Fúrcula

A fúrcula (en latín 'pequena forcada') é un óso bifurcado presente no esqueleto das aves e dalgúns dinosauros, formada pola fusión das dúas clavículas. Nas aves a súa función principal é reforzar o esqueleto torácico para soportar os rigores do voo.

 En aves 
A fúrcula funciona como un puntal entre os ombreiros das aves e articúlase con cada unha das escápulas das aves. Xunto co óso coracoide e a escápula, forma unha estrutura única chamada canle triósea, que alberga un forte tendón que conecta os músculos supracoracoides co úmero. Este sistema é o responsable de elevar as ás durante a batida de recuperación.
miniatura|Fúrcula de polo
Como o tórax é comprimido polos músculos de voo durante a batida das ás cara a abaixo, as partes superiores da fúrcula sepáranse, alargándose ata un 50% da súa largura en repouso, e despois contráense. Películas de raios X feitas a estorniños en voo demostraron que, ademais de reforzar o tórax, a fúrcula actúa como un resorte na cintura pectoral durante o voo. Expándese cando as ás se empuxan cara a atrás e péchase cando as ás se elevan. Ao actuar como un resorte, a fúrcula pode almacenar algo da enerxía xerada pola contracción nos músculos do peito, expandindo os ombreiros lateralmente e despois liberando a enerxía durante a batida de elevación das ás a medida que a fúrcula volve elasticamente á súa posición normal. Isto, á súa vez, impulsa os ombreiros cara a liña media do corpo. Aínda que o estorniño ten unha fúrcula forte e moderadamente grande para un paxaro do seu tamaño, hai moitas especies nas que a fúrcula está completamente ausente, por exemplo os atricornítidos, algúns tucanos e os capitónidos, algúns bufos, algúns papagaios, turacos e mesitornítidos. Estas aves poden perfectamente voar malia non teren fúrcula. Estas aves teñen tamén especies estreitamente emparentadas nas que a fúrcula é vestixial, reducida a unha delgada banda de ligamento osificado, aparentemente sen unha función definida. Noutras especies evolucionou a fúrcula na dirección oposta, xa que incrementou o seu tamaño e fíxose demasiado ríxida ou masiva como para poder actuar como resorte. En aves voadoras potentes como as grúas e falcóns, os brazos da fúrcula son grandes, ocos e bastante ríxidos.The Inner Bird: Anatomy and Evolution, by Gary W. Kaiser

Nas aves, a fúrcula pode tamén axudar á respiración ao contribuír a bombear aire a través dos sacos aéreos.

 En réptiles 

miniatura|Modelo proposto para a evolución da fúrcula.
Varios grupos de dinosauros terópodos presentan tamén fúrcula, entre eles os dromaeosáuridos, ovirraptóridos, tiranosáuridos, troodóntidos, celofísidos e alosauroides. A presenza de fúrcula é importante no estudo da orixe das aves.

Dada a presenza en dinosauros diplodócidos de interclavículas, Tschopp e Mateus (2013)  propuxeron que a fúrcula é unha interclavícula transformada e dividida, en troques dunhas cavículas fusionadas.

 No folclore 

miniatura|200px|Tarxeta de felicitación de Nadal de arredor de 1909 na que se representa unha fúrcula como símbolo de boa sorte
As supersticións sobre a adiviñación por medio de fúrculas de ganso remóntanse polo menos ao período baixo-medieval. Johannes Hartlieb en 1455 rexistrou a adiviñación por medio de fúrculas de ganso: "Cando se come un ganso na noite ou día de San Martiño, os máis vellos e máis listos gardan o óso do peito e déixano secar ata que pola mañá o examinan arredor, pola fronte, por detrás e no medio. De aí adiviñan se o inverno será duro ou suave, seco ou húmido, e teñen tanta confianza na súa predición que apostarán os seus bens e cousas sobre a súa exactitude.", e dun oficial militar: "Este home valente, este capitán Christian sacou de baixo a súa camisa ese obxecto herético de superstición, o óso de ganso, e mostroume que despois da Candeloria debería haber unha xeada extremadamente forte, e que iso non podía fallar." O capitán tamén dixo, "Os cabaleiros teutónicos en Prusia organizaban todas as súas guerras polo óso de ganso; e tal como predixese o óso de ganso así ordenaban as súas dúas campañas, unha no verán e outra no inverno."Edward A. Armstrong, The Folklore of Birds (1970), citado por 

O costume que hai nalgúns países de tirar dúas persoas por cada un dos cabos do óso para que rompa e ver quen queda co cacho máis grande, porque a ese se lle cumprirá un desexo, desenvolveuse ao longo de inicios do século XVII.Online Etymology Dictionary

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Anatomía das aves

Categoría:Anatomía das aves
Categoría:Anatomía dos dinosauros