Tratado de Londres de 1915

O Tratado de Londres (en inglés Treaty of London e en italiano Patto di Londra), foi firmado en Londres o 24 de abril de 1915. Por el, Italia entrou na primeira guerra mundial do lado da Entente. O tratado era secreto e os países asinantes foron: o Reino de Italia, Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda, Francia e o Imperio ruso.

Segundo o tratado, Italia recibiría as zonas habitadas por italianos no Imperio Austrohúngaro, gran parte da costa dálmata e o resto dos territorios balcánicos do Imperio Austrohúngaro repartiríanse entre tres estados independentes: o Reino de Serbia, o Reino de Montenegro e Croacia.

A cambio, Italia comprometíase a abandonar a Tripla Alianza, que a unía aos imperios alemán e austrohúngaro e entrar na guerra ao lado da Entente. O cambio de bando acordouse xa a comezos de setembro de 1914 nun convenio secreto asinado en Londres. A entrada na guerra debía producirse en menos dun mes desde a firma do tratado e así se fixo; a declaración de guerra italiana anunciouse o 23 de maio.

A aplicación do tratado quedou moi condicionada pola disolución do Imperio Austrohúngaro e o xurdimento de novas nacións, especialmente Iugoslavia, que non estaban dispostas a aceptar as concesións prometidas a Italia pola Entente, e pola entrada na guerra dos Estados Unidos, que definiron novos obxectivos bélicos e negáronse a admitir a entrega de territorios de maioría eslava a Italia. Finalmente, Italia obtivo só unha parte dos territorios prometidos a través dunha serie de acordos rubricados a inicios da década de 1920. Por outra banda, o réxime fascista italiano sinalou que o país fora enganado e non lograra os territorios que lle correspondían polas maquinacións dos seus aliados. A esta situación os italianos denominárona a Vittoria Mutilata (en galego: a vitoria mutilada) debido a que consideraron que o Reino Unido e Francia non fixeron o suficiente para apoialos nos seus reclamos territoriais.

 Negociacións italianas 
O 16 de outubro de 1914, morreu o principal ministro do gabinete de Antonio Salandra e este caeu a finais de mes; foi reconstituído o  coa presenza do novo ministro de Asuntos Exteriores Sidney Sonnino. De ideas claras e moderado, Sonnino mostrouse partidario da inclusión do Reino de Italia na Tripla Alianza desde o comezo. Xa no verán de 1914 defendera a entrada en guerra de Italia ao lado dos Imperios Centrais. En novembro, aínda inseguros da súa duración no cargo, o primeiro ministro e o seu ministro de Asuntos Exteriores mostráronse moi cautos cara aos bandos enfrontados. Malia unha campaña de prensa a favor da inclusión de Istria e Dalmacia (cun 96 % de poboación eslava na segunda e un 54 % na primeira) o Goberno non esixiu a súa entrega, aínda que o diario de Sonnino, o Giornale d'Italia, mostrouse favorable aos irredentistas.

O ministro de Asuntos Exteriores italiano, Sidney Sonnino, que levou a cabo negociacións secretas en paralelo cos dous bandos enfrontados na primeira guerra mundial, e asinou finalmente o Tratado de Londres coa Entente.|miniatura|dereita|200px
O 3 de decembro de 1914, o Goberno recibiu o apoio do parlamento e Sonnino decidiu pasar á acción, ordenando ao embaixador italiano en Viena, o duque de Avarna, que reclamase compensacións territoriais ao Imperio Austrohúngaro de acordo ao artigo VII do pacto da Tripla Alianza. O Goberno de Viena non respectara as cláusulas do tratado de alianza, que estipulaban a consulta ao resto de aliados antes do comezo de operacións militares e a compensación a Italia en caso de vantaxes nos Balcáns para Austria-Hungría, e permitira así que o Goberno de Roma puidese manter a neutralidade na guerra. Unha vez quedou clara a imposibilidade dunha rápida vitoria austro-xermana, Italia decidiu negociar cos dous bandos para lograr o maior beneficio posible da situación.

O 24 de decembro de 1914, tras un tiroteo no porto de Valona, a cidade foi ocupada por tropas italianas, teoricamente para protexer aos residentes italianos. Sonnino apresurouse a asegurar aos austrohúngaros que a ocupación sería temporal, para evitar que á súa vez esixisen compensacións territoriais como el mesmo estaba facendo polo ataque ao Reino de Serbia.

Aínda que Sonnino apoiaba a campaña de prensa que reclamaba a entrega de Dalmacia ao Reino de Italia, o Goberno non esixía aínda a súa entrega, usando a publicidade simplemente para que o Goberno vienés accedese a entregar o Trentino e Trieste, os seus verdadeiros obxectivos naquel momento. As conversacións entre Sonnino e o embaixador austrohúngaro Macchio non lograron os seus froitos xa que este último utilizou unha táctica dilatoria para atrasar as posibles compensacións territoriais a Italia.

O ministro de Asuntos Exteriores austrohúngaro, o conde Leopold Berchtold, foi entón substituído polo húngaro Stephan Burián, amigo e protexido do primeiro ministro húngaro István Tisza. Berchtold mostrouse contrario ás indicacións alemás de acceder ás peticións territoriais italianas. Burián mantivo a mesma actitude do seu predecesor, convencido de que as ameazas de Sonnino eran un farol.

O 17 de febreiro de 1915, Sonnino esixiu ter dereito a veto sobre as operacións militares austrohúngaras nos Balcáns a menos que o Goberno de Viena cedese ás reclamacións italianas. A delicada situación da fronte oriental, a epidemia de tifo que acababa de estalar na península balcánica e a actitude de Sonnino detiveron as operacións militares de Viena durante os primeiros meses de 1915. Alemaña redobrou as súas presións sobre o Goberno austrohúngaro para satisfacer aos italianos.

O 9 de marzo de 1915, Burián comunicou ao embaixador italiano a súa disposición a negociar a cesión de territorio austrohúngaro, ao cal o seu Goberno se tiña negado ata entón.

Serguei Sazonov, ministro de Asuntos Exteriores ruso e principal opositor ás esixencias italianas para entrar na guerra do bando da Tripla Entente polos seus efectos adversos para as aspiracións eslavas nos Balcáns.|miniatura|esquerda|200px
Mentres e secretamente, con todo, Sonnino dera instrucións ao embaixador italiano en Londres, o marqués Imperiali, para que comezase as conversacións coa Tripla Entente e expuxese as condicións nas que Italia estaba disposta a entrar na guerra do seu lado. Sonnino mostrouse especialmente interesado en manter secretas estas conversacións paralelas e en ocultalas ao Goberno serbio. A partir dese momento, Sonnino mantivo negociacións paralelas cos dous bandos enfrontados. As esixencias italianas presentáronse a lord Grey o 4 de marzo.

Serbia e os representantes do Comité Iugoslavo acabaron decatándose dos manexos de Sonnino, e tiveron no ministro de Asuntos Exteriores ruso, Serguei Sazonov, ao seu mellor adaíl. Italia explicou o seu desexo de obter Dalmacia non pola súa poboación italiana, senón por razóns estratéxicas, para controlar o mar Adriático. Durante as seguintes semanas, Sazonov mostrouse contrario ás esixencias italianas, que consideraba excesivas, mentres que os Gobernos francés e británico mostraban a súa impaciencia porque Italia entrase canto antes na contenda, crendo que a súa participación lles daría a vitoria.

O 29 de marzo de 1915, o Goberno italiano renunciou por fin a conseguir Split, o que os franceses utilizaron para premer aos rusos e empuxalos a aceptar o resto de reclamacións italianas. Sazonov, con todo, non accedeu, considerando estas contrarias ao principio de nacionalidade polo que en principio estaban combatendo. A opinión pública rusa preocupábase polo destino das poboacións eslavas e especialmente pola serbia, e o ministro de Asuntos Exteriores ruso cría que non aceptaría as concesións que Italia esixía.

O 1 de maio de 1915, Edward Grey foi relevado nas negociacións por Herbert Henry Asquith por parte británica.

Mentres, as negociacións con Viena atoparon un novo escollo: a esixencia italiana de que os territorios cedidos fosen entregados de inmediato (21 de marzo de 1915) e non tras o final da guerra, como propoñían os austrohúngaros. O 27 de marzo de 1915, Burián comunicou ao embaixador italiano que o emperador accedera a entregar o Trentino a cambio da neutralidade italiana e a súa aquiescencia ás campañas austrohúngaras nos Balcáns. O 8 de maio de 1915, Sonnino respondeu á proposta cun memorando de once artigos coas reclamacións italianas.

Mentres tanto, entre marzo e abril, aceleráronse os preparativos militares en Italia. En Londres, Asquith redactaba unha proposta que reflectía a postura rusa, como última oferta para os italianos. O 9, ante a falta de acordo, volveu presentar unha proposta pola que Italia conseguía a costa dálmata entre Zara e o cabo Planka, Curzola e as súas illas menores, e a desmilitarización da costa entre Planka e Cattaro, salvo a que se entregaría a Serbia. O 14, o marqués Imperiali aceptou esta oferta, renunciando á península de Sabioncello. Soamente reclamou que non se erixisen fortificacións nas proximidades de Cattaro, mentres que Sazonov aceptou que a representación internacional de Albania quedase en mans italianas. Seguiu esixindo, con todo, que continuasen as negociacións sobre certos detalles.

Francia e o Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda premeron entón ao tsar Nicolao, que ordenou ceder a Sazonov, malia a súa opinión sobre o correcto do pacto. O , Sazonov indicou ao embaixador ruso no Reino Unido que rubricase o acordo.

O 16 de marzo de 1915, o Goberno austrohúngaro respondeu ás esixencias italianas, de xeito en xeral negativo. Ante isto, o pacto coa Entente asinouse o 26 de maio de 1915 en Londres, comprometéndose o Reino de Italia a entrar en guerra inmediatamente contra o Imperio Austrohúngaro e o alemán e a non asinar unha paz por separado.

 Repartimento dos territorios 
Territorios prometidos a Italia segundo o Tratado de Londres e fronteira final tras as negociacións de posguerra para o período de entreguerras (1924-1941).|miniatura|dereita|upright=3
Segundo o acordo, Italia recibiría:

 O Tirol ata a separación de cuncas, situada nos Alpes, que incluía as provincias do Trentino-Alto Adigio.
 Trieste.
 O condado de Gorizia e Gradisca.
 Istria, sen Fiume (Rijeka).
 Parte de Carniola (os distritos de Vipava, Idrija e Ilirska Bistrica, excluíndo Postojna).
 O norte de Dalmacia, incluíndo Zara () e a maioría das illas do mar Adriático.
 O arquipélago do Dodecaneso, controlado desde a guerra ítalo-turca de 1911-1912.
 Vlorë (en italiano: Valona).
 O control da política exterior da nova Albania, reducida pola partición da maioría do territorio entre o Reino de Serbia e Reino de Grecia.
 Parte das colonias alemás en África e Asia, no caso de que Francia e o Reino Unido obtivesen novas colonias. Confirmábase ademais a posesión italiana de Libia.
 Antalya, no caso de que se repartise Asia Menor.

Cos cambios fronteirizos propostos entre Italia e o Imperio, baseados tanto na unión dos italianos do Imperio Austrohúngaro como en razóns de defensa estratéxica, aquela recibía unha minoría de preto dun cuarto de millón de alemáns e tres cuartos de millón de eslavos. As ganancias territoriais no Adriático garantían tamén o control do mesmo, unha das aspiracións italianas. As concesións ao Reino de Italia agrúpanse en catro sectores, definidos con precisión variable:
 O Noroeste, onde as peticións italianas quedaran satisfeitas.
 O Adriático e os Balcáns, onde Italia tería que realizar algunhas concesións.
 Asia Menor, onde as concesións eran máis xerais e menos definidas.
 África, onde a ambigüidade das cláusulas era maior.

A Serbia prometéuselle:
 A costa dálmata entre Krka e Ston, incluíndo a península de Pelješac (en italiano: Sabbioncello), o porto de Split (en italiano: Spalato), e a illa de Brač (en italiano: Brazza).

A Montenegro adxudicábaselle:
 A costa dálmata entre Budva e Ston, incluíndo Ragusa e a baía de Kotor (, desmilitarizado), excluíndo a península de Pelješac.
 A costa sur, ata o porto albanés de Shëngjin (en italiano: San Giovanni dei Medua).

Así mesmo, aínda que sen moito detalle, prometeuse ao Reino de Serbia:
 Bosnia e Hercegovina.
 Srem.
 Bačka.
 Eslavonia (malia os reparos italianos).
 Partes de Albania, que quedaría dividida entre o Reino de Serbia, o Reino de Montenegro e o Reino de Grecia, sen detallar.

A cidade adriática de Fiume, obxecto de duras disputas na posguerra entre Italia e Iugoslavia, quedaba asignada «a Croacia, Serbia e Montenegro».

Os italianos reclamaron que a posesión da costa entre Zara e Istria se decidise tras a guerra, ao que accederon os países da Entente. Ademais, insistiron en que non debía comunicarse o acordo a Serbia, cousa que non lograron, pois a Entente enviou unha nota oficial sobre o mesmo o 4 de agosto de 1915 na que se indicaban as súas ganancias territoriais que recibiría ao terminar a guerra. A finais de abril de 1915, partidarios de Iugoslavia en Gran Bretaña xa coñecían a grandes liñas as características do acordo, grazas ás confidencias de Sazonov, obtidas por Frano Supilo.

Sonnino, malia asinar o pacto coa Entente, alargou as negociacións con Viena. O 3 de maio de 1915, o embaixador austrohúngaro en Roma decatouse da conclusión das negociacións coa Entente e avisou a Burián, que tratou de mellorar a súa oferta anterior aos italianos, pero demasiado tarde: o mesmo día Sonnino rescindía a alianza cos Imperios Centrais. Aínda así recibiu a Macchio o 6, mostrándose disposto a comunicar as súas propostas ao gabinete.

A poboación, inflamada repentinamente de nacionalismo, forzou ao Parlamento, favorable a manter a neutralidade do país, a aprobar o pacto coa Entente, o que fixo caer o gabinete de Salandra o 13 de maio de 1915. Rexeitada a renuncia polo rei, o parlamento aveuse a aceptar o Tratado e a conceder plenos poderes ao Goberno o 20 de maio de 1915, por ampla maioría.

O 23 de maio de 1915, declarábase a guerra ao Imperio Austrohúngaro, aínda que non cos resultados esperados polos Aliados.

O pacto, que debía permanecer en segredo, foi publicado polos bolxeviques rusos tras a súa toma do poder no diario Izvestia, en novembro de 1917.

 Clarificación: o acordo de St. Jean de Maurienne 

A futura partición do Imperio Otomán decidiuse entre os tres socios orixinais da Tripla Entente, sen ter en conta a Italia nun comezo. Esta non recibiu información sobre os acordos anteriores ou posteriores ao tratado polo que entrou na contenda e os seus intentos de lograr esta información foron baldíos ata o outono de 1916. Dada a vaguidade da cláusula sobre o Imperio Otomán do tratado, continuaron as negociacións para definir con máis claridade a porción que lle correspondería a Italia en caso de desmembramento do Imperio, o que se logrou no Acordo de St. Jean de Maurienne en abril de 1917. A cambio Italia recoñecía os acordos anteriores franco-británicos, en especial o Tratado Sykes-Picot.

Italia habería de obter o suroeste de Asia Menor, chegando ata a concesión francesa polo leste e ata Esmirna polo norte, xunto cunha zona de influencia ao norte desta. O acordo, con todo, quedaba suxeito á aprobación do Goberno ruso, que acababa de cambiar co triunfo da Revolución de Febreiro que acabara co tsarismo. Rusia nunca chegou a expresar a súa opinión sobre o acordo, que xamais chegou a ser ratificado como tratado formal. Xuntos, o Tratado de Londres e o Acordo de St. Jean de Maurienne reunían as aspiracións italianas en caso de vitoria da Entente.

 Cambios da situación bélica 
Dous feitos fundamentais afectaron á aplicación do tratado tras a guerra mundial:
 O aumento do descontento das comunidades que formaban o Imperio Austrohúngaro ao alargarse a contenda, e a creación de movementos independentistas, en xeral mal vistos polo Goberno italiano. O seu maior achegamento a estes deuse cos maiores reveses bélicos para Italia despois da derrota de Caporetto, tras os cales se celebrou o «Congreso de Nacionalidades Oprimidas» en Roma en abril de 1918.
 A entrada no conflito dos Estados Unidos ao lado da Entente. O poderío estadounidense e as circunstancias da súa entrada en guerra convertéronnos nos forxadores dos obxectivos dos Aliados na guerra, reflectidos nos «Catorce Puntos» do presidente Woodrow Wilson. O noveno deles referíase a Italia e indicaba que «un reaxuste das fronteiras de Italia debería realizarse de acordo con liñas nacionais claramente recoñecibles», o que chocaba co estipulado polo tratado de 1915. A debilidade italiana fixo que o Goberno non se enfrontase aos estadounidenses sobre este punto e optase por aceptar os puntos de Wilson xunto co tratado de 1915.

 A Conferencia de París 
 Negociacións e estancamento 
Parte da delegación iugoslava na Conferencia de Paz de París: Ante Trumbić (terceiro pola esquerda), Nikola Pašić (segundo), Milenko Vesnić (primeiro) e Ivan Žolger. Algúns delegados eran de procedencia austrohúngara, para desgusto italiano.|miniatura|dereita
Logo da guerra, a posición italiana era complicada. Esixir o cumprimento do Tratado de Londres significaba un conflito inmediato con Wilson, mentres que o seu abandono era un risco que ningún Goberno italiano podía aceptar; quedaba a opción dunha cesión parcial a cambio de compensacións, que requirirían a aquiescencia do resto de potencias que haberían de outorgalas.

Tras a chegada de Wilson a París o 4 de decembro de 1918, as relacións entre este e os representantes italianos non melloraron. O informe dos expertos estadounidenses non tiña en conta as disposicións do tratado de 1915, definía unha fronteira intermedia entre a baseada no idioma e a que ditaban os intereses de seguridade italianos. Os italianos responderon solicitando a fronteira definida no tratado con pequenas modificacións e engadindo a petición de poder anexionarse Fiume, que produciu unha disputa esaxerada. A cidade, enclave de poboación italiana nunha rexión de maioría eslava, quedara asignada a Croacia no Tratado de Londres. A axitación nacionalista en Italia, permitida polo Goberno, colocara a este nunha situación que lle impedía ceder na súa demanda pola cidade, malia non ser reclamada anteriormente.

Os italianos expresaron o seu desexo de negociar unicamente con Serbia e Montenegro como aliados seus durante a contenda, pero non con representantes do inimigo derrotado, categoría na que englobaban aos representantes do novo Reino dos Serbios, Croatas e Eslovenos. O seu malestar coa delegación iugoslava era aínda maior ao contarse entre os seus membros antigos deputados austrohúngaros (como os croatas Ante Trumbić e Josip Smodlaka e o esloveno Otokar Rybář). Un delegado, o esloveno Ivan Žolger, fora ata ministro do gabinete austríaco durante a guerra.

En abril, co regreso á conferencia do presidente estadounidense, retomou o caso italiano, ofrecendo franceses e británicos o cumprimento estrito do Tratado de Londres (o que excluía a concesión de Fiume a Italia) ou a entrega de Fiume e o abandono do tratado. Ante a falta de acordo, Wilson decidiu facer un chamamento ao pobo italiano deixando de lado ao seu Goberno, co que logrou unicamente enfurecer á opinión pública italiana e que os representantes italianos se retirasen da conferencia de paz. Durante a ausencia italiana os Aliados decidiron enviar a expedición militar a Esmirna, decisión que aqueles aceptaron tras o seu regreso a París dúas semanas máis tarde. A repartición de mandatos realizouse tamén mentres os italianos se achaban lonxe de París.

 Avances e definición de fronteiras nos Balcáns 
miniatura|200px|Tirol, desmembrado en 1918. Parte quedou no lado austríaco da fronteira (en escuro) e chamouse Nordtirol e Osttirol (Tirol Setentrional e Tirol Oriental, respectivamente), que formaron o Estado Federado de Tirol.
A pesar da continuación das conversacións, centradas sempre no destino de Fiume, non houbo avances ata a firma do tratado con Alemaña e a marcha de Wilson o 28 de xuño. A oposición de Wilson e a súa capacidade de vetar calquera acordo impedían os progresos.

En setembro, con todo, o tratado con Austria foi favorable a Italia, que logrou a fronteira dos Alpes como se prometera en Londres en 1915.

Incapacitado Wilson e derrotado o seu partido nas eleccións dos Estados Unidos, e fartos Francia e o Reino Unido das inacabables conversacións, estes decidiron que as negociacións pasasen a realizarse directamente entre italianos e iugoslavos. Isto levou a un rápido acordo que se plasmou no Tratado de Rapallo de novembro de 1920. Este concedía a Italia a fronteira que desexaba no nordeste, pero limitaba as súas ganancias no Adriático a catro illas e a cidade de Zara. Fiume e os seus arredores establecíanse como Estado libre.

Albania foi evacuada e a súa independencia recoñecida segundo as fronteiras trazadas en 1913, salvo a illa de Saseno, á entrada da baía de Valona, que Italia se anexionou.

 Acontecementos posteriores 
En Asia Menor, os gregos aproveitaron a ausencia italiana na primavera para lograr que fosen as súas tropas as enviadas a Esmirna, situación que os italianos aceptaron tras débiles protestas ao seu regreso á conferencia de paz. Polo Tratado de Sèvres asinado o , Italia viu recoñecida a posesión do Dodecaneso e concedéuselle unha zona de influencia en Anatolia, que se correspondía aproximadamente á definida nos acordos de St. Jean de Maurienne, salvo nos arredores de Esmirna. Italia, insatisfeita co resultado, apresurouse a mostrar a súa simpatía a Mustafá Kemal axiña que como xurdiu o movemento nacionalista, evitando apoiar ás tropas gregas. No Tratado de Lausana, que puxo fin á guerra, Italia conservou a posesión do Dodecaneso.

En África, mencionada nos artigos 10 e 13 do Tratado de Londres, Italia logrou a concesión final de Libia por parte do sultán otomán no Tratado de Sèvres, tras ter reconquistado o territorio, controlado precariamente, en 1919.

As colonias alemás, pola súa banda, foron repartidas como mandatos durante a ausencia italiana, saíndo o Reino Unido moi beneficiado, seguido de Francia. Italia esixiu ser compensada, pero aceptou a repartición realizada. Quedou entón a posibilidade de rectificacións fronteirizas, que se decidiu debían negociarse de forma bilateral entre Italia por unha banda e Francia e o Reino Unido pola outra. O 12 de setembro de 1919, Francia e Italia alcanzaban un acordo, que cedía certos salientes da fronteira entre Libia e as colonias francesas aos italianos. En 1925 produciuse a firma do acordo con Gran Bretaña no que Italia logrou a fronteira que desexaba entre Libia e Exipto.

En Somalia, ante a negativa francesa a ceder a Somalia Francesa, ofreceuse a entrega de certo territorio xunto ao río Xuba, que Italia aceptou.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 




 Outros artigos 
 Tratado de Rapallo (1920)
 Acordo de St.-Jean-de-Maurienne
 Venecia Julia

Categoría:Historia contemporánea de Italia
Londres
Categoría:1915
Categoría:Londres
Categoría:Artigos destacados