Ecumenismo

O ecumenismo  é o proceso de busca a unión a pesar das diferenzas. O vocábulo ecumenismo provén da palabra grega οἰκουμένη (oikouméne), que significa mundo habitado. Nun sentido máis restrinxido, emprégase o termo para os esforzos en favor da unidade entre as igrexas cristiás; nun sentido lato, pode designar a busca da unidade entre as relixións.

Antigamente, en teoloxía, definíase ecumenismo como o movemento que miraría pola unificación das igrexas cristiás (católica, ortodoxa, luterana, anglicana e protestante). A definición actual, máis ampla, considera como ecumenismo a aproximación, a cooperación, a busca fraterna da superación das divisións entre as distintas igrexas cristiás.

Do punto de vista do cristianismo, pódese dicir que o ecumenismo é un movemento entre diversas denominacións cristiás na busca do diálogo e a cooperación común, buscando superar as diverxencia históricas e culturais, a partir dunha reconciliación cristián que acepte a diversidade entre as igrexas. Nos ambientes cristiáns, a relación con outras relixións acostuma denominarse diálogo interrelixioso.

 Historia 
No mundo grego, ecumenismo significaba "mundo habitado", e tiña o sentido de "pobo civilizado", de cultura aberta, tanto cunha perspectiva xeográfica, como de civilización. Coas conquistas do Imperio Romano, o termo gañou outra connotación, a política. Xa no cristianismo, a palabra empregouse nunha perspectiva espiritual: a "terra habitada" pasa a ser considerada obra de Deus, tornada habitábel pola colaboración humana. así, asume a connotación dunha tarefa que hai que realizar.Bosch, J. (1999). Ecumenismo. Dicionário de Conceitos Essenciais do Cristianismo. São Paulo: Editora Paulus, 1999. 

En 381, o Primeiro Concilio de Constantinopla referiuse ao Primeiro Concilio de Nicea como "concílio ecuménico". Neste contexto, a palabra ecuménico refírese tanto á reunión de persoas de distintos lugares, como á doutrina e costumes eclesiásticos aceptados como norma para toda a Igrexa Católica. Tralo Imperio Romano, o termo ecumenismo deixa de ter a connotación política e pasa a ser empregado na Igrexa. Por exemplo, o Credo niceno-constantinopolitano é considerado ecuménico por ser a profesión de fe aceptado por todos os cristiáns.

A raíz do ecumenismo moderno data de finais do século XVIII, coas misións protestantes. O grande impulsor destas misións, William Carey propuxo a cooperación entre os cristiáns para facer fronte á evanxelización dun mundo cada vez maior que tiña que ser cristianizado. Mais o termo aínda ten connotacións xeográficas, mentres busca a unidade en vista da expansión do evanxeo.

A partir dos movementos Fe, Constitución, Vida e Acción, o termo ecumenismo espallouse nos ambientes eclesiásticos como a relación entre as igrexas cristiás divididas na dirección de superar as diverxencia teolóxicas, de aproximar os cristiáns das diversas denominacións e cooperar coa paz mundial.

Mendonça sitúa as raíces do ecumenismo nas misións protestantes modernas e nos movementos leigos de mozos. Segundo el, á expansión colonial dos pobos protestantes seguíase á expansión relixiosa. O enriquecemento destes pobos xerou recursos capaces de prover a expansión misionaria. Asociada a estes dous factores, a teoloxía de John Wesley (1703-1791) trouxo unha resposta á proecura de salvación do home nun mundo de fondas transformacións. A súa teoloxía serviu para superar o divisionismo protestante ao nivel das formas de crenza e axudou a uniformar a mensaxe misionaria. A partir de aí, foi posíbel o xurdimento dun pan-protestantismo e o xurdimento de diversas sociedades misioneiras interdenominacionais: a Sociedade Misioneira de Londres (1795), a Sociedade de Tratados Relixiosos (1799), a Sociedade Bíblica Británica e Estranxeira (1804), a Sociedade Bíblica Americana (1816), a Sociedade Americana de Tratados (1825) e outras. Posteriormente algunhas destas sociedades tornáronse denominacionais. "As misións constituíron un forte elemento de aproximación das igrexas pola necesidade de compañeirismo e cooperación entre os axentes misioneiros, na maioría das veces traballando en situacións moi adversas". Nesta colaboración, concentraban os esforzos comúns na diseminación da Biblia e a promoción da saúde a través da fundación de hospitais. No campo da educación, as escolas eran denominacionais.

En 1846, creouse en Londres a Alianza Evanxélico, coa finalidade de congregar as diversas igrexas perante a ameaza de fragmentación do Protestantismo. Esta alianza tiña como finalidade preparar un "concilio ecuménico evanxélico universal".Borsch, J.B.,1995. Para Compreender o Ecumenismo. São Paulo: Edições Loyola, 1995.  Durante a primeira reunión da Alianza Evanxélica en Londres, o pastor calvinista francés Adolphe Monod resaltou o "espírito ecuménico" demostrado polos organizadores do evento.

A partir da segunda metade do século XIX, xurdiron as asociacións mundiais leigas de mozas, que foron fundamentais para o desenvolvemento do ecumenismo. A primeira destas asociacións de cuño ecuménico foi a Asociación Cristiá de Mozos, creada en Londres en 1844, por George William, que se espallou polo mundo e se organizou nunha Asociación Mundial a partir de 1855. A Asociación Cristiá Feminina, tamén londiniense, creouse en 1855. Outras organizacións tamén tiveron a súa importancia: Movemento de Estudantes Voluntarios para as Misións Estranxeiras, de 1886, e a Federación Mundial de Estudantes Cristiáns, de 1895, ambas organizados por John Raleigh Mott, que foi un gran líder das iniciativas ecuménicas.

No ámbito católico, o papa León XIII, ao promulgar a encíclica Provida Mater, en 1895, instituíu un tempo de novena pola reconciliación dos cristiáns entre as festas da Ascensión e de Pentecoste, que foi constituído un tempo perpetuo dous anos despois.

En 1908, os anglicanos Spencer Jones e Lewis Thomas promoveron oito días de oración pola unidade dos cristiáns entre o 18 de xaneiro (Festa da cátedra de San Pedro) e o 25 de xaneiro (festa da conversión de San Paulo). Posteriormente, Watson converteuse ao catolicismo e instituíuse na Igrexa Católica a Semana de Oración pola Unidade dos Cristiáns nese mesmo período.

En 1905, creouse nos Estados Unidos o Consello Nacional das Igrexas.

A Conferencia Misioneira Mundial, en Edimburgo, en 1910, está considerada o marco do ecumenismo como se entende hoxe: a busca da unidade entre as igrexas cristiás. Foi ideado e realizado por John Mott. Ao convocar esta conferencia, Mott chamaba os líderes do protestantismo para a necesidade de cooperación entre as igrexas no campo misioneiro, alén das diferenzas confesionais. A Conferencia resultou en dous congresos posteriores, en Estocolmo en 1925 e Oxford en 1939. A partir de entón floreceron diversas iniciativas ecuménicas: a creación do Consello Internacional de Misións (1921), o Consello Universal da Vida e do Traballo (Estocolmo, 1925) e o Consello Mundial Fe e Orde (Lausanne, 1927), que estaban a xestar a creación dun organismo internacional das igrexas cristiás.

Non obstante, o papa Pio XI vía con sospeita estes movementos e publicou en 1928 a encíclica Mortalium animos, que afirmaba que a única igrexa verdadeira é a Igrexa Católica e que a salvación só pode ser alcanzada polo regreso a ela.  Na realidade, o papa condenaba unha á liberal, que propuña unha unidade institucional entre os cristiáns sen unha unidade doutrinaria, cousa que el chamou de "ficticia  unidade", cousa aínda repudiada pola Igrexa Católica.

En 1948, creouse o Consello Mundial das Igrexas (CMI), que reuniu inicialmente 197 denominacións. No ámbito desta organización, o vocábulo ecumenismo designa os esforzos entre Igrexas con vistas a unha reconciliación cristiá que acepte a realidade da diversidade das diversas igrexas cristiás.

A Igrexa Católica incorporouse oficialmente ao movemento ecuménico a partir de 1960, cando o papa Xoán XXIII creou o Secretariado Romano para a Unidade dos Cristiáns. Este organismo participou activamente no asesoramento ao papa e aos bispos durante o Concilio Vaticano II, alén de axudar os pais conciliares na elaboración do decreto Unitatis Redintegratio de 1964, do papa Paulo VI. Este decreto define o movemento ecuménico como unha graza do Espírito Santo, considera que o carácter ecuménico é esencialmente espiritual e estabelece que o ollar da Igrexa Católica se dirixe ás igrexas separadas do catolicismo: as Igrexas Ortodoxas e as Igrexas Protestantes.

O papa Paulo VI instituíu diversos grupos de traballo na liña do diálogo interrelixioso: o Secretariado para os non cristiáns, a Comisión para o Diálogo cos Xudeus e o Secretariado para os non crentes.

Dende o punto de vista institucional, o Secretariado para a Unidade dos Cristiáns estableceu o diálogo sobre a doutrina con outras igrexas e asesorou as Conferencias Episcopais no ecumenismo. Foi responsábel ademais dos documentos Directorio Ecuménico (1967-1970) e A colaboración ecuménico en nivel rexional, nacional e local (1975). O papa Xoán Paulo II reafirmou o ecumenismo como esencial para a fe cristiá na encíclica Ut unum sint ("Que todos sexan un").

Algunhas denominacións protestantes participan do movemento ecuménico. Outras, pola contra, non só non o aceptan como cren que o ecumenismo cumpre perfectamente as profecías bíblicas no libro da Apocalipse que prevé o seu líder (o falso profeta) que levará a humanidade a aceptar o Anticristo que está por vir (Apocalipse 13.11-12).Artigoque expresa esa visión Esta visión é compartida sobre todo polos pentecostais e neopentecostais.Lutero e a liberdade do cristão nos 490 anos da Reforma. Portal da Igreja Evangélica de Confissão Luterana do Brasil, consultado o 16 de setembro de 2010.

 Tipos de ecumenismo 
O ecumenismo ten unha face plural. As iniciativas e o diálogo ecuménico ocorren en distintos niveis e entre distintos actores. BoschBorsch, J.B.,1995. Para Compreender o Ecumenismo. São Paulo:Edições Loyola, 1995.  clasifica estas iniciativas segundo:
 Ecumenismo espiritual: presupón que a superación das diferenzas humanamente insuperábeis é unha obra de Deus. Require unha actitude orante e tamén unha actitude de diálogo que brota da convición de unidade espiritual entre aqueles que cren en Xesús Cristo. O Concilio Vaticano II afirma que "a oración é a alma do ecumenismo" (UR 8).
 Ecumenismo institucional: é aquel que ocorre ao nivel das institucións promotoras do ecumenismo, como o Consello Mundial das Igrexas e o Pontificio Consello para a Unidade dos Cristiáns.
 Ecumenismo oficial: é aquel que envolve as autoridades eclesiásticas das diversas igrexas.
 Ecumenismo doutrinal: trátase das iniciativas de diálogo sobre as diversas cuestións doutrinais que están na raíz das diverxencia. Búscase atinxir puntos de converxencia en que é o esencial do cristianismo a través de encontros, coloquios e diálogo entre as diversas igrexas.
 Ecumenismo local: corresponde ás iniciativas e acción común que teñen lugar na base das igrexas.
 Ecumenismo secular: é unha corrente do movemento ecuménico representada por aqueles que, diante do paro e da lentitude das diversas institucións en realizar a unidade, cren que soamente a aplicación do método indutivo (que parte da historia concreta en que se está inserido e da encarnación como tema central) poderá levar a tarefa ecuménica. Segundo os secularistas, o pensamento e a acción ecuménica deben estar centradas no mundo secular, no servizo do ser humano. Así, o ecumenismo secular colócase na busca da xustiza, da paz, da ecoloxía e da loita contra a pobreza expresada nas diversas teoloxías da liberación.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Bosch, Juan: Para compreender o ecumenismo.Edições Loyola, São Paulo, Brasil, 1995, ISBN 9788515011810.
 CNBB: O que é ecumenismo: Ajuda para trabalhar a exigência do diálogo. Edições Loyola, São Paulo, Brasil, 1997, ISBN 9788515015467.
 Wolff, Elias: Caminhos do Ecumenismo no Brasil. Editora Paulus, São Paulo, Brasil, 2002, ISBN 8534920257.

 Ligazóns externas 
 Textos sobre ecumenismo baixo unha perspectiva ortodoxa
 Casa da Reconciliacióno
 Encíclica do papa Xoán Paulo II Ut unum sint ("Que todos sexan un")
 Unitatis Redintegratio Decreto sobre o Ecumenismodo Concílio Vaticano II
 Farrell, B: O ecumenismo nos días de hoxe: a situación na Igrexa Católica. Páxina do Consello Pontificio para a Unidade dos Cristiáns

Categoría:Ecumenismo