Dereitos humanos e desenvolvemento

Os obxectivos dos dereitos humanos e do desenvolvemento converxen en moitos casos e só benefician ao goberno e non á poboación, aínda que pode haber conflito entre os seus diferentes enfoques. Hoxe en día, un enfoque baseado nos dereitos humanos é considerado por moitos como esencial para alcanzar os obxectivos de desenvolvemento. Historicamente, as "cláusulas das minorías" que garanten os dereitos civís e políticos e a tolerancia relixiosa e cultural das minorías foron actos significativos que xurdiron do proceso de paz da primeira guerra mundial en relación co dereito dos pobos á  autodeterminación. Supervisado pola Sociedade das Nacións, o proceso permitía as peticións dos individuos e era supervisado baixo a xurisdición do Tribunal Permanente de Xustiza Internacional. As "cláusulas" son un importante sinal na historia dos dereitos humanos e do desenvolvemento.

 Historia dos dereitos humanos 

dereita|miniatura|Eleanor Roosevelt coa Declaración Universal dos Dereitos Humanos en 1949.
O impulso inicial do actual réxime xurídico e movemento dos dereitos humanos foi unha reacción ás atrocidades nazis da Segunda guerra mundial. Os dereitos humanos menciónanse de forma importante na Carta das Nacións Unidas tanto no preámbulo como no artigo 1, aínda que de forma escasa. O preámbulo da Carta da ONU reafirma "a fe nos dereitos fundamentais do home, na dignidade e o valor da persoa humana, na igualdade de dereitos de homes e mulleres". Con todo, o artigo 2(4) prohibe o uso da forza e desde entón utilizouse para bloquear as accións humanitarias, aínda que o Capítulo VII prevé medidas de aplicación do Consello de Seguridade.

A Carta estableceu o Consello Económico e Social, que creou a Comisión de Dereitos Humanos da ONU, actualmente o Consello de Dereitos Humanos das Nacións Unidas. O capítulo VI da Carta, titulado Cooperación económica e social internacional, establece no seu artigo 55 (c) o "respecto universal e a observancia dos dereitos humanos e dos dereitos constitucionais para todos, sen distinción de raza, sexo, idioma ou relixión". O artigo 56 esixe aos Estados que adopten medidas conxuntas e separadas en cooperación coa ONU para lograr os seus obxectivos mutuos. Os dereitos humanos son inherentes ao progreso dos obxectivos económicos, sociais e culturais e, por tanto, ao desenvolvemento humano como tal.

A Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948 non é unha lei vinculante e reflicte a falta de vontade das Potencias aliadas para codificar unha Carta Internacional de Dereitos Humanos na que aínda inflúe o temor a que os intereses coloniais se vexan afectados negativamente. Os dereitos humanos considéranse universais, indivisibles, interdependentes e interrelacionados. René Cassin, un dos artífices da declaración, concibiu os dereitos como divididos en 4 piares que sosteñen o teito un templo, "dignidade, liberdade, igualdade, e fraternidade". Os artigos 1 e 2, que constitúen o primeiro piar, refírense á "dignidade" humana que comparten todos os individuos, independentemente da súa relixión, credo, etnia, relixión ou sexo. Os artigos 100-19, o segundo piar, invocan os "dereitos" civís de primeira xeración polos que se loitou durante a Ilustración. Os artigos 20-26 do terceiro piar son dereitos de segunda xeración, relativos á equidade política, social e económica, defendidos durante a Revolución Industrial. Os artigos 27-28, o cuarto piar, son dereitos de terceira xeración asociados á  solidariedade comunitaria e nacional, defendidos desde finais do século XIX. Estes alicerces sosteñen o teito do templo. Os artigos 29-30 representan as condicións da sociedade baixo as cales se poden realizar os dereitos dos individuos.

 Declaración sobre o dereito ao desenvolvemento 
A Declaración sobre o Dereito ao Desenvolvemento foi proclamada pola AXNU baixo a resolución 41/128 en 1986 co único voto en contra dos Estados Unidos e oito ausencias. As Nacións Unidas non recoñecen ningunha xerarquía de dereitos, e todos os dereitos humanos son iguais e interdependientes, o dereito ao desenvolvemento entón non é un dereito paraugas que englobe ou triunfe sobre outros dereitos nin é un dereito co status dunha mera aspiración política.

O Dereito ao desenvolvemento considérase un dereito humano inalienable no que todos os pobos teñen dereito a participar, contribuír e gozar do desenvolvemento económico, social, cultural e político. O dereito inclúe 1) o desenvolvemento centrado nas persoas, identificando á "persoa humana" como o suxeito central, participante e beneficiario do desenvolvemento; 2) un enfoque baseado nos dereitos humanos que esixe especificamente que o desenvolvemento leve a cabo de maneira "que todos os dereitos humanos e as liberdades fundamentais poidan realizarse plenamente"; 3) a participación, que esixe a "participación activa, libre e significativa" das persoas no desenvolvemento; 4) a equidade, que subliña a necesidade "dunha distribución xusta dos beneficios" do desenvolvemento; 5) a non discriminación, que permite "non facer distinción de raza, sexo, idioma ou relixión"; e 6) a autodeterminación, que integra a autodeterminación, incluída a plena soberanía sobre os recursos naturais, como elemento constitutivo do dereito ao desenvolvemento. 

Trátase dun dereito de terceira xeración considerado como un dereito de grupo, de modo que se debe ás comunidades, en contraposición a un dereito individual que se aplica aos individuos. "É un pobo, non un individuo, o que ten dereito á autodeterminación e ao desenvolvemento nacional e global". Un obstáculo para o dereito está no difícil proceso de definir "pobo" para os efectos de autodeterminación. Ademais, a maioría dos Estados en desenvolvemento manifestan a súa preocupación polas repercusións negativas dalgúns aspectos do comercio internacional, o acceso desigual á tecnoloxía e a esmagadora carga da débeda, e esperan crear obrigacións vinculantes para facilitar o desenvolvemento como forma de mellorar a gobernanza e o Estado de dereito. O dereito ao desenvolvemento incorpora tres atributos adicionais que aclaran o seu significado e especifican como pode reducir a pobreza. 1) O primeiro é un enfoque holístico que integra os dereitos humanos no proceso 2) unha contorna propicia ofrece condicións máis xustas nas relacións económicas para os países en desenvolvemento e 3) o concepto de xustiza social e equidade implica a participación da poboación dos países implicados e unha distribución xusta dos beneficios do desenvolvemento con especial atención aos membros marxinados e vulnerables da poboación.

 Documentos de Estratexia de Redución da Pobreza 
Os Documentos de Estratexia de Loita contra a Pobreza (DELP) introducíronse por primeira vez en 1999 como condición para que os Países Pobres Moi Endebedados (PPME) puidesen optar ao alivio da débeda. A razón de ser do proceso era promover a "propiedade" nacional e local das políticas macroeconómicas, garantindo que estivesen suficientemente adaptadas para aliviar a pobreza nos países máis pobres. O proceso representa a adopción dos valores de participación e transparencia na formulación da política macroeconómica e, por tanto, ten o potencial de dar forma ao contido destas políticas para satisfacer as necesidades dos pobres.

Os países membros preparan os documentos de estratexia de loita contra a pobreza (DELP) nun proceso participativo coas partes interesadas nacionais e os socios do desenvolvemento, como o Banco Mundial ou o Fondo Monetario Internacional. Actualízanse cada tres anos con informes de progreso que describen as políticas e programas macroeconómicos, estruturais e sociais do país durante un período de tres anos ou máis para promover o crecemento e reducir a pobreza. Os DELP provisionais (I-PRSP) resumen o coñecemento e as análises actuais da situación da pobreza dun país, describen a estratexia de redución da pobreza existente e expoñen o proceso para elaborar un DELP plenamente desenvolvido de forma participativa.

Os documentos dos países, xunto coas avaliacións conxuntas do persoal do FMI e o Banco Mundial que os acompañan, están dispoñibles nos seus sitios web por acordo co país membro como un servizo para os usuarios dos sitios web do FMI e o Banco Mundial. A introdución dos DELP foi un recoñecemento por parte do FMI e do Banco Mundial da importancia da apropiación dos programas de reforma por parte dos países, así como da necesidade de centrarse máis na redución da pobreza. Os DELP pretenden proporcionar o vínculo crucial entre as accións públicas nacionais, o apoio dos doantes e os resultados de desenvolvemento necesarios para cumprir os Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio (ODM) das Nacións Unidas, centrados na redución da pobreza á metade entre 1990 e 2015. Os DELP orientan as políticas asociadas aos préstamos en condicións favorables, así como o alivio da débeda no marco da Iniciativa para os Países Pobres Moi Endebedados (PPME).

O enfoque baséase en cinco principios fundamentais. As estratexias de redución da pobreza deben ser: 1) impulsadas polo país, promovendo a apropiación nacional das estratexias a través dunha ampla participación da sociedade civil; 2) orientadas aos resultados e centradas en resultados que beneficien aos pobres; 3) integrais, recoñecendo a natureza multidimensional da pobreza; 4) orientadas á asociación, implicando a participación coordinada dos socios do desenvolvemento (goberno, partes interesadas nacionais e doantes externos); e 5) baseadas nunha perspectiva a longo prazo para a redución da pobreza.

En 2001, o Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos encargou a elaboración das directrices de 2001 para a integración dos dereitos humanos nas estratexias de redución da pobreza, que foron desenvolvidas nas directrices de 2005. O Comisionado, nunha nota conceptual, tamén afirma que o marco dos dereitos humanos é "unha ferramenta útil que reforza as dimensións de responsabilidade e equidade das estratexias de redución da pobreza".  En 2008 introducíronse estratexias específicas en relación coa Redución da Pobreza e a Saúde que afirmaban o lugar dos Dereitos Humanos na consecución dos obxectivos do Milenio.

 Os dereitos humanos e os Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio 

miniatura|Póster que promove o sexto Obxectivo de Desenvolvemento do Milenio en Bremen, Alemaña.
En setembro de 2000, os líderes mundiais comprometéronse na Declaración do Milenio Resolución 55/2 da ONU sobre temas que incluían a paz, a seguridade, os dereitos humanos, o medio ambiente e os obxectivos de desenvolvemento que posteriormente se configuraron nos oito Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio (ODM). Estes obxectivos son conxuntos de metas de desenvolvemento que se centran en reducir a pobreza á metade e mellorar o benestar dos máis pobres do mundo para 2015. O FMI contribúe aos obxectivos mediante o asesoramento, a asistencia técnica, a concesión de préstamos aos países e a mobilización do apoio dos doantes.
miniatura|Do documental Ukraine Is Not a Brothel. O grupo radical Femen protesta contra o aumento do turismo sexual en Ucraína.
A Declaración do Milenio considera necesarios seis valores fundamentais para as relacións internacionais 

 liberdade para criar aos fillos con dignidade, sen fame e sen medo á violencia, a opresión e a inxustiza, incluíndo un goberno democrático e participativo baseado na vontade do pobo.
 igualdade, a ningún individuo ou nación debe negárselle a oportunidade de beneficiarse do desenvolvemento.
 solidariedade, as desigualdades globais deben xestionarse para distribuír os custos e as cargas de forma xusta de acordo cos principios de equidade e xustiza social, mentres que os que menos se benefician merecen a axuda dos que máis se benefician.
 Tolerancia, as diferenzas dentro das sociedades e entre elas non deben ser temidas nin reprimidas, senón apreciadas como un ben precioso da humanidade, mentres que deben promoverse as culturas de paz e o diálogo entre todas as civilizacións.
 Respecto á natureza. Debe mostrarse prudencia na xestión de todas as especies vivas e dos recursos naturais, a través do Desenvolvemento sustentable e os modelos insustentables de produción e consumo deben modificarse en interese do benestar futuro dos nosos descendentes
 Responsabilidade compartida, a responsabilidade de xestionar o desenvolvemento económico e social mundial, así como as ameazas á paz e a seguridade internacionais, debe ser compartida entre as nacións do mundo e debe exercerse multilateralmente.

Os dereitos humanos desempeñaron un papel limitado á hora de influír na planificación dos ODM, aínda que existen grandes similitudes entre eles e o contido dos ODM, que se asemellan a moitos dereitos económicos e sociais. Os ODM proporcionan puntos de referencia para os dereitos económicos e sociais, mentres que as estratexias de dereitos humanos ofrecen unha maior lexitimidade, equidade e sostibilidade ás políticas dos ODM. A Declaración do Milenio refírese substancialmente aos dereitos humanos e os líderes comprometéronse a respectar os dereitos humanos e as liberdades fundamentais recoñecidas, incluído o dereito ao desenvolvemento. Os dereitos económicos, sociais e culturais, os dereitos das mulleres, dos inmigrantes, das minorías e da participación destácanse na declaración, pero a consecución dos ODM fíxose de forma illada. As metas dos ODM non se centran suficientemente nas desigualdades dentro dun país e os instrumentos de dereitos humanos esixen que se realice inmediatamente un nivel básico mínimo de dereitos económicos, sociais e culturais para todos e que se elimine toda discriminación no exercicio dos dereitos. As desigualdades dentro dos países conducen a conflitos violentos e os países céntranse nos relativamente acomodados entre os pobres para alcanzar unha meta concreta dos ODM.

Os ODM van acompañados de 18 metas que se miden con 60 indicadores, aínda que a relación entre os obxectivos, as metas e os indicadores non sempre está clara. Promóvense unha serie de actividades como medio para alcanzar os ODM, tales como a adaptación dos ODM ao contexto rexional, nacional e local e a realización de avaliacións das necesidades nacionais e o seguimento dos avances a través de informes anuais sobre os ODM.

Os actores non estatais tamén teñen responsabilidades en materia de dereitos humanos con, polo menos, un deber mínimo de non interferir nos dereitos humanos, como as Directrices da OCDE Liñas Directrices para Empresas Multinacionais ofrece un sistema de denuncia das violacións cometidas polas empresas. Unha crítica específica aos ODM é que fan fincapé na mobilización de recursos financeiros e solucións técnicas, pero menos na transformación das relacións de poder que son parcialmente responsables dos niveis de pobreza.

 Notas 

Véxase tamén
 Bibliografía 
 Alston et all, Phillip (2005). Human Rights and Development Towards Mutual Reinforcement. Oxford: Oxford University Press
 Ishay, Micheline. "What are Human Rights. Six Controversies". Journal of Human Rights 3 (3)
 McBeth et all, Adam (2011). The International Law of Human Rights. Oxford: Oxford University Press.
 Moeckli et all, Daniel (2010). International Human Rights Law. Oxford: Oxford University Press
 Robertson QC, Geoffrey (1999). Crimes Against Humanity. Oxford: Oxford University Press
 Pogge, Thomas (2008). World Poverty & Human Rights. Polity Press

Outros artigos
 Desenvolvemento humano
 Instrumentos internacionais de dereitos humanos
 Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos

 Ligazóns externas 
 Nacións Unidas
 Corte Internacional de Xustiza
 Corte Penal Internacional
 Internacional contra a escravitude
 Organización Internacional do Traballo
 Amnistía Internacional
 Programa Mundial de Alimentos
 ONU Mulleres
 Centro de Desenvolvemento e Dereitos Humanos

Categoría:Dereitos humanos