Isaiah Berlin

Isaiah Berlin OM, nado en Riga (Imperio Ruso) o 6 de xuño de 1909 e finado en Oxford o 5 de novembro de 1997, foi un politicólogo e historiador das ideas ruso-británico, considerado como un dos principais pensadores liberais do século XX.

 Traxectoria 
Berlin naceu en Riga, Letonia, despois dun duro parto que lle deixou case inútil para sempre o brazo esquerdo. O territorio chamábase entón Livonia e pertencía ao Imperio ruso. Era fillo dun comerciante en madeiras descendente, ao parecer, de Schneur Zalman de Liadí, fundador "dunha das seitas máis importantes de xudeus hasídicos de Europa oriental, coñecidos co nome de lubabich".Ignatieff, 1999: 27. Este trasladouse coa súa familia a Petrogrado (Rusia) cando Isaiah tiña seis anos. Alí foi testemuña da Revolución rusa de 1917. En 1921 a súa familia logrou chegar emigrada a Inglaterra; Isaiah obtivo a nacionalidade británica (máis tarde adoptou tamén a estadounidense) e educouse na Saint Paul School de Londres e no Corpus Christi College de Oxford, onde nun primeiro momento se dedicou ao estudo das litterae humaniores, centrado nas linguas clásicas, a historia antiga e a filosofía. Graduouse cum laude e obtivo o premio John Locke de filosofía superando o seu compañeiro de estudos, Alfred Jules Ayer, de quen foi amigo. En 1932, aos 23 anos, foi o primeiro xudeu en ser elixido para recibir unha bolsa no All Souls College de Oxford. Berlín dominaba o ruso e o inglés, falaba francés, alemán e italiano e sabía hebreo, latín e grego antigo.

Entre 1957 e 1967 foi Chichele Professor de Teoría Social e Política na Universidade de Oxford. En 1967 axudou a fundar o Wolfson College de Oxford, e converteuse no seu primeiro presidente. Recibiu o título de Knight Bachelor en 1957 e a Orde de Mérito en 1971. Foi presidente da Academia Británica entre 1974 e 1978. Recibiu tamén o Premio Xerusalén en 1979 polos seus escritos sobre a liberdade individual na sociedade. Era un activista a favor dos dereitos humanos.

A obra de Berlin foi vasta pero dispersa, debido a que na súa maioría consiste en artigos e recensións en revistas especializadas. Só dúas das numerosas recompilacións dos seus traballos foron editadas directamente por el: Four Essays on Liberty (1969) e Vico and Herder (1976). O seu máis famoso artigo, a conferencia inaugural como Chichele Professor de 1958, intitulada Two concepts of liberty ("Dous conceptos de liberdade"), foi de enorme influencia tanto na teoría política contemporánea como na teoría liberal. En devandito artigo presenta a xa famosa distinción entre liberdade positiva e liberdade negativa.

Chegou a coñecer persoalmente os poetas rusos Anna Akhmatova, Boris Pasternak e Joseph Brodsky e proporcionou ao dramaturgo británico Tom Stoppard o impulso para escribir a obra The Coast of Utopia.

 Pensamento 
 Individuo e historia 
No seu ensaio Historical Inevitability (1954), Berlin expón a opción de se crer en que "a vida de pobos enteiros e as sociedades foron decisivamente influenciada por individuos excepcionais" ou, pola contra, en que todo o que sucede se produce como resultado de forzas impersoais alleas ás intencións humanas. Rexeita ambas as opcións e expón esta escolla como carente de sentido. Refuta así a teoría marxista do materialismo histórico, segundo a cal a historia é concibida como o resultado do determinismo, pois debe ter en conta tamén a liberdade de escolla de cada individuo. E igualmente ningún home pode ser absolto da súa responsabilidade na historia, mesmo se un autor non é necesariamente responsable do devir do seu pensamento ou ideoloxía.

 Liberdade 
É coñecido sobre todo polo seu desenvolvemento da distinción entre os conceptos de liberdade positiva dos antigos e de liberdade negativa dos modernos que expuxo en 1958 en Dous conceptos de liberdade. Nesta obra aplica os procedementos da filosofía analítica ao desmembramento dos significados de liberdade como concepto político. A liberdade negativa para el é a ausencia de barreiras ou interferencias e deriva da tradición anglosaxoa, mentres que a positiva, próxima á idea da lei e da realización de si mesmo ou autorrealización, é a posibilidade de facer algo. Berlin sinala que estas dúas concepcións diferentes da liberdade poden chocar entre si. Segundo el, os inimigos da liberdade negativa son os filósofos dunha parte da Ilustración, os contrarrevolucionarios antiliberais como Joseph de Maistre, e do socialismo xurdido dende Helvétius, Rousseau, Fichte e Saint-Simon, pois defenden unha concepción autoritaria da liberdade, herdeira da Revolución Francesa, opóndose á tradición anglosaxoa. Pensa que a Ilustración tivo un papel ambiguo na historia das ideas e sitúase entre os idealistas alemáns e os filósofos da modernidade.

No contexto da guerra fría, a obra de Isaiah Berlin tomou partido polas democracias occidentais, o que explica a severidade do seu xuízo sobre certos filósofos ilustrados que influirían nas ideoloxías «totalitarias» (nazismo, marxismo). Por exemplo, considera a Jean-Jacques Rousseau como un cantor do autoritarismo e estima que o pensamento de Helvétius contribuíu a reducir os móbiles da acción humanitaria a unha simple procura do interese.

 Contrailustración 
Berlin manexa o concepto de contrailustración en Three Critics of the Enlightenment: Vico, Hamann, Herder ("Tres críticos da Ilustración: Vico, Hamann, Herder"). Estes autores, aos que logo engadiría a Joseph de Maistre, son agrupados por Berlin neste concepto porque contribuíron a defender propostas alternativas ao pensamento ilustrado. Estas alternativas serían a chamada contrailustración, que el caracterizou como relativista, antirracionalista, vitalista e orgánica e xeralmente asóciase a un romanticismo entón nacente. Máis especificamente, sinala que Hamann foi un dos primeiros pensadores en concibir a linguaxe como unha ferramenta cognitiva mediante a articulación e uso de símbolos, ao contemplar nas "ideas claras e distintas" de Descartes unha falacia, xa que esas ideas debían recorrer á linguaxe para formularse, como xa apercibiu Ludwig Wittgenstein no século XX. Herder, pola súa banda, acuñou o termo Nazionalismus (nacionalismo), que é interpretado por Berlín como forxador da "nación" como Volkgeist, única forma de vida dun pobo concreto e particular, unido por raíces á súa terra, definido por unha historia única e específica e aliado entre si por vínculos de parentesco.

Segundo Zeev Sternhell, «Isaiah Berlin engade á segunda metade do século XX un enlace á cultura política da contrailustración».

 Pluralidade de valores, ou pluralismo ético e moral 
Para Berlin, os valores son creacións de e para a humanidade e non produtos que se descobren na natureza. Argumentou, sobre a base da epistemoloxía e a empatía pola que temos acceso ao desenvolvemento histórico doutras culturas, que a natureza da humanidade é tal que certos valores van ser importantes en todas elas, por exemplo a liberdade individual, segundo un pluralismo obxectivo. O argumento de Berlín inspirábase en parte nas teorías lingüísticas de Wittgenstein, e propuxo co seu concepto de "pluralismo ético" ou "pluralismo de valores" a idea de que os valores morais poden ser igualmente válidos e, con todo, incompatibles, de xeito que poden entrar en conflito entre si dunha maneira tal que non admite resolución algunha sen facer referencia a determinados contextos de decisión. Cando os valores entran en conflito, non pode ser que un sexa máis importante que o outro; por exemplo, manter unha promesa pode entrar en conflito coa procura da verdade ou a liberdade pode entrar en conflito coa xustiza social. Os conflitos morais son "un elemento intrínseco, inamovible na vida humana" e "estas colisións de valores son a esencia do que é". Para Berlín, este choque de valores inconmensurables (isto é, que non poden prevalecer un sobre outro), non xa dentro do propio individuo, senón entre os individuos mesmos, constitúe a traxedia da vida humana. Alan Brown suxire, con todo, que Berlín ignora o feito de que os valores son conmensurables na medida en que contribúen ao ben humano.

 O ourizo e o raposo 
O seu ensaio The Hedgehog and the Fox ("O ourizo e o raposo"), cuxo título alude a un fragmento do poeta grego antigo Arquíloco, foi un dos máis populares de Berlín entre o gran público e foi reimpreso numerosas veces. O texto de Arquíloco é: πόλλ 'οἶδ' ἀλώπηξ, ἀλλ' ἐχῖνος ἓν μέγα ("o raposo sabe moitas cousas, pero o ourizo unha cousa importante"). Os Adagia do humanista do renacemento Erasmo rexistran a sentenza como Vulpes novit Multa, verum equino unum magnum, e a fábula esópica da raposa e o gato encarna a mesma idea. Sobre a taxonomía que ofrece o seu título dixo o autor unha vez: "Nunca fun demasiado en serio. Formuleino como unha especie de xogo intelectual agradable, mais tomáronme". Berlin divide os escritores e pensadores en dúas categorías: ourizos, ou que ven o mundo definido a través da lente dunha soa idea (e entre os seus exemplos inclúe a Platón, Lucrecio, Dante Alighieri, Blaise Pascal, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Fiodor Dostoievski, Friedrich Nietzsche, Henrik Ibsen, Marcel Proust e Fernand Braudel), e raposos, que se fundan nunha ampla gama de experiencias e para quen o mundo non pode ser reducido a unha soa idea (e entre os seus exemplos inclúe a Herodoto, Aristóteles, Erasmo, William Shakespeare, Michel de Montaigne, Molière, Johann Wolfgang Goethe, Aleksandr Pushkin, Honoré de Balzac, James Joyce e Philip Warren Anderson). Desta distinción salva a Lev Tolstoi, pois sostén que, aínda que os talentos de Tolstoi son os dun raposo, as súas crenzas son as propias dun ourizo, e interpreta a súa concepción da historia en A guerra e a paz nese sentido; para el Joseph de Maistre e Tolstoi teñen, a pesar das súas diverxencias, moito en común, e reafírmase ao final en que o ruso era por natureza un raposo, pero polas súas conviccións un ourizo, dilema interior que lle causou unha gran dor ao final da súa vida.

 Obras 
Á parte das primeiras edicións de Karl Marx e The Hedgehog and the Fox, e Unfinished Dialogue, todos os libros listados a partir de 1978 foron editados, ou coeditados por Henry Hardy, e todos agás Karl Marx son compilacións ou transcricións de conferencias, ensaios e cartas.
 Karl Marx: His Life and Environment, Thornton Butterworth, 1939. 5.ª ed., 2013, Princeton University Press. .
 The Age of Enlightenment: The Eighteenth-Century Philosophers, New American Library, 1956. Dispoñible só online.
 The Hedgehog and the Fox: An Essay on Tolstoy's View of History, Weidenfeld & Nicolson, Londres, 1953. 2.ª ed., 2014, Phoenix. .
 Four Essays on Liberty, Oxford University Press, 1969. Superseded by Liberty.
 Vico and Herder: Two Studies in the History of Ideas, Chatto e Windus, 1976. Substituída por Three Critics of the Enlightenment.
 Russian Thinkers (co-edited with Aileen Kelly), Hogarth Press, 1978. 2.ª ed. (revisada por Henry Hardy), Penguin, 2008. .
 Concepts and Categories: Philosophical Essays, Hogarth Press, 1978. Pimlico. . 2.ª ed., 2013, Princeton University Press. .
 Against the Current: Essays in the History of Ideas, Hogarth Press, 1979. Pimlico. . 2.ª ed., 2013, Princeton University Press. 
 Personal Impressions, Hogarth Press, 1980. 2.ª ed., Pimlico, 1998. . 3.ª ed., 2014, Princeton University Press. .
 The Crooked Timber of Humanity: Chapters in the History of Ideas, John Murray, 1990. 2.ª ed., Pimlico, 2013. . 2.ª ed., 2013, Princeton University Press. .
 The Magus of the North: J. G. Hamann and the Origins of Modern Irrationalism, John Murray, 1993. Substituída por Three Critics of the Enlightenment.
 The Sense of Reality: Studies in Ideas and their History, Chatto & Windus, 1996. Pimlico. .
 The Proper Study of Mankind: An Anthology of Essays (coeditado con Roger Hausheer), Chatto & Windus, 1997. 2.ª ed., Vintage, 2013. .
 The Roots of Romanticism (1965), Chatto & Windus, 1999. Pimlico. . 2.ª ed., 2013, Princeton University Press. .
 Three Critics of the Enlightenment: Vico, Hamann, Herder, Pimlico, 2000. 2.ª ed., 2013. . 2.ª ed., 2013, Princeton University Press. .
 The Power of Ideas, Chatto & Windus, 2000. Pimlico. . 2.ª ed., 2013, Princeton University Press. .
 Freedom and Its Betrayal: Six Enemies of Human Liberty (1952), Chatto & Windus, 2002. Pimlico. . 2.ª ed., 2014, Princeton University Press. .
 Liberty [edición expandida e revisada de Four Essays On Liberty], Oxford University Press, 2002. .
 The Soviet Mind: Russian Culture under Communism, Brookings Institution Press, 2004. . 2.ª ed., Brookings Classics, 2016. .
 Flourishing: Letters 1928–1946, Chatto & Windus, 2004. Pimlico. .
 Political Ideas in the Romantic Age: Their Rise and Influence on Modern Thought, Chatto & Windus, 2006. . Pimlico, . 2.ª ed., 2014, Princeton University Press. .
 (con Beata Polanowska-Sygulska) Unfinished Dialogue, Prometheus, 2006. .
 Enlightening: Letters 1946–1960 (coeditado con Jennifer Holmes), Chatto & Windus, 2009. . Pimlico, .
 Building: Letters 1960–1975 (coeditado con Mark Pottle), Chatto & Windus, 2013. .
 Affirming: Letters 1975–1997 (coeditado con Mark Pottle), Chatto & Windus, 2015. .

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 

 Isaiah Berlin: la mirada despierta de la historia. Enrique Bocardo & Pablo Badillo, editores. (1999)
 "Conceptos y categorías" (1978)
 "Isaiah Berlin. Su vida". Michael Ignatieff: Taurus, Madrid, 1999.
 "Isaiah Berlin. A Life". Michael Ignatieff (1998).
 Ligazóns externas 
 Páxina dedicada a Berlin co motivo do centenario do seu nacemento   e 
 Isaiah Berlin: "El juicio político", Revista Vuelta
 "Cienfuegos: Tele poesía y política cuántica"
 Isaiah Berlin e P. F. Strawson: antecedentes do pluralismo na tradición analítica da filosofía

Categoría:Filósofos do Reino Unido
Categoría:Filósofos de Letonia
Categoría:Politicólogos
Categoría:Nados en Riga
Categoría:Nados en 1909
Categoría:Finados en 1997
Categoría:Premio Erasmus
Categoría:Liberalismo
Categoría:Membros da Academia Británica
Categoría:Doutores honoris causa pola Universidade de Toronto