Deus ex máchina

Deus ex máchina é unha locución latina que significa «o deus [que baixa] da máquina», tradución da expresión grega «ἀπὸ μηχανῆς θεóς» (apò mēchanḗs theós). Orixínase no teatro grego e romano, cando un guindastre (máchina) ou calquera outro medio mecánico introducía desde fóra do escenario un actor que interpretaba unha deidade (deus) para resolver unha situación ou dar un xiro á trama. 

Utilízase para referirse a un elemento externo que resolve unha historia sen seguir a súa lóxica interna. Desde o punto de vista da estrutura dun guión, deus ex máchina fai referencia a calquera acontecemento cuxa causa vén imposta por necesidades do propio guión, a fin de que manteña o que se espera del desde o punto de vista do interese, da comercialidade, da estética ou de calquera outro factor, incorrendo nunha falta de coherencia interna.

 Teatro grego clásico 
O deus ex máchina foi usado orixinalmente no teatro grego, xa Esquilo e Sófocles o usaron, aínda que con moderación, o primeiro en Euménides e o segundo no seu Filoctetes. Non sería senón a partir de Eurípides cando se convertería nun recurso común nas obras helénicas usándoo en nove de dezaoito obras coñecidas e atribuídas a el.

Xa nesa época se lanzaron críticas contra este recurso. É famoso o reproche realizado por Aristóteles sobre a falta credibilidade do deus ex máchina, ao realizar unha análise de como debe ser a traxedia:

 Coherencia 
Non é necesario investigar demasiado nos guións para atopar exemplos de deus ex machina. Ben sexa a chegada do heroe no último momento, a inesperada carga de cabalaría, a oportuna eclipse, ou a sorprendente necidade do vilán perdendo o tempo ao contarlle os plans aos protagonistas, é moi difícil evitar a aparición destes elementos. O motivo en xeral é simple: en moitos guións, a trama é o fío primario de creación ao que se teñen que adaptar todos os demais elementos.

O principal problema deste tipo de acontecementos é que, ao percibirse a falta de coherencia interna, pode producir incomodidade nas persoas, xa sexa entre as lectoras, espectadoras, ou nas que actúan, dependendo da obra. A cantidade xusta de causalidade imposta pola narración é un ingrediente difícil de manexar para quen fai o guión: por unha banda, é un método fácil para obter a trama desexada, mais tamén pode facer que o conxunto non resulte críbel ou que mesmo roce no absurdo.

 Como evitalo 
Unha das formas de evitalo é recorrendo ás técnicas narrativas coñecidas como planting e pay-off. Planting é a introdución dun elemento ou escena para desenlazalo mediante un pay-off que o vincula ao primeiro elemento.

Outra forma é demostrar ou recoñecer abertamente o improbábel ou azaroso que resulta. Na película Casablanca (1942), tras un encontro nun recóndito lugar do mundo, o propio protagonista recoñéceo:

 Na cultura clásica 

 En Medea de Eurípides, Helios salva a Medea de morrer mandándolle o carro do Sol, no que escapa.

 Notas 

 Véxase tamén 

Outros artigos
 Nó gordiano

 Xiro argumental
 Nec deus intersit, nisi dignus vindice nodus

Categoría:Locucións latinas
Categoría:Teatro