Lorenzo Lotto

Lorenzo Lotto, nado en 1480 en Venecia, e finado en 1557 en Loreto (As Marcas), foi un importante pintor do Alto Renacemento e do primeiro manierismo.

 Traxectoria 
miniatura| Madonna entronizada con neno e santos (Pala di San Bernardino), 287 × 268 cm, San Bernardino in Pignolo, Bérgamo, 1521
Non se sabe case nada sobre a xuventude e educación de Lorenzo Lotto.  O seu pai chamábase Tommaso Lotto. Especialmente nas súas primeiras obras, Lorenzo móstrase influído pola pintura de Giovanni Bellini (1430-1516), e tamén por Albrecht Dürer, que se aloxou en Venecia 1494-95 e 1505, e de quen probablemente coñeceu algo máis que gravados.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 11, 30 (Bellini, Vivarini) e S. 35–36 (Dürer) O primeiro documento coñecido, no que se menciona o nome de Lotto, data do 10 de xuño de 1503, cando vivía en Treviso, Véneto. O seu patrón máis importante nesta cidade foi o bispo Bernardo de 'Rossi, do que tamén pintou un importante retrato en 1505. Xa gañara unha excelente reputación e nun documento de 1505 referíase a el como " pictor celeberrimus " (pintor moi famoso). Grazas a de 'Rossi, Lotto conseguiu o seu primeiro contrato público, o Pala di Santa Cristina para o altar maior da igrexa parroquial da cidade do mesmo nome preto de Treviso.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 34 e 76 

En 1506 o pintor foi a Recanati nas Marcas para crear un gran políptico para a igrexa de San Domenico, que completou dous anos despois (hoxe na Pinacoteca Cívica, Recanati). Hai probas de que estivo en Roma en 1509, onde probablemente estivo involucrado nas decoracións do palacio papal xunto a Bramantino, e entrou en contacto con Rafael, que, con todo, só exerceu unha influencia esporádica sobre el. Un exemplo diso é o Enterro de Cristo de 1512, que agora está en Jesi (Pinacoteca Civica), e non é unha das súas mellores obras.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 98f

esquerda|miniatura| Mozo nunha mesa, 98 × 111 cm, Accademia, Venecia, 1530 aproximadamente
Despois dunha presunta estancia nas Marcas, Lotto viviu en Bérgamo desde 1512 ou 1513 até finais de 1525. Esta considérase unha fase especialmente fructífera da súa vida artística, non só cuantitativa senón tamén cualitativa. O primeiro encargo que probabelmente atraeu ao pintor a Bérgamo foi o gran Pala Martinengo para a igrexa Santi Stefano e Domenico (hoxe en San Bartolomeo), que pintou para Alessandro Martinengo Colleoni, un fillo do famoso Condottiere Bartolomeo Colleoni; o Pala ten máis de 5 m de alto. Lotto pronto gozou de gran popularidade como retratista na cidade lombarda e recibiu moitos outros encargos, tanto privados como para as igrexas da cidade. Entre os máis importantes están a Pala por San Bernardino, rematada en 1521 e a Pala di Santo Spirito, que son sorprendentemente diferentes en concepción e estilo. Para Santa Maria Maggiore en Bérgamo, Lotto tamén forneceu deseños para postos de coro incrustados até 1531, unha orde que levou a algúns problemas e, finalmente, a unha ruptura porque o atopou mal pagado.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 44–50

A finais de 1525 Lotto atopábase en Venecia, onde viviu inicialmente no mosteiro dominicano de Santi Giovanni e Paolo. Durante os seus anos venecianos tivo amizade con Palma il Vecchio, Jacopo Sansovino e Sebastiano Serlio. Entre 1527 e 1529 escribiu a súa Apoteose de San Nicolás para a igrexa de Santa María dei Carmini, que Lodovico Dolce criticou en 1557 polo teimudo uso de cores e sombras de Lotto.  Entre os seus retratos venecianos destaca o retrato de Andrea Odoni (Royal Collection, Castelo de Windsor) de 1527, que mostra a confrontación de Lotto con Tiziano, pero tamén con Correggio, na suavidade da cor.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 53 e 138 f.
miniatura|Pala di Santa Lucia (Santa Lucía ante o xuíz), 243 × 237 cm, Pinacoteca Civica, Jesi, 1532
En Venecia, Lotto tamén continuou traballando para clientes en Bérgamo e nas Marcas, incluído o remate do famoso e conmovedor retablo de Santa Lucía diante do xuíz para unha capela na igrexa de San Floriano en Jesi (hoxe: Pinacoteca Civica, Jesi). Aínda que non tivo moito éxito en Venecia, participou no círculo dos seus colegas pintores: en 1531 foi elixido polo gremio xunto con Tiziano e Bonifazio de 'Pitati para un comité de doce persoas encargado da distribución dunha cantidade considerable de cartos da propiedade de Vincenzo Catena para membros da confraría desvalidos e necesitados. 

En 1533 o artista regresou a Treviso e logo ás Marcas, onde realizou encargos en varias cidades ata 1539, incluída unha crucifixión para a igrexa de Santa María en Telusiano no Monte San Giusto  A famosa Anunciación (Pinacoteca Civica, Recanati), unha Adoración dos pastores (Pinacoteca Civica, Brescia) e a Sagrada Familia con Anxos (Louvre, París) están entre as obras mestras destes anos. 

Entre 1540 e outubro de 1542 Lotto quedou en Venecia para pintar o retablo Esmolas de San Antonino encargado anos antes para os dominicos en Santi Giovanni e Paolo. Agora vivía co seu curmán Mario d'Armano e a súa familia, que ao parecer alternaban coa Reforma, porque Lotto pintou os retratos de Martiño Lutero e Katharina von Bora para Mario (probablemente logo de gravados de Cranach). Comprobouse que Lotto tamén tivo contacto con outros simpatizantes da Reforma. Non podía permitirse o seu propio apartamento, dado o éxito sen restricións de Tiziano e dos manieristas florentinos Salviati e Vasari, que copaban o mercado.  Lotto tivo mesmo que pedir diñeiro prestado a Sansovino. Por iso probou sorte en Treviso desde 1542 até 1545, pero tamén con pouco éxito financeiro.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 58.
miniatura| Anxos con pétalos de rosa, detalle da Virxe do Rosario, Pinacoteca Civica, Cingoli, 1539
En 1545 regresou a Venecia, onde mudou constantemente de lugar de residencia nos anos seguintes e caeu na melancolía por mor de poucos encargos. No seu testamento de 1546 describiuse a si mesmo como "... só, sen goberno leal e moi inquedo de mente" (" sola, senza fedel governo et molto inquieto dela mente "). Nesta situación foi humillado en 1547 por Pietro Aretino nunha carta aberta na que cantaba unha canción en eloxio de Tiziano, que "superou a Lotto na pintura", pero Aretino aínda vía a Lotto como líder nas imaxes relixiosas. 

En 1549 viaxou a Ancona para pintar un cadro para a igrexa de San Francesco alle Scale, pero tivo problemas económicos tan grandes que deixou seis cadros a Sansovino para vender. Cando isto non tivo éxito, Lotto intentou poxar 16 dos seus cadros e 30 debuxos, pero só puido vender 7 obras a un prezo baixo. Tamén tivo problemas cos empregados. 

En 1552, o xa maior de 70 anos retirouse ao mosteiro da Santa Casa de Loreto, tomou os votos como oblato en 1554 e, aínda que os seus ollos se deterioraron, continuou pintando cadros para o mosteiro e retratos. 

Non se sabe a hora exacta da súa morte, Lorenzo Lotto morreu antes de xullo de 1557 en Loreto. 

O seu libro de contas (Libro di spese diverse) para os anos desde 1538 até a súa morte conservouse, tamén contén algúns comentarios persoais e hoxe considérase un valioso documento biográfico da época.

 Autoretratos 
miniatura|280x280px| Detalle da vida de Santa Brigita con autorretrato de Lotto (?) Como apañador de aves (dereita), Trescore Balneario, 1523-24
En 1524 Lorenzo Lotto pintou un ciclo de frescos con Cristo e a vida de Santa Bárbara, Brigitta, Katharina e Magdalena no oratorio da vila de Battista Suardi en Trescore Balneario.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 45, 47, 67–68, 124–125. Fronte á imaxe principal, ao bordo dunha escena da vida de Santa Brigita, dise que o pintor deixou un autorretrato (mal conservado) como un apañador de aves cun feixe de varas no ombreiro e unha curuxa ao lado.
esquerda|miniatura|Autorretrato atribuído a Lorenzo Lotto (?), Museo Thyssen Bornemisza, Madrid
Na colección Thyssen Bornemisza de Madrid houbo un retrato sen home , é dicir, anónimo, que apareceu no mercado británico de antigüidades en 1974 (ver Fig.).Artigo con imaxes na web Museo Thyssen Bornemisza (englisch; Abruf am 18. April 2020) A persoa retratada lanza ao espectador unha mirada "curiosa" de esquello polo ollo dereito e, debido ás súas proporcións asimétricas, a imaxe semella cortada (polo menos) no bordo dereito. A pintura foi atribuída a Lorenzo Lotto por motivos estilísticos;  ademais, Federico Zeri sospeitaba que podería ser un autorretrato debido á actitude do ollar.  Este retrato publícase en numerosos sitios web como "Autorretrato de Lorenzo Lotto", a miúdo sen ningunha indicación de que só sexa unha atribución (dito en abril de 2020).

 Temas 
Lorenzo Lotto pintou case exclusivamente temas relixiosos, retratos e algúns cadros alegóricos en óleo sobre lenzo; unha rara excepción é a pintura Venus e Cupido (c. 1540) no Metropolitan Museum of Art (Nova York). Tamén se conservaron algúns frescos.
miniatura|María co Neno e Santa Catarina e Santiago, 113,5 × 152 cm, Kunsthistorisches Museum, Viena, aprox. 1528
O seu traballo imaxinativo e formalmente diverso está basicamente na tradición colorista da pintura veneciana segundo Giovanni Bellini e Vivarini. Tamén tomou influencias de Dürer e dos seus contemporáneos venecianos Giorgione, Palma il Vecchio e Tiziano, pero mostrou desde o principio trazos moi independentes e, ás veces, idiosincráticos. O feito de traballar principalmente en Treviso, Bérgamo e as Marcas, é dicir, na "provincia" artística, dálle algo de solitario ou de fóra.

A súa arte segue os ideais case naturais do Alto Renacemento, coa súa harmonía e tranquilidade típicas; con todo, a miúdo rompe con motivos raros en movemento, como imaxes da Madonna cun comportamento inquedo e imprevisible do neno Xesús, como é típico dos nenos pequenos.Exemplos: Madonna e Neno e Santos, c. 1505, National Gallery of Scotland, Edimburgo; Madonna co Neno, un Santo Bispo e San Onofrio, 1508, Galleria Borghese, Roma; Pala Martinengo, 1513-16, San Bartolomeo, Bérgamo; Pala de San Francesco al Monte, 1526, Pinacoteca Civica, Jesi; María co Neno e Santa Catarina e Tomé, aproximadamente 1528, Kunsthistorisches Museum, Viena; Rosario Madonna, 1539, Pinacoteca Civica, Cingoli; i.a. Fai un virtuoso manexo da luz e das sombras, que adoita empregar de xeito diverso (rostros medio iluminados etc.),Exemplos: Madonna Entronada con Neno e Santos (Pala di San Bernardino), 1521, San Bernardino in Pignolo, Bérgamo; Retrato dun mozo, c. 1526, Castello Sforzesco, Milán; María con fillo e Santa Catarina e Tomé, aproximadamente 1528, Kunsthistorisches Museum, Viena e outros.Lotto, Lorenzo, in: Lexikon der Kunst, Bd. 7, Karl Müller Verlag, Erlangen, 1994, S. 324–325, hier: 325 o que confire a algunhas das súas composicións unha inmediatez, como unha instantánea, e ao mesmo tempo como algo místico.

Neste sentido pódese considerar manierista O matrimonio místico de Santa Catarina de Alexandría (e o fundador Niccolò Bonghi), 1523, Accademia Carrara, Bérgamo; Madonna co Neno e Santos  1524, Galleria Nazionale d’Arte Antica, Roma; e Santa Familia con Santa Catarina de Alexandría, 1533, AccademiaRoberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 9. aínda que segue atrapado no seu esforzo pola naturalidade, tratando as proporcións e a perspectiva do Renacemento. A "profunda humanidade" e a modestia dos seus personaxes contrastan cos ideais aristocráticos máis corteses dos seus contemporáneos Tiziano e Rafael.Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 8 e 9. Algúns autores ven en Lorenzo Lotto ao pintor con máis profunda relixiosidade entre os pintores venecianos do Cinquecento.z. B. Berenson (1955) und Band (1953). Roberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 8.
miniatura| Pétalos de rosa e unha caveira en miniatura no retrato masculino (Mercurio Bua?), Galleria Borghese, Roma, ca. 1535
Un grande amor pola natureza amósase nas paisaxes poéticas, coas que rodea algunhas obras de arte relixiosas e alegóricas en particular;Exemplos: Madonna e Neno e Santos, 1505, National Gallery of Scotland, Edimburgo; Pala von Asolo (Ascensión de Maria e dous santos), 1506, Cathedral, Asolo; Apoteose de San Nicolás, 1527–29, Santa Maria dei Carmini, Venecia; María con Neno e Santa Catarina e Tomé, aproximadamente 1528, Kunsthistorisches Museum, Viena; Sagrada Familia con Anxos, ca. 1536, Louvre, París tamén hai unha obvia preferencia polos ricos tons verdes.

Os seus retratos están entre os mellores que se crearon no seu tempo.Lotto, Lorenzo, in: Lexikon der Kunst, Bd. 7, Karl Müller Verlag, Erlangen, 1994, S. 324–325, hier: 325 Son retratos naturalistas, incluso de mulleres (presuntamente) non adornados. Ao mesmo tempo, está especialmente inclinado ás alusións simbólicas e poéticas nos seus retratos, que lles dan un trazo ás veces místico ou enigmáticoRoberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 62, 64, 67fPor exemplo: Retrato dun home, c. 1535, Galleria Borghese, Roma; O home coa pata dos animais, Kunsthistorisches Museum, Viena; Mozo nunha mesa, aproximadamente 1530, Accademia, Venecia. Un símbolo a miúdo usado por Lotto son os pétalos de rosa, que indican o amor ou o amor perdido.Exemplos: Mozo nunha mesa, aproximadamente 1530, Accademia, Venecia; Rosario Madonna, 1539; Venus e Cupido, 1540. Algúns retratos aínda non foron descifrados.

 Tese de Hockney-Falco 
miniatura|esquerda|Detalle do tapiz, analisado por David Hockney e Charles Falco
miniatura|esquerda|Ritratto familiare
A tese de Hockney–Falco é unha teoría da historia da arte, avanzada polo artista David Hockney e o físico óptico Charles M. Falco, quen afirmaron que os avances no realismo e precisión na historia da arte occidental desde o Renacemento foron principalmente o resultado de instrumentos ópticos como a cámara escura, a cámara lucida e os espellos curvados, e non foron debidos, polo menos non unicamente, ao desenvolvemento da técnica e habilidade artísticas en poucos anos a partir do século XV. Segundo eles, artistas primitivos flamengos como Van Eyck, renacentistas-manieristas como o mesmo Lorenzo Lotto, ou do Século de ouro neerlandés como Vermeer e outros, terían empregado tales instrumentos.  Concretamente no caso de Lotto analisaron o cadro "Retrato dun matrimonio" (Ritratto familiare ou Marido e Muller, nas fotos á esquerda) e decatáronse de que o patrón do tapiz sae de foco na pintura, algo que só sucedería cando estivese utilizando unha lente como ferramenta de axuda. A tese tivo críticas e refutacións, entre elas Sara J. Schechner afirmou que a supervivencia dos vidros dos séculos XV e XVI é demasiado imperfecta para usala para crear imaxes realistas, mentres que "incluso pensar en proxectar imaxes era alleo ao marco mental contemporáneo". Vincent Ilardi, historiador do vidro óptico renacentista, argumentou posteriormente en contra das conclusións de Schechner baseadas en vidros que sobreviviran, suxerindo que é probábel que a condición actual do vidro renacentista non reflicta a calidade óptica destes vidros cando eran novos. Ilardi documenta a compra de Lorenzo Lotto dun espello de cristal de alto prezo en 1549, reforzando a tese de Hockney – Falco no seu caso.

 Cadros 

 Lista de obras (selección) 
miniatura| Pietà, 80 × 108 cm, detalle do políptico Recanati, 1506-08
miniatura| María con Neno e Santos, 227 × 108 cm, panel principal do políptico Recanati, Pinacoteca Civica, Recanati, 1506-08

 1503 Madonna e Neno e San Pedro mártir, Museo di Capodimonte, Nápoles
 circa 1505 Madonna, Neno e Santos, National Gallery of Scotland, Edimburgo
 1505 Retrato de Bernardo de 'Rossi, Museo di Capodimonte, Nápoles
 1505 Alegoría da virtude e o vicio (para o retrato de Bernardo de 'Rossi), National Gallery of Art, Washington
 1506 Pala con Santa Cristina, igrexa parroquial de Santa Cristina di Quinto (Treviso)
 1506 Pala von Asolo (María Assunta e dous santos), Catedral, Asolo
 1506 San Xerome, Louvre, París
 1506 Retrato dun mozo diante dunha cortina branca, Kunsthistorisches Museum, Viena
 1506-1508 Políptico de Recanati, (orixinalmente na igrexa de San Domenico) Pinacoteca Civica, Recanati
 1508 Madonna co Neno, un Santo Bispo e San Onofrio, Galleria Borghese, Roma
 1512 Transfiguración de Cristo, Pinacoteca Cívica, Recanati
 1513–1516 María co Neno e os Santos (Pala Martinengo), San Bartolomeo, Bérgamo
 1515 Dobre retrato de Giovanni Agostino e Niccolò della Torre, National Gallery, Londres
 circa 1518 Retrato de Lucina Brembati, Accademia Carrara, Bérgamo
 1521 Madonna Entronada con Neno e Santos (Pala di San Bernardino), San Bernardino in Pignolo, Bérgamo
 1521 María Entronada con Santos (Pala di Santo Spirito), Santo Spirito, Bérgamo
 1521 Cristo despídese da súa nai, Gemäldegalerie, Berlín
 Natividade de 1523, National Gallery of Art, Washington
 1523 Retrato de Messer Marsilio e a súa muller, Museo Nacional do Prado, Madrid
 1523 O matrimonio místico de Santa Catarina de Alexandría (e o fundador Niccolò Bonghi), Accademia Carrara, Bérgamo (parcialmente destruído)Unha gran parte do fondo recortouse nun momento descoñecido e, xunto con outras partes, pintouse unha grande área con pintura gris e negra. A condición orixinal xa non se pode reconstruír e non se pode avaliar. Roberto D'Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli / Skira / Corriere della Sera, Milan,
 1524 Madonna co Neno e os Santos (Voda mística de Santa Catalina), Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma

miniatura|Cristo camiño do Gólgota, 66 × 60 cm, Louvre, París, 1526

 Ciclo de frescos de 1525 Vida da Virxe María na igrexa de San Michele al Pozzo Bianco, Bérgamo
 1525 Políptico de Ponteranica, igrexa de Santi Vincenzo e Alessandro, Ponteranica
 1526 Cristo camiño do Gólgota (Cristo portacroce), Louvre, París
 arredor de 1526 Cristo e a adúltera, Louvre, París
 1526 Pala de San Francesco al Monte, Pinacoteca Civica (Palazzo Pianetti), Jesi
 1525–1535 Un ourive en tres vistas, Kunsthistorisches Museum, Viena
 1527 Andrea Odoni, Colección Real, Castelo de Windsor
 1527 O home coa pata dos animais, Kunsthistorisches Museum, Viena
 1527–29 Apoteose de San Nicolás, Santa Maria dei Carmini, Venecia
 1530 Mozo nunha mesa, Accademia, Venecia
 1532 Santa Lucía ante o xuíz, Pinacoteca Civica (Palazzo Pianetti), Jesi
 1532 Anunciación e visita, Pinacoteca Civica (Palazzo Pianetti), Jesi
 1527–1533 María con neno e Santa Catalina e Xacobe, Kunsthistorisches Museum, Viena
 circa 1534 Adoración dos pastores, Pinacoteca Tosio Martinengo, Brescia
 circa 1535 Retrato dun home, Galleria Borghese, Roma
 1536 Sagrada Familia con Anxos, Louvre, París
 1539 Madonna do Rosario, Pinacoteca Civica, Cingoli
 circa 1540 Venus e Cupido, Metropolitan Museum of Art, Nova York
 1542 As Esmolas de San Antonio, Santi Giovanni e Paolo, Venecia
 1543–44 Retrato de Laura Pola, Pinacoteca di Brera, Milán
 1543–44 Retrato de Febo da Brescia, Pinacoteca di Brera, Milán
 1552–1556 Presentación de Xesús no templo, Museo della Santa Casa di Loreto

 Exposicións 

 1953 Palacio Ducal, VeneciaRoberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 9
 1997–99 Exposición itinerante: Bérgamo - París - WashingtonRoberto D’Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell’Arte), Rizzoli/Skira/Corriere della Sera, Mailand, 2004, S. 62
 2018–19 Exposición itinerante: Museo do Prado, Madrid - National Gallery, Londres - Museo Civico (Palazzo Buonaccorsi), MacerataAndreas Kilb, FAZ

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Lotto, Lorenzo, en: Lexikon der Kunst, Vol. 7, Karl Müller Verlag, Erlangen, 1994, pp. 324-325
 Roberto D'Adda, Rodolfo Pallucchini: Lotto (I classici dell'Arte), Rizzoli / Skira / Corriere della Sera, Milán, 2004 (italiano)
 Giovanni Carlo Federico Villa (a cura di): Lorenzo Lotto. Exposición no Palazzo do Quirinale (Roma), Silvna, Milán 2011, ISBN 978-8-836-61952-8. (p. 311)
 Mauro Zanchi: imaxes da Biblia de Lorenzo Lotto, Bérgamo 2006, ISBN 888942818X
 David Rosand: pintura veneciana no XVI Século, en: Giandomenico Romanelli (ed.): Venice - Art and Architecture, Vol. 1, Könemann, Colonia, 1997, pp. 394-457

 Ligazóns externas 

 Lorenzo Lotto en artcyclopedia.com 
 Exposición Omaggio a Lorenzo Lotto. I dipinti dell'Ermitage alle Gallerie dell'Accademia. a partir do 24. 26 de novembro de 2011. Febreiro de 2012 na Gallerie dell'Accademia, Venecia (italiano, inglés, francés, español)

Categoría:Finados en 1557
Categoría:Nados en 1480
Categoría:Wikipedia:Páxinas con traducións non revisadas
Categoría:Pintores de Italia
Categoría:Pintores do Renacemento