Fernando Afonso

Fernando Afonso foi fillo e herdeiro de Afonso VIII, rei de Galiza e León, e da súa primeira esposa a raíña Teresa de Portugal.

Descendía por liña directa de Raimundo de Borgoña, Conde de Galiza, iniciador da dinastía borgoñona na Península Ibérica. Por vía paterna era bisneto do emperador Afonso VII e neto do rei Fernando II de Galiza e León; por vía materna era bisneto de Afonso Henriques, primeiro rei de Portugal, e neto do fillo deste Sancho I.

 Afonso VIII e Teresa de Portugal 
esquerda|miniatura|179x179px|Teresa de Portugal, nai de Fernando Afonso, nunha representación do século XVI. |alt=
No ano 1191, Afonso VIII casou en Guimarães coa filla do rei de Portugal, a súa curmá Teresa. Deste casamento naceron tres fillos: Sancha, Fernando e Aldonza.

Este matrimonio supuña unha alianza galego-portuguesa indesexada polo Reino de Castela, reino co que desde o comezo do seu reinado, Afonso VIII mantivo tensas relacións De feito, no momento da súa subida ao trono, Castela apoiou a pretensión de Urraca López de Haro, viúva de Fernando II, de coroar rei o seu fillo Sancho, medio irmán de Afonso. Aproveitando a disputa sucesoria, Afonso de Castela (coñecido historiograficamente tamén como Afonso VIII) apoderouse de valiosas vilas e castelos na fronteira leonesaMartínez Santamarta 2012. pp. 125-126. O rei Afonso tivo que negociar a paz para rematar cos problemas internos do reino chegando mesmo a humillarse bicando a man do seu primo Afonso de CastelaMartínez Santamarta 2012. p. 127..

Atendendo os intereses castelánsMartínez Santamarta 2012. p.156. 198., e coa excusa da consanguinidade do casal, o papa Celestino III anulou o casamento de Afonso e Teresa. O papa pronunciou senteza de excomuñón contra Afonso VIII e Sancho I de Portugal mentres durase o matrimonio e promulgou un interdito nos dous reinos. O rei galego tivo que aceptar a separación, non sen antes conseguir que a Igrexa recoñecese a lexitimidade dos tres fillos nacidos do matrimonioGonzález González 1944. p. vol.I. pp. 65-66.

No ano 1195, Teresa e a súa filla Aldonza, abandonaron o reino con dirección á corte portuguesa, Sancha permaneceu xunto ao seu pai e aínda que a documentación histórica non indica o destino de Fernando Afonso, o máis probábel é que fose tamén criado en Portugal na corte do seu avó Sancho.

 Afonso VIII e Berenguela de Castela 
{{Cadro de citas|Mentres tanto, levantouse contra o rei de Santiago o rei de Castela e obrigouno a abandonar a súa muller, filla do rei de Portugal, e entregoulle a súa propia filla como esposa co permiso do pontífice Celestino III, polo ben que resultaba da paz|"Roger of Hoveden - Chronica Magistri - Sec.XIII|aliñamento=esquerda|largo=30%|...de tal xeito tes envolto ao mesmo rei (Afonso VIII) [...] que non pode, aínda que o queira, separarse da túa filla; xa que tes recibido ao seu nome as mais e mellores fortalezas do reino leonés, e falas gardar polos teus homes e serán dela mesmo se o rei a deixa.|Carta do papa Inocencio III a Afonso, rei de Castela - 5 de Xuño de 1203Martínez Santamarta 2012. pp. 240-241.}}

A presión conxunta do Papado e o Reino de Castela quebrantou a alianza con Portugal e obrigou a Afonso VIII a tomar por esposa a Berenguela, filla do rei de Castela, no ano 1197. As fortalezas usurpadas na fronteira de León foron postas como dote de voda e mantivéronse baixo control castelán.

Deste novo matrimonio naceu outro Fernando, futuro rei Fernando III, que pasou a ser considerado neste período o lexítimo herdeiro do reino.

A chegada ao papado no ano 1198 do papa Inocencio III mudou a política de alianzas dos reinos cristiáns peninsulares. O novo papa anulou o matrimonio entre Berenguela e Afonso VIII acusando o rei castelán de aproveitarse da debilidade do reino galego para impoñer como herdeiro do trono o seu neto Fernando de Castela diante do fillo máis vello do rei, Fernando AfonsoMartinez Santamarta 2012. p. 234..

A separación marital produciuse no ano 1204. Berenguela e o seu fillo, abandonaron o reino galaico con dirección a Castela, onde en 1214 é nomeada rexente durante a minoridade do herdeiro, o infante Henrique. Falecido este en 1217, Berenguela é nomeada raíña, mais cede axiña o trono ao seu fillo Fernando. Malia os esforzos do papa Inocencio, as fortalezas usurpadas na fronteira leonesa non foron devoltas senón traspasadas nunha estrataxema legal, de Berenguela ao seu filloMartínez Santamarta 2012. p. 256..

Coa anulación por segunda vez do casamento de Afonso VIII, o seu primoxénito Fernando Afonso pasou a ser considerado novamente o herdeiro da coroa. A corte Castelá reaccionou propondo o seu casamento con outra das fillas do rei, a infanta MafaldaGonzález González 1944. p. 266.. miniatura|Afonso VIII, rei "Legionensium et Gallecie" (rei dos leoneses e Galicia) nunha miniatura do Tumbo A. Catedral de Santiago. Século XIII.|alt=

 Morte do Rei Sancho de Portugal 

No ano 1211 finou o rei portugues Sancho I, avó de Fernando Afonso. O seu sucesor, Afonso II tentou incrementar o patrimonio da coroa impedindo que o clero adquirise imóbeis e asumindo o control das terras das súas irmás, Mafalda, Sancha e Teresa, incrumprindo o testamento do seu pai. Teresa, os seus fillos, e a nobreza descontenta, abandonaron Portugal e reclamaron o apoio de Afonso VIII. Este, desprazou o seu exército á fronteira do Douro, cos nobres portugueses colocados nominalmente baixo o mando do seu fillo Fernando, e invadiu Portugal en marzo de 1212. A incursión militar chegou até Coímbra e rematou coa derrota do exército de Afonso II na batalla de Portela de Valdévez, despois da cal o papa Inocencio III ordenou aos arcebispos de Compostela e Toledo que intervisen para restablecer a paz

Desde a morte de Sancho I e o regreso á corte do seu pai de Fernando Afonso, a súa aparición na documentación rexia é constante e concedendolle sempre a máxima relevancia, evidenciando a súa posición como herdeiro do trono. Así, no mes de abril de 1211, pai e fillo consagran xuntos a Catedral de SantiagoGonzález González 1944. T.II. p. 271. "... me ipso cum filio meo infante domno Fernando", no ano 1213 Fernando é denominado en varios diplomas "primogenito",'' e chega a asinar documentos diante do nome do rei e mesmo a facelo en solitarioGonzález González 1944. T.II. pp. 385-391 "Infante domno Fernando, filio nostro primogenito, presente".

 Morte e sepultura 
En agosto de 1214, sen que as fontes históricas aclaren como, falece o infante Fernando á temperá idade de 22 anos. A súa morte deixou o seu medio irmán, Fernando de Castela, como primeiro varón na liña sucesoria. Un suceso sospeitosamente afortunado para el, similar ao que o levou a alcanzar o trono castelán en 1217, cando o seu tío Henrique I de Castela morre ao caerlle unha tella na cabeza mentres xogaba no pazo dun bispo afín a Berenguela.

Fernando Afonso foi enterrado na Catedral de Santiago de Compostela entre grandes funerais, o seu pai Afonso VIII encargou unha sepultura que foi incluída no Panteón Real da basílica. A perda da memoria histórica do reino, e o abandono do espazo funerario fixo que o sepulcro fose tradicionalmente atribuído ao seu tataravó o conde de Galiza Raimundo de Borgoña. No ano 1990 o investigador Serafín Moralejo sacou a luz a verdadeira atribución da tumba con argumentos aínda non rebatidos.
Xenealoxía do Infante Fernando

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Martínez Santamarta, H. Salvador. Berenguela la grande y su época (1180-1246). Polifémo. 2012
 Moralejo Álvarez, Serafín. ¿Raimundo de Borgoña o Fernando Alfonso? Un episodio olvidado en la historia del panteón real compostelano (Galicia en la edad media). Sociedad Española de Estudios Medievales. 1990
 González González, Julio. Alfonso IX. Tomo I. Tomo II. Consello Superior de Investigacións Científicas. Instituto Jerónimo Zurita. 1944

Categoría:Dinastía de Borgoña
Categoría:Nados en 1192
Categoría:Finados en 1214
Categoría:Artigos creados co asistente para a creación de artigos
Categoría:Panteón Real da Catedral de Santiago
Categoría:Historia medieval de Galicia
Categoría:Nobres de Galicia do século XII
Categoría:Nobres de Galicia do século XIII