Acentuación (música)

A acentuación constitúe un dos elementos da expresión musical. Así como ocorre na linguaxe que certas frases, palabras ou sílabas deben dicirse ou escribirse dunha determinada maneira para expresar diferentes sentidos; na música determinadas notas na frase musical deben salientarse para lograr certos efectos, segundo se dispoña na peza musical.

Un acento en música é unha énfase ou relevo que se aplica nun determinado son, xa sexa baixo a forma de nota ou de acorde, xa sexa como resultado do seu contexto ou especificamente indicado por un signo de acento.

 Descrición 
A acentuación musical adóitase percibir auditivamente como unha sensación de apoio ou de descarga de enerxía. Contribúe á articulación e a prosodia da interpretación dunha frase musical. 
Esta acentuación ou acento indícase por medio de diversos signos e termos. En notación musical un acento é un signo que indica que unha nota debe ser interpretada con maior intensidade que as que hai ó seu redor. É dicir, que audiblemente debe destacarse de notas non acentuadas. Tamén pode denominarse acento á nota acentuada en si.

 Tipos 
Os acentos poden ser de diversos tipos en función do factor que determine a percepción do acento. Estes factores poden ser relativos ao ritmo, á altura, á intensidade ou á duración da música.

 Acento métrico 
O acento métrico é aquel inherente á organización rítmica da música e consiste no aumento da intensidade rítmica dun compás musical determinado. Xeralmente, aínda que non sempre, este acento posicional prodúcese a intervalos regulares na notación musical e na interpretación, dando lugar a unha métrica concreta. O acento recae sobre o primeiro tempo de cada compás. Á súa vez, dentro do compás hai subacentos que se sitúan no comezo de cada tempo. No caso do compás cuaternario un acento semiforte recae sobre o terceiro tempo, que debe executarse moderadamente acentuado.

Os acentos que non se corresponden co tempo forte do ritmo predominante, dise que están sincopados.

 Acento tónico 
Un acento tónico é unha énfase nunha nota que consiste en que o son sexa de maior altura en comparación co resto de notas.
Este tipo de acento aplicouse na poesía e na prosa de linguas como o grego antigo, facendo énfase na sílaba acentuada elevando o ton de voz ao pronunciala. Por esta razón, en literatura este acento recibe denominacións como acento tónico, musical, de altura, cromático ou melódico.

 Acento agóxico 
Un acento agóxico é unha énfase nunha nota que se basea en que o son sexa de maior duración en comparación co resto de notas. Este tipo de acento ponse de relevo en pezas escritas en ritmos non uniformes ou ritmo libre.
Hai catro clases de acento agóxicos:

 Unha maior duración dunha nota. Por exemplo unha branca entre as notas negras.
 Unha maior duración dunha nota co seu valor de tempo completo, sen alterar o tempo. Por exemplo, os intérpretes de órgano e clave, que non permiten o uso de acentos dinámicos, pode salientar unha dunha secuencia de notas negras en staccato converténdoa en menos staccato.
 Unha maior duración dunha nota co efecto da retardación do ritmo.
 O ataque retardado dunha nota.

 Acento dinámico 
Un acento dinámico é unha énfase nunha nota que se basea en que o son sexa de maior intensidade en comparación co resto de notas, polo xeral máis pronunciada no ataque do son. Son sons máis fortes que non coinciden necesariamente co acento métrico e que o compositor sitúa a conveniencia. Estes acentos represéntanse mediante diversos signos que se colocan na partitura por encima ou por baixo da nota (ver Figura 1). 

centro|miniatura|400x400px|Figura 1. Staccato, staccatissimo, marcato, acento e tenuto.

O acento de intensidade substituíu o acento prosódico a partir do século III na música bizantina e a partir do século IV na música da Antiga Roma.

En notación musical un acento indica que hai que aplicar unha dinámica forte a unha soa nota ou un signo de articulación. O acento horizontal é o máis común, o cuarto símbolo na ilustración anterior, que é o símbolo que a maioría dos músicos queren dicir cando din signo de acento. O acento vertical, en terceiro lugar no esquema, pode interpretarse máis forte ou máis débil que o acento horizontal. Os compositores nunca levaron a cabo un uso consistente deses signos. Na maioría das obras musicais este tipo de acento está destinado a ser executado con máis forza e polo xeral máis curto. O resto de signos adoitan acurtar a nota.
miniatura|150x150px|Figura 2. Marcato.
miniatura|150x150px|Figura 3. Acento.

 Staccato, indica que a última parte dunha nota debe ser silenciada para crear separación entre esa nota e a seguinte. A duración dunha nota en staccato pode ser aproximadamente a metade, a condición de que a figura musical o indique, aínda que o tempo así como o criterio dos intérpretes fan que varíe un pouco.
 Staccatissimo, interprétase xeralmente como máis curto que o staccato. Aínda que os compositores até a época de Mozart utilizaban ambos os símbolos indistintamente. Unha negra en staccatissimo interpretábase en música tradicional como unha semicorchea lixeiramente articulada seguida polos silencios que enchen o resto dos pulsos..
 Marcato, con forma de cuña aberta vertical (ver Figura 2), é aínda máis forte ou máis marcado que un signo de acento normal.
 Acento, con forma de cuña aberta horizontal (ver Figura 3), indica que a nota á que afecta debe ter unha énfase inicial e logo diminuír con bastante rapidez. Este signo é coñecido polos músicos de formación clásica como marcato, aínda que polo xeral refírese simplemente como un acento.
 Tenuto, que pode ter tres significados. Pode indicar que unha nota ou acorde vaise a tocar en toda a súa duración ou máis, que unha nota ou acorde vaise a interpretar un pouco máis forte, ou ben que unha nota debe separarse cunha breve pausa das notas circundantes. Este último significado adóitase inferir cando aparecen varias notas seguidas con signos de tenuto, especialmente baixo unha ligadura de expresión.

Aínda cando estes símbolos están ausentes, os músicos experimentados introducirán o xesto axeitado de acordo co estilo da música.

 Anti-acentos 
A música para percusión en especial fai uso de signos como os anti-acentos que son anotados da seguinte forma: 

 ˘: cun signo de breve sobre a cabeza da nota, indica que debe tocarse lixeiramente máis suave que as notas próximas.
 ( ): coa cabeza da nota entre paréntese, quere dicir que se toca significativamente máis suave que as notas próximas.
 [ ]: coa cabeza da nota entre corchetes, significa que se interpretará moito máis suave que as notas próximas.

centro|miniatura|300x300px|Figura 4. Anti-acentos.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Análise musical
 Articulación (música)
 Cadencia
 Compás
 Fraseo
 Historia da notación na música occidental
 Notación musical
 Prosodia
 Ritmo
 Signos musicais

 Bibliografía 
 Brown, Clive: «Articulation marks». New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. Macmillan, 2001 [1980].
 Prado, Germán: «El acento tónico en el canto gregoriano y en la canción popular española». Ritmo, 11 (136):11-12, 1940.
 Thiemel, Matthias: «Accent»; «Accentuation». New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. Macmillan, 2001 [1980].
 De Candé, Roland: Nuevo diccionario de la música vol. I e II. Grasindo, 2002.
 De Pedro, Dionisio: Teoría completa de la música. Real musical, 1990.
 Grabner, Hermann: Teoría general de la música. Akal, 2001.
 Michels, Ulrich: Atlas de música. Alianza, 2009 [1985].
 Pérez Gutiérrez, Mariano: Diccionario de la música y los músicos vol. 1 2 e 3. Akal, 1985.
 Randel, Don Michael: The Harvard Dictionary of Music. Harvard University Press, 2003.
 Zamacois, Joaquín: Teoría de la música. Idea, 2002 [1949].

Categoría:Notación musical