Óscar Lopes

Óscar Luso de Freitas Lopes, nado en Matosinhos, Leça da Palmeira, o 2 de outubro de 1917 e finado no mesmo lugar o 22 de marzo de 2013, foi un profesor portugués que desenvolveu a súa actividade docente e de investigación nas áreas da literatura e da lingüística

 Traxectoria 
Óscar Lopes era fillo do folclorista Armando Lopes e da violoncelista Irene Freitas. 

A súa irmá Maria Mécia de Freitas Lopes (Leça) foi esposa de Jorge de Sena e organizadora do espolio literario deste.

 A formación 
Óscar Lopes, licenciouse en Filoloxía Clásica, na Facultade de Letras da Universidade de Lisboa, e en Ciencias Histórico-Filosóficas, na Facultade de Letras da Universidade de Coímbra.

Apreciador da música, cursou igualmente o Conservatório de Música do Porto.

 A actividade docente 
Foi profesor efectivo do Liceu Nacional de Vila Real e dos liceus Alexandre Herculano e Rodrigues de Freitas, do Porto, entre 1941 e 1974; neste último orientou o grupo de estudantes que formaba o corpo redactor do xornal académico O Mensageiro , iniciado en 1952.

En 1975 ingresou, como profesor catedrático, na Facultade de Letras da Universidade do Porto, onde se xubilou.

Na Universidade do Porto desempeñou, entre outros cargos, o de vicerreitor da Universidade (1974-1975) e o de director da Facultade de Letras (1974-1977).

 A intervención cívica 
Óscar Lopes pertenceu ao Movemento de Unidade Nacional Antifascista (MUNAF), ao Movemento de Unidade Democrática (MUD), ao Movemento Nacional Democrático (MND), á Comisión Democrática Electoral (CDE) e á Comisión Nacional de Socorro aos Presos Políticos.

Militante do Partido Comunista Portugués desde 1945, Óscar Lopes formou parte do seu Comité Central entre 1976 e 1996.

Debido á súa actividade como opositor político ao réxime do Estado Novo foi detido pola policía política en 1955 no proceso dos Partidarios da Paz e, en diversas situacións, impedido de saír do país para participar en reunións científicas no estranxeiro.

Foi demandante á Asemblea Nacional nas listas da oposición ao réxime do Estado Novo en 1973.

Membro activo da Sociedade Portuguesa de Escritores, cerrada polo Estado Novo, Óscar Lopes formou parte da comisión promotora da constitución da Asociación Portuguesa de Escritores, de que foi presidente. 

Foi un dos creadores da Universidade Popular do Porto, en 1979.

 O crítico literario e historiador da literatura 
Crítico literarioSobre a colaboração em O Comércio do Porto, ver LIMA, Isabel; MARTELO, Rosa Maria. «Óscar Lopes em 'A Crítica do Livro': Duas Leituras (I, II), in Sentido que a Vida Faz: Estudos Para Óscar Lopes. Porto: Campo das Letras, 1997., Óscar Lopes publicou unha vasta colaboración en diversos xornais e revistas, onde se destacan a Seara Nova, a Vértice, o Mundo Literario (1946-1948), a Colóquio/Letras e o suplemento literario do Comércio do Porto.

A Historia da Literatura Portuguesa, escrita en colaboración con António José Saraiva, e publicada por primeira vez en 1955, é hai moitos anos unha referencia para o ensino desta disciplina.

 O lingüista 
A súa Gramática Simbólica do Portugués, editada en 1971 e reeditada en 1972, abriu os camiños da moderna lingüística portuguesa.

En 1976, xa profesor da Facultade de Letras da Universidade do Porto, deu o impulso fundador ao Centro de Lingüística da Universidade do Porto. Nesta facultade lecionou exclusivamente disciplinas da área da lingüística, tendo a primeira sido a de Lingüística Matemática Computacional.CRUZ, Valdemar. «Óscar Lopes», no Expresso de 23 de março de 2013, pg. 34.

 Algunhas obras 
Óscar Lopes foi autor de decenas de obras no dominio da literatura e da lingüística

 Lingüística 

 Gramática Simbólica do Português. Lisboa: Instituto Gulbenkian de Ciencia, 1972, 2.ª ed., corrixida.A 1.ª edición  é de 1971.
 Entre a Palavra e o Discurso: Estudos de Lingíustica (1977-1993). Coordinación da edición de OLIVEIRA, Fátima; BRITO, Ana Maria. Porto, Campo das Letras, 2005. 

 Literatura e crítica literaria 

 História da Literatura Portuguesa (con António José Saraiva).A 1.ª ed. é  de 1955 (Porto: Porto Editora).
 Album de Familia: Ensaios sobre Autores Portugueses do Século XIX. Lisboa: Caminho, 1984.
 Os Sinais e os Sentidos: Literatura Portuguesa do Século XX. Lisboa, Editorial Caminho, 1986.
 Entre Fialho e Nemésio: Estudos de Literatura Portuguesa Contemporânea. Lisboa: Prensa Nacional-Casa da Moeda, 1987:

 1.º vol.: Geração de 1890; Geração da República
 2.º vol.: Modernism

 A Busca de Sentido: Questões de Literatura Portuguesa. Lisboa: Caminho, 1994. 
 5 Motivos de Meditação: Luís de Camões, Eça de Queirós, Raul Brandão, Aquilino Ribeiro, Fernando Pessoa. Porto: Campo das Letras, 1999. 

 Biografías 

 Jaime Cortesão. Lisboa: Arcádia, 1962.
 Antero de Quental: vida e legado de uma utopia. Lisboa: Caminho, 1983.

 Condecoracións, premios e outras homenaxes 

 Condecoracións 

 Grã-Cruz da Orde da Instrución Pública de Portugal (12 de abril de 1989)
 Grã-Cruz da Orde da Liberdade de Portugal (9 de xuño de 2006)

Polos seus traballos de ensaio e crítica recibiu os premios:

 Rodrigues Sampaio da Asociación dos Xornalistas e Homes de Letras do Porto.
 Jacinto do Prado Coello (1985), do Centro Portugués da Asociación Internacional de Críticos Literarios.
 PEN. Club Portugués de Ensaio (1986), pola obra A Busca de Sentido: Cuestións da Literatura Portuguesa.
 Vida Literaria (2000), atribuído pola Asociación Portuguesa de Escritores.
Vergílio Ferreira, da Universidade de Évora (2002), polo conxunto da obra.

 Outras homenaxes 

 Voto de loanza aprobada pola Asemblea da República o 23 de abril de 1987.Cf. o n.º 70 da 1.ª série do Diário da Assembleia da República, de 24 de abril de 1987, pxs. 2733 e 2734.
 Doutor honoris causa pola Universidade de Lisboa, o 21 de febreiro de 1990. 
 O seu nome foi dado a unha escola do concello de Matosinhos, a EB23 Óscar Lopes.
 O seu nome foi tamén dato á sala principal das instalacións do Centro de Lingüística da Universidade do Porto, na FLUP.

 Notas 

Categoría:Críticos literarios de Portugal
Categoría:Finados en 2013
Categoría:Nados en 1917
Categoría:Escritores de Portugal
Categoría:Escritores en lingua portuguesa