Tribunais de regantes do Mediterráneo español

O Tribunal das Augas da Veiga de Valencia, tamén coñecido como 'Tribunal das Augas' (en  valenciano, Tribunal de les Aigües) , é unha institución de xustiza encargada de resolver os conflitos derivados do uso e explotación da auga de rega entre os labregos das comunidades das canles de rega que forman parte dela (Quart, Benàger i Faitanar, Tormos, Mislata, Mestalla, Favara, Rascanya, Rovella e Chirivella). 

En setembro de 2008 designouse como Patrimonio cultural inmaterial da humanidade.

 Funcionamento 
O Tribunal é un tribunal consuetudinario. Está composto por un representante de cada unha das  Comunidades de rega que forman parte, oito en total, chamados administradores, e de entre eles un é elixido presidente por un período que normalmente é un bienio renovable.

Todos os xoves da semana (agás os festivos que anticípase ao mércores e os que van do Nadal aos Reis Magos) reúnese en sesión pública ás 12 da tarde e posteriormente a sesión administrativa celébrase no Camarín desde a Praza da Virxe en Valencia para tratar diversos temas, principalmente a distribución de auga. Pero é ás doce do mediodía, mentres soan as campás de Miguelete, cando a Corte está constituída formalmente na Porta dos Apóstoles da Catedral de Valencia, na mesma praza. É entón cando o alguacil, co permiso do presidente, chama aos acusados ​​de cada unha das acequias, coa frase tradicional: "denunciats de la sèquia de ...!". O xuízo ten lugar de xeito rápido, oral e integramente en valenciano. O denunciante, que pode ser o garda ou calquera persoa afectada, presenta o caso ao xulgado e, a continuación, o acusado deféndese e responde as preguntas que se lle fan. É entón cando o Tribunal, coa excepción do receptor da acequia en cuestión, para garantir a imparcialidade, decide se o acusado é ou non culpable e, de ser así, é o receptor da acequia o que impón a pena a pagar polo infractor, segundo as Ordenanzas da propia Comunidade de Regantes. Aínda hoxe a pena imponse nos "salarios", como se facía na época medieval, actualmente entendida por "1 salario", o salario diario do garda da acequia.

As características do Tribunal pódense definir segundo o profesor Víctor Fairén Guillén en: oralidade, concentración, velocidade e economía. E o profesor Vicente Simó Santonja destaca por riba destas características a solidariedade que rexe a organización.  

Están suxeitos á xurisdición do Tribunal das Augas: os mesmos membros do Tribunal, as  Comunidades de rega, os atandadores, as persoas xurídicas (por exemplo as Cámaras agrarias), os inquilinos, os membros da comunidade, os concesionarios de auga, os regantes, os propios denunciantes e terceiros. Os administradores, os "elets" que forman parte do consello de cada Comunidade, o garda (que vén a ser como fiscal) e terceiros poden denunciar ante o Tribunal.

 Historia 
miniatura|Tribunal das Augas de Valencia, de Gustave Doré.
A súa orixe é totalmente descoñecida para nós, aínda que é moi probable que sexa unha evolución, baseada en tradicións anteriores [andalusí]es. Algúns historiadores como José Vicente Gómez Bayarri sitúan as súas orixes na época romana.

A teoría máis estendida, pero sen ningún fundamento histórico, debémoslla a Francisco Javier Borrull, defendida en 1813 ante os [Xulgados de Cádiz] para tratar de salvalo da súa desaparición. A súa hipótese é que xa houbo un precedente na época romana, pero que a súa fundación como funciona hoxe ocorreu durante os reinados dos califas Abd al-Rahman III e al-Hakam II, concretamente no ano 960 da nosa era, sen aclarar de onde procede a citada data. A razón é que é o único momento no que Borrull ve un momento de paz completa na península e, polo tanto, deduce que a partir dalgún momento dos reinados destes dous califas tivo que saír a orde. De feito, en 1960 celebrouse o Tribunal do Milenio da Auga promovido por Vicente Giner Boira, asesor xurídico do Tribunal naquel momento e o principal defensor desta teoría no século XX. Unha vez "establecida" para Borrull a orixe da Corte, a continuidade en tempos feudais é aducida polo Fuero XXXV do rei Jaime I o Conquistador, de 1239, pola que ordena que as aceas de rego réxense “segons que antigament és e fo establit e acostumat en temps de sarrahïns”. Ademais, a orixe musulmá apoiouse en tres detalles: o feito de que se celebre todos os xoves (antes do venres, que é festivo para os musulmáns); fóra da catedral (a antiga mesquita e ágora da cidade na época prerromana); e que o dereito a falar é concedido nos xuízos polo presidente, que sinala co pé (como en moitas tribos nómades do norte de África, cada home sabio cede a palabra ao resto dos indíxenas da súa propia tribo).

 miniatura | Corte da auga de Valencia (2010).
En realidade non temos ningún documento que fale expresamente do Tribunal ata o século XVIII, o que non significa que non existise antes. Segundo os Fueros de Valencia a xurisdición sobre o rego está a cargo dos sequiers de cada Comunidade de regantes. Sabemos que a principios do século XV os sequiers dalgunhas comunidades de rega na Horta de Valencia xa convocaban ás denuncias os xoves na praza de la Seu, pero isto non proba a existencia dun Tribunal constituído. Para Thomas Glick, a orixe da Corte non se debería a ningún rei ou califa, senón que sería unha institución de moi longa evolución. Se non temos documentación sobre a súa existencia é porque non tiña un "status" legal e, como institución xurídica, non tiña importancia, xa que a xurisdición pertencía aos "sequiers". Parece lóxico pensar que o obxectivo da reunión conxunta dos "sequiers" non foi tanto o xuízo en si, como se fai hoxe, senón a consulta entre eles como máximos coñecedores da realidade do horta de Valencia. Tamén é moi probable que o paso para converterse nunha reunión de "sequiers" nun xulgado tal e como o entendemos hoxe se producise precisamente nos mesmos anos que Borrull defendeu a súa permanencia nas Cortes de Cádiz, co obxectivo de adaptarse á xurisdición do Estado liberal.

É interesante a descrición do funcionamento do Tribunal no século XIX feita por Vicente Blasco Ibáñez na súa novela  La barraca.

Notas

Referencias

Véxase tamén


Outros artigos

Ligazóns externas

Archivo Vicente Giner Boira (Biblioteca Valenciana)

Categoría:Provincia de Valencia
Categoría:Patrimonio da Humanidade na Comunidade Valenciana
Categoría:Historia da Comunidade Valenciana