Quinta cruzada

A quinta cruzada (1217-1221) foi un conxunto de accións militares provenientes de Europa Occidental para retomar Xerusalén e o resto de Terra Santa derrotando en primeiro lugar ao poderoso estado aiúbida de Exipto. O papa Inocencio III e o seu sucesor, o papa Honorio III convocaron os exércitos cruzados liderados polas enormes forzas militares do rei André II de Hungría (1175-1235) e polos batallóns do príncipe austríaco Leopoldo VI de Austria (1176-1230), que realizaron unha incursión contra Xerusalén, deixando finalmente a cidade en mans dos musulmáns.

Máis tarde, en 1218, un exército dirixido polo alemán Oliver de Colonia, e un exército mixto de soldados neerlandeses, flamengos e frisóns dirixidos por Guillerme I de Holanda uníronse á cruzada. Co fin de atacar o porto de Damietta, en Exipto, aliáronse en Anatolia co selxúcida Sultanato do Rum, que atacou os aiúbidas en Siria, nun intento de liberar os cruzados de loitar en dúas frontes.

Despois de ocupar Damietta, os cruzados marcharon en xullo de 1221 ao sur, até O Cairo, pero foron repelidos despois de que as fallas nas súas fontes de subministración os obrigaron a unha retirada forzosa. Un ataque nocturno do sultán al-Kamil causou un gran número de perdas dos cruzados, e, finalmente, a rendición do exército. Al-Kamil acordou un acordo de paz de oito anos cos contendentes europeos.

 Preparativos 
Inocencio III xa planeara desde 1208 unha cruzada para destruír o imperio aiúbida e recuperar Xerusalén. En abril de 1213, o papa Inocencio III publicou a bula papal Quia maior, chamando a toda a cristiandade a se unir a unha nova cruzada. Esta foi seguida por outra bula, a Ad Liberandam en 1215.

 Francia 
A mensaxe da cruzada foi predicada en Francia polo cardeal Robert de Courçon, aínda que con todo, a diferenza doutras cruzadas, non se uniron moitos cabaleiros franceses, xa que estaban a loitar na cruzada albixense contra a herexía cátara no sur de Francia.

En 1215 o papa Inocencio III convocou o IV Concilio de Letrán, onde, xunto co patriarca latino de Xerusalén, Raúl de Merencourt, falou sobre a recuperación da Terra Santa, entre os labores da Igrexa. Inocencio quería que fose dirixida polo papado, como fora a primeira cruzada, co fin de evitar os erros da cuarta cruzada, que fora emprendida polos venecianos. O papa Inocencio tiña previsto que os cruzados reunísense en Bríndisi en 1216, e prohibiu o comercio cos musulmáns, para asegurarse de que os cruzados terían naves e armas. Cada cruzado recibiría unha indulxencia, incluíndo aqueles que simplemente axudasen a pagar os gastos dun cruzado, aínda que eles mesmos non fosen á cruzada.

 Hungría e Alemaña 
esquerda|miniatura|189x189px|O rei André II de Hungría.
Oliver de Colonia predicara a cruzada en Alemaña e o emperador Frederico II tentou unirse en 1215. Frederico II era o último monarca ao que Inocencio quería ver unirse, xa que desafiara ao Papado (e faríao de novo nos seguintes anos). Inocencio, con todo, morreu en 1216. Sucedeulle o papa Honorio III, quen prohibiu a Frederico II participar, pero que encomendou a organización dos exércitos cruzados ao rei André II de Hungría e ao duque Leopoldo VI de Austria.

O rei André II escolleu a ruta por mar para acceder á Terra Santa, aínda que polos seus plans relacionados con Bizancio considerou por un tempo unha ruta por vía terrestre. A mobilización real dentro do reino húngaro ao comezo da cruzada é ben coñecida: o rei primeiro estivo na cidade de Székesfehérvár, desde onde avanzou coas súas forzas até Zagreb, terminando en Split, onde foi recibido por toda a cidade e os dignatarios de máis alto rango con toda a pompa respectiva. Oficiouse unha maxestosa misa no antigo Mausoleo do emperador Diocleciano, recinto adaptado para convertelo na catedral de San Domnius.

André II pedira créditos a grandes casas comerciais de Italia para financiar a súa empresa cruzada, e igualmente tamén sacrificou a propia cidade de Zara, localizada na actual Croacia, que fora ocupada polos exércitos venecianos da cuarta cruzada, cedéndoa aos italianos a cambio de que transportasen aos seus soldados nos seus barcos. Sábese que André II tamén levou moitos artigos e xoias de gran valor que vendeu para cubrir os gastos cruzados, por exemplo a coroa da primeira raíña consorte húngara Xisela de Baviera (984-1059) (esposa do rei san Estevo I de Hungría), que vendeu en Terra Santa por cento corenta marcos de prata. A cantidade de soldados que se lograron reunir nas hostes húngaras é aínda un tema debatido, pero se estima que roldaba preto do trinta e dous mil homes (vinte mil cabaleiros e doce mil soldados), o que superaría todas as forzas cristiás cruzadas enviadas antes a Terra Santa. Entre os personaxes máis coñecidos que acompañaron ao rei húngaro achábase o abade Uros de Pannonhalma, quen era un dos relixiosos máis estimados da súa época e levaba dirixindo con éxito a importante abadía desde 1207.

 Campaña 
miniatura|300px|Mapa da Cruzada
miniatura|Chegada do rei Xoán de Brienne desde Xerusalén á cidade de Acre.
O rei húngaro había coordinado a empresa co duque Leopoldo VI de Austria, e esperaba ensamblar unha forza combinada cos dous exércitos como xamais se viu. Os primeiros exércitos cruzados occidentais partiron desde o porto da cidade de Vlaardingen o 27 de maio de 1217 en trescentos barcos cara a Oriente. Con todo, a pesar da prontitude da partida, arribaron moito despois que os húngaros e austríacos a Terra Santa, posto que fixeron escala en Santiago de Compostela, e unha parte deles involucrouse na guerra de reconquista portuguesa contra os musulmáns na Península Ibérica.

As forzas húngaras e austríacas agrupáronse en Split, desde onde primeiro partiron os xermánicos e, tras 16 días de viaxe, arribaron á cidade de Acre, cidade costeira a beiras do Mediterráneo. Os húngaros partiron despois e arribaron preto de outubro, o cal significa que o plan de André II en Chipre fora descartado por falta de tempo e decidiran continuar cara a oriente. Xa en Acre foron recibidos por Raúl de Merencourt, o patriarca latino de Xerusalén. O primeiro consello de guerra reuniuse na tenda real de André II e contou coa presenza de Leopoldo VI, Hugo I de Chipre, o príncipe Bohemundo IV de Antioquía, o tres mestres da Orde Teutónica e o rei Xoán de Xerusalén (quen cobrará un papel indiscutiblemente protagónico na Quinta Cruzada eclipsando a André II que terminará eventualmente abandonando a empresa para volver a Europa a resolver serios conflitos internos no seu reino). O obxectivo era como o das anteriores cruzadas o rescatar as terras de mans dos musulmáns, nesta oportunidade combatendo aos aiúbidas en Siria.

Os exércitos cruzados dirixíronse ao sur cara á cadea montañosa xunto a Acre e fixaron un campamento nos arredores de Riccardana, pois as primeiras expedicións partiron en busca de provisións para manter o enorme exército. O 3 de novembro o patriarca latino Raúl e o bispo Xacobe Vitry de Acre presentáronse en persoa fronte ao rei húngaro e ao duque austríaco, traendo con eles un pedazo da Beira Cruz a cal se perdeu despois da batalla dos Cornos de Hattin en 1187. Ambos os monarcas camiñaron descalzos até a santa reliquia e se axeonllaron ante ela bicándoa en sinal de adoración.

Ao-Muazzam, fillo do sultán ao-Ádil vixiaba aos cruzados desde cerca, con todo o seu pai non lle permitiu atacalos, quizais porque sobrestimaba ás forzas cristiás. O 4 de novembro as forzas cristiás avanzaron para explorar as proximidades do castelo sobre o monte Tabor e o 10 de novembro xa cruzaran o mar de Galilea cubrindo a beira norte do Río Xordán en varias direccións. Posteriormente cruzaron polo vao de Xacobe, comezando o seu traxecto de regreso cara a Acre. Mentres avanzaban as crónicas rexistraron a toma de varios asentamentos e a apropiación de enormes botíns, conxugado coa visita de lugares santos como Cafarnaún e un baño no Xordán, cumprindo así os líderes as súas promesas cruzadas.

En 1218 chegou un novo exército ao mando de Oliver de Colonia, que xunto con Leopoldo VI e Xoán de Brienne, decidiron atacar finalmente o porto exipcio de Damieta. O sitio foi longo e duro, e custou a vida de moitos cruzados e musulmáns, entre eles o propio sultán ao-Adel, pero finalmente logrouse tomar a praza en 1219. Acto seguido, comezaron as disputas entre os cristiáns polo control da cidade. Estas disputas e a falta de axuda por parte do emperador alemán, atrasaron a continuación da campaña até o ano 1221 ano en que os cruzados marchan ao sur cara ao Cairo. Para entón, o novo Sultán ao-Kamil reorganizara as súas forzas, o que, unido ás inundacións do río Nilo que diezmaron ao exército cruzado na súa marcha cara ao sur, acabou coa definitiva derrota cristiá e a súa posterior rendición.

 Resultado 
Os termos desta rendición supuxeron a volta de Damieta a mans da o-Kamil, quen aceptou un acordo de paz de oito anos de duración. Foi por tanto unha cruzada inútil, que apenas alterou o equilibrio de poder entre cristiáns e musulmáns.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Powell, James M. Anatomy of a Crusade, 1213–1221. University of Pennsylvania Press, 1986.
 Tolan, J. St. Francis and the Sultan: The Curious History of a Christian-Muslim Encounter. Oxford University Press, 2009.
 Veszprémy, L. (2008). Az Árpád- és Anjou-kor csatái, hadjáratai. Zrínyi Kiadó. Budapest: Hungría.
 Villegas-Aristizábal, Lucas, "Was the Portuguese Led Military Campaign against Alcácer do Sal in the Autumn of 1217 Part of the Fifth Crusade?" Al-Masaq 30:1 (2018). doi: https://doi.org/10.1080/09503110.2018.1542573

Categoría:Cruzadas