Analoxía do reloxeiro

A analoxía do reloxeiro ou argumento do reloxeiro é un argumento teleolóxico que afirma, por medio dunha analoxía, que a existencia dun deseño implica a existencia dun deseñador. A analoxía establécese entre un reloxo (ou outro aparato complexo) e os sistemas naturais, como o corpo dos seres vivos ou o universo enteiro. Esta analoxía exerceu un importante papel en teoloxía natural e o "argumento a partir do deseño", onde foi utilizado para apoiar argumentos en favor da existencia de Deus e do deseño intelixente do universo, tanto no cristianismo coma no deísmo.

Isaac Newton, entre outros líderes da revolución científica, incluíndo René Descartes, sostiña "que as leis físicas que el descubriu revelaban que a perfección mecánica do funcionamento do universo era similar a un reloxo, polo que o reloxeiro é Deus."

A publicación en 1859 da teoría de Charles Darwin da selección natural propuxo unha explicación da complexidade e a adaptación, o cal reflicte o consenso científico sobre as orixes da diversidade biolóxica."Tales controversias que existen teñen que ver cos detalles dos mecanismos da evolución, non da validez da teoría global da evolución, que é unha das teorías mellor sustentada de toda a ciencia." Science and Creationism: A View from the National Academy of Sciences, Second Edition  United States National Academy of Sciences Para algúns, isto proporciona un contraargumento á analoxía do reloxeiro: por exemplo, o biólogo evolutivo Richard Dawkins fixo referencia á analoxía no seu libro de 1986 The Blind Watchmaker (O reloxeiro cego) dando a súa explicación da evolución. Outros, porén, consideran que a analoxía do reloxeiro é compatible coa creación evolutiva, e opinan que os dous conceptos non son mutuamente excluíntes. No século XIX, os deístas, que defendían a analoxía do reloxeiro, mantiñan que a teoría de Darwin concordaba co "principio do uniformismo, a idea de que todos os procesos no mundo ocorren agora igual que ocorreron no pasado" e que a evolución deísta "proporcionou unha armazón explicativa para entender a variación das especies nun universo mecánico."

No caso dos Estados Unidos, a partir da década de 1960, os creacionistas revitalizaron versións do argumento para discutir así os conceptos de evolución e selección natural, e hobo un renovado interese no argumento do reloxeiro. A afirmación máis famosa deste argumento teleolóxico que usa a analoxía do reloxeiro fíxoa  William Paley no seu libro de 1802 Natural Theology or Evidences of the Existence and Attributes of the Deity (Teoloxía natural ou probas da existencia e atributos da deidade).

 Historia 
 Revolución científica 

A revolución científica "alimentou unha crecente conciencia" de que "había leis universais da natureza en funcionamento que ordenaban o movemento do mundo e as súas partes." James K. A. Smith e Amos Yong escribiron que en "astronomía, a revolución copernicana referido ao heliocentrismo do sistema solar, as tres leis de Johannes Kepler (1571–1630) do movemento planetario, e a lei de Isaac Newton (1642–1727) da gravitación universal (leis da gravitación e do movemento, e nocións do espazo absoluto e o tempo) todos combinados para establecer as regularidades dos corpos terráqueos e celestes." Con este pano de fondo, os "deístas suxeriron que a analoxía do reloxeiro: igual que os reloxos son postos en movemento polos reloxeiros, despois do cal operan de acordo cos seus mecanismos preestablecidos, así que o mundo empezou con Deus como creador, despois do cal este e todas as súas partes operan de acordo coas súas leis naturais preestablecidas. Con estas leis en perfecto funcionamento, os eventos foron desenvolvéndose de acordo co plan prescribido." Para Isaac Newton, "o movemento regular dos planetas fai que sexa razoable crer na continuada existencia de Deus." Newton tamén sostiña a idea de que "como un reloxeiro, Deus estaba forzado a intervir no universo e axustar o mecanismo de cando en vez para asegurarse que continúa operando en bo funcionamento." Como Newton, René Descartes consideraba "o cosmos como unha gran máquina do tempo que funcionaba segundo leis fixadas, un reloxo creado e dado corda polo gran reloxeiro."

 William Paley 

Os reloxos foron utilizados como exemplos de tecnoloxía complicada en discusións filosóficas. Por exemplo, Cicerón, Voltaire e René Descartes utilizaron reloxos en argumentos sobre o propósito. A analoxía do reloxeiro, como se describiu aquí, foi utilizada por Bernard le Bovier de Fontenelle en 1686, pero fíxose famosa coa formulación de William Paley.

Paley utilizou a analoxía do reloxeiro no seu libro Natural Theology, or Evidences of the Existence and Attributes of the Deity collected from the Appearances of Nature, publicado en 1802. Nel, Paley escribiu que se se encontra un reloxo de peto nun páramo, é moi razoable asumir que alguén o deixou alí e que foi feito por un reloxeiro, non por forzas naturais:

miniatura|William Paley

Paley seguiu argumentando que as complexas estruturas das cousas vivas e as salientables adaptacións de plantas e animais necesitaban da existencia dun deseñador. Cría que o mundo natural era a creación de Deus e mostraba a natureza dun creador. Segundo Paley, Deus deseñou coidadosamente "incluso aos máis humildes e insignificantes organismos" e todas as súas diminutas características (como as ás e as antenas das cadelas de frade). El cría, por tanto, que Deus debe coidar incluso máis pola humanidade.

Paley recoñeceu que hai grandes sufrimentos na natureza e que a natureza parece ser insensible á dor. A súa maneira de reconciliar iso coa súa crenza nun Deus benevolente era asumir que na vida hai máis pracer que dor.

Joseph Butler

William Paley explicou nas súas clases as obras de Joseph Butler e parece que construíu sobre os argumentos de deseño de Butler de 1736 a inferencia de existir un deseñador a partir das probas de deseño. Butler sinalou: 
"Como as múltiples aparencias de deseño e de causas finais na constitución do mundo proban que este é o traballo dunha mente intelixente ... As aparencias de deseño e de causas finais na constitución da natureza que realmente proban que este axente actuante é un deseñador intelixente... dez mil exemplos de deseño, non poden se non que probar [a existencia de] un deseñador.".

Jean-Jacques Rousseau

Rousseau tamén mencionou a hipótese do reloxeiro. Escribiu o seguinte no seu libro de 1762 o Emilio:

 Críticas 
 David Hume 

David Hume (1711-1776) ofreceu varios das máis memorables críticas filosóficas á analoxía do reloxo formulada primeiramente por diversos autores e posteriormente por Paley, antes de que se desenvolvese a teoría de Darwin da evolución. As súas críticas poden dividirse en tres grandes aspectos:

A súa primeira obxección é que non temos a experiencia da construción do mundo. Hume salientou o feito de que cando dicimos que coñecemos a causa de algo, estamos derivando inducións a partir de experiencias previas de obxectos similares creados ou que temos visto nós mesmos como o propio obxecto é creado. Por exemplo, co reloxo, sabemos que tivo que ser creado por un reloxeiro porque podemos observar como o fabrican e comparalo coa fabricación doutros reloxos ou obxectos similares para deducir que son causas similares na súa creación. Porén, argumenta que non temos experiencia da creación do universo ou de calquera outra creación de universos para compararmos o noso propio universo e nunca a teremos; por tanto, sería ilóxico inferir que o noso universo foi creado por un deseñador intelixente da mesma maneira que o é un reloxo.

A segunda crítica que ofrece Hume é sobre a propia forma do argumento como unha analoxía. Un argumento analóxico afirma que como o obxecto X (un reloxo) é como o obxecto Y (o universo) nun aspecto, ambos os dous son, por tanto, probablemente similares noutro aspecto oculto (a súa causa, ao seren creados por un deseñador intelixente). Sinala que para que un argumento desde a analoxía sexa exitoso, as dúas cousas que deben ser comparadas teñen que ter un número adecuado de semellanzas que son relevantes con respecto ao que son analoxizadas. Por exemplo, un gato e un león poden ser moi similares en moitos aspectos, mais só porque o león emite "ruxidos", non sería correcto inferir que un gato tamén "roxe": as semellanzas entre os dous obxectos non son similares dabondo e o grao de relevancia dos sons que fan non é o bastante relevante. Hume despois argumenta que o universo e un reloxo tampouco teñen suficiente relevancia ou estreitas semellanzas para inferir que ambos foron creados da mesma maneira. Por exemplo, o universo está feito de material natural orgánico, pero o reloxo está feito de materiais mecánicos artificiais metálicos. El afirma que no mesmo sentido, podería arguírse que o universo é máis análogo a algo máis orgánico como un vexetal (no cal podemos observar por nós mesmos que non necesita un 'deseñador' ou un 'reloxeiro' para ser creado). Aínda que admite que a analoxía dun universo e un vexetal parece ridícula, di que é igual de ridículo establecer a analoxía entre o universo e un reloxo.

A terceira crítica que formula Hume é que mesmo se o argumento proporciona realmente a proba da existencia dun deseñador; aínda non proporciona probas do tradicional Deus 'omnipotente' e 'benevolente' do teísmo cristián tradicional. Unha das principais asuncións do argumento de Paley é que 'similares efectos teñen similares causas'; ou que as máquinas (como o reloxo) e o universo teñen características similares de deseño e así ambos os dous teñen tamén a mesma causa da súa existencia: ambos deben ter un deseñador intelixente. Porén, Hume sinala que o que Paley non comprende é en que medida se estenden as 'causas similares': en que grao é similar a creación dun universo á creación dun reloxo. En vez disto, Paley chega directo á conclusión de que o seu deseñador do universo é o 'Deus' do cristianismo tradicional no que el cre. Porén, Hume colle a idea das 'causas similares' e indica algúns absurdos potenciais do lonxe ao que se pode levar a extensión da 'semellanza' destas causas se o argumento fose tomado máis alá para explicar isto. Un exemplo que el utiliza é como unha máquina ou un reloxo é xeralmente deseñado por un equipo de persoas en lugar de por unha soa persoa. Seguramente, se estamos facendo a analoxía entre os dous deste xeito, sinalaría que habería un grupo de deuses que creou o universo en vez dun só ser. Outro dos exemplos que el utilizou é que as máquinas complexas son xeralmente o resultado de moitos anos de ensaio e erro e cada nova máquina é unha versión mellorada da anterior. Ademais por analoxía de ambos, acaso non insinuaría que o universo podería tamén ser só un dos moitos 'ensaios' de Deus e que existen outros universos moito mellores por aí? Porén, se iso se tomase como certo, seguramente o 'creador' de todo iso non sería 'benevolente' e 'todopoderoso' se eles levasen a cabo o proceso de 'ensaio e erro' cando crearon o universo?

Hume tamén sinala que hai aínda a posibilidade de que o universo puidese ser creado por unha casualidade aleatoria pero aínda así mostrase evidencias de deseño, xa que o universo é eterno e tería un tempo infinito para converterse nun universo tan complexo e ordenado como o noso. El denominou isto 'hipótese epicúrea'. Argumentou que cando o universo foi inicialmente creado, o universo era aleatorio e caótico, pero se o universo é eterno, nun período ilimitado de tempo, as forzas naturais podían 'evolucionar' naturalmente por medio de partículas aleatorias que se xuntan co tempo no sistema incriblemente ordenado que podemos observar hoxe sen a necesidade de que teña que haber un deseñador intelixente como explicación.

 Charles Darwin 
miniatura|200px|Charles Darwin en 1880

A teoría evolutiva de Charles Darwin proporciona outra explicación ao 'deseño' que se observa nos seres vivos.

Cando Darwin completou os seus estudos de teoloxía no Christ's College, Cambridge en 1831, leu o libro de Paley Natural Theology e creu daquela que era unha proba racional da existencia de Deus, debido a que os seres vivos mostraban  unha complexidade e estaban exquisitamente adaptados aos seus lugares nun mundo feliz.

Posteriormente, na viaxe do Beagle, Darwin encontrou que a natureza non era tan benévola, e que a distribución das especies non apoiaba a idea dunha creación divina. En 1838, pouco despois do seu regreso, Darwin concibiu a súa teoría de que a selección natural e non o deseño divino, era a mellor explicación do cambio gradual nas poboacións ao longo de moitas xeracións. Publicou a teoría en A orixe das especies en 1859, e en posteriores edicións, indicou as respostas que recibira:

Darwin repasou as implicacións dos seus descubrimentos na súa autobiografía:

A idea de que a natureza foi gobernada por leis era xa común, e en 1833, William Whewell como propoñente da teoloxía natural que Paley inspirara escribira que "con respecto ao mundo material, podemos polo menos ir máis lonxe; podemos percibir que os eventos non son producidos por interposicións illadas do Divino poder, exercidas en cada caso particular, senón polo establecemento de leis xerais."Darwin, C. R. 1859. On the Origin of Species. Londres: John Murray, p. ii. Whewell, William, 1833. Astronomy and general physics considered with reference to natural theology. W. Pickering, Londres, 356 Darwin, que falou de "leis fixas" coincidiu con Whewell, escribindo na súa segunda edición de A orixe das especies:

No tempo en que Darwin publicou a súa teoría, os teólogos do cristianismo liberal estaban xa apoiando esas ideas, e ao final do século XIX, a súa visión modernista era predominante en teoloxía. En ciencia, a teoría da evolución que incorporaba a selección natural de Darwin chegou a ser completamente aceptada.

miniatura|Richard Dawkins

 Richard Dawkins 

No seu libro The Blind Watchmaker (O reloxeiro cego), Richard Dawkins argumenta que a analoxía do reloxeiro combina a complexidade que se observa nos organismos vivos que poden reproducirse por si mesmos (e poden causar que a súa complexidade aumente co tempo) coa complexidade de obxectos inanimados, incapaces de transmitir ningún cambio reprodutivo (como as moitas partes dun reloxo fabricado). A comparación vense abaixo debido a esta importante distinción.

Nun episodio da serie da BBC Horizon, tamén titulado The Blind Watchmaker, Dawkins describiu o argumento de Paley como "tan errado coma elegante". En ambos os contextos, di que Paley fai a mesma proposta incorrecta en canto á solución de certo problema, pero Dawkins non é irreverente con el. No seu ensaio The Big Bang, Steven Pinker discute o tratamento que fai Dawkins do argumento de Paley, e engade: "Os biólogos hoxe non están en desacordo coa formulación de Paley do problema. Só están en desacordo coa súa solución."

No seu libro The God Delusion, Dawkins argumenta que a vida foi o resultado de complexos procesos biolóxicos. Elabora o argumento de que a comparación da afortunada construción dun reloxo é errada porque os defensores da evolución non consideran que esta sexa "afortunada". En vez de falaren de fortuna ou sorte, consideran que a evolución da vida humana é o resultado de miles de millóns de anos de selección natural. Dawkins conclúe que a evolución é un xusto contendente para substituír a Deus no papel de reloxeiro.

Ademais, argumenta que a creación polo reloxeiro do reloxo implica que o reloxeiro debe ser máis complexo que o reloxo.
O deseño faise desde arriba a abaixo, alguén ou algo máis complexo deseña algo menos complexo.
Seguir a liña cara a arriba demanda que o reloxo fose deseñado por un reloxeiro (necesariamente máis complexo), e o reloxeiro debe, pois, ser creado por un ser máis complexo ca el. Así a pregunta convértese en quen deseñou ao deseñador? 
Dawkins argumenta que: (a) esta liña continuaría ata o infinito, e (b) isto non explica nada.

A evolución, por outra parte, vai desde abaixo a arriba; explica como pode orixinarse máis complexidade gradualmente ao acumular ou combinar complexidades menores.

En resposta a esas afirmacións, Nathan Schneider escribiu, "Paley morreu décadas antes de que fose publicada A orixe das especies, e desde entón as súas ideas téñense posto tan repetidamente en oposición ás de Darwin que Richard Dawkins titulou un dos seus libros sobre evolución The Blind Watchmaker (O reloxeiro cego). Porén, un exame detido do propio pensamento de Paley revela un Deus que actúa por medio das leis da natureza, non alén delas como o deseñador dos modernos teóricos do deseño intelixente. Paley non poñía obxeccións a que as especies cambiasen co tempo. E só no clima de cultura de guerra cultural ou ideolóxica de hoxe non importa decatarse de que un dos antecesores da teoría do deseño intelixente podería sentirse perfectamente confortable coa evolución."10 Proofs That Will Change How You Think About God by Nathan Schneider. The Huffington Post. 6 de xuño de 2013

 Uso do argumento polos creacionistas actuais 

A inicios do século XX, a teoloxía modernista de alta crítica foi contestada nos Estados Unidos polos literalistas bíblicos, que fixeron campañas inicialmente exitosas contra a ensinanza da evolución e empezaron a autodenominarse creacionistas na década de 1920. Cando a ensinanza da evolución foi reintroducida nas escolas públicas na década de 1960, eles adoptaron a denominación de ciencia da creación cuxo concepto central era o deseño en termos similares aos do argumento de Paley. Esa idea foi despois redenominada deseño intelixente, que presenta a mesma analoxía como un argumento contra a evolución por selección natural sen afirmar explicitamente que o "deseñador intelixente" é Deus. O argumento desde a complexidade dos organismos biolóxicos era entón presentada co nome de argumento da complexidade irreducible, cuxo partidario máis notable foi Michael Behe, e, aproveitándose da xerga da teoría da información, o argumento da complexidade especificada, cuxo principal defensor foi William Dembski.

A analoxía do reloxeiro foi referenciada en 2005 no famoso xuízo Kitzmiller contra o Distrito Escolar da Área de Dover. Durante ese xuízo, Paley foi mencionado varias veces.Kitzmiller v. Dover Area School District Day 1 PM session A testemuña experta da defensa John Haught sinalou que tanto o deseño intelixente coma a analoxía do reloxeiro son "reformulacións" do mesmo argumento teolóxico.Kitzmiller v. Dover Area School District Day 5 PM session
O día 21 do xuízo, Mr. Harvey presentou unha versión moderna do argumento de Paley, substituíndo o reloxo por un teléfono móbil.Kitzmiller v. Dover Area School District Day 21 AM session

Na súa resolución, o xuíz afirmou que o uso do argumento do deseño polos partidarios do deseño intelixente "é simplemente unha repetición do argumento do reverendo William Paley aplicado ao nivel celular"Ruling, Whether ID Is Science, page 79 Kitzmiller v. Dover Area School District 2005 e que o argumento do deseño é subxectivo."É doadamente aparente para a Corte que o único atributo de deseño que parecen compartir os sistemas biolóxicos cos artefactos humanos é a súa aparencia complexa, é dicir, se parece complexo ou deseñado, debeu ser deseñado. (23:73 (Behe)). Esta inferencia ao deseño baseada na aparencia dunha "disposición das partes cun propósito" é unha proposición completamente subxectiva, determinada a ollos do que o comtempla e o seu punto de vista en relación á complexidade dun sistema."  Ruling, Whether ID Is Science, page 81

 Notas 

 Fontes 



 Véxase tamén 
 Outros artigos 
Existencia de Deus
Argumento cosmolóxico
Algoritmo xenético
O deus dos baleiros
Teorema do mono infinito
Complexidade irreducible
Falacia de Hoyle
Obxeccións á evolución

 Ligazóns externas 
 The Divine Watchmaker
 Robert Hooke
 William Paley (1743–1805)
 The Autobiography of Charles Darwin, versión revisada publicada en 1958 pola bisneta de Darwin Nora Barlow.
 Recapitulation and Conclusion",  By Charles Darwin.
 Chaos in the Solar System,  de J Laskar
 The Watchmaker Analogy Animated and Dramatically Read

Categoría:Deseño intelixente
Categoría:Creacionismo
Categoría:Filosofía da relixión