Relacións España-Xapón

As relacións España-Xapón son as relacións exteriores entre o Reino de España e o Xapón. En 2013 e 2014 celebrouse o 400º aniversario do intercambio entre ambos os países. O Xapón enviou a Embaixada Keicho no 1613 e chegou a España no 1614 (para solicitar comercio directo con Nova España e o envío de misioneiros). Celebráronse audiencias co rei Filipe III e o pontífice Paulo V. No 2018 celebrouse o 150º aniversario do establecemento das relacións diplomáticas entre España e o Xapón. ​

 Relacións históricas 
 A evanxelización do Xapón 
Un dos primeiros contactos entre España e o Xapón foi no 1549 tras o desembarco en Kagoshima de San Francisco Xabier co fin de evanxelizar o sur do país. Chegou acompañado doutro sacerdote e tres xaponeses conversos e dedicouse a aprender xaponés para poder divulgar o cristianismo a todos aqueles que quixesen escoitalo; nun ano conseguiu un centenar de conversións. Ante isto, as autoridades reaccionaron e prohibiron que San Francisco seguise predicando. Foi entón cando decidiu marchar a outra cidade. O impacto de San Francisco na cidade foi bastante forte. Reflectiuse na creación dun parque dedicado e unha igrexa católica ao seu nome, ademais dun monumento conmemorativo.

 Do naufraxio á amizade 
Outro dos contactos importantes produciuse por mor dun naufraxio. En 1609 un tifón fixo naufragar fronte ás costas de Onjuku o galeón San Francisco, que cubría a ruta Manila-Acapulco. A nave foi desviada da ruta polo tifón e partiuse en dous ao bater contra unhas rochas; despois dunha noite á deriva, os homes, que se atopaban cerca da conxelación, foron salvados polos ama, tribo do norte xaponés que rescataron a 317 dos 373 tripulantes. Entre os pasaxeiros estaba o Gobernador de Filipinas, Rodrigo de Vivero, ao que o shogun local deu audiencia. O rescate dos superviventes foi un xesto humanitario recordado para a posteridade por parte dos habitantes de Onjuku. Existe un documental sobre esa historia, chamado Del naufragio a la amistad. En 1928 erixiuse un monumento conmemorativo na ladeira de Onjuku. Hoxe en día, esta cidade é coñecida pola praia e por un popular festival de langosta.

 O tratado de amizade 
Xa no século XIX, cando o Xapón se viu envolto en profundos cambios que levarían á restauración Meiji e á apertura ao mundo occidental, o gabinete de Isabel II viu a necesidade de reforzar lazos con Asia oriental, por exemplo co Xapón, pero debido a que a situación de España en 1860 era inestable, os primeiros intentos diplomáticos foron un fracaso.

Foi en 1868 cando España enviou ao Xapón unha delegación liderada por Heriberto García de Quevedo. Grazas ao apoio en terra do embaixador dos Estados Unidos e a un tradutor da embaixada francesa, e coa aprobación do emperador Meiji, España e o Xapón firmaron o 12 de novembro de 1868 en Kanagawa o Tratado de Amizade, Comercio e Navegación, polo cal se iniciou unha era de intercambios políticos, económicos e culturais.

En 1870 o primeiro encargado de negocios de España, Tiburcio Rodríguez y Muñoz, foi recibido en audiencia polo emperador. En 1871 o Ministro Plenipotenciario de España visitou Kyoto, sendo xunto aos representantes de Holanda e Norteamérica, que tomaban parte da mesma comitiva, o terceiro representante doutro Estado que o facía na historia do Xapón, tras os de Francia e o Reino Unido, que visitaron Kyoto tres anos antes.

 Prestixio e arte 
En 1878 chegou ao Xapón Ernest-Francisco Fenollosa como profesor da recentemente fundada Universidade de Tokio. Foi un dos introductores da arte xaponesa en España e foi o creador e impulsor da Escola de Belas Artes de Tokio (que posteriormente se chamou Universidade de Arte de Tokio). En 1883 o emperador Meiji foi nomeado Cabaleiro da insigne Orde do Vélaro de Ouro polo Rei D. Alfonso XII. O Xapón participou en 1888 na Exposición Universal de Barcelona.

En 1893 creouse en Tokio a primeira Sociedade de Lingua Española, dirixida polo Marqués Hachisuka. En 1910 publicouse o Dai Nippon, o primeiro libro divulgativo español sobre cultura e costumes xaponesas escrito por Antonio García Llansó. En 1912 o infante Alfonso de Orleáns representou ao rei Alfonso XIII nos funerais do emperador Meiji. En 1949 creouse en Kyoto a primeira Sociedade Cultural Hispano-Xaponesa, presidida polo Sr. Miura, que estivera destinado na Embaixada do Xapón en Madrid.

 Creación de irmandades 
Desde 1980 varias cidades e rexións en España e o Xapón firmaron irmandamentos: Pamplona e Yamaguchi (desde 1980), Toledo e Nara (desde 1972), Marbella e Kure (desde 1990), San Sebastián e Marugame (1990), Palos de la Frontera e Ofunato (1992), Comunidade Valenciana e Prefectura de Mie (desde 1992), Barcelona e Kobe (desde 1993), Xerez da Fronteira e Kiyosu (desde 1994), Camiño de Santiago e Camiño de Kumano (desde 1998), Alacant e Toyooka (desde 1998), e Comunidade Foral de Navarra e Prefectura de Yamaguchi (desde 2003).  

 Relacións e cambios culturales recentes 
En 2001 naceu a Fundación Consello España-Xapón, cuxa misión é achegar as sociedades civís de ambos os países. En 2008, os reis de España inauguraron a sede do Instituto Cervantes de Tokio e (primeira no Xapón), para a ensinanza da lingua española e a cultura dos países hispanofalantes. En 2015 o Instituto de Astrofísica das Canarias (IAC) firmou un acordo en colaboración co Instituto de Investigación de Raios Cósmicos da Universidade de Tokyo para a instalación en La Palma do prototipo do Gran Telescopio da rede de telescopios Cherenkov. 

En 2016 inaugurouse un voo directo entre Madrid e Tokio, baixo o logo “Madrid, o corazón de Europa”, coa compañía Iberia, e abriuse a Cámara Oficial de Comercio Española no Xapón para facilitar a entrada e consolidación das empresas españolas no Xapón.

 Novos acordos de colaboración entre España e o Xapón 
Os días 4 e 5 de abril de 2017 os reis de España visitaron o Xapón. O motivo deste encontro foi a sinatura de acordos relativos a diferentes ámbitos das relacións bilaterais entre ambos os países. Os máis importantes foron: 

 Memorando de Cooperación en Asuntos Económicos e Industriais, firmado entre o Ministerio de Economía, Industria e Competitividade español e o Ministerio de Economía, Comercio e Industria xaponés (METI), que busca compartir información sobre políticas así como promover oportunidades de cooperación en sectores como industria, enerxía, tecnoloxía industrial, terceiros mercados ou actividades de promoción do comercio e a inversión.
 Acordo de Cooperación Científico-Tecnolóxica de 2010, un memorando de investigación científica entre a Secretaría de Estado de Investigación, Desenvolvemento e Innovación (SEIDI) e a Axencia Xaponesa para a Investigación e Desenvolvemento da Medicina (AMED), polo que pretenden estreitar a colaboración da investigación médica, que xa conta con accións conxuntas no ámbito da nanomedicina. Este memorando favorece a mobilidade científica e a relación entre os equipos investigadores de ambos os países.
 Memorando de Cooperación entre a Escola Diplomática, adscrita ao Ministerio de Asuntos Exteriores e de Cooperación de España, e o Foreign Service Training Institute do Xapón, onde afianzarán a súa relación e darán a oportunidade aos diplomáticos de ambos os países para intercambiaren experiencias.

 Carta de Intencións entre o Museo do Prado e o xornal xaponés Yomiuri Shimbun para a organización dunha exposición sobre este pintor en 2018. Trátase dunha das mostras máis ambiciosas organizadas sobre a pintura de Velázquez e servirá para festexar o 150 aniversario das relacións diplomáticas entre España e o Xapón.

 Visitas importantes 

 Familia Real Española e Familia Imperial Xaponesa 

 1908: SS. AA. II. o Príncipe Kuni Kuniyoshi
 1973: SS. AA. II. o Príncipe herdeiro Akihito
 1985: SS.AA.II. o Príncipe herdeiro e Princesa.
 1986: S.A.R. a Elena de Borbón.
 1989: SS.MM. o Rei Xoán Carlos e a Sofía de Grecia (Cerimonia fúnebre do Emperador do Xapón) S.A.I. a Princesa Sayako.
 1990: S.A.R. o Príncipe de Asturias (Cerimonia de Entronización do Emperador do Xapón).
 1991: SS.AA.II. o Príncipe Takamado e a Princesa Takamado, Juan de Borbón, Conde de Barcelona.
 1992: S.A.R. a Infanta Cristina S.A.I. o Príncipe herdeiro.
 1993: SS.AA.II. o Príncipe Akishino e a Princesa Akishino S.A.I. a Princesa Norinomiya.
 1994: SS.MM. o Emperador Akihito e a Emperatriz Michiko (Visita de Estado).
 1997: SS.AA.II. o Príncipe Takamado e a Princesa Takamado.
 1998: SS.MM. o Rei Xoán Carlos e a Raíña Sofía (Inauguración XX.OO. de Inverno de Nagano) S.A.R. o Príncipe de Asturias (Visita oficial).
 2002: S.A.R. a Infanta Cristina de Borbón (Funeral de S.A.I. o príncipe Takamado).
 2004: S.A.I. o Príncipe herdeiro Naruhito (Voda de S.A.R. o Príncipe de Asturias e Letizia Ortiz).
 2005: SS.AA.RR. os Príncipes de Asturias.
 2008: S.A.I. o Príncipe herdeiro Naruhito (Visita oficial, incluíndo a visita á Exposición Internacional ExpoZaragoza 2008).
 2008: SS.MM. o Rei Xoán Carlos e a Raíña Sofía de Grecia (Visita oficial).
 2013: S.A.I. o Príncipe herdeiro Naruhito (Visita oficial con motivo da inauguración do Ano Dual España-Xapón).
 2017: SS.MM. o Rei Filipe VI e a Raíña Letizia (Visita oficial).

 Visitas de políticos e parlamentarios 

 De España ao Xapón 

 1985 Carlos Solchaga, Ministro de Industria e Energía, Felipe González, Presidente do Goberno.
 1986 José Federico de Carvajal, Presidente do Senado, Yataro Mitsubayashi, Director Xeral (Ministro) de Axencia para Ciencia e Tecnoloxía.
 1991 Felipe González, Presidente do Goberno.
 1994 Javier Solana, Ministro de Asuntos Exteriores, Shizuka Kamei, Ministro de Transporte, Masayoshi Takemura, Ministro de Finanzas, Javier Gómez-Navarro, Ministro de Comercio e Turismo.
 1995 Juan Manuel Eguiagaray, Ministro de Industria e Enerxía.
 1996 Felipe González, Presidente do Goberno, Josep Piqué, Ministro de Industria e Enerxía.
 1997 Javier Rupérez, Presidente da Comisión de Asuntos Exteriores do Congreso, Federico Trillo-Figueroa, Presidente do Congreso, Kanpei Matsuo, Vicepresidente da Cámara de Conselleiros, José María Aznar, Presidente do Goberno, Josep Piqué, Ministro de Asuntos Exteriores.
 1998 (Cume Hispano-Xaponés en Londres, José María Aznar, Presidente do Goberno e Ryutaro Hashimoto, Primeiro Ministro) Josep Piqué, Ministro de Industria e Enerxía.
 2000 Esperanza Aguirre, Presidenta do Senado (Cerimonia fúnebre do Primeiro Ministro, Keizo Obuchi) Hisamitsu Sugano, Vicepresidente da Cámara de Conselleiros.
 2003 Ministra de AA.EE. Ana Palacio.
 2004 Juan José Lucas, Presidente do Senado.
 2005 Miguel Ángel Moratinos Cuyaubé, Ministro de Asuntos Exteriores (maio e xullo).
 2006 Mercedes Cabrera Calvo-Sotelo, Ministra de Educación, Vicepresidente Parl. Chacón.
 2007 Taro Aso, Ministro de Asuntos Exteriores.
 2008 Cristina Garmendia Mendizábal, Ministra de Ciencia e Innovación.
 2010 José Luis Rodríguez Zapatero, Presidente do Goberno, Miguel Ángel Moratinos Cuyaubé, Ministro de Asuntos Exteriores e de Cooperación, Miguel Sebastián Gascón, Ministro de Industria, Turismo e Comercio, Cristina Garmendia Mendizábal, Ministra de Ciencia e Innovación.
 2011 Ministra de Cultura Ángeles González-Sinde.
 2012 Ministro de Economía Luis de Guindos.
 2013 José Manuel García-Margallo e Marfil, Ministro de Asuntos Exteriores e de Cooperación, Pío García-Escudero Márquez, Presidente do Senado, Mariano Rajoy Brey, Presidente do Goberno.
 2016 Jesús Posada Moreno, presidente do Congreso dos Deputados de España.
 2017 Ildefonso Castro, Secretario de Estado de Asuntos Exteriores (marzo), María Luisa Poncela, Secretaria de Estado de Comercio (abril), Francisco Garzón, Conselleiro Delegado de ICEX (abril), Fidel Sendagorta, Director Xeral para América do Norte, Asia e Pacífico (abril), Joaquín Gay de Montellá, Vicepresidente CEOE (abril), José Luis Bonet, Presidente da Cámara de Comercio de España (abril), Alfredo Bonet, Director Internacional da Cámara de Comercio de España (abril), Jorge Alberto Ferreras, Dirección Xeral de Tributos, Ministerio de Facenda e Administracións Públicas (abril), Antonio García Gutiérrez, Dirección Xeral de Tributos, Ministerio de Facenda e Administracións Públicas (abril), Javier Sanz, Subdirector Xeral de Institucións Financeiras Multilaterais (maio), Silvia Torices de la Varga, Subdirección Xeral de Institucións Financeiras Multilaterais (maio), Juan Fernández-Cuervo, Banco Asiático de Desenvolvemento (maio), Jaime García-Legaz, Presidente Executivo de CESCE (maio), Carlos San Basilio, Director Xeral do Tesouro Público (xuño), Xeneral de División Luis Antonio Ruiz de Gordoa Pérez de Leceta, Subdirector Xeral de Plans e Relacións Internacionais do Ministerio de Defensa (xullo), Javier Serra, Director Xeral de Internacionalización da Empresa de ICEX (novembro).
 2018 María Dolores de Cospedal, Ministra de Defensa (xaneiro), Fernando García Casas, Secretario de Estado de Cooperación Internacional e para Iberoamérica e o Caribe e Fernando Jiménez-Ontiveros, Director do Departamento de Cooperación Financeira e de FONPRODE.

 Do Xapón a España 
dereita|miniatura|Boeing 747 da Forza Aérea do Xapón en Santiago de Compostela, durante a visita do príncipe Naruhito en 2013.
 1987 Yasuhiro Nakasone, Primeiro Ministro, Masaaki Fujita, Presidente da Cámara de Conselleiros.
 1988 Hajime Tamura, Ministro de Comercio Internacional e Industria, Francisco Fernández Ordóñez, Ministro de Asuntos Exteriores.
 1990 Kazuya Ishibashi, Ministro de Educación, Akira Ono, Vicepresidente da Cámara de Conselleiros, José Claudio Aranzadi, Ministro de Industria e Enerxía, Kabun Mutou, Ministro de Comercio Internacional e Industria.
 1992 Keiwa Okuda, Ministro de Transporte.
 1993 Michio Watanabe, Vice-Primeiro Ministro e Ministro de Asuntos Exteriores, José Claudio Aranzadi, Ministro de Industria e Enerxía, Juan Manuel Eguiagaray, Ministro de Industria e Enerxía.
 2002 Makiko Tanaka, Ministra de Asuntos Exteriores.
 2003 Primeiro Ministro Koizumi, Presidente de Cámara Baixa Watanuki, Ministra de AA. EE. Kawaguchi.
 2006 Ministro (Oficina de Gabinete) Chuma.
 2007 Ministro de Finanzas Omi, ministro de AA.EE. Aso.
 2008 Ministro de Finanzas Nukaga Fukushiro.
 2013 Príncipe Naruhito
 2014 Fumio Kishida, Ministro de Asuntos Exteriores, Jesús María Posada Moreno, Presidente do Congreso, Shinzo Abe, Primeiro Ministro, Pedro de Morenés e Álvarez de Eulate, Ministro de Defensa.

 2017 Chuichi Date, Presidente da Cámara de Conselleiros (xaneiro), Motome Takisawa, Viceministro Parlamentario de Asuntos Exteriores (xuño).
 2018 Kazuyuki Nakane, Ministro de Estado para os Asuntos Exteriores.

 Relaciones económicas 

 Comercio exterior 
Os intercambios bilaterais entre España e o Xapón transformáronse nos últimos anos. Os valores das exportacións españolas pasaron de 1 213 millóns € en 2009 a 2 446 millóns € en 2017, o que significa que se dobraron desde o comezo da crise. 

 Exportacións españolas 
As exportacións de produtos non enerxéticos aumentaron en 2017, alcanzando os 2 445 millones €. As exportacións de produtos enerxéticos tiveron unha evolución diferente debido á situación do maremoto e o accidente da central nuclear de Fukushima en marzo de 2011. Pasou de 7 millones € en valor medio anual nos 15 anos atrás a 547 millones € anuais entre 2011 e 2014. O número de empresas exportadoras de mercancías ao Xapón en 2017 foi de 8 993, o que representa un incremento respecto ás 7 011 de 2016. En 2017 as exportacións españolas ao Xapón aumentaran un 1,75% respecto a 2016. En xaneiro de 2018, as exportacións ata o Xapón aumentaron un 4,76% respecto ao mesmo mes de 2017.

 Importacións españolas 
En canto ás importacións españolas procedentes do Xapón alcanzaron en 2007 o seu máximo valor, 6 082 millones € e reducíronse progresivamente ata chegar aos 2 437 millones € en 2013. En 2017 recuperáronse ata chegar o alcanzar os 3 928 millones €. As importacións españolas con orixe no Xapón aumentaron un 7,69% con respecto con 2016. En xaneiro de 2018, as importacións diminuíron un 1,37% en comparación co mesmo período de 2017.

En 2017, o Xapón foi para España o sexto subministrado entre os países da Unión Europea e as vendas españolas representaron o 0,5% das importacións nipoas. O Xapón ocupa o posto 19 como cliente, cunha cota do 0,88%. En 2018, o Xapón seguía sendo o sexto subministrador entre os países da UE cunhas vendas que supuxeron o 0,56% das importacións no Xapón. Porén, en xaneiro de 2018, o Xapón ocupou o posto 17 como cliente, cunha cota do 0,92%.

 Turismo 
Segundo os datos de Japan National Tourism Organization, en 2017 as viaxes xaponesas ao estranxeiro ascenderon a 17,89 millóns; segundo as cifras de entrada de turistas xaponeses recollidas por Frontur representa unha cota para España do 2,5%. Segundo o JTB Report de 2017, Europa foi o terceiro destino internacional en importancia e España ocupa a décima posición para os viaxeiros xaponeses. Os produtos turísticos máis demandados son a natureza, a visita de lugares emblemáticos e a gastronomía.

En 2017 visitaron España 442 mil turistas xaponeses, o que supón un 0,5% do total de turistas recibidos. O gasto que realizaron ascendeu a 915 millóns de euros. A noite hoteleira ascendeu a 1,1 millones, e en comparación co ano anterior hai un crecemento do 5,3%. Ese ano, a motivación da visita a España dos turistas xaponeses foi o lecer (82% do total), aínda que tamén as viaxes de negocios xogaron un papel destacado. Os destinos favoritos dos turistas xaponeses foron Cataluña, (53%) seguido da Comunidade de Madrid (23%) e, por último, Andalucía (7%).

 Premios 

 En 2011 premio príncipe de Asturias da concordia aos heroes de Fukushima.
 En 2012 premio príncipe de Asturias de comunicación e humanidades ao creador de videoxogos Shigeru Miyamoto.
 O Praemium Imperiale foi outorgado a Antoni Tàpies (1990), Eduardo Chillida (1991), Plácido Domingo (2013) e Rafael Moneo (2017).

 Notas 

Categoría:Relacións bilaterais de España
Categoría:Relacións bilaterais do Xapón