Lamia

As lamias, tamén coñecida como lumias, son uns personaxes femininos da mitoloxía galega, equivalente ás xanas ou guaxas asturianas, anjanas cántabras ou ás lamias grecorromanas. Adoitan representarse con torso e cara de muller, sempre moi fermosa, e corpo de dragón (ou serpe), aínda que tamén se poden representar por separado, como unha muller montando nun dragón e, en ocasións, tamén poden aparecer como mulleres con corpo ou pés de cabra.

Outros paralelos nas mitoloxías doutras áreas son as Lamina vascas, as Giane sardas ou as Korrigans bretoas, seres femininos dos que se conta que se poden converter en serpes ou arañas. Pola contra, as Diale dos Alpes italianos son belas e amables, mentres que as Glaistig escocesas son contraditorias: unhas veces amables e outras crueis.

Mitoloxía grega
150 px|miniatura|Lamia vasca (s. XVII)
O historiador grego Diodoro Sículo (século I a.C.) escribe que Lamia era unha raíña de Libia, filla de Poseidón e Libia (outro mito di que a sibila Libia foi unha filla de Zeus con Lamia). Foi unha das moitas amantes de Zeus, polo que a principal esposa deste, Hera, sempre moi celosa, transformouna nun monstro e matou a cada fillo que tiña (segundo outras versións, foinos matando primeiro e ela terminou ocultándose nunha cova, onde coa dor se transformou en monstro). A maiores, Hera castigou a Lamia con non poder pechar os ollos, de xeito que sempre estivese esperta e obsesionada coa visión dos fillos mortos, pero Zeus compadeceuse dela e concedeulle o don de poder sacarse os ollos para así poder descansar, e volver a poñerllos ó día seguinte. Cando, así, podía ó fin dormir, era inofensiva, pero cando non lograba dormir andaba vagando día e noite buscando meniños que raptar e devorar. Por iso, as nais gregas e romanas ameazaban ós fillos con este personaxe se se portaban mal.

Mitoloxía ibérica
Na mitoloxía vasca, as amilamia ou lamina son seres mitolóxicos, normalmente femininos, descritos con pés de parrulo (ou de galiña, ou de cabra), cola de peixe ou poutas de ave. Viven en ríos e fontes, onde se peitean con codiciados peites de ouro. Adoitan ser amables coa xente e dise que axudaban ós homes a erguer pontes, dolmens e outras grandes obras.

Corren no País Vasco lendas nas que unhas lamina piden a unha muller humana que as asista nun parto, acto que remata mal como no caso da lenda galega semellante pero protagonizada por unha moura.Unha muller humana foi chamada por un mouro para aleitoar un meniño. Ó rematar, o mouro pediulle que lle pasara polos ollos do meniño un ungüento e, sen darse de conta, despois de facelo pasou os dedos polos seus propios ollos. O día da feira veu ó mouro e chamouno, pero el non fixo caso. Cando volveu a casa do mouro para darlle o peito ó cativo, o mouro preguntoulle que con qué ollo o vira na feira. Ela sinalou un dos ollos e o mouro, se máis palabras, arrincoullo. Aquela untura era o que permitía ós mouros verse uns a outros, algo prohibido para os humanos. Tamén se conta que as lamina poden premiar a algún humano con cachos de carbón, que logo se convertirán en anacos de ouro, o que tamén se conta das mouras galegas.

Mitoloxía galega
Do mesmo xeito que as sereas clásicas A raíña grega das sereas chámase, precisamente, Lamia. Vivía nunha cova ó pé dun barranco e tiña sona de muller fermosísima pero cruel., as lamias son moi perigosas para os homes, xa que os seducen, encantan e devoran ou chupan o seu sangue. Viven en covas preto de pequenos regatos e fontes, onde aparecen pola noite como fermosas mulleres novas que lavan a roupa, fían en rocas de ouro ou peitean o pelo mentres esperan por unha vítima. Esta forma de actuar asemella as lumias coas Mouras, fermosas mulleres encantadas que habitan, tamén, nos castros ou penedos.

As lamias son moi luxuriosas e grandes sedutoras (antecedentes das modernas vampiresas). Nos dicionarios históricos galegos, lamia significa habitualmente a peza da roda do carro galego e só Eladio Rodríguez ou Franco Grande danlle o significado de "Monstro fabuloso con rostro de muller fermosa e corpo de dragón". Porén, na entrada lumia todos dan prostituta como primeira acepción (Eladio Rodríguez, Franco Grande, Filgueira, Carré, etc.). Tamén en castelán, lumia ou lumi designa a unha prostituta. 

Eladio Rodríguez asemella as lumias a espectros que saían dos cemiterios para chupar o sangue da xente (como as meigas chuchonas) e compáraas coas lurpias, aínda máis perigosas para os homes.Co nome de lurpias desígnase un tipo de bruxas especialmente perigosa para a xente, pois provocan nos homes o aire lurpio (Cuba, s. v. lurpia). Lurpio significa sucio, danino, prexudicial, e pode estar relacionado con lobo, lobiño, tumor ou absceso subcutáneo, adiposo ou purulento. Para Murguía (citado por Eladio Rodríguez), as lumias son máis fortes que as ouvas ou ouvanas célticas.

San Martiño de Dumio (século VI), no punto 8 do seu De correctione rusticorum, condenou ó culto ás lamias:

Para Risco, o mito das lumias xa non existe en Galicia, pero si no País Vasco e Asturias, e supón que o mito desapareceu ou foi substituído polos das meigas chuchonas, fiadoras ou lavandeiras. Recolle de MurguíaPero sen especificar onde. que vivían en covas, que lavaban roupa de noite nos regos e que fiaban con rocas de ouro; tamén que, ás veces, namoraban os homes.

 Ouvas
Relacionadas coas lumias, pero sen a maldade destas, están as ouvas, outro seres mitolóxicos que viven nas fontes ou en covas.

 Aureanas 
As aureanas (ou oureanas) son tres irmás mouras que viven nas fontes e castros. Son mulleres fermosas pero están encantadas, así como os seus cabalos ou mulas. Para desencantalas cómpre botar nas augas da fonte tres moletes de pan, completos. 

Cuba supón que o nome lles vén da cidade de Aurea, Ourense, onde tamén hai tres fontes máxicas: As Burgas.Cuba, s. v. aureanas.

Notas

Véxase tamén

Bibliografía
 Cuba, Xoán R., Reigosa, Antonio, e Miranda, Xosé: Dicionario dos seres míticos galegos. Edicións Xerais de Galicia, Vigo 2008.
 Universidade de Vigo: Dicionario de Dicionarios .
 Grimal, Pierre: Diccionario de mitología griega y romana. Paidos, Barcelona 2010.
 Pedret Casado, Paulino: "Traducción galega da obra de San Martiño de Braga 'De Correctione Rusticorum'", en Nós, nº 97, 15.01.1932, pp. 4-12.
 Risco, Vicente: "Cultura espritual", en Historia de Galiza tomo I, 1962, px. 309 (reed. Akal 1979, 255-777).
 Vaqueiro, Vítor: Mitoloxía de Galiza. Lendas, tradicións, maxias, santos e milagres. Ed. Galaxia, Vigo 2011.

Categoría:Criaturas da mitoloxía grega
Categoría:Mitoloxía galega