Casa de moeda

Unha casa de moeda, coñecida tamén como ceca (do árabe: sikkah, "casa de moeda") ou obradoiro monetario, entre outros, é un establecemento fabril dedicado á fabricación de moeda, habitualmente polo método da cuñaxe, ben dun xeito artesanal ou ben de maneira Industrial, en función da época."Ceca" en Digalego.com. Consultado o 9 de agosto de 2019."Casa da moeda". En Gran dicionario Século 21 da lingua galega. Galaxia e Cumio. Vigo. 2006. Páxina 271. ISBN 84-8289-341-6

 Historia 
 Evolución da actividade nas casas de moeda 

esquerda|miniatura|Baixorrelevo en Rostock, Alemaña, que reproduce a cuñaxe a martelo nunha casa de moeda
A fabricación de moeda nos seus inicios foi un proceso artesán, a golpe de martelo sobre discos metálicos recortados á man con tesoiras."La frappe au marteau". Université de Poitiers. En épocas grega e romana as técnicas avanzaron en certa medida, aínda que eran substancialmente as mesmas, e non foi ata o século XVI, coa instalación nas casas de moeda da primeira maquinaria, cando o proceso de cuñaxe coñeceu un verdadeiro avance.Wickens, J. "The production of ancient coins". Lawrence University. 1996

A cuñaxe de moeda foi habitualmente un privilexio dos monarcas. As casas reais posuían as súas propias cecas, que inicialmente consistían en pequenos obradoiros de gravadores e ferreiros, en ocasións de carácter itinerante, que viaxaban coa corte.De Francisco Olmos, J. M. (2002). Páxina 328: "en reconocimiento del señorío real, como regalía que era la acuñación monetaria, lo que justificaba su renovación al subir al trono cada nuevo rey, así como su carácter imprescriptible e inalienable".

Na Península Ibérica, os musulmáns utilizaban nas súas casas de moeda técnicas máis avanzadas durante a Idade Media, sobre todo nas súas cecas principais de Córdoba e Medina Azahra, e influíron moi notablemente no desenvolvemento da actividade, particularmente cando os reis cristiáns retomaron o poder."La moneda en al-Ándalus". En Historia de las monedas.
miniatura|Prensa de cuñaxe utilizada nunha casa de moeda

O rei castelán-leonés Afonso VI deu un paso importante na modernización do proceso de cuñaxe, coa creación de dúas casas de moeda estables, en Toledo e en León, onde cuñou ao seu nome moedas con valor dun diñeiro nunha aliaxe pouco común ata a época, denominada billón, á base de prata e cobre, que foi moi utilizada nas emisións de moeda miúda dos reinos cristiáns.Fronchoso Sánchez, R. "Alfonso VI y las primeras monedas castellanas". En Toletum. Nº 56. Real Academia de Bellas Artes y Ciencias Históricas de Toledo. 2009.

As cecas eran adoito estables á fin do período medieval, mais, así e todo, seguían a semellar máis obradoiros artesanais que importantes fábricas de diñeiro. En 1553, o calcógrafo francés Antoine Brucher inventou o laminador, unha máquina accionada por un muíño que fabricaba láminas de metal dun grosor constante facendo pasar lingotes varias veces entre dous cilindros ou rolos de metal duro. Esta innovación, xunto coa da chamada prensa de volante, coa que se lograba inicialmente o recorte de discos uniformes e, nun segundo momento, a cuñaxe dos discos grazas á inercia provocada por un gran volante, supuxeron o abandono da cuñaxe a martelo nas casas de moeda e o inicio do proceso industrial de produción de moeda."Coining by hammer, from the origins to the XVI century". Monnaie de Paris. Esas primeiras máquinas, de considerables dimensións, tiñan que ser instaladas en instalacións máis grandes que os tradicionais obradoiros."La frappe à la presse". Université de Poitiers."La frappe au balancier". Université de Poitiers.
miniatura|A casa de moeda de Hamburgo
A partir destas invencións e, particularmente, cos avances achegados pola Revolución Industrial, comezaron a sucederse a melloras no proceso. Cara a 1790, os industriais ingleses Matthew Boulton e James Watt inventaron unha nova prensa movida por vapor na súa fábrica de Soho, en Birmingham, que daba un rendemento de 50 pezas por minuto.Gall, C. "Matthew Boulton: The grandfather of modern coinage". En BBC. 20 de outubro de 2014. Probada inicialmente polos comerciantes franceses irmáns Monneron, o uso da nova prensa xeneralizouse na Royal Mint de Inglaterra, a partir de 1805."La machine à vapeur". En "Technique de fabrication des monnaies". Classes. Ressources Pédagogiques en Ligne. Biblioteca Nacional de Francia. En 1817, o alemán Uhlhorn perfeccionou o modelo ata chegar a lograr un rendemento de 100 moedas cuñadas por minuto."Fabrication et production. 1. Les tecniques". En Morrisson, C. (1992). E un novo paso deuno en 1830 o enxeñeiro suízo Jean Pierre Droz, quen introduciu no sistema a posibilidade de cuñar tamén o canto da moeda, de xeito simultáneo ao do anverso e o reverso.Forrer, Leonard. "Droz, Jean-Pierre". En Biographical Dictionary of Medallists. Vol. I. Spink & Son Ltd. Londres. 1904.Tungate, S. "Droz's Collar. An Innovation in Minting ". Soho Mint.

O avance máis recente na evolución dos métodos utilizados nas casas de moeda produciuse no inicio do século XX, cando a electricidade substituíu o vapor como sistema para mover as prensas. Ademais, os avances da electrónica e da informática, o deseño asistido por computador e o control numérico computerizado aplicado á elaboración dos cuños, así como a incorporación de novos materiais, fixeron que a produtividade chegase a cantidades como as 800 pezas por minuto nas factorías máis modernas, como a fábrica da Monnaie de Paris en Pessac ou a Fábrica Nacional de Moneda y Timbre de España."Modern design and minting". En Fleur-de-coin.com."Coin Minting Process of Modern Coins". En Mintage World."Moeda circulante. Proceso de acuñamento". Real Casa de la Moneda. FNMT.
miniatura|Cuartel de San Domingos, sede da Real Casa da Moeda da Coruña

 Casas de moeda de Galicia ao longo da historia 

esquerda|miniatura|Instalacións da Real Casa da Moeda de Xuvia (á dereita), ao pé do Río Xuvia
miniatura|Rúa da Moeda Vella, onde é probable que estivese a antiga casa de moeda de Santiago de Compostela|alt=
O primeiro obradoiro monetario que funcionou en territorio galego tivo carácter itinerante na contorna da cidade de Lugo, e nel cuñáronse ases, dupondios e outros valores de bronce do sistema monetario romano durante as Guerras Cántabras, a nome de Octavio Augusto, en torno ao ano 25 a. de C.Pita Fernández (1999). "A ceca móbil de Lugo. Cuñacións galego-romanas". Páxinas 39-46.Ripollès, P. P. “Ceca del Noroeste”. En Las acuñaciones provinciales romanas de Hispania. Madrid. 2010. Páxinas 43-45.Villaronga, L. “Emisión monetaria augustea con escudo atribuible a P. Carisio y la zona norte de Hispania”. XI Congreso Nacional de Arqueología. Zaragoza. 1970. Páxinas 591-600.

Xa en época da dominación visigoda, establecéronse en Galicia pequenos establecementos monetarios de carácter artesanal onde se cuñaron moedas de ouro chamadas tremissis. Algúns dos coñecidos estaban situados en localidades como Arros (Arón, Cedeira), Aurense (Ourense), Aviono (Avión), Bergancia (Betanzos), Catora (Catoira), Giorres (Valdeorras), Inceio (O Incio), Iria (Santiago de Compostela), Lucu (Lugo), Pincia (Pinza), Tornio (Torroña), Tude (Tui), Fraucello e outras de atribución incerta.Pita Fernández, Ricardo Luís (1999). "Numismática galego-xermana", páxinas 20-24. "Cecas galegas da época xermana", Páxinas 47-60.Mateu y Llopis, F. "Los nombres de lugar en el numerario suevo y visigodo de Gallaecia y Lusitania". En Analecta Sacra Tarraconensia. 15. 1942.

Durante a Idade Media foi moi salientable a actividade da ceca de Santiago de Compostela, que se establece no reinado de Afonso VI a finais do século XI, e, particularmente, a Real Casa da Moeda da Coruña, que estendeu a súa actividade ata o século XVII, durante o reinado de Carlos II.Muro Carvajal, J. (1883)Muro Carvajal, J. (1888) En tanto que a localización da ceca compostelá se descoñece (aínda que dá algunha pista a existencia da "rúa da Moeda Vella"), o derradeiro edificio ocupado polo establecemento coruñés foi o do posterior Cuartel de San Domingos."La rúa da Moeda Vella de Santiago". En El Maravedí. Notas de Numismática.Malvido, G. "Las huellas de la Casa de la Moneda". En La Opinión de A Coruña. 17 de outubro de 2014. Aínda que con carácter máis excepcional, na Idade Media cuñáronse tamén moedas en casas de moeda establecidas en Lugo (séculos XI e XII), en Tui e en Milmanda, a nome do rei portugués Fernando I (século XIV), e tamén probablemente en Ourense (século XII).Roma Valdés, A. "La ubicación de las casas de moneda en la Europa medieval. El caso del reino de León". En XIV International Numismatic Congress, Glasgow 2009. 2011.Pita Fernández (1999). "A Real Casa da Moeda de Santiago"; "As casas de moeda de Lugo, Ourense, Tui e Milmanda"; "A Real Casa da Moeda da Coruña".Paz Bernardo, Jaime (1991).

Xunto co taller coruñés, cuñou tamén moeda en Galicia durante a Idade Moderna a Real Casa da Moeda de Xuvia, situada nunha fábrica de cobrería entre os concellos de Neda e Narón. Nesta casa de moeda, a derradeira das existentes en Galicia, cuñáronse moedas de cobre durante os reinados de Fernando VII e de Isabel II, entre 1811 e 1868.Pita Fernández, Ricardo Luís (1996).Pita Fernández, Ricardo Luís (1999). "A Real Casa da Moeda de Xubia"Bello Platas, Ana Isabel (2006).Bello Platas, Isabel (2014).

 A ceca na cultura popular 
A palabra "ceca" deu lugar a unha frase feita que, con variantes, se estende por todas as linguas románicas peninsulares: "da ceca para a Meca" ou "de ceca en Meca" (en galego), "de la ceca a la Meca" ou  "de ceca en meca" (en castelán), "ir de seca a Meca" (en portugués) e "córrer la seca, la Meca i la vall d'Andorra" (en catalán). En todos os casos, o sentido é o de ir dun sitio para o outro, de aquí para aló."Da Ceca prá Meca". En Rodríguez González, E. Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Galaxia."Da Ceca para a Meca". En Dicionario da Real Academia Galega."De la ceca a la meca". En Diccionario de la Real Academia Española.Valls, À.; Carol, R. "Córrer la Seca, la Meca i la vall d'Andorra: uns llocs que no se sap on són". En Llegendes d'Andorra. Vol 1. Contes i llegendes. L'Abadia de Montserrat, 2010. Páxinas 26 e seguintes. ISBN 9788498833409"Ir de seca a meca". En Dicionarioinformal.com.br

 Casas de moeda oficiais en funcionamento no mundo 

{| class="wikitable sortable"
!País
!Nome
!Fundación
!Notas
|-
| rowspan="6" |25x25px Alemaña
|Staatliche Münzen Baden-Württemberg ("Casas da Moeda Estatais de Baden-Württemberg")
|1998
|
|-
|Bayerisches Hauptmünzamt ("Casa da Moeda de Baviera")
|1158
|
|-
|Staatliche Münze Berlin ("Casa da Moeda de Berlín")
|1750
|
|-
|Hamburgische Münze ("Casa da Moeda de Hamburgo")
|834
|
|-
|Staatliche Münze Karlsruhe ("Casa da Moeda de Karlsruhe")
|1827
|
|-
|Staatliche Münze Stuttgart ("Casa da Moeda de Stuttgart")
|1374
|
|-
|25x25px Arxentina
|Sociedad Estatal Casa de Moneda ("Casa de Moeda da República Arxentina")
|1875
|
|-
| rowspan="2" |25x25px  Australia
|Perth Mint ("Casa da Moeda de Perth")
|1899
|
|-
|Royal Australian Mint ("Real Casa da Moeda de Australia")
|1965
|
|-
|25x25px Austria
|Münze Österreich ("Casa da Moeda de Austria")
|1194
|
|-
|25x25px Bélxica
|Monnaie Royale de Belgique / Koninklijke Munt van België ("Real Casa da Moeda de Bélxica")
|1291
|
|-
|25x25px Brasil
|Casa da Moeda do Brasil
|1694
|
|-
|25x25px Bulgaria
|Монетен двор ("Casa da Moeda")
|1952
|
|-
|25x25px Canadá
|Royal Canadian Mint / Monnaie royale canadienne ("Real Casa da Moeda do Canadá")
|1908
|
|-
|25x25px Kazakhstán
|Қазақстан теңге сарайы ("Casa da Moeda de Kazakhstán")
|1992
|
|-
|25x25px Chequia
|Česká mincovna ("Casa da Moeda de Chequia")
|1993
|
|-
|25x25px Chile
|Casa de Moneda de Chile
|1743
|
|-
|25x25px China
|Zhōngguó Yìnchāo Zàobì Zǒnggōngs ("Corporación Chinesa de Impresión e Cuñaxe de Moeda")
|1949
|
|-
|25x25px Zimbabwe
|Fidelity Printers and Refiners
|1966
|
|-
|25x25px Colombia
|Casa de Moneda de Colombia
|1621
|
|-
|25x25px Corea do Sur
|한국조폐공사 - KOMSCO ("Corporación de Cuñaxe e Impresión de Seguridade de Corea")
|1951
|
|-
|25x25px Costa Rica
|Casa de Moneda de Costa Rica
|1936
|
|-
|25x25px Croacia
|Hrvatska kovnica novca ("Casa da Moeda de Croacia")
|1993
|
|-
|25x25px Cuba
|Empresa Cubana de Acuñaciones
|
|<small><ref>{{Cita web|url=http://www.bc.gob.cu/|apelidos=|nome=|data-publicación=|páxina-web=|título=Sitio web do Banco Central de Cuba|data-acceso=|data-arquivo=20 de outubro de 2018|url-arquivo=https://web.archive.org/web/20181020004159/http://www.bc.gob.cu/|url-morta=yes}}</ref></small>
|-
|25x25px Dinamarca
|Den Kongelige Mønt ("Real Casa da Moeda")
|1739
|
|-
|25x25px Eslovaquia
|Mincovňa Kremnica ("Casa da Moeda de Kremnica")
|1328
|
|-
|25x25px España
|Fábrica Nacional de Moneda y Timbre - Real Casa de la Moneda|1893
|
|-
| rowspan="5" |25x25px Estados Unidos
|United States Mint - Washington ("Casa da Moeda dos EEUU")
|1792
|
|-
|Philadelphia Mint ("Casa da Moeda de Filadelfia")
|1792
|
|-
|Denver Mint ("Casa da Moeda de Denver")
|1906
|
|-
|San Francisco Mint ("Casa da Moeda de San Francisco")
|1854
|
|-
|West Point Mint ("Casa da Moeda de West Point")
|1974
|
|-
|25x25px Filipinas
|Bangko Sentral ng Pilipinas ("Banco Central de Filipinas")
|1993
|
|-
|25x25px Finlandia
|Suomen Rahapaja ("Casa da Moeda Finlandesa")
|1860
|
|-
|25x25px Francia
|Monnaie de Paris ("Casa da Moeda de París")
|864
|
|-
|25x25px Grecia
|Bank of Greece ("Banco de Grecia")
|1927
|
|-
|25x25px Hungría
|Magyar Pénzverő ("Casa da Moeda de Hungría")
|1328
|
|-
| rowspan="4" |25x25px India
|India Government Mint -Bombai- ("Casa da Moeda do Goberno da India")
|1829
|
|-
|India Government Mint -Calcuta- ("Casa da Moeda do Goberno da India")
|1757
|
|-
|India Government Mint -Hyderabad- ("Casa da Moeda do Goberno da India")
|1803
|
|-
|India Government Mint -Noida- ("Casa da Moeda do Goberno da India")
|1988
|
|-
|25x25px Indonesia
|Perum Percetakan Uang Republik Indonesia ("Compañía de Impresión e Cuñaxe da República de Indonesia")
|1971
|
|-
|25x25px Irán
|سازمان تولید اسکناس و مسکوک ("Organización de Impresión e Cuñaxe de Moeda")
|1877
|
|-
|25x25px Iraq
|البنك المركزي العراقي ("Banco Central de Irak")
|
|
|-
|25x25px Irlanda
|Currency Centre - Irish Mint ("Centro de Moeda - Casa da Moeda Irlandesa")
|1978
|
|-
|25x25px Islandia
|Seðlabanki Íslands ("Banco Central de Islandia")
|1961
|
|-
|25x25px Italia
|Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato ("Instituto Poligráfico e Ceca do Estado")
|1928
|
|-
|25x25px Lesotho
|Central Bank of Lesotho ("Banco Central de Lesotho")
|1978
|
|-
|25x25px Lituania
|Lietuvos monetų kalykla ("Casa da Moeda de Lituania")
|1990
|
|-
|25x25px Luxemburgo
|La Banque et Caisse d'Epargne de L'Etat ("Banca e Caixa de Aforros do Estado")
|
|
|-
|25x25px Macau
|Imprensa Oficial de Macau|
|
|-
|25x25px Malaisia
|Real Casa de Moeda de Malaisia|2000
|
|-
|25x25px México
|Casa da Moneda de México|1535
|
|-
|25x25px Nixeria
|Nigerian Security Printing and Minting Company Limited ("Compañía Nixeriana de Impresión e Cuñaxe")
|1963
|
|-
|25x25px Noruega
|Den Kongelige Mynt ("Real Casa da Moeda de Noruega")
|1686
|
|-
|25x25px Nova Zelandia
|New Zealand Mint ("Casa da Moeda de Nova Zelandia")
|1967
|
|-
|25x25px Países Baixos
|Koninklijke Nederlandse Munt ("Real Casa da Moeda dos Países Baixos")
|1567
|
|-
|25x25px Paquistán
|Pakistan Mint ("Casa da Moeda de Paquistán")
|1942
|
|-
|25x25px Perú
|Casa Nacional de Moneda|1565
|
|-
|25x25px Polonia
|Mennica Polska ("Casa da Moeda de Polonia")
|1766
|
|-
|25x25px Portugal
|Imprensa Nacional-Casa da Moeda|Século XIII
|
|-
| rowspan="2" |25x25px Reino Unido
|Royal Mint ("Real Casa da Moeda")
|886
|
|-
|Pobjoy Mint 
|1965
|"Sitio web da Pobjoy Mint".
|-
|25x25px Romanía
|Monetăria Statului ("Ceca do Estado")
|1870
|
|-
| rowspan="2" |25x25px Rusia
|Московский монетный двор ("Casa da Moeda de Moscova")
|1942
|
|-
|Санкт-Петербу́ргский моне́тный двор ("Casa da Moeda de San Petersburgo")
|1724
|
|-
|25x25px Serbia
|Zavod za izradu novčanica i kovanog novca Topčider ("Instituto para a Fabricación de Moedas e Billetes")
|1929
|
|-
|25x25px Serra Leoa
|Bank of Sierra Leone ("Banco de Serra Leoa")
|1963
|
|-
|25x25px Singapur
|Singapore Mint ("Casa da Moeda de Singapur")
|1968
|
|-
|25x25px Suíza
|Swissmint ("Casa da Moeda de Suíza")
|1848
|
|-
|25x25px Suráfrica
|South African Mint ("Casa da Moeda de Suráfrica")
|1890
|
|-
|25x25px Tailandia
|สำนักกษาปณ์ ("Real Casa da Moeda")
|1860
|
|-
|25x25px Taiwán
|Central Mint ("Casa Central de Moeda")
|1920
|
|-
|25x25px Turquía
|Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ("Dirección Xeral da Casa de Moeda e Timbre")
|1467
|
|-
|25x25px Ucraína
|Національний банк України ("Banco Central de Ucraína")
|1998
|
|-
|25x25px Vaticano
|Ufficio Filatelico e Numismatico ("Oficina Filatélica e Numismática")
|1322
|
|-
|25x25px Venezuela
|Casa de la Moneda de Venezuela|1802
|
|-
|25x25px Xapón
|独立行政法人造幣局 - Dokuritsu Gyōsei Hōjin Zōheikyoku ("Ceca do Xapón")
|1871
|
|-
|25x25px Xordania
|البنك المركزي الاردني ("Banco Central de Xordania").
|1964
|
|}

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 

 Ceca de Lucus Augusti
 Ceca de Santiago de Compostela
Ceca de Soho
Cecas bizantinas
Cecas da Antiga Roma
 Cuñaxe
 Marca de ceca
 Moeda cuñada en Galicia
 Real Casa da Moeda da Coruña
 Real Casa da Moeda de Xuvia
Real Casa da Moeda de Segovia

 Bibliografía 

 Bello Platas, Ana Isabel. A ceca de Xuvia. A derradeira fábrica de moeda de Galicia. Ed. Embora. Ferrol. 2006. ISBN 84-95460-55-6
 Bello Platas, Ana Isabel. "Las monedas de Juvia en el Museo Arqueológico e Histórico de A Coruña". En XV Congreso Nacional de Numismática (Madrid, 28-30 octubre 2014)". Páxinas 565-578.
 De Francisco Olmos, J. M. "El nacimiento de la moneda en Castilla. De la moneda prestada a la moneda propia". En I Jornadas Científica sobre Documentación jurídico-administrativa, económico-financiera y judicial del reino castellano-leonés, siglos X-XIII. Madrid. 2002. Páxinas 303-346. ISBN 84-699-9442-5.
Morrisson, C. La Numismatique. Presses Universitaires de France. 1992. ISBN 978-2130442615
 Muro Carvajal, J. Casa Real de Moneda de La Coruña. Noticias acerca de este antiguo establecimiento y de sus acuñaciones. Madrid. 1888 (hai unha edición facsímile da Libraría Arenas; A Coruña, 1989. ISBN 978-84-404-5238-2).
 Muro Carvajal, J. Monedas de Santiago. Madrid. 1883.
Paz Bernardo. Jaime. Las monedas acuñadas en Galicia. Filabo. Barcelona. 1991 ISBN 84-4043158-9
 Pita Fernández, Ricardo Luís. A Real Casa da Moeda de Xubia: breve historia e catálogo das súas cuñacións. Tórculo. Santiago. 1996. ISBN 84-89641-37-4
 Pita Fernández, Ricardo Luís. Numismática galega. A moeda en Galicia e Galicia na moeda''. Santiago de Compostela, 1999. ISBN 84-605-9958-2.

 Ligazóns externas 

 Cuñaxe de moeda na Antiga Roma
 Real Casa da Moeda de Segovia 
 Real Casa da Moeda de Xubia
 Listaxe de casas de moeda do mundo con enderezos postais

Categoría:Casas de moeda
Categoría:Terminoloxía numismática
Categoría:Metalurxia