Aurora Bautista

Aurora Bautista Zúmel, nada en Villanueva de los Infantes (Valladolid) o 15 de outubro de 1925 e finada en Madrid o 27 de agosto de 2012, foi unha actriz española de formación teatral e éxito cinematográfico. O seu primeiro filme, Locura de amor, levouna ao estrelato e a ocupar un lugar destacado no cinema histórico do franquismo. Caracterizada polas súas vehementes interpretacións, tamén realizou incursións notábeis e contidas no cinema de autor en La tía Tula (1964) ou Amanece, que no es poco (1989) e desenvolveu unha carreira teatral sólida e comprometida.

Actriz romántica e declamatoria, chea de forza e turbulencia, resultou a intérprete ideal para certos filmes de xénero histórico, tan atentas á conmoción dramática e ao desbordamento das paixóns.Borau, José Luis, dir. (1998) Diccionario del cine español. Academia de las Artes y las Ciencias Cinematográficas de España.Aguirre, Arantxa (2008) 34 actores hablan de su oficio. Madrid: Ed. Cátedra.

 Traxectoria 
Bautista viviu a súa mocidade en Madrid, onde estudou no Instituto-Escola. Trala guerra civil, o seu padre foi condenado a morte por colaborar coa segunda república e despois deportado a 700 quilómetros de Madrid. A familia trasladouse a Barcelona. Alí cursou a partir de 1941 estudos de arte dramática con Guillermo Díaz-Plaja e Marta Grau no Instituto del Teatro, onde a descubriu Cayetano Luca de Tena cando acudiu a impartir unha conferencia e que posteriormente a contratou para a compañía do Teatro Español. Debutou profesionalmente en 1944 na obra La malquerida, de Jacinto Benavente, coa compañía de Lola Membrives. En 1945 representou en Madrid El sueño de una noche de verano, de William Shakespeare, coa compañía do Teatro Español, baixo a dirección de Cayetano Luca de Tena. Seguiron, entre outras, La conjuración de Fiesco (1946), de Friedrich Schiller, El monje blanco (1946), de Eduardo Marquina, El sí de las niñas (1948), de Leandro Fernández de Moratín, María Tudor de Victor Hugo, Antígona de Sófocles, El águila de dos cabezas de Jean Cocteau, El burgués gentilhombre de Molière ou Ricardo III de Shakespeare.

Mentres traballaba en obras do repertorio clásico, en 1948, o director Juan de Orduña ofreceulle interpretar a raíña Xoana no filme Locura de amor, xunto a Fernando Rey, converténdose rapidamente nunha das estrelas máis destacadas do cinema español do momento.

A raíz do seu éxito asinou un contrato en exclusiva coa produtora Cifesa, que a volveu a unir a Juan de Orduña en Pequeñeces... e Agustina de Aragón (1950) e a Manuel Mur Oti e Carlos Lemos en Condenados (1953). En 1961, volveu repetir con de Orduña noutra personaxe de relevancia histórica ao interpretar a Tareixa de Ávila.

Un certo declive na súa carreira cinematográfica nos finais da década de 1950, devolveuna ao teatro ás ordes de José Tamayo e Luis Escobar, case sempre con textos clásicos (Antígona, Medea, Fuenteovejuna), agás excepcións como Réquiem por una mujer (1958) de William Faulkner, La gata sobre el tejado de zinc (1959) de Tennessee Williams ou Yerma (1960) de Federico García Lorca, nunha das súas primeiras representacións durante o franquismo, cando representar este autor non era algo exento de riscos.

En 1960, trasladouse a México, onde representou La maestra milagrosa e La zapatera prodigiosa de García Lorca e onde contraeu matrimonio en 1963, co médico mexicano Hernán Cristerna, pai do seu único fillo Hernán (nado en abril de 1965). En 1963, rodou na Arxentina Las ratas escrita e dirixida por Luis Saslavsky. En 1964 volveu a España para renovar o seu éxito e conseguir as súas mellores críticas pola súa interpretación como protagonista de La tía Tula, filme de Miguel Picazo. En 1966, rodou El derecho de nacer, con grande éxito, baixo a dirección de Tito Davison, baseado na obra do escritor cubano Félix B. Caignet.

Con posterioridade, apareceu puntualmente no cinema e en papeis secundarios en El mirón, Extramuros, Divinas palabras, Amanece, que no es poco ou Tiovivo c.1950.

Nos anos sesenta centrouse máis no teatro, participando en 1971 en El anuncio, de Natalia Ginzburg, con dirección de José Osuna. O ano seguinte interpretou Lisístrata, de Aristófanes, versión libre de Enrique Llovet e dirixida por José Luis Gómez García. Trala chegada da democracia representou Oye, patria, mi aflicción (1978), de Fernando Arrabal, La dama de Alejandría (1980), de Calderón de la Barca, La señorita de Tacna (1982), de Mario Vargas Llosa, dirixida por Emilio Alfaro e estreada no Teatro Raíña Vitoria de Madrid, Tito Andrónico (1983), de William Shakespeare no Festival de Teatro Clásico de Mérida e Paso a paso (1986-1987) en versión de Nacho Artime.

Contraeu novo matrimonio en 1989 en Xibraltar co empresario cubano Luis de Luis. Nos anos noventa tivo lugar a súa despedida dos escenarios, representando Morirás de otra cosa, escrita e dirixida por Manuel Gutiérrez Aragón, que se estreou no Teatro María Guerrero de Madrid, Cartas de mujeres, de Benavente, Concierto desafinado (1992), obra de Fernando Martín Iniesta, Picospardo's (1995), de Javier García Mauriño que gañou o premio Lope de Vega e foi representada no Teatro Español de Madrid, onde dera os seus primeiros pasos teatrais, e Bodas de sangre, que estreou en Buenos Aires en 1995.

Faleceu o 27 de agosto de 2012 na Clínica La Milagrosa, de Madrid, ao non poder superar unha insuficiencia respiratoria que se declarara o día anterior.

 Filmografía seleccionada 
 2004 Tiovivo c. 1950, de José Luis Garci.
 2002 Octavia, de Basilio Martín Patino.
 2000 Adiós con el corazón, de José Luis García Sánchez.
 1995 Hermana, pero ¿qué has hecho?, de Pedro Masó.
 1989 Amanece, que no es poco, de José Luis Cuerda.
 1987 Divinas palabras, de José Luis García Sánchez.
 1987 El polizón del Ulises, de Javier Aguirre.
 1985 Extramuros, de Miguel Picazo.
 1977 El mirón, de José Ramón Larraz.
 1975 Los pasajeros, de José Antonio Barrero.
 1973 Una vela para el diablo, de Eugenio Martín.
 1969 Pepa Doncel, de Luis Lucia.
 1968 Uno a uno sin piedad, de Rafael Romero Marchent.
 1966 El derecho de nacer, de Tito Davison.
 1964 La tía Tula, de Miguel Picazo.
 1963 Las ratas, de Luis Saslavsky.
 1961 Teresa de Jesús, de Juan de Orduña.
 1960 Hay alguien detrás de la puerta, de Tulio Demicheli.
 1959 Sonatas, de Juan Antonio Bardem.
 1958 Il marito, de Nanni Loy.
 1956 La gata, de Margarita Alexandre e Rafael María Torrecilla.
 1953 Condenados, de Manuel Mur Oti.
 1950 Agustina de Aragón, de Juan de Orduña.
 1950 Pequeñeces, de Juan de Orduña.
 1948 Locura de amor, de Juan de Orduña.

 Premios 
 Medalla do Círculo de Escritores Cinematográficos á mellor actriz principal por Locura de amor (1948).
 Premio Sant Jordi á mellor interpretación nun filme español por La tía Tula (1964).
 Premio Nacional do Sindicato Nacional do Espectáculo por La tía Tula (1964)."Aurora Bautista, éxito y misterio". Diario ABC, 1 de setembro de 2012.
 Premio Mayte de Teatro por Oye, patria, mi aflicción (1978).
 Premio ACE á mellor actriz secundaria por Extramuros (1985).
 Premio Fotogramas de Prata a toda unha vida (2000).
 Medalla de Honor do Círculo de Escritores Cinematográficos (2007).
 Premio Unión de Actores a toda unha vida (2009).
 Premio ACTÚA pola súa frutífera carreira no cinema, a danza, o teatro e a televisión (2010).

 Notas 

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 
 Reportaje: Aurora Bautista. El mito y la actriz
 Homenaje a su trayectoria en el Cine Doré

Categoría:Nados na provincia de Valladolid
Categoría:Nados en 1925
Categoría:Finados en 2012
Categoría:Actores de cinema de España
Categoría:Actores de teatro de España
Categoría:Actores de Castela e León