Termos básicos de cor

Os termos básicos de cor ou BCT (polo acrónimo de Basic Color Terms) é a teoría formulada por Brent Berlin e Paul Kay, segundo a cal existen categorías comúns á especie humana para identificar as cores que corresponden a termos básicos comúns nos distintos idiomas. A teoría foi exposta no seu libro Basic Color Terms: Their Universality and Evolution. Nel tratan de refutar a teoría coñecida como hipótese de Sapir-Whorf, (por Benjamin Whorf e o seu profesor Edward Sapir). Esta hipótese pódese formular dicindo que a lingua dá forma ao pensamento, e moitos expertos identifican o concepto co chamado "relativismo lingüístico". Brent Berlin e Paul Kay opóñense á relatividade lingüística, en particular a aplicada ás cores.

B. Berlin e P. Kay afirman que as linguas evolucionan en varias etapas desde unha colección de termos sinxelos a outra máis extensa, segundo os mesmos parámetros. Dende a súa formulación en 1969, esta teoría orientou o traballo de varios investigadores coordinados pola World Color Survey (WCS). A partir dos anos noventa, a teoría e os métodos empregados para apoialo comezaron a cuestionarse desde a antropoloxía cultural.

 Percepción da cor 
esquerda|miniatura| Representación do cerebro humano coas áreas normalmente dedicadas á visión. A corrente ventral (púrpura) é responsable da percepción da cor.
Basicamente, as cores que os seres humanos perciben nun obxecto están determinadas pola natureza da luz reflectida polo obxecto. A cor do obxecto non só depende do obxecto en si, senón da fonte de luz que o ilumina, da cor da área que o rodea e do sistema visual humano (o mecanismo ollo - cerebro). A luz visible está composta por unha banda de frecuencia relativamente estreita no espectro da enerxía electromagnética. Un corpo reflectante de luz que ten máis ou menos todas as lonxitudes de onda visibles aparece como branco para o observador. Non obstante, un corpo que é propicio para reflectir un rango limitado do espectro visible mostra algúns tons de cor. Por exemplo, os obxectos verdes reflicten a luz con lonxitudes de onda principalmente entre 500 e 570 nanómetros, mentres que absorben a maior parte da enerxía noutras lonxitudes de onda. O ton é un atributo asociado á lonxitude de onda dominante nunha mestura de ondas de luz. Así, o ton representa a cor percibida polo observador; cando chamamos a un obxecto vermello, laranxa ou amarelo o ton estase a especificar.

A saturación refírese ao grao de pureza da cor, é dicir, á cantidade de branco que se mestura con ela. A claridade implica a noción que percibimos da intensidade da luz nun obxecto reflectante; é dicir, reflicte a luz, pero non ten luz propia. O rango de claridades está entre o branco e o negro a través de todos os grises.

O brillo úsase en vez de claridade para referirse á intensidade percibida por un obxecto con luz propia (emitida e non reflectida), como unha bombilla, o Sol.

A crominancia abrangue a información proporcionada pola súa tonalidade e saturación, polo que podemos considerar unha cor caracterizada polo seu brillo e crominancia.

Hoxe en día, hai autores que tratan de demostrar o relativismo da linguaxe, como Wade, Winawer, Witthoft, Boroditsky ou Valenzuela, quen expón algúns traballos neurocognitivos nos que se comprobou que os efectos da categoría de percepción da cor, nos que dúas cores pertencentes a categorías diferentes son discriminadas mellor e máis rápido que cando pertencen á mesma categoría; prodúcense en maior medida cando os estímulos se presentan no campo visual dereito e, polo tanto, son procesados no hemisferio esquerdo (especializado no procesamento da linguaxe).

 Cores e idiomas 
Hai unha hipótese sobre o relativismo lingüístico (HRL) que afirma que hai aspectos do noso procesamento cognitivo que se ven afectados pola linguaxe que falamos. Un dos exemplos iniciais que ofrece o HRL é o caso das cores. As cores non existen de forma independente e obxectiva na natureza: dependendo da composición material dos obxectos, absorben parte do espectro luminoso e reflicten o resto; o resto percibímolo nós como "cor". Diferentes idiomas segmentan este espectro reflectido de xeito diferente: en ruso, por exemplo, hai dúas cores diferentes para o que chamamos "azul", correspondendo aproximadamente a "azul celeste" (golubóy) e "azul mariño" (siníy). O mesmo ocorre no italiano, que ten as variantes azurro e blu. En idioma navagho, hai unha única cor para un intervalo que dividimos en dous: azul e verde. Outros idiomas combínanse en só dous termos ("claro" e "escuro") até 12-14 cores. Estas distincións son culturais e, segundo a versión HRL, cada lingua / cultura obriga así a un tipo diferente de percepción cromática, en función das súas peculiaridades de categorización.

 Termos básicos de cor Berlin & Kay 
Brent Berlin e Paul Kay presentaron os resultados da súa investigación sobre a terminoloxía da cor en 1969 no libro Basic Color Terms. Their Universality and Evolution, no que afirman que hai algúns termos básicos sobre a cor comúns a todas as linguas e que, polo tanto, poden considerarse universais para todos os humanos. Argumentan que tanto a cultura como a evolución pasan por diferentes etapas no aspecto terminolóxico. Definen 7 etapas evolutivas, entre as cales se clasifica calquera lingua segundo a súa terminoloxía relacionada coa cor. O inglés falado en Norteamérica alcanza até once termos; Berlín e Kay atribuíron isto a un profundo nivel de comportamento lingüístico formado por algúns compoñentes primarios sobre os que se constitúe a lingua no cerebro (en antropoloxía lingüística, denomínase "vocabulario básico"). Esta concepción dos termos básicos cambiou desde a súa primeira exposición en 1969 dos mesmos autores. Co WCS (World Color Survey), xorde a iniciativa de recompilar información e procesar datos de diferentes idiomas para identificar que palabras dun idioma determinado poden considerarse termos de cor básicos.
miniatura|center|800px||Estadios evolutivos da terminoloxía da cor

Segundo esta enquisa, hai vinte e dous patróns posibles para nomear cores básicas (o resto dos termos son compostos). Se unha lingua ten só dous termos de cor, serán en branco e negro, ou mellor dito, a distinción entre cores escuras e claras, equipadas cun nome xenérico. O terceiro termo que aparece é o equivalente a vermello. Cando unha lingua usa catro termos básicos, o cuarto é verde ou amarelo e se aparecen cinco, sempre serán os que se unirán á tríade inicial. Cando se usan seis termos, o sexto equivale a azul ou a algunha tonalidade similar (ás veces a distinción entre verde e azul varía segundo o idioma, pero sempre dentro desa parte do espectro de cores). A sétima cor máis común é o marrón. Os idiomas con oito tons básicos mostran variación nestes últimos: pode ser rosa, lila, laranxa ou gris. As linguas de nove palabras escollen un par deste segundo grupo, con todas as combinacións posibles atopadas entre os relatores da enquisa. Do mesmo xeito, se se usan dez termos, tamén se escolle entre este grupo. Finalmente, hai linguas que teñen palabras diferenciadas para as once cores, como o galego entre moitas outras. Curiosamente o termo común roxo, con sentido de vermello, do sistema lingüístico galego-portugués virou cara ao alaranxado no galego, e cara ao violeta no portugués.

 Termos básicos segundo Barbara Saunders 
Barbara Saunders oponse á teoría das categorías de cores e á cor universal dos termos básicos comúns a todas as linguas no seu estudo."Revisió termes bàsics de color" (2000) Propuxo que Berlín e Kay só traballan contra a hipótese da relatividade lingüística de Whorf na súa práctica experimental. Afirma que o estudo de Berlín e Kay se construíu dun xeito que fixo que os resultados parecesen obvios cando se deduciron de compromisos anteriores e que as técnicas de investigación foron borradas (Saunders 2000). Finalmente, afirma que a tese de Berlin e Kay está baseada en capas de erros que producen malas interpretacións da ciencia da cor, así como relacións interculturais. Saunders basea o seu ataque á teoría de Berlin e Kay en centrarse só nos focos de cor que deixan intactos os límites. Berlin e Kay afirmaron (1969) que iso era necesario para afondar nas características comúns dos termos de cor. Saunders (2000) considera que esta decisión se tomou porque Berlín e Kay querían desafiar a hipótese de Whorf e o único xeito posible de facelo era simplificar o seu campo de estudo. Propón que esta manobra é a causa subxacente dos erros cometidos nos experimentos e a dedución incorrecta de Berlín e Kay. Saunders lidera claramente nun ataque contra os termos básicos da cor. Ela é unha firme defensora da visión relativista e considera os universais de cor como unha ameaza para a diversidade cultural do noso planeta. Basea os seus fortes argumentos nas decisións metodolóxicas que Berlín e Kay tomaron na formulación da súa teoría. Aínda que Saunders ten unha impresionante lista de referencias, non ofrece ningunha xustificación para as afirmacións máis importantes que fai. Cando Saunders (2000) se opón á decisión de centrarse no foco dos termos da cor, os investigadores só teñen unha copia das súas afirmacións, son da mesma época que o orixinal de Berlín e a teoría de Kay. Rexeita as adicións feitas por Kay e McDaniel (1978), que proporcionan unha solución máis recente e, loxicamente, sólida en forma de límites difusos.

 Cores e cultura 
A mesma cor pode ter significados moi diferentes segundo o lugar no que vives. Por exemplo, o branco significa pureza e virtude na sociedade occidental mentres que en Asia representa o loito. Podemos dicir que, aínda que todos percibimos unha cor do mesmo xeito, o significado que representa en cada sociedade e cada cultura é moi diferente. Para algunhas cores, é obvio ver de onde vén o seu simbolismo: o verde das plantas que medran exuberantes representa a fertilidade, o branco a cor pura, normalmente as cores frías como o azul e o verde recibiron un significado positivo, mentres que as cores cálidas como o laranxa e o vermello recibiron un significado negativo.
Cores Europa Occidental / EUA China Xapón medio-Leste vermello Perigo, rabia. Alegría, festas, sorte. Rabia, perigo. Perigo, mal. Amarelo Atención, covardía, alegría, felicidade. Honra, realeza. Nobreza, inocencia, alegría. Felicidade, prosperidade. Azul Masculinidade, calma, autoridade. Forza, poder, inmortalidade. Vilesa Protector. Negro Morte, pena, mal. Mal. Mal. Misterio, mal. Verde Excitación sexual. Xuventude. Futuro, enerxía. Fertilidade, forza. Branco Pureza, virtude. Loito, humildade. Morte, dol. Pureza, loito.
 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 

 Berlin, B., & Kay, P. (1969). Basic Color Terms: Their Universality and Evolution. Berkeley: University of California Press.
 Saunders, B. (2000). "Revisiting Basic Color Terms".
 Franklin, A., Drivonikou, G.V., Bevis, L., Davies, I.R.L., Kay, P., & Regier, T. (2008). "Categorical perception of color is lateralized to the right hemisphere in infants, but to the left hemisphere in adults." Proceedings of the National Academy of Sciences, 105(9), 3221-3225.
 Kay, P., & Maffi, L. (1999). "Number of basic color categories: Implications for evolution". Journal of the Royal Anthropological Institute, 6(1), 81-99.

 Capítulo 133. Número de categorías básicas de cores.

 Outros artigos 

 Arco da vella
 Colorimetría
 Cor
 Fotometría
 Lei de Grassmann
 Lista de cores
 Lista de cores HTML
 Pigmento
 Pintura
 Teorema das catro cores

Categoría:Semiótica
Categoría:Cor