Mariasun Landa

Mariasun Landa Etxebeste, nada en Errenteria, Guipúscoa o 5 de xuño de 1949, é unha escritora vasca.

É máis coñecida polas súas historias escritas para nenas e nenos, sendo Galtzerdi suizida e Krokodiloa ohe azpian os máis populares, entre outras. Nesta área, publicou numerosos libros e gañou varios premios. Entre os premios que gañou no campo da literatura infantil e xuvenil en éuscaro están o Premio Euskadi ao conto Alex en 1991 e o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil español polo relato Krokodiloa ohe azpian en 2003 . En 2014 recibiu o premio Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa en Humanidades, Cultura, Artes e Ciencias Sociais.A obra de Mariasun Landa foi traducida a varios idiomas: castelán, catalán, galego, francés, inglés, italiano, grego, esloveno, árabe, coreano etc.

A Asociación de Escritores en Lingua Galega, AELG, nomeou a Mariasun Landa como Escritora Galega Universal en 2020, "pola alta calidade do seu traballo e pola defensa da lingua, a cultura e a dignidade nacional do País Vasco". A escritora vasca debía recibir este premio de honra o 9 de maio de 2020, en Santiago, na Gala do Libro Galego, mais por mor da pandemia da COVID-19 celebrouse o acto o 20 de novembro en formato virtual.

 A vida 
Despois de licenciarse en traballo social, estudou Filosofía en París. Despois de completalos, nos anos 70 regresou ao País Vasco para aprender éuscaro. No proceso, foi á escola de Zarautz para acadar os seus obxectivos. Alí coñeceu a Anjel Lertxundi e despois entrou no mundo do ensino. Inicialmente, comezou a súa carreira docente en locais e garaxes ocultos e, debido á falta de material en éuscaro naquel momento, traballou na creación de material en éuscaro. Máis tarde, converteuse en membro do profesorado das ikastolas, traballando como profesora no programa de formación do profesorado do Goberno vasco . A partir de aí pasou a impartir didáctica da literatura no colexio de profesores de Donosti da Universidade do País Vasco, onde pasou os últimos anos da súa carreira docente antes de xubilarse.

 Carreira literaria 
miniatura
A maioría das súas publicacións son de literatura infantil e xuvenil e moitas das súas obras foron traducidas a varios idiomas, como castelán, catalán, inglés, francés, alemán e grego. Ademais, os seus libros máis exitosos reeditáronse a miúdo. En liña con Gianni Rodari e Nostlinger, a fantasía das historias de Mariasun Landa baséase na realidade. Partindo de elementos, lugares ou acontecementos sinxelos, esta autora constrúe un universo literario cheo de sentimentos profundos e suxestivos.

Mariasun Landa comezou a súa carreira na fantasía. O punto de partida desta viaxe sitúase nun evento que rompe a rutina diaria, na obra Amets uhina, publicada en 1982. As lecturas das obras de Rodari tiveron un profundo efecto na forma en que Mariasun Landa usaba a fantasía. Máis tarde, nunha segunda etapa, comezou a traballar nun xénero chamado realismo crítico, un exemplo do cal é Txan Fantasma ( Elkar, 1984), que se considera moi importante na literatura infantil e xuvenil vasca. Esta nova etapa pode estar ligada ao movemento de sublevación en Europa nos anos sesenta. A poética do campo coincidirá coas mensaxes de Ursula Wölfel, Maria Gripe, Peter Hartling ou Christine Nostlinger .

Iholdi ( Erein,1988 ) foi a clave do desenvolvemento literario desta escritora. Composta por 16 relatos curtos, sinxelos, precisos e suxestivos, esta obra deu unha estética máis moderna á literatura vasca, revelando unha especial ansia pola precisión da palabra. Desde entón publicouse nesta obra o personaxe Iholdi, como Amona, zure Iholdi (Erein, 2010) e Marina (Elkar, 2003). A profesora e crítica Marijose Olaziregi recoñece as similitudes entre a obra de Mariasun Landa, a obra de Katherine Mansfield e o autor Raymond Carver.

 Estilo 
O toque da psicoliteratura pódese ver na poética de Mariasun Landa. Pódese notar Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean ou a falta de comunicación dos protagonistas en obras como Nire eskua zurean . A propia escritora quere satisfacer a necesidade de expresar os seus sentimentos internos destes personaxes que falan en primeira persoa, xa que cada obra pode considerarse autobiográfica pola memoria empregada para a narración. Esta memoria baséase no pasado prohibido dunha muller como moitas outras escritoras da época. Unha vez máis os personaxes vivirán na realidade, reflexionarán sobre isto e cuestionarano. A intimidade e a memoria serán as técnicas para axudar a crear identidades que cuestionan a realidade da época.

O abuso tamén ten un significado especial na poética desta escritora. Os xoguetes de amor do libro Txan Fantasma, como os animais nun zoo que inclúe os dereitos á liberdade no libro Kleta biziket, pódense atopar como exemplos. Pero o mellor exemplo do xénero do disparate e do humor absurdo na obra do Galtzerdi suizida, o calcetín onde o seu heroe abusa de suicidio, humor, ironía e crítica dunha fusión eficiente, aventura e elementos máxicos, engadindo; Etxaniz Rojo, Xabier.- “ Mariasun Landa: hasi zen eta hazi da”. Behinola 9.zk. 2003ko azaroa. 19-20 orr. volcando así a realidade relacionando varias ideas e acontecementos con disparates.

Marisun tamén intentou revivir as historias tradicionais. Algunhas destas recreacións son orgina eta maisua (Anaya, 2000), Ahatetxoa eta sahats negartia (Erein, 1997).

Ademais da literatura infantil, esta escritora tamén creou literatura para adultos, como unha obra autobiográfica Festa aldameneko gelan e unha colección de microrrelatos no Inurrien hiztegia.

Completou o seu traballo en colaboración cos mellores ilustradores. O seu amigo Asun Balzola, por exemplo, ilustrou moitos dos seus libros.

 Xénero 
miniatura|En 2017
Mariasun reconsidera os estereotipos de xénero no seu traballo a favor dunha división de roles non sexista. Para iso, no seu traballo, a muller é a protagonista (tanto infantil como adulta), fala no seu propio nome e toma papeis activos. As súas protagonistas son valentes, autónomas, aventureiras, sensibles (pero non desleixadas ou débiles). Exemplos disto inclúen as seguintes obras literarias:

 Mikaela detektibea
 Azken bidaia, neska bat Tom Sawyer-en aztarnen jarraitzailea
 Bart gaueko bilera ipuina
 Elixabete lehoi domatzailea
 Partxela (Mary Poopins klasikoaren euskaldun bertsioa)
 Aitonaren txalupa
 Iholdi
 Alex

Nais valentes :

 Cuando los gatos se sienten tan solos
 Nire eskua zurean

Ás veces os animais son os protagonistas (Galtzerdi suizida, Arkakusoa).

 Obras 
Dende que publicou o seu primeiro libro en 1982, houbo moitos libros escritos por Mariasun Landa, a maioría deles en literatura infantil e xuvenil. A obra de Landa foi traducida a varios idiomas: castelán, catalán, galego, francés, inglés, italiano, grego, esloveno, árabe, coreano etc.

 Obra en éuscaro 

 Título orixinal  Título de publicación  Ano depublicación Amets uhinak  Amets uhinak   1982 Kaskarintxo  Kaskarintxo   1982 Elisabete lehoi domatzailea  Elisabete lehoi domatzailea   1983 Joxepi dendaria  Joxepi dendaria   1983 Partxela  Partxela   1984 Txan fantasma  Txan fantasma   1984 Izar berdea  Izar berdea   1985 Aitonaren txalupan  Aitonaren txalupan   1988 Errusika  Errusika   1988 Iholdi  Iholdi   1988 Izeba txikia  Izeba txikia   1988 Maria eta aterkia  Maria eta aterkia   1988 Alex  Alex   1990 Irma  Irma   1990 Kleta bizikleta  Kleta bizikleta   1990 Potx  Potx   1992 Julieta, Romeo eta saguak  Julieta, Romeo eta saguak   1994 Nire eskua zurean  Nire eskua zurean   1995 Ahatetxoa eta sahats negartia  Ahatetxoa eta sahats negartia   1997 Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean  Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean   1997 Amona, zure Iholdi  Amona, zure Iholdi   2000 Sorgina eta maisua  Sorgina eta maisua   2000 Elefante txori-bihotza  Elefante txori-bihotza   2001 Galtzerdi suizida  Galtzerdi suizida   2001 Krokodiloa ohe azpian  Krokodiloa ohe azpian   2002 Marlene eta taxizapata  Marlene eta taxizapata   2002 Inurri bitxia  Inurri bitxia   2004 Marina  Marina   2005 Haginak eta hilobiak  Haginak eta hilobiak   2005 La fiesta en la habitación de al lado  Festa aldameneko gelan   2007 Ipurtargiak paradisuan  Ipurtargiak paradisuan   2010 Aitonaren txalupan  Aitonaren txalupan   2011 Maitagarria eta desioa  Maitagarria eta desioa   2012 Marikanta eta inurriak  Marikanta eta inurriak   2012 Inurrien hiztegia  Inurrien hiztegia   2013 Elsa eta paradisua  Elsa eta paradisua  2015 Azken balada  Azken balada   2016

 Obra en castelán 

 Título orixinal  Título de publicación  Ano de publicación La fiesta en la habitación de al lado  La fiesta en la habitación de al lado   2007 El hada y el deseo (en A las buenas y a las malas)  El hada y el deseo   2007 Mosquitas muertas (en Historias del 8 de marzo)  Mosquitas muertas   2008 El invierno de la cigarra Vanesa  El invierno de la cigarra Vanesa   2008 Dos amigas y una pulga (en ATLANTICO)  Dos amigas y una pulga (Irma)   2009 Puertas y ventanas abiertas  Puertas y ventanas abiertas  2016

 Obra traducida ao castelán 
 Título orixinal  Título en Castelán  Ano de publicación Joxepi dendaria  La tienda de Pepa   1983 Txan fantasma  Chan, el fantasma   1984 Izar berdea  La estrella verde   1985 Aitonaren txalupan  La barca de mi abuelo   1988 Irma  Irma   1990 Maria eta aterkia  María y el paraguas   1990 Errusika  La pulga Rusika   1993 Cuadernos secretos  Cuadernos secretos   1994 Julieta, Romeo eta saguak  Julieta, Romeo y los ratones   1994 Kleta bizikleta  Una bicicleta en huelga   1995 Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean  Cuando los gatos se sienten tan solos   1997 Nire eskua zurean  Mi mano en la tuya   1998 Sorgina eta maisua  La bruja y el maestro   2001 Elefante txori-bihotza  Elefante corazón de pájaro   2001 Marlene eta taxizapata  Marlene y el taxizapato   2002 Kleta bizikleta  Mi testaruda bicicleta   2004 Galtzerdi suizida  El calcetín suicida   2004 Ahatetxoa eta sahats negartia  El patito y el sauce llorón   2004 Krokodiloa ohe azpian  Un cocodrilo bajo la cama   2004 Inurri bitxia  Una hormiga original   2004 Alex. Iholdi eta Izeba Txikia  Tres bichos raros (Álex, Iholdi eta Ainhoa)   2006 Iholdi (Amona zure Iholdi, Marina , Haginak eta hilobiak)  Los secretos de Iholdi  2007 Ipurtargiak paradisuan  Luciérnagas en el paraíso  2012 Aitonaren txalupan  La barca de mi abuelo   2011 Inurrien hiztegia  Diccionario de hormigas   2014 Azken balada  Mayi y Jakes: la última balada  2017

 Obra traducida ao catalán 
 Título orixinal  Título en catalán  Ano de publicación Joxepi dendaria  La botiga de la Pepa   1984 Txan fantasma  Txan, el fantasma   1984 Izar berdea  L'estrella verda   1985 Aitonaren txalupan  La barca de l'avi   1988 Irma  Irma   1990 Maria eta aterkia  La Maria i el paraigua   1990 Errusika  Russica   1992 Quaderns secrets  Quaderns secrets   1994 Kleta bizikleta  Una bicicleta en vaga   1995 Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean  Quan els gats se senten molt sols ; Quan els gats se senten tan sols   1998 ; 2000 Sorgina eta maisua  La bruixa i el mestre   2001 Elefante txori-bihotza  Un elefant amb cor d'ocell ; Elefant cor-d'ocell  2001 Nire eskua zurean  Jo, me'n vaig   2001 Galtzerdi suizida  El mitjó suicida   2004 Krokodiloa ohe azpian  Un cocodril sota el llit   2004 Inurri bitxia  Una formiga original   2004 Kleta bizikleta  Quina bicicleta més tossuda!   2005 Ahatetxoa eta sahats negartia  L'anec i el salze   2006 Julieta, Romeo eta saguak  Julieta, Romeo i els ratolins   2006 Iholdi (Amona zure Iholdi, Marina , Haginak eta hilobiak)  Els secrets de la Iholdi   2006 El invierno de la cigarra Vanesa  L'hivern de la cigala Vanessa   2008 Ipurtargiak paradisuan  Lluernes al paradís   2011 Joxepi dendaria  La botiga de la Pepa  2017

 Obra traducida a galego 
 Título orixinal  Título en galego  Ano de publicación Joxepi dendaria  A tenda da Pepa   1985 Izar berdea  A estrela verde   1985 Aitonaren txalupan  O avó   1988 Irma  Irma   1990 Nire eskua zurean  A miña man na túa  1996 Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean  Cando os gatos se senten tan sós   2000 Elefante txori-bihotza  Elefante corazón de paxaro   2003 Kleta bizikleta  A miña bicicleta testalana   2004 Galtzerdi suizida  O carpín suicida   2004 Krokodiloa ohe azpian  Un crocodilo debaixo da cama   2004 Inurri bitxia  Unha formiga orixinal   2004 Txan fantasma  Chan, a pantasma   2007

 Obra traducida ao aranés 
 Título orixinal  Título en aranés  Ano de publicación Izar berdea  Era estela verda, era   1985 Aitonaren txalupan  Ena barca de pare   1988

 Obra traducida ao inglés 
 Título orixinal  Título en inglés  Ano de publicación Errusika  The dancing Flea   1996 Txan fantasma  Karmentxu and the little Ghost   1996 Berri ona = Good news  Berri ona = Good news   2003 Inurri bitxia  Una hormiga original = An original ant  2004 Izar berdea  Izar berdea = The green star   2005

 Obra traducida ao francés 
 Título orixinal  Título en francés Ano de publicación Iholdiren sekretuak  Les secrets d'Iholdi  1994 Alex  Alex   1996 Iholdi  Iholdi   1996 Izeba txikia  La petite tante   1996 Alex, Iholdi eta Izeba txikia  Iholdi et autres histories   2001

 Obra traducida ao alemán 
 Título orixinal  Título en alemán  Añn de publicación Errusika  Tanz, Russika, tanz!  1988

 Obra traducida ao grego 
 Título orixinal  Título en Grego  Ano de publicación Txan fantasma  Tsan to fantasma: istories apo tin hora ton vaseon  1989 Joxepi dendaria  Josepi dendaria  1990

 Obra traducida ao bretón 
 Título orixinal  Título en Bretón  Ano de publicación Joxepi dendaria  Stal Pepa  1993 Izar berdea  Ar steredenn wer  1996 Galtzerdi suizida  Ma buhez berloerr  2011 Elefante txori-bihotza   Olifant kalon-evn  20?? Errusika   Ar c'hwenenn a felle dezhi mont da gorollerez   2014

 Obra traducida ao albanés 
 Título orixinal  Título en Albanés  Ano de publicación Maria eta aterkia  Maria dhe çadra  1993

 Obra traducida ao Árabe 
 Título orixinal  Título en Árabe  Ano de publicación Marlene eta taxizapata  Marlene y el taxizapato  2004 Julieta, Romeo eta saguak  Julieta, Romeo y los ratones  2004

 Obra traducida ao coreano 
 Título orixinal  Título en Coreano   Ano de publicación Krokodiloa ohe azpian  The crocodile under the bed  2004 Errusika  Rusika the Flea  2005

 Obra traducida ao ruso 
 Título orixinal  Título en Ruso   Ano de publicación Krokodiloa ohe azpian  Krokodil pod krovatiu   2010

 Obra traducida ao esloveno 
 Título orixinal  Título en Esloveno  Ano de publicación Elefante txori-bihotza  Slon Pticjesrcni   2010 Krokodiloa ohe azpian  Krokodil pod posteljo  2012 Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean  Ko so macke tako same  2013 Nire eskua zurean  Moja roka v tvoji  2016

 Obra traducida ao esperanto 
 Título orixinal  Título en Esperanto  Ano de publicación Txan fantasma  Capulo la fantomo  2013

 Obra en colaboración traducida 
 Título orixinal  Ano de publicación Dereitos da infancia 2014

 Premios Mariasun Landa 
Dende 2010, o concello de Errenteria organiza o concurso que leva o seu nome: Mariasun Landa. Con esta iniciativa incluída no Plan de Igualdade do concello de Errentería, Mariasun encabeza a entrega de premios co seu nome, cuxo obxectivo é promover, recoñecer e premiar aqueles escritos que recollen a contribución das mulleres ao municipio en diversas áreas sociais. Ademais, preténdese dar visibilidade ao traballo que a maioría das mulleres fan de xeito anónimo, contribuíndo así a completar a crónica municipal.

Hai dous premios concedidos:

 Aspecto feminino (o mellor traballo presentado por unha muller é premiado)
 Mira ás mulleres (o mellor traballo está premiado entre o resto dos traballos presentados)

Estas son as obras gañadoras de anos anteriores:

 2011. I. Premio á mellor ollada ás mulleres: Iñigo Legorburu
 2012  II. Premio á mellor ollada ás mulleres: Maite Ruiz de Azúa
 2012. Premio ao mellor look de muller: Karmele Mit xelena
 2013. III .. Premio á mellor ollada ás mulleres: Olatz Arozena Mujika
 2013. Premio ao mellor aspecto feminino: Goiatz Labandibar
 2014. IV. Premio ao mellor look de muller: Txaro Pérez
 2015. V. Premio ao mellor look das mulleres: Ainhoa ​​Palomo Zabala
 2015. Premio ao mellor look de muller: Ander Oiarbide Ruiz de Azua
 2016.VI. Premio ao mellor look de muller: Miren Azkarate Badiola
 2017. VII. Premio á mirada feminina: Axun Ertzibengoa, por "Arantxa Erriondo, euskararen hauspo"
 2018. VII. Mira as mulleres: Premio Iñigo Legorburu Arregi, por «Kontxi Urkijo, esperantzaren mezularia»
 2019. IX. Female Gaze Award: Eli Etxabeguren por Errenteria herria, memoriaren alzheimer e Gaze Award para mulleres, Goiatz Labandibar, por Errenteriako Merkatua, mulleresen plaza .

 Notas 

Categoría:Profesores da Universidade do País Vasco
Categoría:Nados en 1949
Categoría:Escritores en lingua éuscara
Categoría:Nados en Errenteria