sur do océano Pacífico. Forma parte das Illas Pitcairn, xunto coas illas  Pitcairn,  Oeno e  Ducie. Medindo  por , ten unha área de  e está situado  ao nordés da Illa Pitcairn. Ten un chan pobre e pouca auga doce e non é apta para a agricultura. Hai tres praias no extremo norte e a costa restante comprende cantís escarpados (sobre todo cortados) de ata  de altura. En 1902, foi anexionada á colonia Illas Pitcairn, que agora é un  Territorio Británico de Ultramar.

Henderson é un dos dous últimos atois de coral levantados no mundo cuxos ecosistemas permanecen relativamente afectados polo contacto humano. En 1988 foi designado Patrimonio da Humanidade polas Nacións Unidas. Dez das súas 51 plantas con flores, as catro aves terrestres e aproximadamente un terzo dos insectos e gasterópodos identificados son endémicos, unha notable diversidade dado o tamaño da illa. 

 Historia 
A illa foi colonizada polos polinesios, posiblemente xa no 800 d.C., pero no século XVI xa fora abandonada. Hai boas probas de que a illa estivo ocupada continuamente durante un período de 600 anos nalgún momento entre esas datas.  As razóns da desaparición dos habitantes seguen sendo incertas, pero poden estar relacionadas co esgotamento dos recursos  e á desaparición ao redor da mesma época dos polinesios na  Illa Pitcairn, en quen os Hendersonianos terían confiado en moitos dos fundamentos da vida, especialmente para a pedra necesaria para fabricar ferramentas. Os polinesios de Pitcairn puideron á súa vez desaparecer por mor do declive de Mangareva, así, Henderson atopábase ao final dunha cadea de pequenas colonias dependentes de Mangareva. 

O 29 de xaneiro de 1606, o capitán portugués Pedro Fernandes de Queirós, dirixindo unha expedición española en busca da fabulosa gran terra do sur (Terra Australis Incognita), foi o primeiro europeo en ver a illa e nomeouna "San Juan Bautista". Máis de 200 anos despois, o 17 de xaneiro de 1819, o capitán Henderson da  Compañía Británica das Indias Orientais no buque "Hércules" redescubriu a illa. Seis semanas despois, o 2 de marzo de 1819, o capitán Henry King, na "Elizabeth", desembarcou na illa e atopou que alí xa ondeaban as cores do Rei. A súa tripulación rabuñou o nome do seu barco nunha árbore e durante un tempo a illa foi coñecida como Elizabeth e Henderson Island. Thomas Raine, capitán do barco "Surry" de Londres, nomeouna Illa de Henderson porque pareceulle, a partir dunha conversa que mantivo con James Henderson en Valparaíso, que o descubridor era Henderson. 

O 20 de novembro de 1820, un cachalote atacou e afundiu o baleeiro  Essex de Nantucket (un informe do cal inspirou a Herman Melville para escribir Moby-Dick), e os 20 tripulantes do barco chegaron a Henderson o 20 de decembro en tres pequenos botes. Atoparon a única fonte de auga potable da illa, un manancial salobre na costa norte, exposto á media marea, e comeron peixes, aves, ovos, cangrexos e  herba da pementa, pero nunha semana xa esgotaran toda a comida facilmente dispoñible. Polo tanto, o 27 de decembro, os tres barcos partiron cara a América do Sur, deixando atrás a Thomas Chappel, Seth Weeks e William Wright que elixiron quedar e sobreviviron ata o seu rescate varios meses despois, o 9 de abril de 1821. 

En 1902, a illa Henderson, xunto coas illas Oeno e Ducie, foi anexada oficialmente ao Imperio Británico polo capitán GF Jones, que visitou as illas nun cúter cunha tripulación de insulares de Pitcairn. En agosto de 1937, o  HMS Leander, nunha viaxe de Europa a Nova Celandia, realizou un levantamento aéreo de Henderson, Oeno e Ducie e, en cada illa, plantou unha bandeira británica e cravouse unha inscrición que proclamaba: "Esta illa pertence a  HBM o rei Xurxo VI". 

 thumb | Illa Henderson
En 1957, un estadounidense de 27 anos, Robert Tomarchin, viviu a vida dun náufrago na illa durante aproximadamente 2 meses, acompañado dun chimpancé mascota, ao parecer como un truco publicitario, ata que a xente de Pitcairn o rescatou en dúas lanchas. 

A principios dos anos oitenta, o empresario estadounidense  Arthur "Smiley" Ratliff expresou o seu interese en establecer unha mansión para si mesmo na illa, cunha pista de aterraxe. O  Pitcairn Island Council aprobou os seus plans pero, despois de que os ecoloxistas fixeran presión para protexer a ecoloxía natural e o medio ambiente da illa, a Foreign and Commonwealth Office británica anulou a decisión e vetou o desenvolvemento proposto. A illa de Henderson nomeouse como Patrimonio da Humanidade en 1988. 

En 2019, un grupo de científicos, xornalistas, cineastas e artistas participaron nunha expedición á illa de Henderson para investigar a contaminación por plástico e lixo mariño na illa. Cinco membros da expedición quedaron varados na illa cando a súa embarcación inchábel envorcou. En 2021, os insulares de Pitcairn participaron nunha expedición científica para avaliar os efectos do cambio climático.

 Recursos naturais 
Desde a introdución de barcos longos con casco de aluminio no século XX, os pitcairneses realizaron viaxes regulares a Henderson para coller a madeira das árbores Thespesia populnea e Cordia subcordata. Normalmente, aventúranse a Henderson unha vez ao ano, pero poden facer ata tres viaxes se o tempo é favorable. Os pitcairneses tallan a madeira como curiosidade para os turistas, dos que obteñen gran parte dos seus ingresos. 

 Xeografía 
dereita|thumb|Unha vista ao longo da praia norte
A illa Henderson é un atol de coral levantado que, coas illas Pitcairn, Ducie e Oeno, forma as illas Pitcairn. A maior masa terrestre máis próxima é o continente de América do Sur, a máis de 5000 km de distancia. Esta illa de coral calcaria atópase encima dun monte cónico (presuntamente volcánico), que se eleva desde unha profundidade de aproximadamente 3500 m. A súa superficie é sobre todo cascallos de arrecifes e pedra calcaria desecada, unha mestura extremadamente accidentada de pináculos escarpados e dentados e afundimentos pouco profundos, e, agás no extremo norte, a illa está rodeada por cantís de pedra calcaria de ata 15 m de alto.

Hai tres praias principais, nas costas noroeste, norte e nordés, e as praias norte e noroeste están bordeadas de arrecifes. Crese que a depresión do centro da illa é unha lagoa elevada. Só hai unha fonte de auga potable, un manancial salobre na costa norte exposto a media marea, que se eleva desde unha fenda en rocha plana, cuxas grandes superficies compoñen a cara da praia. O rango das mareas oceánicas circundantes é de aproximadamente un metro en marea primaveral. 

 Lixo plástico 
Unha investigación publicada en abril de 2017 analizou restos en varias praias e informou "da maior densidade de lixo de plástico en todo o mundo" como resultado da Corrente do Pacífico Sur. As praias conteñen aproximadamente 37,7 millóns de restos que xuntos pesan 17,6 toneladas. Nun estudo transecto na Praia Norte, cada día atopaban entre 17 e 268 novos elementos nunha sección de 10 metros. O estudo sinalaba que os cangrexos ermitáns roxos (Coenobita spinosus) fan as súas casas en recipientes de plástico lavados nas praias e os restos poden reducir a diversidade de gasterópodos da costa e poden contribuír a reducir o número de intentos de posta das tartarugas mariñas e pode aumentar o risco de enredo para as aves mariñas que aniñan na costa.Remote South Pacific island has highest levels of plastic rubbish in the world , Dani Cooper, ABC News Online, 16 de maio de 2017

En xuño de 2019, unha expedición organizada polo goberno do Reino Unido intentou retirar algúns restos de plástico da praia leste da illa. O equipo recolleu seis toneladas de lixo, pero as condicións meteorolóxicas dificultaron os esforzos para sacar o lixo da illa. Outra expedición, prevista para abril de 2020, foi atrasada por mor da pandemia COVID-19. 

 Galería 

Notas

Véxase tamén

Bibliografía
 Jared Diamond (2005), Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed, ch. 3.
 Nathaniel Philbrick (2001), In the Heart of the Sea: The Tragedy of the Whaleship Essex, Penguin Books 2001.


 Kelly, Celsus (1966), La Austrialia del Espíritu Santo: the journal of Fray Martin de Munilla, O.F.M., and other documents relating to the voyage of Pedro Fernández de Quirós to the South Sea (1605-1606) and the Franciscan Missionary Plan (1617-1627), Cambridge, published by the Hakluyt Society at Cambridge University Press, (Works issued by the Hakluyt Society, 2nd ser., no. 126–127).

Outros artigos
 Illa deserta

Ligazóns externas
 The Henderson Island Website
 Henderson Island – UNESCO
 Isla Henderson  (español)
 Google Street View of the north and north-east beaches, May 2013

Categoría:Illas Pitcairn
Categoría:Illas deshabitadas