Provincia de Aragatsotn

A provincia de Aragatsotn (en ) é unha provincia (marz) de Armenia. Está localizada na parte occidental do país. A cidade de Ashtarak é a súa capital e tamén a localidade meirande da provincia. Segundo o censo elaborado polo Servizo Estatístico Nacional da República de Armenia (ARMSTAT), a poboación en 2011 era de 132 925 habitantes.

 Etimoloxía 
Aragatsotn significa literalmente "ao pé do Aragats" (a maior montaña de Armenia), e herda o nome do antigo cantón Aragatsotn da provincia histórica de Ayrarat, do Reino de Armenia cando estaba gobernada pola familia nobre Amatuni baixo o reinado da dinastía arsácida.

 Xeografía 
miniatura|esquerda|Fervenza Gegharot preto da vila de Aragats.
A provincia de Aragatzotn ocupa a parte noroeste de Armenia e abrangue unha área de 2 756 km² (9,3% da área total de Armenia). Fai fronteira coa provincia de Shirak ao norte, coa provincia de Lori ao nordés, coa provincia de Kotayk ao leste, coa provincia de Armavir ao sur e coa cidade de Iereván ao suroeste. O río Akhurian no oeste separa Aragatzotn da provincia de Kars de Turquía.

Historicamente, o actual territorio da provincia ocupaba partes dos cantóns Aragatsotn, Nig e Shirak da antiga provincia de Ayrarat, do Reino de Armenia.
miniatura|Montañas Arteni (2047 msnm).
Trátase dunha zona moi montañosa. O norte da provincia está dominada polo monte Aragats, mentres que no nordés e o leste atópanse as montañas de Pambak e Tsaghkunyats respectivamente. As montañas de Arteni están no nordés e no centro da provincia. O pequeno val de Akhurian atópase extremo leste de Aragatsotn. Polo sur e o sueste atópase parte da chaira do Ararat.

A altitude da provincia vai dende 950 até 4 090 metros sobre o nivel do mar. O monte Aragats é o punto máis alto da provincia e de toda a República de Armenia.

Ademais do Akhurian, os ríos Kasagh, Gegharot e Amberd son os principais recursos hídricos da provincia. No monte Aragats atópanse varios lagos como o lago Kari, o Lessing, o Amberd, o Tagavor e o Kuraghbyur.

O clima de Aragatzotn é moi diverso por mor da gran diferenza de altitudes na rexión. As precipitacións medias anuais van dende 400 mm nas áreas baixas até os 1000 mm nas zonas montañosas.

800px|miniatura|centro|<center>As montañas de Aragats.

 Historia 
miniatura|esquerda|Basílica de Kasagh, do século IV.
miniatura|dereita|Ruínas da igrexa de San Paulo e San Pedro de Zovuni, que data dos séculos IV e V.
De acordo con Movses Khorenatsi, Aramaniak (fillo de Hayk, patriarca e fundador da nación armenia) xunto co seu clan, asentouse na área da moderna provincia de Aragatsotn. Os cemiterios arqueolóxicos de Verin Naver, que se atopan a 3 km ao oeste de Ashtarak, datan dun período entre o -2400 e o -1400.

Situado no corazón da antiga provincia de Ayrarat, no centro do altiplano de Armenia, Aragatsotn foi unha das rexións estratéxicas na historia de Armenia, especialmente dende o estabelecemento do Reino de Armenia no ano -331 pola dinastía oróntida. Posteriormente, no ano -190, a dinastía artáxida tomou o control do reinado. Ao longo do século -II, as cidades de Casala (versión helenizada de Kasagh, hoxe Aparan), e Talina (hoxe Talin) foron nomeadas por Tolomeo durante o reinado da dinastía arsácida de Armenia. O territorio do cantón de Nig, incluíndo a zona de Aparan estivo baixo administración da familia nobre Gntunyan, mentres que o cantón de Aragatsotn, incluíndo Ashtarak, quedou baixou o mando da familia Amatuni.

Trala partición de Armenia polo Imperio Bizantino e o Imperio Sasánida en 387 e en 428, a Armenia oriental (incluíndo Aragatsotn) pasou a estar baixo control do Imperio Sasánida. A basílica de Kasagh, datada no século IV, e situada ás aforas da moderna Aparan, é un dos poucos exemplos sobreviventes da arquitectura relixiosa temperá armenia.
miniatura|esquerda|Catedral de Talin, do século VII.
En 658, Armenia foi conquistada polos invasores árabes omeias. Cara ao final do século IX, Aragatsotn pasou a formar parte do reino bagrátida de Armenia. As familias nobres Kamsarakan e Pahlavuni gobernaron Aragatsotn durante o reinado dos reis bagrátidas.

Porén, entre os séculos XI e XV, Aragatzotn xunto co resto dos territorios históricos de Armenia sufriron as invasións dos  selxúcidas, dos mongois de Aq Qoyunlu e de Kara Koyunlu. Ao comezo do século XVI, Aragatsotn foi anexionado ao Erivan Beglarbegi do Imperio Safávida, e na primeira metade do século XVIII formou parte do Khanato de Iereván baixo o control da dinastía Afshárida e máis tarde pola dinastía Qajar de Persia. Permaneceu baixo o control persa até 1827-1828, cando a Armenia oriental foi cedida ao Imperio Ruso trala guerra ruso-persa de 1826–1828 e a sinatura do tratado de Turkmenchay.
miniatura|Monumento da batalla de Abaran.
Trala caída do Imperio Ruso en 197, os líderes armenios, xeorxianos e musulmáns de Transcaucasia uníronse para formar a República Democrática Federal de Transcaucasia e proclamaron a súa secesión. Porén, foi unha federación de duración efémera, xa que  colapsou en maio de 1918 cando o exército turco avanzou cara ao leste de Armenia por Gyumri, Aragatsotn e Sardarapat. O 21 de maio de 1918, as forzas turcas atacaron a través de Aparan en Aragatsotn, tentando chegar a Iereván. Os turcos foron frenados polo exército armenio comandado por Dro ás aforas de Aparan. Despois de 3 días de feroz loita, os armenios levaron a cabo un contraataque o 25 de maio e os turcos tiveron que retirarse ao norte o 29 de maio. Como resultado das decisivas vitorias sobre os turcos nas batallas de Sardarabad, Abaran e Gharakilisa, os armenios declararon a independencia o 28 de maio de 1918.

Despois de dous anos de breve independencia, Armenia pasou a formar parte da Unión Soviética en decembro de 1920. Dende 1930 até 1995, a Aragatsotn moderna foi dividade en tres raions dentro da República Socialista Soviética de Armenia: o raion de Talin, o raion de Aparan e o de Ashtarak. Coa reforma administrativa de 1995, os 3 raions foron unificados na provincia actual de Aragatsotn.

 Demografía 
 Poboación 
miniatura|Oshakan, a maior vila rural de Aragatsotn.
Segundo o censo oficial de 2011, Aragatsotn tiña unha poboación de 132 925 habitantes (66 738 homes e 66 187 mulleres), o que supón un 4,4% da poboación total de Armenia. A poboación urbana é de 31 376 habitantes (23,6%) e a rural de 101 549 (76,4%). Aragatsotn ten a meirande porcentaxe de poboación rural de todo o país.

A provincia ten 3 municipalidades urbanas e 111 comunidades rurais. A principal vila urbana é Ashtarak, que tamén é a capital e ten unha poboación de 19 615 habitantes. Os outros centros urbanos de Aparan e Talin teñen poboacións de 6 451 e 5 310 respectivamente.

Con 4 780 habitantes, Oshakan é a meirande vila rural da provincia.

 Grupos étnicos e relixión 
miniatura|Catedral de San Mesrop Mashtots.
A provincia está habitada principalmente por armenios tati que pertencen á Igrexa apostólica armenia. A diocese de Aragatzotn está liderada polo bispo Mkrtich Broshyan. A Catedral de San Mesrop Mashtots de Oshakan é a sé da diocese.

Porén, hai unha presenza significativa dunha minoría iézidi. As seguintes 20 vilas de Aragatsotn están case exclusivamente habitadas por iézidis: Alagyaz, Arevut, Avshen, Charchakis, Ddmasar, Hako, Jamshlu, Kanch, Kaniashir, Metsadzor, Mijnatun, Mirak, Otevan, Rya Taza, Sadunts, Shamiram, Shenkani, Sipan, Sorik e Tlik. As vilas de Arteni, Oshakan, Vardenut e Voskevaz tamén teñen unha poboación iézidi significativa. Os iézidis tamén se poden atopar en Aparan e Talin.

A vila de Alagyaz tamén é o fogar dun pequeno número de kurdos.

 Subdivisións administrativas 
Como resultado das reformas administrativas que tiveron lugar o 9 de xuño de 2017, Aragatsotn está dividido en 72 comunidades municipais (hamaynkner), das que 3 son urbanas e 69 son rurais:About the communities of Aragatsotn

ConcelloTipoÁrea (km²)Poboación(estimación de 2017)Capital do concelloVilas incluídasMunicipalidade de AparanUrbanoAparanAragats, Arayi, Apnagyugh, Chknagh, Dzoraglukh, Hartavan, Jrambar, Kayk, Kuchak, Lusagyugh, Nigavan, Saralanj, Vardenis, Vardenut, Shenavan, Shoghakn, Tsaghkashen, Ttujur, Yernjatap, YeghipatrushMunicipalidade de AshtarakAshtarak communityUrbano42 km²20 636 hab.AshtarakMughniMunicipalidade de TalinTalin communityUrbano44 km²8 374 hab.Talin

As comunidades a asentamentos rurais son:

 Agarak
 Agarakavan
 Aghdzk
 Akunk
 Alagyaz
 Avshen
 Charchakis
 Jamshlu
 Kaniashir
 Mijnatun
 Mirak
 Rya Taza
 Shenkani
 Sipan
 Antarut
 Aragatsavan
 Arteni
 Getap
 Lusakn
 Aragatsotn
 Artashavan
 Aruch
 Ashnak
 Avan
 Khnusik
 Arevut
 Bazmaghbyur
 Byurakan
 Dashtadem
 Davtashen
 Ddmasar
 Dian
 Dprevank
 Garnahovit
 Ghazaravan
 Hako
 Hatsashen
 Irind
 Kakavadzor
 Kanch
 Karbi
 Karmrashen
 Katnaghbyur
 Kosh
 Lernarot
 Mastara
 Dzoragyugh
 Melikgyugh
 Metsadzor
 Nerkin Bazmaberd
 Nerkin Sasnashen
 Nor Amanos
 Nor Artik
 Nor Yedesia
 Ohanavan
 Orgov
 Oshakan
 Otevan
 Parpi
 Partizak
 Saghmosavan
 Sasunik
 Karin
 Shamiram
 Shgharshik
 Sorik
 Suser
 Tatul
 Tegher
 Tlik
 Tsaghkahovit
 Berkarat
 Geghadir
 Geghadzor
 Gegharot
 Hnaberd
 Lernapar
 Norashen
 Sadunts
 Tsilkar
 Vardablur
 Tsaghkasar
 Tsamakasar
 Ujan
 Ushi
 Verin Bazmaberd
 Verin Sasunik
 Verin Sasnashen
 Voskehat
 Vosketas
 Voskevaz
 Yeghnik
 Zarinja
 Zovasar

Nos últimos anos, moitos asentamentos rurais foron abandonados en Aragatsotn, incluíndo as vilas de Arum, Buravet, Karmrashen, Kasagh, Kyalashbek, Lusaghbyur, Nigatun,  Shenik, Verkhniy Kalakut e Zovuni.

 Galería 

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
Monte Aragats
 Ligazóns externas 
Páxina oficial da provincia de Aragatsotn  

Categoría:Subdivisións de Armenia