Betty White

Betty Marion White Ludden, nada en Oak Park (Illinois) o 17 de xaneiro de 1922 e finada o 31 de decembro de 2021, foi unha actriz e cómica estadounidense, coa carreira televisiva máis longa do mundo do espectáculo. Considerada unha pioneira da televisión, foi unha das primeiras mulleres en ter control diante e detrás das cámaras e está recoñecida como a primeira muller que produciu unha telecomedia (Life with Elizabeth), o que contribuíu a que recibise o título honorífico de Alcaldesa de Hollywood en 1955.

Durante a súa carreira de case 80 anos, recibiu oito premios Emmy en diferentes categorías, tres American Comedy Awards, tres Screen Actors Guild Awards e un Grammy. Ten unha estrela no Paseo da Fama de Hollywood, foi incluída no Television Hall of Fame en 1995 e recibiu o título de Disney Legend en 2009.

 Traxectoria 
 Inicios 
Betty Marion White naceu en Oak Park, Illinois, o 17 de xaneiro de 1922. Ten afirmado que Betty é o seu nome legal e non un diminutivo de Elizabeth. Foi a filla única de Christine Tess (de solteira Cachikis; 1899–1985), ama de casa, e Horace Logan White (1899–1963), executivo dunha compañía de iluminación. O seu avó paterno era dinamarqués e o seu avó materno greg, coas súas outras raíces procedentes de Inglaterra e Gales, sendo ambas as avoas canadenses.

A familia de White mudouse a Alhambra, California e despois aos Ánxeles, durante a Gran Depresión. Para gañar cartos extra, o seu pai construía radios e vendíaas. Como nese momento pouca xente recibía un salario cuantioso, cambiaba tamén as radios por outras cousas, incluíndo cans nalgunhas ocasións.

Asistiu a Horace Mann School Beverly Hills e ao Beverly Hills High School, coñecido por ser o lugar de rodaxe de filmes como Clueless e Que fermoso é vivir, graduándose en 1939. O seu interese na natureza foi iniciado por unhas vacacións familiares en Sierra Nevada. Pensou en converterse en garda forestal, pero non puido levalo a cabo porque as mulleres non eran aceptadas nese posto. En cambio, comezou a interesarse en escribir. Escribiu e interpretou o papel principal nunha obra de graduación en Horace Mann School e así descubriu o seu interese na actuación. Inspirada polos seus ídolos, Jeanette MacDonald e Nelson Eddy, decidiu procurar unha carreira como actriz.

 1939–1949 
White comezou a súa carreira na televisión en 1939, tres meses despois de graduarse no instituto, cando ela e unha compañeira de clase cantaron cancións de The Merry Widow nun canal experimental dos Ánxeles. White atopou traballo como modelo, e o seu primeiro traballo profesional como actriz foi no Bliss Hayden Little Theatre. Cando estalou a segunda guerra mundial, parou a súa carreira e foi voluntaria nos American Women's Voluntary Services. A súa ocupación incluía o transporte de material militar a través de California. Participou ademais en actos para as tropas antes de que fosen enviados fóra do país.

Trala guerra, White buscou traballos en estudios cinematográficos, pero sempre foi rexeitada porque "non era fotoxénica". Entón decidiu buscar nas radios, onde iso non importaba. O seu primeiro traballo nese campo foi ler anuncios e realizar pequenas actuacións, e mesmo en ocasións facer ruídos de multitudes. Gañaba arredor de cinco dólares por programa. Fixo case de todo, incluso cantar gratis nun programa e aparecer nun concurso local. Apareceu en programas como Blondie, The Great Gildersleeve e This is Your FBI. Conseguiu entón o seu propio programa radiofónico, The Betty White Show.
En 1949, comezou a aparecer como copresentadora con Al Jarvis no seu programa de variedades diario e en directo Hollywood on Television, orixinalmente chamado Al Jarvis' Make-Believe Ballroom en KFWB radio e en KLAC-TV nos Ánxeles.

 Década de 1950 
White comezou a presentar soa o programa trala marcha de Jarvis en 1952, o que significou cinco horas de programa en directo seis días á semana durante catro anos. En todas as súas series de variedades durante anos, White cantou polo menos un par de cancións durante cada emisión. En 1951, foi candidata por primeira vez ao Emmy á mellor actriz de televisión, competindo con estrelas como Judith Anderson, Helen Hayes e Imogene Coca (o premio foi para Gertrude Berg). Esta foi a primeira categoría da historia dos Emmy deseñada para mulleres.
miniatura|esquerda|White en 1954
En 1952, o mesmo ano en que comezou a presentar Hollywood on Television, cofundou Bandy Productions co escritor George Tibbles e o produtor Don Fedderson. O trío traballou para crear novos programas empregando personaxes existentes en escenas de Hollywood on Television. White, Fedderson e Tibbles crearon a telecomedia Life with Elizabeth, con White como protagonista. O programa foi emitido orixinalmente como produción en directo en KLAC-TV en 1951, e valeulle a White un Emmy local en 1952.

Life with Elizabeth foi emitido a nivel nacional entre 1952 e 1955, facendo de White unha das poucas mulleres da televisión con control creativo total diante e detrás das cámaras. A serie era estraña para unha telecomedia dese tempo porque estaba coproducida e pertencía a unha rapaza de vinte e oito anos que aínda vivía cos seus pais. White dixo que non se preocupaba pola fama neses días e que habitualmente as historias estaban baseadas en situacións reais que lle sucedían a ela, ao actor que interpretaba a Alvin ou ao guionista.

White tamén apareceu en anuncios na televisión en directo nos Ánxeles, como nun de "Dr. Ross Dog Food" en KTLA durante a década de 1950. Tamén apareceu no episodio de The Millionaire titulado "The Virginia Lennart Story", como a propietaria dunha pequena cafetería que recibía un regalo anónimo dun millón de dólares, en 1956.

En 1954, presentou e produciu o seu propio programa de variedades e entrevistas, The Betty White Show, en NBC. Como na serie, tiña control creativo e puido contratar unha directora. O programa recibiu críticas por incluír a Arthur Duncan, actor afroamericano, como membro regular do elenco. As críticas seguiron cando NBC levou o programa a toda a nación. Estacións do sur ameazaron co boicot se Duncan non era eliminado da serie. En resposta, White dixo "Síntoo. Vivide con iso", e deulle a Duncan máis tempo en antena. A pesar de ter éxito de audiencia inicialmente, os cambios de horarios fixeron que esta baixase. A finais do ano, NBC cancelou o programa.

Tralo final de Life with Elizabeth, apareceu como Vicki Angel na telecomedia de ABC Date with the Angels entre 1957 e 1958, serie inspirada en parte na obra de Elmer Rice Dream Girl. Aínda que a serie intentou centrarse nos soños esperta de Vicki, o patrocinador non estaba de acordo cos elementos fantásticos e fixo presión para que se eliminasen. Máis tarde White dixo: "honestamente podo dicir que foi a única vez que quixen que me despedisen dun programa". A serie foi un desastre de crítica e público, pero ABC non permitiu que White rompese o contrato e obrigouna a encher as trece semanas que quedaban. En vez de remodelar a serie, White relanzou o seu antigo programa de variedades The Betty White Show, que se emitiu ata que o contrato foi rescindido.

 Década de 1960 
Sen traballo, White volveu a súa atención aos concursos. Fixo moitas aparicións en Password como estrela invitada entre 1961 e 1975. Casou co presentador, Allen Ludden, en 1963. Máis adiante apareceu en tres versións actualizadas do programa, Password Plus, Super Password e Million Dollar Password, aparecendo con cinco presentadores distintos (Allen Ludden, Bill Cullen, Tom KennedyTom Kennedy, Bert Convy e Regis Philbin). Tamén apareceu frecuentemente en concursos como What's My Line? (a partir de 1955), To Tell the Truth (1961, 1990 e 2015), I've Got a Secret (en 1972–73), Match Game (1973–1982), e Pyramid (a partir 1982). Password e Pyramid foron creados por Bob Stewart, amigo de White.

Debutou no cinema como a senadora por Kansas Elizabeth Ames Adams no drama Tormenta sobre Washington (1962). Aínda que a súa interpretación recibiu boas críticas, foi a súa única interpretación para a gran pantalla durante décadas.

NBC ofreceulle un traballo como presentadora do seu programa matinal Today, mais rexeitouno porque non quería mudarse a Nova York, onde se rodaba Today, permanentemente. The job eventually went to Barbara Walters. Durante as décadas de 1950 e 1960, White comezara unha temporada de dezanove anos como presentadora e comentarista na emisión anual de Tournament of Roses Parade en NBC (en ocasións, copresentando con Lorne Greene), e aparecera en varios talk shows nocturnos, incluíndo o de Jack Paar's Tonight Show, ademais de concursos de día.

 Década de 1970 
En 1973, fixo varias aparicións especiais na cuarta temporada da telecomedia de CBS The Mary Tyler Moore Show. Como resultado destas aparicións, converteuse en actriz regular como a sardónica devoradora de homes Sue Ann Nivens, "A Feliz Ama de Casa", na serie. White recibiu dous Emmys por esta personaxe e consideraba a Sue Ann un dos fitos da súa carreira, describindo a súa imaxe televisiva como "doce repelente". Sentía que era a definición da pasividade feminina, debido ao feito de que White sempre pareceu desexar satirizar a súa propia personalidade deste xeito.

Un gag recorrente era que a personalidade privada con carácter de Sue Anne era oposta totalmente á que presentaba no seu programa. "Necesitamos alguén que poida interpretar repugnantemente doce, como Betty White", suxeriu a propia Moore nunha reunión de produción que levou á contratación de White. White gañou dous Emmys consecutivos polo seu papel.

En 1975, NBC substituíuna como presentadora e comentarista da emisión de Tournament of Roses Parade pensando que estaba demasiado identificada coa súa rival CBS debido ao éxito de The Mary Tyler Moore Show. White admitiu na revista People que foi difícil "ver outro facer o meu desfile", aínda que logo comezou un período de dez anos como presentadora do Macy's Thanksgiving Day Parade para CBS.

Tralo final de The Mary Tyler Moore Show en 1977, White logrou a súa propia serie en CBS, cuarto programa titulado The Betty White Show durante a temporada 1977-78, que protagonizou con John Hillerman e a antiga actriz de Mary Tyler Moore Georgia Engel. Foi cancelada tras unha temporada.

White participou varias veces en The Carol Burnett Show e The Tonight Show Starring Johnny Carson aparecendo en moitos sketches, e comezou a ser actriz invitada en moitos telefilmes e miniseries, como With This Ring, The Best Place to Be, Before and After e The Gossip Columnist.

 Década de 1980 
En 1983, converteuse na primeira muller en gañar un Daytime Emmy Award na categoría de presentador de concurso, polo programa de NBC Just Men!."It's Evening in America". Vanity Fair. Maio de 2012. Page 157. Debido á cantidade de traballo que fixera nos concursos, foi coñecida como a "Primeira Dama dos Concursos".

En 1983-1984, tivo un papel recorrente como Ellen Harper na serie Mama's Family, xunto coa futura compañeira de Golden Girls Rue McClanahan. White creara esta personaxe nunha serie de sketches para The Carol Burnett Show na década de 1970. Cando Mama's Family foi lanzada a todo o país tras ser cancelada por NBC en 1984, White abandonou a serie (con excepción dunha aparición en 1986).

En 1985, White obtivo o maior éxito da súa carreira como a nativa de St. Olaf, Minnesota, Rose Nylund en The Golden Girls. A serie narraba as vidas de catro mulleres viúvas ou divorciadas nos seus "anos dourados", que compartían unha casa en Miami. The Golden Girls, coprotagonizada por Bea Arthur, Estelle Getty e Rue McClanahan, tivo un éxito inmenso e durou de 1985 a 1992. White gañou un Emmy na primeira temporada da serie e foi candidata todos os anos en que se emitiu a serie (esta fazaña tamén a logrou Getty como actriz secundaria).

A White ofrecéronlle orixinalmente o papel de Blanche na serie mentres que a Rue McClanahan lle ofreceran o de Rose, personaxes similares aos que interpretaran en Mary Tyler Moore e Maude, respectivamente. Jay Sandrich, director do episodio piloto, suxeriu que deberían intercambialos xa que tiveran papeis semellantes no pasado, segundo dixo McClanahan nun documental sobre a serie. White tivo dúbidas sobre a súa capacidade para interpretar a Rose ata que o creador da serie a levou á parte e lle dixo que non interpretase a Rose como unha estúpida, senón como alguén "absolutamente inxenua, unha persoa que cre sempre a primeira explicación de algo".

 Década de 1990 
A serie rematou en 1992 cando Arthur anunciou a súa decisión de abandonar a serie, mais White, McClanahan e Getty volveron tomar os seus papeis de Rose, Blanche e Sophia na secuela The Golden Palace. A serie foi breve e só durou unha temporada. White tamén interpretou a Rose Nylund en aparicións como invitada nas series de NBC Empty Nest e Nurses, ambas ambientadas en Miami.

Despois do final de The Golden Palace, White apareceu como invitada en moitas series de televisión como Suddenly Susan, The Practice e Yes, Dear, recibindo candidaturas ao Emmy por elas. Gañouno en 1996 pola súa aparición como ela mesma nun capítulo de The John Larroquette Show. No episodio, titulado "Here We Go Again", parodia de Sunset Boulevard, unha diva White convencía a Larroquette de que a axudase a escribir as súas memorias. Nun momento, as actrices de Golden Girls McClanahan e Getty aparecían como elas mesmas. Larroquette é obrigado a disfrazarse de Beatrice Arthur, cando as catro aparecen en público como o "elenco" orixinal. Comicamente, White describe a Rose como a personaxe principal mentres que as outras son simples secundarias.

 Década de 2000 
En decembro de 2006, White uniuse á telenovela The Bold and the Beautiful no papel de Ann Douglas (co que fixo 22 aparicións), a nai perdida da matriarca da serie, Stephanie Forrester, interpretada por Susan Flannery. Tamén interpretou unha personaxe recorrente en Boston Legal, en ABC, entre 2005 e 2008, a calculadora e chantaxista contiñeira Catherine Piper, papel que interpretou orixinalmente como artista invitada en The Practice en 2004.

White apareceu varias veces en The Tonight Show with Jay Leno e The Late Late Show with Craig Ferguson aparecendo en moitos sketches e volveu a Password na súa última etapa, Million Dollar Password, o 12 de xuño de 2008, (episodio #3), participando no desafío final do millón de dólares. O 19 de mario de 2008, apareceu en The Oprah Winfrey Show, como membro da reunión especial do elenco sobrevivente de Mary Tyler Moore Show.

A partir de 2007 apareceu en anuncios para PetMeds, mostrando o seu interese nos dereitos dos animais e a súa saúde.

 Década de 2010 
En 2009, a compañía de lambetadas Mars, Incorporated lanzou unha campaña para a súa barra Snickers; a frase da campaña era: "You're not you when you're hungry" ("Ti non es ti cando tes fame"). White apareceu con Abe Vigoda no anuncio da lambetada na Super Bowl de 2010 e o anuncio volveuse viral.

Tralo éxito do anuncio xurdiu unha campaña en Facebook chamada "Betty White to Host SNL (Please)" ("Betty White para presentar SNL (por favor)") en xaneiro de 2010. O grupo estaba chegando aos 500 000 membros cando NBC confirmou o 11 de marzo de 2010 que White efectivamente presentaría Saturday Night Live o 8 de maio. A súa participación fixo dela, con 88 anos, a persoa de máis idade que presentou o programa, superando a Miskel Spillman, gañador do concurso SNL'''s "Anybody Can Host", que o presentou en 1977 con oitenta anos. No seu monólogo inicial, White agradeceu a Facebook e bromeou dicindo que "non sabía que era Facebook, e agora que o sei, teño que dicir, soa como unha gran perda de tempo". A súa interpretación valeulle o Emmy á mellor actriz invitada nunha serie de comedia, a súa sétima vitoria en total.

En xuño de 2010, White interpretou o papel de Elka Ostrovsky na serie Hot in Cleveland con Valerie Bertinelli, Jane Leeves e Wendie Malick. Hot in Cleveland foi o primeiro intento do canal TV Land's de realizar unha comedia propia. White ía aparecer só no piloto, pero pedíronlle que quedase para toda a serie. En 2011, foi candidata ao Emmy polo papel, mais perdeu contra Julie Bowen por Modern Family. A serie durou seis temporadas, cun total de 128 episodios, cun episodio final dunha hora emitido o 3 de xuño de 2015.

White tamén protagonizou a presentación en Hallmark Hall of Fame de The Lost Valentine o 30 de xaneiro de 2011, que foi a de máis audiencia para un Hallmark Hall of Fame en catro anos, e entre 2012 e 2014, White presentou e produciu Betty White's Off Their Rockers, no que cidadáns de idade facían bromas a rapaces novos. Polo programa, recibiu tres candidaturas aos Emmy.

A finais de 2010 publicouse un calendario de Betty White para 2011, con fotos da súa carreira e con algúns animais. Tamén lanzou a súa propia liña de roupa o 22 de xullo de 2010, con camisas coa súa cara. Todos os beneficios ían para varias organizacións animalistas que apoia.

O éxito de White continuou en 2012 co seu primeiro Grammy pola gravación falada do seu bestséller If You Ask Me. Tamén gañou o UCLA Jack Benny Award for Comedy, que recoñecía a súa importante contribución á comedia na televisión e recibiu un brinde cómico no New York Friars' Club.

O especial televisivo Betty White's 90th Birthday Party emitiuse en NBC o día antes do seu aniversario o 16 de xaneiro de 2012. O programa incluíu aparicións de moitos artistas que traballaron con White, ademais dunha mensaxe do presidente Barack Obama. En xaneiro de 2013, a NBC volveu celebrar o aniversario de Betty White cun especial de televisón con famosos amigos, incluído o expresidente Bill Clinton; o especial emitiuse o 5 de febreiro.

O 18 de agosto de 2018, celebrouse a carreira de White cun documental en PBS titulado Betty White: First Lady of Television. O documental foi filmado durante un período de dez anos e incluía imaxes e entrevistas de arquivo de colegas e amigos.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Tucker, David C. The Women Who Made Television Funny: Ten Stars of 1950s Sitcoms''. Jefferson, NC: McFarland, 2007.
 Ligazóns externas 
 The Allen Ludden & Betty White Archive
 Betty White News on Twitter
 Betty White is Hot in Cleveland
 The Early Betty White by Kliph Nesteroff
 Betty White on The Museum of Broadcast Communications
 Betty White to Star on Hot in Cleveland
 Video of TV Academy's Salute to Betty White 

Categoría:Nados en Oak Park, Illinois
Categoría:Nados en 1922
Categoría:Finados en 2021
Categoría:Actores de Illinois
Categoría:Actores de cinema dos Estados Unidos de América
Categoría:Actores de televisión dos Estados Unidos de América
Categoría:Escritores dos Estados Unidos de América
Categoría:Escritores en lingua inglesa
Categoría:Paseo da Fama de Hollywood
Categoría:Produtores de televisión
Categoría:Presentadores de televisión dos Estados Unidos de América
Categoría:Estadounidenses de ascendencia canadense
Categoría:Estadounidenses de ascendencia dinamarquesa
Categoría:Estadounidenses de ascendencia galesa
Categoría:Estadounidenses de ascendencia grega
Categoría:Estadounidenses de ascendencia inglesa