Leonarda de Tallo

Leonarda Fuentes Couto máis coñecida co alcume da A Negra ou Leonarda de Tallo, nada en 1851 e finada a carón do pazo Torres de Tallo, (Tallo, Ponteceso) en 1937, foi a primeira regueifeira galega, afamada e recoñecida no eido da improvisación oral en verso galego. Foi pioneira nesta arte de controversia con fouteza e bravura. Figura pioneira e piar esencial para a recuperación desta arte oral popular.

 Traxectoria e obra 
A súa vida de traballo estaba intensamente ligada as súas coplas de regueifeira. Así cando pasaba coa súa cesta cara ás feiras e as festas, recitaba: "Fun á feira de Agualada, dei a volta por anllóns, co esta cinta do meu pelo, heiche de atar os collóns" (Leonarda de Tallo ao Cadete, Suso de Xornes).  Outra copla celebrada que se lle atribúe: "Non che é can que é cadela, mira que te engañas ben, faltalle un coma o teu, que coma o meu xa o ten". Tamén así sendo xornaleira cando foi esfollar o millo a Corcoesto e cantaba: 
alt=Torres de Tallo en Ponteceso en 2019.|miniatura|dereita|Pazo das Torres de Tallo, Ponteceso, en 2019.

"Laralala o picoto
quen cho ha de picotar?
as nenas de Corcoesto
que son a gala do lugar.
Hai que ver como traballan,
outra espiga máis ó cesto,
para facer a esfollada,
vivan as de Corcoesto."

A recuperación destas coplas pasa tamén polas colleitas de campo e gravacións da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, para os arquivos da nosa memoria cultural. No 23 de marzo do 2015, o Día Mundial da tradición oral, seis regueifeiras de Tallo e Obdulia de Xornes o entrentáronse en "duelo" Suso de Xornes. Tamén a súa testemuña é recollida dende a Asociación Oral de Galicia. A súa herdanza cultural constátase na repunta dunha nova xeración de regueiferas en feminimo. Leonarda de Tallo abriu camiño da "regueifa feminista", o seu legado continúa en  regueifeiras como Alba María e Lupe Blanco. En 2017 as nenas regueifeiras da Escola Semente presentaron unha obra de teatro de sombras inspirada na súa vida, "Leonarda de Talho contra o demo". En xaneiro do 2019 comenza o proxecto Escola de Regueifa Leonarda de Tallo (O Couto, Ponteceso) para cativos, organizado pola Fundación Eduardo Pondal.

 Vida privada 
alt=Casa de Leonarda, primeria regueifeira hoxe alboio. Tallo 2019.|miniatura|Casoupa onde viviu Leonarda de Tallo, en 2019.
Xornaleira, taberneira e regueifeira na tradición oral de Galicia. Foi das poucas mulleres que desafiaron os homes enriba dos cameríns. Aínda hai xente de Tallo que se lembra que era alta, con voz moi potente, algo coxa porque lle picara unha cobra, vivía nunha caseta moi humilde fronte as Torres de Tallo. Era filla de nai solteira, nunca casou e tampouco tivo fillos. Severo de Borneiro, dicía dela "Se lle ían o fondo, había Leonarda para rato...o que se metía con ela, tiña que tremar moito porque era perigosa". Carmen Eiroa Barreira relata o seguinte: «A Leonarda tiña unha taberniña cunha botella de anís, unha de Sansón e outra de caña. Con esas tres botellas ía ás festas de campo (Santa Margarita de Baneira, Santa Mariña de Corcoesto e San Bernardo da Graña) cunha cesta na cabeza". É por iso que A Negra, como ela mesma se alcumaba por ser de pel escura, paseaba coa cesta ao mesmo tempo que cantaba "Miña Santa Margarida, se a caña non sube a costa, a Negra vese perdida". 

Contan que os derradeiros anos, morreu moi maior e senil, foi coidada pola xente da parroquia, que lle levaba de comer e que cando morreu, as veciñas púxeronlle a roupa de defunta e a enterraron. Din que non deixou testamento. Pero o seu legado foi social, por brava e valente e cultural por pioneira regueifeira.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 
Lembranza a Leonarda de Tallo: Primeira muller regueifeira 
Porfía, día mundial da poesía, Ponteceso, 21 de marzo de 2015. Carmen Eiroa, copleira, fala da afamada Leonarda de Tallo
Luis Giadás, achega a biografía de Leonarda de Tallo na Fundación Eduardo Pondal

Categoría:Feministas de Galicia
Categoría:Poetas de Galicia
Categoría:Poetas en lingua galega
Categoría:Nados en 1851
Categoría:Finados en 1937
Categoría:Nados en Galicia
Categoría:Personalidades de Galicia sen imaxes finados hai máis de 80 anos