Arte rupestre do Val Camonica

As esculturas en pedra do Val Camonica están situadas na Provincia de Brescia, Italia, e constitúen a maior colección de petróglifos prehistóricos do mundo. A colección foi recoñecida como Patrimonio da Humanidade pola Unesco en 1979 e foi o primeiro sitio recoñecido en Italia. A Unesco recoñeceu formalmente máis de 140.000 figuras e símbolos, pero os novos descubrimentos aumentaron o número de incisións catalogadas entre 200.000Piero Adorno, Mesolitico e Neolitico, p. 16. e 300.000. Os petróglifos están espallados por todas as superficies do val, pero concéntranse nas áreas de Darfo Boario Terme, Capo di Ponte, Nadro, Cimbergo e Paspardo.

 Características 
Moitas das incisións fixéronse durante un período de oito mil anos antes da Idade do Ferro (1º milenio a. C.), mentres que os petróglifos do último período atribúense aos Camuni, mencionados por fontes latinas. A tradición dos petróglifos non remata abruptamente. Se identificaron gravados (aínda que en número moi pequeno, non comparables coa grande actividade prehistórica) do período romano, o período medieval e posiblemente da época contemporánea, ata o século XIX. A maioría dos cortes realizáronse coa técnica "martellina" e en número máis pequeno a través de graffiti.


As figuras son ás veces simplemente superpostas sen orde aparente. Outros parecen ter unha relación lóxica entre eles, por exemplo, unha foto dun rito relixioso ou unha escena de caza ou loita. Este enfoque explica o esquema das imaxes, cada unha das cales é un ideograma que non é o obxecto real, senón a súa "idea". A súa función pertence a rituais de celebración, conmemorativa, iniciativa e propiciatoria, primeiro no campo da relixión, despois incluso secular, que se celebraban en ocasións especiais, únicas ou recorrentes.  Entre os máis famosos símbolos atopados en Valcamonica está a chamada "Rosa camuna", que adoptouse como o símbolo oficial da rexión da Lombardía.

 O ciclo historiado: temas e periodización 
Na década de 1960, o arqueólogo Emmanuel Anati, un dos primeiros en estudar sistematicamente a área, elaborou unha cronoloxía de esculturas na rocha. Comparou o estilo e os tipos de símbolos para identificar posibles correlacións coa periodización histórica tradicional, desde a Prehistoria ata a Idade Media.

 Epipaleolítico 
As primeiras esculturas de rochas datan do epipaleolítico (ou Mesolítico, do oitavo ao sexto milenio aC), varios milenios despois da retirada do glaciar que cubría o Val Camonica (Glaciación de Würm). Esas esculturas foron obra cazadores nómades que pasaban, seguindo as migracións das súas presas. As figuras representadas de feito representan grandes animais, como cervos e alces, que eran a presa típica dese período. Representacións similares están presentes no parque de esculturas de pedra da cidade de Luine (comune de Darfo Boario Terme).

 Neolítico 
Durante o período neolítico (dos séculos V ao I do IV milenio a.C. aproximadamente), as prácticas agrícolas difundíronse no Val Camonica, correlacionadas coa formación dos primeiros asentamentos sedentarios. No campo da arte rupestre, figuras humanas e conxuntos de elementos xeométricos, como rectángulos, círculos e puntos, constitúen os elementos principais das composicións e completan o significado simbólico dos petróglifos antropomorfos. Esculturas similares están presentes na Reserva Rexional de Gravados en Rocha de Ceto, Cimbergo, e Paspardo. É cuestionado a pertenenza ao Neolítico das figuras antropomorfas esquemáticas, chamadas "oranti" ("figuras oradoras"), e algúns estudosos dátanas na Idade de Bronce.Arcà Andrea, 2001. Chronology and interpretation of the “Praying figures” in Valcamonica rock-art. In: Archeologia e arte rupestre: l’Europa – le Alpi – la Valcamonica, secondo convegno internazionale di archeologia rupestre. Atti del Convegno di studi, 2-5 ottobre 1997, Darfo Boario terme, Milano: 185-198, online as TRACCE open access paper De acordo con esta interpretación, o único conxunto de figuras relativas ao Neolítico, ou ao Neolítico na primeira fase da Idade do Cobre (4º milenio a.C.), está constituída polos patróns xeométricos, que son interpretados como representación topográfica dunha terra arada e cultivada.Arcà Andrea, 1997. Settlements in topographic engravings, TRACCE Online Rock Art Bulletin 9, 1997, online http://www.rupestre.net/tracce/?p=2335, retrieved 2 de decembro de 2014

 Idade do cobre 
Durante a Idade do cobre (ou o período Chalcolithic, o 3º milenio aC aproximadamente) apareceron novos símbolos, documentando o xurdimento da roda, o vagón e as primeiras formas de metalurxia. As rochas estaban manchadas de símbolos celestes, animais, armas, representacións de arado, cadeas de seres humanos e outros signos. Estes monumentos, conservados principalmente no Parque Arqueolóxico Nacional de Massi Cemmo e no do Asinino-Anvòia (Ossimo), indican unha función ritual ligada á veneración dos antepasados.

miniatura|esquerda| Escena de caza de venados

 Idade de Bronce 
Durante a Idade de Bronce (segundo milenio a. C., aproximadamente), os gravados sobre afloramentos de rochas abordaron o tema das armas, reflectindo a maior importancia dos guerreiros na sociedade camúnica da época. Deuse énfase continuada as formas xeométricas (círculos e variantes), en continuidade cos gravados de eras anteriores.

 Idade do Ferro 
Os gravados da Idade do Ferro (1º milenio a. C.) son atribuídos aos Camuni e representan aproximadamente o 70-80% de todas as figuras do censo. Estas obras manifestan os seus ideais de masculinidade heroica e superioridade. Os temas dominantes inclúen representacións de duelos e figuras humanas, incluso grandes, facendo uso das súas armas, os seus músculos e os seus xenitais. Tamén hai figuras de cabanas, labirintos, pegadas, escenas de caza e outros símbolos.. Os patróns topográficos tamén están presentes, principalmente na parte central da Idade do Ferro (século VI-IV a.C.), como no famoso Mapa de Bedolina, estudado por primeira vez por Miguel Beltrán LlorísBeltrán Llorís M., 1972. Los grabados rupestres de Bedolina (Valcamonica), BCSP, vol. VIII, Capo di Ponte (BS): 121-158 e máis recentemente por Cristina TurconiTurconi C., 1997, The map of Bedolina, Valcamonica Rock Art, TRACCE Online Rock Art Bulletin 9, online http://www.rupestre.net/tracce/?p=2422, retrieved December 2, 2014 para a Universidade de Milán, unha das superficies gravadas máis coñecidas do Val Camonica.

 Idade romana 

Durante a dominación romana do Val Camonica (~ 100 AC - ~ 500 AD) a actividade de petróglifos sufriu unha forte contracción, entrando nunha fase de latencia.

 Idade Media 
A Idade Media no Val Camonica marcou a continuación dos gravados nas rochas, a partir da primeira fase da Idade Media. Moitas das inscricións durante este período son símbolos cristiáns, como cruces e chaves, que se xuntaron e se solapan cos considerados símbolos pagáns, no fondo, no intento de sacralizar estes lugares.

 Parques 
Existen diversas estruturas científicas e turísticas que acollen e protexen este patrimonio:
 Nº Nome    Localidade/s    Coordenadas  Galería de imaxes 1. Parque nacional das incisións rupestres de NaquaneExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Parque nacional das incisións rupestres de Naquane.   Capo di Ponte <small> 2. Parque arqueolóxico nacional de Massi di CemmoExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Parque arqueolóxico nacional de Massi di Cemmo. Capo di Ponte <small> 3. Parque arqueolóxico comunal de Seradina-BedolinaExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Parque arqueolóxico comunal de Seradina-Bedolina. Capo di Ponte <small> 4. Parque arqueolóxico de Asinino-AnvòiaExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Parque arqueolóxico de Asinino-Anvòia. Ossimo <small> 5. Parque arqueolóxico comunal de LuineExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Parque arqueolóxico comunal de Luine. Darfo Boario Terme <small>  6. Parque arqueolóxico e mineral comunal de SelleroExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Parque arqueolóxico e mineral comunal de Sellero. Sellero <small>   7. Parque arqueolóxico comunal de SonicoExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Parque arqueolóxico comunal de Sonico. Sonico <small> 8.  Reserva natural das incisións rupestres de Ceto, Cimbergo e PaspardoExiste material gráfico sobre este parque no repositorio multimedia Commons, de Wikimedia: Reserva natural das incisións rupestres de Ceto, Cimbergo e Paspardo. Ceto (Nadro)CimbergoPaspardo <small>

Notas

Véxase tamén

Bibliografía
  Emanuele Süss, Rock Carvings in the Valcamonica, 1954.
 Emmanuel Anati, Camonica Valley: A Depiction of Village in the Alps From Neolithic Times to the Birth of Christ as Revealed by Thousands of Newly found Rock Carvings, 1961.
 Emmanuel Anati, Evolution and style in Camunian rock art: An inquiry into the formation of European civilization, 1976.
 Emmanuel Anati, I Camuni, 1982.
 Emmanuel Anati, Valcamonica rock art: A new history for Europe, 1994.
 The intellectual expressions of prehistoric man, art, and religion, Acts of the Valcamonica Symposium, 1979.

Outros artigos
 Val Camonica
Ligazóns externas
 Descrición das épocas. Consultado o 8 de agosto de 2010.
 Centro Camuno Studi Preistorici .
 L'arte rupestre della Valcamonica, introduzione e immagini - Le Orme dell'Uomo .
 Dipartimento Valcamonica e Lombardia del Centro Camuno di Studi Preistorici .
 EuroPreArt, base de datos europea del Arte Prehistorico, 50 schede sulla Valcamonica .
 Itinera, acceso á descrición dos sitios con gravados rupestres  o .
 I Parchi Nazionali delle incisioni rupestri della Valcamonica .
 Arte rupestre de Val Camónica (1979), UNESCO (só no resumo da declaración).
 Arte rupestre de Val Camónica (1979),  UNESCO.

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Italia
Categoría:Provincia de Brescia