Dereito á vivenda

O dereito á vivenda, digna e adecuada, como un dos dereitos humanos, aparece recollido na Declaración Universal dos Dereitos Humanos no seu artigo 25, apartado 1 e no artigo 11 do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais (PIDESC):

{{cita| Artigo 25.1 Declaración Universal dos Dereitos Humanos: Toda persoa ten dereito a un nivel de vida adecuado que garanta a saúde e o benestar, así como a súa familia, e especialmente a comida, a roupa, vivenda, asistencia médica e servizos sociais necesarios. Tamén ten dereito a un seguro en caso de desemprego, enfermidade, discapacidade, viuvez, vellez ou outros casos de perda do seu medio de vida por circunstancias independentes da súa vontade."|}}

 Aspectos xerais 
Aínda que non é un documento obrigatorio ou vinculante para os Estados, serviu como base para a creación das dúas convencións internacionais da ONU, o Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos e o Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais, pactos que foron adoptados pola Asemblea Xeral de Nacións Unidas na súa resolución 2200 A (XXI), de 16 de decembro de 1966.
miniatura|300x300px|Vista exterior do edificio da Asemblea Xeral da ONU.
De conformidade co parágrafo 1 do artigo 11 do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais, o Comité de Dereitos Sociais de Nacións Unidas di que os Estados adheridos "recoñecen o dereito de toda persoa a un nivel de vida adecuado para el e a súa familia, incluíndo alimentación, vestido e vivenda adecuados, e a unha mellora continua das condicións de existencia".Comité Derechos Sociales Naciones Unidas“Observación general nº 4” (1991) Recoñecido deste xeito, o dereito humano a unha vivenda adecuada ten unha importancia fundamental para o goce de todos os dereitos económicos, sociais e culturais.

Nalgúns Estados, o dereito á vivenda adecuada está consagrado na Constitución Nacional, noutros, en cambio, realizáronse leis específicas. En calquera dos casos é importante verificar a posibilidade de que os cidadáns poidan esixir xuridicamente e ante os tribunais pertinentes, o cumprimento destes dereitos por parte das administracións. O dereito á vivenda cando non se recolle de maneira específica pode deducirse directamente do cumprimento dos dereitos humanos recoñecidos en tratados internacionais e por tanto de condicións de vida digna.La vivienda. Bancos y propiedad privada. Con motivo de la proposición de Ley Reguladora del Derecho a la Vivienda, presentada por IUCM en la Asamblea de Madrid, Carmen Villares, Mario Nolla, José Ramón Montes e Cuqui Cabo, en nuevatribuna.es, 30/5/2013

Existen proxectos de investigación internacionais, tales como TENLAW por exemplo, que ofrecen a oportunidade de realizar investigacións internacionais sobre o dereito á vivenda, así como establecer redes internacionais de investigación tales como a European Network for Housing Research, que une a máis de 500 investigadores de 41 países diferentes de todo o mundo.

 Dereitos de terceira xeración. Tres xeracións de dereitos humanos 

As tres xeracións de dereitos humanos é unha proposta efectuada polo xurista checo Karel Vasak en 1979 para clasificar os dereitos humanos.Cada xeración asóciase a un dos grandes valores proclamados na Revolución francesa: liberdade, igualdade e fraternidade. Os dereitos de primeira xeración son os dereitos civís, vinculados co principio de liberdade. Xeralmente considéranse dereitos de defensa ou negativos, que esixen dos poderes públicos a súa inhibición e non inxerencia na esfera privada. Os dereitos de segunda xeración son os dereitos económicos, sociais e culturais, que están vinculados co principio de igualdade. 

O dereito a unha vivenda enmárcase na  terceira xeración de dereitos, xurdida na doutrina de 1980, vincúlase coa solidariedade para incentivar o progreso social e elevar o nivel de vida de todos os pobos. Os temas relacionados son:

 A solución dos problemas alimenticios, demográficos, educativos e ecolóxicos.
 O ambiente.
 Os dereitos do consumidor.
 O desenvolvemento que permita unha vida digna.
 O libre desenvolvemento da personalidade.

 Marco lexislativo 
miniatura|O dereito á vivenda xa era invocado no ano 1912. Na imaxe portada de suplemento ilustrado do Petit Journal, 11 de febreiro de 1912, Francia.

 Tratados internacionais 
O dereito á vivenda recóllese como un dos dereitos humanos na Declaración Universal dos Dereitos Humanos no seu artigo 25, apartado 1 e no artigo 11 do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais (PIDESC). Tamén se recolle de forma específica para as persoas con discapacidade no Artigo 19 sobre a Vida independente e inclusión na comunidade, da Convención Internacional sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade. 

 Constitucións 
Existen numerosas Constitucións dos Estados onde se amplía e detalla o dereito a unha vivenda digna e adecuada.

 Arxentina: A Constitución da Nación Arxentina no seu articulado 14 bis di que: O Estado outorgará os beneficios da seguridade social, que terá carácter de integral e irrenunciable. En especial, a lei establecerá: o seguro social obrigatorio, que estará a cargo de entidades nacionais ou provinciais con autonomía financeira e económica, administradas polos interesados con participación do Estado, sen que poida existir superposición de achegas; xubilacións e pensións móbiles; a protección integral da familia; a defensa do ben de familia; a compensación económica familiar e o acceso a unha vivenda digna. Ecuador: Neste sentido a Constitución de Ecuador une os conceptos de vivenda e cidade.Constitución de Ecuador  A consagración do dereito a unha cidade digna: construción colectiva e políticas públicas. O dereito a unha cidade viva e digna está recoñecido no Art. 31, que establece que as persoas teñen dereito ao goce pleno da cidade e dos seus espazos públicos, baixo os principios de sustentabilidade, xustiza social, respecto ás diferentes culturas urbanas e equilibrio entre o urbano e o rural.

 España: A Constitución Española establece no seu artigo 47 o dereito ao goce dunha vivenda digna e adecuada, sendo os poderes públicos os responsables de promover as condicións necesarias e de establecer as normas adecuadas para facer efectivo este dereito.Parlamento Español. (1978). “Constitución Española”. Artº 47. Así mesmo, o Estatuto de Autonomía para Andalucía recoñece no seu artigo 25 a obrigación dos poderes públicos de favorecer o acceso en condicións de igualdade a unha vivenda digna e adecuada, establecendo as medidas necesarias a tal fin.Parlamento de Andalucía. (2007) “Estatuto de Autonomía para Andalucía” Artº 25. Un informe de 2014 da organización Human Rights Watch sinala que a Burbulla inmobiliaria en España provocou unha crise de vivenda que pon en risco os dereitos humanos. A crise da vivenda comezou coa subida do prezo da vivenda en España durante a burbulla e acentuouse coa crise económica española de 2008-2014 que aumentou considerablemente o desemprego en España e provocou o aumento do número de desafiuzamentos. Segundo Human Rights Watch o goberno español non tomaría medidas para mitigar o impacto da crise de vivenda e de débeda que encaran os grupos de cidadáns máis vulnerables en España.La crisis de vivienda pone en riesgo los derechos humanos, Nueva Tribuna, 31/5/2014

 Venezuela: A Constitución da República Bolivariana de Venezuela establece no seu Artigo 82 Toda persoa ten dereito a unha vivenda adecuada, segura, cómoda, hixiénica, con servizos básicos esenciais que inclúan un hábitat que humanice as relacións familiares, veciñais e comunitarias.

 Leis específicas 
Mesmo nos países cuxa Constitución proclama o dereito á vivenda dos seus cidadáns, este adoita ser un dereito de configuración legal. Así que, máis aló de cal sexa a eficacia directa do precepto constitucional, para que o dereito sexa efectivo adoita precisar un desenvolvemento lexislativo que determine os seus beneficiarios, o seu contido e as súas garantías.Marcos Vaquer, La eficacia y la efectividad del derecho a la vivienda en España, Madrid, Iustel, 2011. As Leis específicas sobre o Dereito á Vivenda son as que poden garantir o seu cumprimento e posibilitar que as persoas que reúnan os requisitos establecidos na Lei poidan esixir ás Administracións que creen as condicións favorables para o exercicio do dereito a unha vivenda digna e adecuada. Dito doutra maneira, poderán demandar ás Administracións cando non cumpran cos obxectivos, contidos, disposicións para que as persoas poidan esixir ante os tribunais dos seus países o cumprimento da Lei.

Este tema é fundamental no exercicio deste dereito, e permite a protección xurisdiccional dos dereitos ás persoas que lexitimamente lle corresponda. Como exemplo, pode citarse en Francia a Loi n° 2007-290 du 5 mars 2007 instituant lle droit au logement opposable et portant diverses mesures en faveur da cohésion sociale, máis coñecida como Loi DALO. En España, a Lei reguladora do Dereito á vivenda en Andalucía explicitamente no seu articulado detalla que "... os cidadáns poderán esixir das Administracións Públicas o cumprimento das obrigacións derivadas do dereito a unha vivenda digna e adecuada''..". Por este motivo, a aprobación por parte dos Estados de leis específicas que determinen o dereito á vivenda é a mellor maneira de cumprir con todos os Tratados internacionais existentes a nivel mundial.

 Vivenda digna e adecuada 
miniatura|Persoa sen teito en São Paulo.
O Comité de Dereitos Urbanos de Nacións Unidas na súa Observación Xeral n.º 4, define e aclara o concepto do dereito a unha vivenda digna e adecuada, xa que o dereito a unha vivenda non se debe interpretar nun sentido restritivo simplemente de acubillo senón, que debe considerarse máis ben como o dereito a vivir en seguridade, paz e dignidade.

 ONU - Condicións dunha vivenda digna e adecuada 
A ONU considera que as condicións que debe ter unha vivenda digna e adecuada son:El derecho a una vivienda adecuada, páx. 3 e 4, CESCR-ONUSiete elementos de una ivienda adecuada, ONU - Asequibilidad

 1.- A seguridade da tenencia: a vivenda non é adecuada se os seus ocupantes non contan con certa medida de seguridade da tenencia que lles garanta protección xurídica contra o desafiuzamento desaloxo forzoso, a fustrigación e outras ameazas.
 2.- Dispoñibilidade de servizos, materiais, instalacións e infraestrutura: a vivenda non é adecuada se os seus ocupantes non teñen auga potable, instalacións sanitarias adecuadas, enerxía para a cocción, a calefacción e a iluminación, e conservación de alimentos ou eliminación de residuos.
 3.- Asequibilidade da vivenda (tanto en alugueiro como en compra): a vivenda non é adecuada se o seu custo pon en perigo ou dificulta o goce doutros dereitos humanos polos seus ocupantes. O custo non debe superar o 30% dos ingresos.
 4.- Habitabilidade: a vivenda non é adecuada se non garante seguridade física ou non proporciona espazo suficiente, así como protección contra o frío, a humidade, a calor, a choiva, o vento ou outros riscos para a saúde e perigos estruturais.
 5.- Accesibilidade: a vivenda non é adecuada se non se toman en consideración as necesidades específicas dos grupos desfavorecidos e marxinados.
 6.- Localización: a vivenda non é adecuada se non ofrece acceso a oportunidades de emprego, servizos de saúde, escolas, gardarías e outros servizos e instalacións sociais, ou se está situada en zonas contaminadas ou perigosas.
 7.- Adecuación cultural: a vivenda non é adecuada se non toma en conta e respecta a expresión da identidade cultural.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 ONU (1948) “Declaración Universal dos Dereitos Humanos” .
 Comité de Derechos Sociales de Naciones Unidas. (1991) “Observación general nº 4”.
 Comité de Derechos Sociales de Naciones Unidas. (1997) “Observación general nº 7”.
 Parlamento Europeo. (2000) “Carta de Niza. Carta de Derechos Fundamentales de la UE. Carta de Niza”. Niza. Artº 43.3.
 Conferencia Europea Ciudades por los Derechos Humanos (2000) “Carta Europea Salvaguarda de los Derechos Humanos en la Ciudad”. Saint Denis. Artº 16
 Reunión Informal Ministros de la UE sobre Desarrollo Urbano y Cohesión Territorial. (2007). “Carta de Leipzig sobre Ciudades Europeas Sostenibles”. Leipzig.
 Parlamento Español. (1978). “Constitución Española”. Artº 47.
 Constitución da Nación Arxentina de 1994. Artº 14 bis
 Parlamento de Andalucía. (2007) “Estatuto de Autonomía de Andalucía” Artº 25.
 Ley reguladora del Derecho a la Vivienda en Andalucía

Outros artigos
 Dereitos económicos, sociais e culturais
 Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais
 Consello de Dereitos Humanos das Nacións Unidas
 Dereitos constitucionais
 Dereitos humanos
 Carta Internacional de Dereitos Humanos
 Lei reguladora do Dereitos á vivenda en Andalucía
 Prezo da vivenda - Prezo da vivenda en España

 Convención Internacional sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade
 Dación en pago - Dación en pago en España
 Declaración dos Dereitos do Home e do Cicadán
 Discriminación por vivenda
 Observatorio DESC
 Plataforma de Afectados pola Hipoteca de España
 Primeiro e Segundo Protocolos Facultativos do Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos
 Protocolo Facultativo do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais

 Ligazóns externas 
 Declaración Universal dos Dereitos Humanos (ONU)
 A Declaración Universal dos Dereitos Humanos en diferentes linguas
 Táboa normativa e de concordancias da Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Fundación Acción Pro Derechos Humanos
 Derechos Humanos Emergentes (IDHC)
 Naciones Unidas: ¿qué son los derechos humanos?
 Diccionario de Acción Humanitaria y Cooperación al Desarrollo: Declaración Universal de los Derechos Humanos 

Categoría:Dereitos humanos