Tetis (nereida)

Na mitoloxía grega, Tetis foi unha nereida, a máis famosa das cincuenta fillas do Vello do Mar Nereo e da oceánide Doris (ou Dóride) "Numerosas deusas naceron no estéril mar de Nereo e Dóride, de fermosa cabeleira, a filla de Océano, río perfecto: ... Tetis..." (Hesíodo: Teogonía 240-244)., e neta da titánide do mesmo nome, Tetis, esposa de Océano. Tamén existe unha tradición que a fai filla do centauro Quirón Grimal, s. v. Tetis..
miniatura|Tetis implora a Zeus axuda para o seu fillo Aquiles (Ingres, 1811)
A súa sona débese, principalmente, a ser a nai do heroe Aquiles.

 Mitoloxía 

Criouna a deusa Hera, que á súa vez fora criada pola oceánide Tetis, filla de Urano, de onde xorde unha estreita amizade entre Hera e Tetis, que se manifestará en diferentes episodios mitolóxicos. Así, cando Zeus botou do Olimpo abaixo a Hefesto, fillo de Hera, foi Tetis quen o recolleu e criou xunto con Eurínome Zeus botouno fóra do Olimpo a causa da súa fealdade, ou ben por intervir fronte a el en defensa de Hera. Pero o propio Hefesto explica a Tetis que fora Hera, a súa nai, avergoñada pola súa coxeira: "Temible e digna de honores é a deusa que nos visita, pois é a que me curou da dor que me causou a caída cando fun lanzado ó lonxe por vontade da miña nai, esa cara de cadela, que desexaba terme oculto a causa da miña coxeira" (Homero: Ilíada XVIII, 393-398)..

Tamén se conta que Hera lle pediu que salvagardara a nave Argo, dos Argonautas, cando estes tiveron que pasar polo paso das Simplégades, entre os monstros Escila e Caribdis, e foi a propia Tetis a que gobernou o barco durante esta travesía Segundo Apolonio de Rodas (IV, 920-962), Tetis e as Nereidas pasáronse o barco dunhas a outras polo aire, ata superar o perigo..

 Voda con Peleu 
A lenda conta que tanto Zeus como Poseidón intentaron seducir a Tetis pero, cando souberon que a titánide Temis profetizara que calquera fillo de Tetis sería máis poderoso que o pai Pseudo-Apolodoro III, 13, 5. Outra versión di que foran as Moiras as autoras de tal agoiro (Graves, px. 298)., os deuses prefiriron renunciar e permitir que se casara cun mortal. Dise tamén que fora Prometeo quen augurou que o fillo de Zeus e Tetis chegaría a ser o señor dos ceos Variante citada por Pseudo-Apolodoro, sen indicar a súa fonte: "Algúns afirman que cando Zeus se dispoñía a facerlle o amor, Prometeo díxolle que o fillo que lle nacera dela reinaría sobre o ceo" (III, 13, 5); Hixino engade ó respecto que Zeus, agradecido pola advertencia, enviou a Heracles a liberar a Prometeo (Fábulas 54).. Finalmente, Ovidio di que esta profecía foi cousa de Proteo, outro Vello do Mar, capaz de predicir o futuro: "O vello Proteo dixera a Tetis: 'Deusa das ondas, concibe; serás nai dun mozo que coas súas xestas superará as fazañas do seu pai e será considerado máis grande que el'''" Metamorfosis XI, 221-223..

Outra tradición di que Tetis se negou ós amores con Zeus para non porse a mal con Hera, que sería a esposa de Zeus, e aquí estará a razón pola que Zeus, ofendido, xurara que Tetis nunca casaría cun inmortal Apolonio de Rodas: Argonáuticas IV, 790-798.. Homero recolle así a reacción de Tetis, desairada e humillada ó verse obrigada a casar cun home mortal:

miniatura|esquerda|Peleu inmobiliza a Tetis mentres dorme

Cando Quirón soubo que os deuses renunciaran a Tetis, convenceu ó seu discípulo Peleu, fillo de Éaco, para que a pedise en matrimonio; outra versión conta que os deuses enviaron a Iris a buscar un mortal que quixera casar con ela, e Iris foi pedir consello a Quirón, que se distinguía pola súa sabiduría. Finalmente, tamén se di que foi a propia Hera a que escollera casala co "máis noble dos mortais" e mandou a Iris onda Quirón para que preparara a Peleu para a voda Graves, px. 298.. 

Como fora que Tetis se negaba, ou ben porque o mesmo Quirón sospeitara que Tetis se negaría a casar cun mortal, Quirón aconsellou a Peleu que fose onda ela cando estivese durmida, nunha cova dun illote de Tesalia, e que a atase fortemente, sen deixarse impresionar polas transformacións que experimentaraComo as outras divindades mariñas, Tetis tiña a capacidade de transformarse en calquera animal ou cousa que quixera.. Efectivamente, Tetis converteuse primeiro en lume, logo en auga, logo en león, logo en serpe e, finalmente, en xiba, que o cubriu de tinta, pero Peleu non a soltou ata que recuperou a forma humana e aceptou casar con el.

Hera organizou a voda de Tetis e Peleu por todo o alto, invitando á cerimonia no monte Pelión a tódolos deuses do Olimpo, que asistiron sentados en cadanseu trono. Hera levantou o facho nupcial, Zeus entregou á noiva e Ganimedes serviu o néctar ós asistentes. As Musas cantaron e as Nereidas danzaron. Invitados por Quirón, tamén estiveron presentes numerosos centauros augurándolles boa fortuna.

Os deuses, conxuntamente, regalaron ó noivo unha espléndida armadura dourada, e Poseidón engadiu dous cabalos veloces e inmortais, Balio e Xanto, fillos de Céfiro, o Vento do Oeste, e Podarxe; Quirón regaloulle unha lanza de freixo. Pasado o tempo, Peleu entregoulle ó seu fillo Aquiles, cando este marchou á Guerra de Troia, a armadura, a lanza e os cabalos inmortais. 

Pero a deusa Eris (ou Éride), a Discordia, non fora invitada e, como forma de vinganza deixou sobre a mesa unha mazá de ouro coa inscrición "Para a máis bela"; ou ben deixouna rodar ós pés de Hera, Atenea e Afrodita, cando estas estaban a falar tan tranquilas. Esta mazá e a decisión de Paris Paris estaba considerado como o máis fermoso dos mortais e por iso Zeus deixou nel a responsabilidade da elección., que elixiu a Afrodita como a máis fermosa, foi a orixe da Guerra de Troia, pois a deusa prometeulle o amor de Helena, a muller mortal máis fermosa.

 Nacemento de Aquiles 
miniatura|A Educación de Aquiles por Quirón (Herculano, s. I, Museo Arqueolóxico, Nápoles)

Peleu e Tetis tiveron sete fillos, pero Tetis procedía a queimalos para sacarlles a parte mortal herdada do pai, o que obviamente provocaba a súa morte. Así que Peleu, sospeitando algo, vixiou a Tetis tralo nacemento do sétimo fillo, Aquiles Outras versións aseguran que tiveron sete fillos antes de nacer Aquiles, e que intentaba facelos inmortais botándoos ó lume ou a caldeiros de auga a ferver., ata que a viu repetir a operación, poñéndoo ó lume e esparexendo sobre el ambrosía. Nese momento, Peleu saíu do seu agocho e arrebatoulle o fillo, xusto no momento en que xa fixera inmortal todo o seu corpo excepto o talón, por onde o suxeitaba De aí que o talón fose a única parte débil de Aquiles (e de aí a expresión popular de talón de Aquiles como a "parte vulnerable de algo ou de alguén" (DRAG).. Segundo outra tradición, Tetis intentaba facer inmortal ó seu fillo mergullándoo nas augas da lagoa Estixia, que circunda o Hades, suxeitándoo polo talón, co que o resultado sería o mesmo.

Tetis enfureceuse e abandonou a Peleu para regresar ó fondo do mar Tamén se di que criou o fillo no palacio de Peleu, axudado por Fénix, fillo de Amíntor (e que logo o acampañará na guerra de Troia) ou por Quirón.A residencia de Tetis no fondo do mar queda confirmada cos seguintes versos de Homero en ocasión da cólera de Aquiles: "A súa soberana nai, que se atopaba sentada nas profundidades mariñas xunto ó seu vello pai, escoitoino e, como brétema de cedo, emerxeu velozmente do mar escumoso e foi sentarse fronte a el" (Iliada I, 356-360). Unha vez que Zeus acepta a petición de Tetis de apoiar ós troianos, "ela mergullouse dun salto nas profundidades do mar desde o resplandecente Olimpo" (I, 531-533)., aínda que non se desentendería do futuro de Aquiles. Foi neste momento cando Tetis ou Quirón lle deron nome ó fillo, Aquiles, que significa sen labios (de a (privativa) e kheile, labios), pois aínda non puxera os labios no seu peito; segundo Pseudo-Apolodoro, o seu nome anterior era Ligirón. Sen nai, Peleu confiou a educación do fillo nas mans do centauro Quirón, quen o ensinou a tocar a lira e a loitar, e que o alimentaba con entrañas de leóns e porcos bravos e medula de ósos.

 Aquiles en Troia 
miniatura|esquerda|Tetis arma ó seu fillo Aquiles (Giulio Romano, s. XVI)

Cando Aquiles tiña tan só nove anos, o adiviño Calcas prognosticou que Troia nunca sería conquistada se o exército grego non contaba coa axuda do heroe. Pero Tetis coñecía un augurio que anunciaba a súa morte prematura na guerra A alternativa era unha longa vida, pero sen gloria, ou unha vida curta pero gloriosa. Loxicamente, Aquiles escolleu esta segunda opción, que a nai intentaría evitar., e decidiu ocultalo na corte do rei de Esciro, Licomedes, disfrazado de muller e oculto entre as fillas deste. Alí viviu Aquiles durante varios anos ata que, ó coñecer a profecía de Calcas, Odiseo e Diomedes Ou Odiseo e Néstor, segundo outras fontes. foron buscalo e recrutárono para a batalla.

Aínda así, Tetis intentou disuadir ó fillo de que fose á guerra e, unha vez asumida a súa decisión, protexeuno canto puido. Mandou con el ó seu preceptor Fénix para que evitara que cometese ningún erro Fénix era fillo de Amíntor e Hipodamía, os reis de Beocia. Xunto ó centauro Quirón participou na educación de Aquiles.. Prohibiulle que fose o primeiro en desembarcar ó chegar a Troia, pois estaba anunciado que quen o fixera sería tamén o primeiro en morrer E así foi, morrendo Protesilao baixo as frechas de Heitor en canto puxo o pé na praia. Hixino conta que este Protesilao era, realmente, Iolao, o fillo de Ificles, medio irmán de Heracles: "Segundo o oráculo, o primeiro dos aqueos que puxera o pé nas costas troianas, perecería. Cando os aqueos atracaron as naves, visto que os demais titubeaban, Iolao, fillo de Íficlo e de Diomedea, foi o primeiro en saltar desde a súa nave e ó instante Heitor matouno. Todos o chamaron Protesilao, por morrer o primeiro" (Hixino: Fábulas 103, 1). Tamén existe a tradición contraria: Protesilao sobrevive á guerra e regresa a Grecia levando como escrava a Etila, irmá de Príamo (Graves, px. 712).. Aquiles desembarcará en segundo lugar, á cabeza dos seus mirmidóns.

Tetis deulle armas a Aquiles para loitar en Troia, e trala morte do seu amigo e amante Patroclo pediu a Hefesto que lle fixera unha nova armadura Homero describe con todo detalle a ornamentación do escudo (Ilíada XVIII, 477-608). (pois Patroclo vestía as armas de Aquiles e foron capturadas polos troyanos). Cando, xa ó final da Guerra, o rei Agamenón arrebatoulle a súa concubina Briseida tras verse obrigado a devolver a Criseida ós troianos, Aquiles ofendeuse e abandonou a batalla, pedindo a Tetis que intercedese ante Zeus para que este favorecese ó exército troiano. 

miniatura|Tetis implora a Zeus axuda para o seu fillo (Anton Losenko, 1737-1773)

Igualmente, intentou inutilmente disuadir a Aquiles de que matara a Heitor pois sabía que, tras facelo, el mesmo ía morrer ó pouco.

Trala morte de Aquiles, Tetis seguirá protexendo ó fillo deste, Neoptólemo, que tamén participaba heroicamente na Guerra de Troia. E unha vez conquistada e arrasada a cidade, aconselloulle que delongara uns días o regreso a Ténedos Segundo outras tradicións foi o adiviño Héleno quen lle advirtiu e logo o acompañou na viaxe de regreso.. Esta precaución salvouno do desastre que acompañou á volta dos outros reis aqueos, por causa das tormentas enviadas por Atenea que, por exemplo, afundiron tódalas naves de Menelao.

 Iconografía 
miniatura|Procesión dos deuses para asistir á voda de Tetis e Peleu (Vaso François, c. 570 a.C., Museo Arqueolóxico de Florencia)

Na Ilíada, Homero describe a Tetis como a de pés de prata (I, 538, 556; XVIII, 381; XIX, 29), de fermosas trenzas (XVIII, 406) ou de longo peplo "Vestidura sen mangas empregada polas mulleres gregas, formada por unha tea que se abrochaba nos ombros cunha fibela e se cinguía ao corpo cun cinto, e facía caídas en punta por diante" (DRAG en liña, consultado o 30.04.2021). (XVIII, 427).

A escena do sometemento de Tetis por Peleu foi amplamente representada, desde o século VI a.C, na cerámica, que reflicte as transformacións da deusa na súa resistencia ó acoso de Peleu. O debuxante neoclásico inglés John Flaxman pintouna transformada en serpe.

O momento seguinte, a voda, tamén se reflicte na cerámica clásica grega, como por exemplo no chamado Vaso François que recolle, entre as súas numerosas escenas, a chegada do cortexo dos deuses á casa de Peleu, pero para os artistas resultou máis interesante o episodio da mazá de ouro coa que Eris sementou a discordia entre as deusas presentes, se ben a famosa mazá non se representa ata a Época Helenística Elvira Barba, px. 449.. Este será o momento que mostran as obras modernas (Giulio Romano, 1531; Rubens, 1636 etc.).

A pintura (e mosaicos) en tódolos tempos, recolle a consecuencia deste episodio, o Xuízo de Paris, con escasas variacións, seguindo a descrición que fai Apuleio en O asno de ouro, coa presenza de Paris, Hermes (que porta a mazá) e as tres deusas, Hera, Atenea e Afrodita, máis ou menos núas segundo o momento histórico. Así, na Idade Media represéntanse como tres damas, vestidas, simbolizando o poder, o éxito militar e o amor, pero a partir do século XV xa se pintan sistematicamente núas (especialmente a partir de Rafael (1515).

Outro episodio de grande éxito na arte será a cólera de Aquiles e a imaxe de Tetis suplicando a Zeus que axude ó troianos ata que Agamenón recoñeza os méritos do seu fillo Aquiles, no que destaca o cadro de Dominique Ingres titulado Tetis implorando a Xúpiter'' (1811, Museu Granet).

E tamén o encargo de Tetis a Hefesto dunha nova armadura para Aquiles será fonte de inspiración para os artistas desde os ceramistas gregos ata pintores e escultores da arte Moderna e Contemporánea, que representarán os sucesivos momentos do episodio: cando Tetis se presenta no Olimpo ante Hefesto e lle pide unha armadura para o fillo; Hefesto fabricando a armadura; Tetis transportándoa polo aire ata Troia e Tetis entregándolla a Aquiles As armas de Aquiles, María Isabel Rodríguez López, 2009 ..

 Galería de arte 

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 









 Ligazóns externas 
 Theoi.com 
 Ficha do pélice do rapto de Tetis (Museo Arqueolóxico nacional) 
 Picklmsimer, María Luisa: "La novia que llegó del mar", en Florentia iliberritana: Revista de estudios de antigüedad clásica, ISSN 1131-8848, Nº 1, 1990 (dispoñible en Dialnet.unirioja.es 

Categoría:Deusas gregas