Pina Bausch

Philippina Bausch coñecida como Pina Bausch, nada en Solingen, Düsseldorf, o 27 de xullo de 1940 e finada en Wuppertal o 30 de xuño de 2009 foi unha bailarina, coreógrafa e directora alemá pioneira na danza contemporánea. Coñecida polo seu estilo vangardista, Bausch transformou o xénero con pezas compostas mesturando diversas expresións: movementos corporais, emocións, sons e escenografía que configuran pezas enmarcadas na corrente do teatro físico e a danza teatro, da cal Bausch foi pioneira e unha influencia constante para xeracións posteriores.

Cun enfoque vangardista, a súa obra caracterízase pola exploración das relacións humanas e a expresión de emocións crúas a través dunha linguaxe corporal poderosa que rompe cos moldes do ballet clásico.

Durante a súa dirección do Tanztheater de Wuppertal, Bausch desenvolveu pezas pouco convencionais, empregando un estilo que enfatiza a autenticidade emocional e a conexión física coa audiencia. Este estilo persoal e a profundidade dos seus temas convertérona nunha figura clave nas artes escénicas mundiais, con obras que seguen a ser representadas e estudadas.

 Traxectoria 

 Primeiros anos 
Pina Bausch naceu en Solingen, preto de Düsseldorf, en Alemaña, en plena Segunda guerra mundial. Foi a terceira filla do matrimonio composto por August e Anita Bausch, que tiñan un restaurante, onde a futura bailarina creceu e tomou as súas primeiras clases de danza. Foi entón cando os seus pais se decataron da súa extrema flexibilidade física e talento, polo que decidiron apoiala para que en 1955, aos 15 anos, fose estudar co coreógrafo Kurt Joos na Folkwang School de Essen, onde Pina adquiriu as bases da danza expresionista alemá que serían a base da súa entón incipiente carreira.

 Formación 
En 1959, con 19 anos, graduouse na Folkwang School e gañou unha bolsa para continuar os seus estudos en Nova York. Aí estudou na Juilliard School desde 1960, tendo como mestre a Antony Tudor, baixo cuxa dirección bailaría por primeira vez no Metropolitan Opera Ballet. Nesta segunda etapa formativa, Bausch tamén tivo como profesores a José Limón, Alfredo Corvino e Paul Taylor, quen a dirixiu como parte do New American Ballet.

Tras o brillante desempeño de Pina Bausch nos Estados Unidos, Kurt Joos, o seu primeiro mestre, convocouna en 1961 para formar parte da súa compañía en Alemaña. Así, en 1962 uniuse á recentemente creada Folkwang Ballet Company, en principio como asistente de Joss e logo como solista. En 1968 dirixiu a súa primeira peza como coreógrafa da compañía: Fragment, con música de Béla Bartók; ao ano seguinte converteuse na sucesora de Joos como directora artística.

 Tanztheater Wuppertal Pina Bausch 
En 1972, Bausch asumiu a dirección do Wuppertal Opera Ballet, que máis tarde ela mesma rebautizou como "Tanztheater Wuppertal Pina Bausch". O seu primeiro traballo neste cargo foi Fritz, con música de Wolfgang Hufschmidt, en 1974. Ao ano seguinte continuou os seus experimentos coa danza escénica mesturada con ópera, cuxos resultados foron as presentacións de Iphigenia in Tauride e Orpheus and Eurydice.
esquerda|miniatura|A Consagración da Primavera, representada en Wuppertal
Tamén en 1975, Bausch coreografou A consagración da primavera, de Igor Stravinsky. Neste traballo logrou unha conexión co escenario baseada na humidade do chan, acto que manifesta as bases da súa proposta, onde a escena é parte importante da coreografía. Ao mesmo tempo, xerou unha relación próxima co deseñador polaco Rolf Borzik, quen se convertería no seu marido e estreito colaborador, e xunto a quen desenvolvería propostas performáticas afastadas da danza clásica, abrindo un novo camiño cara á consolidación da danza teatro.

Así, en 1976, coa coreografía dos sete pecados capitais, do compositor Kurt Weill, Bausch sepárase por completo das convencións do ballet clásico, introducindo un método de ensaio no que xera preguntas aos seus bailaríns, e crea unha coreografía baseada nas súas respostas, que ven reflectidas tanto no físico como no verbal e visual da peza, que inclúe textos falados e música clásica e popular.

Os seus outros traballos con Borzik inclúen unha longa lista de obras, entre as que se contan Bluebeard – While listening to a tape recording of Béla Bartók´s Opera, Duke Bluebeard´s Castle (1977), Come dance with me (1977), Renate inmigrants (1977), Café Müller (1978; o seu traballo máis coñecido, definido como unha peza melancólica na que os bailaríns interpretan a sensibilidade humana nun escenario repleto de cadeiras e mesas que actúan como obstáculos); Kontakthof (1978), Arien (1979; o escenario é un piso de auga quente) e Legend of Chastity (1979).

En 1980, aos 35 anos, Borzik morre de cancro. 1980 é interpretada pola crítica como unha homenaxe e despedida ao seu esposo, quen fora o seu guía na proposta visual e performática da compañía. Os seus traballos posteriores inclúen Bandoneón (1980), Walzer (1982), Carnations (1982; o escenario está composto por un piso de flores sobre o que os bailaríns realizan a coreografía), On the mountain a cry was heard (1984), Two cigarrets in the dark (1985), Viktor (1986), Palermo, Palermo (1989), A tragedy (1994) e Danzón (1995). Bausch non alcanzou a presentar en vida Como el musguito en la piedra, ay sí sí sí, inspirada nunha estadía en Chile (por iso é polo que escolleu como nome o da canción folclórica que adoitaba interpretar Violeta Parra).

Durante a década de 1980, Bausch foi probabelmente a bailarina que máis influenciou as nacentes xeracións de danza contemporánea e á arte en xeral. A súa influencia apréciase en artistas tan diversos como Robert Wilson, William Forsythe e Maguy Marin. En 1984 a compañía encargouse do acto de apertura do Olympic Art Festival dos Ánxeles, o que evidencia o éxito do seu traballo.

 A súa proposta de danza teatro 
O traballo de Pina Bausch está conectado coa tradición da danza expresionista alemá –a Ausdruckstanz-, encarnando sentimentos de angustia humana existencial, anomia e disociación. Todos os seus traballos comparten similitudes esenciais: ausencia de argumento (nun sentido clásico), do sentido convencional da progresión en escena e de referencias a lugares xeográficos específicos. Con todo, a obra de Bausch ten “unha grande atmosfera de humor malvado, un patrón de tantalización romántica e humillación”.Birringer, Johannes. Pina Bausch. Dancing across the borders O seu traballo baséase na creación de breves episodios de diálogo e acción a miúdo centrados en situacións surrealistas, no uso do corpo e nas relacións entre este, o escenario e o vestiario.

As pezas de Bausch a miúdo involucran o público, introducíndoo na performance. Inclúen, ademais, interludios físicos que, por exemplo, presentan a homes e mulleres que poden ser irmáns ou antagonistas. A idea de Bausch é xogar coas convencións do tempo teatral sobre o escenario, estimulando unha nova linguaxe construída por aparentes elementos dispares e aleatorios que producen un inequívoco balance interno que dá vida á súa proposta de danza teatro.

A International Encyclopedia of Dance da Universidade de Oxford define o traballo de Pina Bausch como "único", sostendo que o seu corpo de danza fórmano bailaríns "de aparencia e perspectiva madura, onde cada un alude á superioridade multifacética e cosmopolita do mundo de Bausch. A miúdo quedan na compañía durante décadas, e cando alguén decide irse, varios centos de aspirantes asisten a unha audición na que se mergullan nas técnicas de Bausch”, o que sinala o importante que foi en vida, así como o seu legado, tras a súa morte.Encyclopedia of Dance, p. 389

 Relación co cine 
En 1983, interpretou o papel da princesa Lherimia en E la nave va, de Federico Fellini.  

Pedro Almodóvar, en Hable con ella (2002), realizou unha cita-homenaxe a Café Müller, que funciona como peza clave do argumento.
En 2009, Bausch comezou a colaborar co director e documentalista Wim Wenders para a realización dunha película sobre a compañía en formato 3D. Pina morreu antes de estivese finalizado o filme, que Wenders define como unha homenaxe á súa memoria. O documental Pina estreouse o 2011 no Festival de Berlín e recibiu varios premios. 
 Vida persoal 
En primeira instancia casou co seu compañeiro de labores, o polaco Rolf Borzik, que fora deseñador de vestiario e escenografías para a compañía. Borzik morreu en 1980, e tempo despois Pina coñeceu o poeta chileno Ronald Kay, con quen tivo o seu único fillo, Ralf Salomon, en 1981.

Foi unha fumadora empedernida: nos rexistros visuais que mostra a película Pina, de Win Wenders, está sempre cun cigarro, fumando. Morreu de cancro pulmonar o 30 de xuño de 2009, aos 68 anos, en Wuppertal.

 Creacións 

 Data de estrea  Cidade (País)  Teatro  Peza  Detalles 9 xan 1954  Wuppertal (Renania do Norte-Westfalia, RFA)  Opernhaus (Casa da Ópera)  Fritz Música: Gustav Mahler, Wolfgang Hufschmidt. Inclúe "Der grüne Tisch" de Kurt Jooss e "Rodeo" de Agnes de Mille. 21 abr 1974  Wuppertal  Opernhaus  Iphigenie auf Tauris ('Ifixenia en Tauris')  Música: Christoph W. Gluck. 2 xun 1974  Wuppertal   Zwei Krawatten ('Dúas garavatas')  8 dec 1974  Wuppertal   Opernhaus  Ich bring dich um die Ecke... ('Eu lévote até a esquina')  Inclúe "Adagio – "Fünf Lieder von Gustav Mahler" e "Großstadt" de Kurt Jooss. 23 de maio de 1975  Wuppertal   Opernhaus  Orpheus und Eurydike ('Orfeo e Eurídice')  Música: Christoph W. Gluck. 3 dec 1975  Wuppertal   Opernhaus  Frühlingsopfer: Wind von West ('Ritual da primavera: vento do Oeste') + Der zweite Frühling ('A segunda xuventude')  Música: Igor Strawinskii. 15 xun 1976  Wuppertal   Opernhaus   Die sieben Todsünden der Kleinbürger ('Os sete pecados capitais do pequenoburgués') / II. Fürchtet Euch nicht
('Non teñas medo') || Música: Kurt Weill, texto: Bertolt Brecht. 8 xan 1977  Wuppertal   Opernhaus  Blaubart  – Beim Anhören einer Tonbandaufnahme von Béla Bartóks Oper "Herzogs Blaubarts Burg" ('Barba Azul –Escoitando unha gravación da ópera de Béla Bartok "O castelo de Barba-Azul" )  26 de maio de 1977  Wuppertal   Opernhaus  Komm tanz mit mir ('Ven danzar comigo') Opereta 30 dec 1977  Wuppertal   Opernhaus  Renate wandert aus ('Renata emigra')  22 abr 1978  Bochum (RFA)  Schauspielhaus (Teatro) de Bochum  Er nimmt sie an der Hand und führt sie in das Schloß, die anderen folgen ('El levouna pola man ao castelo, os outros seguíranos')  Coprodución. Baseada en Macbeth, de William Shakespeare. 20 de maio de 1978  Wuppertal  Opernhaus  Café MüllerNo mesmo programa: coreografías de Gehard Bohner, Hans Pop e Gigi-Georghe Caciuleanu 9 dec 1978  Wuppertal  Opernhaus  Kontakthof ('Patio de encontros')  12 de maio de 1979  Wuppertal   Opernhaus  Arien ('Arias')  4 dec 1979  Wuppertal   Opernhaus  Keuschheitslegende ('A lenda da castidade')  18 de maio de 1980  Wuppertal   Schauspielhaus  1980 21 dec 1980  Wuppertal  Opernhaus  Bandoneon ('Bandoneón')  17 xun 1982  Ámsterdam (Países Baixos)  Holland Festival – Koninklijk Theater Carré  Walzer ('Valses')  30 dec 1982  Wuppertal   Opernhaus  Nelken ('Cravos')  16 de maio de 1983  Múnic (RFA)  München Theaterfestival – Zelt im Englischen Garten  NelkenSegunda estrea 13 de maio de 1984  Wuppertal   Schauspielhaus  Auf dem Gebirge hat man ein Geschrei gehört ('Sobre a montaña ouviuse un berro')  31 mar 1985  Wuppertal  Schauspielhaus  Two Cigarettes in the Dark ('Dous cigarros no escuro')  14 de maio de 1986  Wuppertal   Schauspielhaus  Viktor En coprodución con Teatro Argentina e Stadt Rom 21 mar 1987  Wuppertal   Schauspielhaus  Ahnen ('Antepasados')  17 dec 1989  Wuppertal  Opernhaus  Palermo ('Palermo')  En coprodución co Teatro Biondo Stabile, Palermo e Andres Neumann International 27 abr 1991  Wuppertal  (Alemaña reunificada)  Schauspielhaus  Tanzabend II (Programa de danza II)  En coprodución con "Festival de Otoño", Madrid 16 xan 1993  Wuppertal   Opernhaus  Das Stück mit dem Schiff ('A peza co barco')  12 feb 1994  Wuppertal  Schauspielhaus  Ein Trauerspiel ('Un xogo triste')  En coprodución co festival Wiener Festwochen (Semana Vienesa). 13 de maio de 1995  Wuppertal   Opernhaus  Danzón 11 de maio de 1996  Wuppertal   Schauspielhaus  Nur Du ('Só ti')  En coprodución coa Universidade de California, Os Ánxeles; Universidade Estatal de Arizona; Berkeley University of California; University of Texas, Austin; Darlene Neel Presentations; Rena Shagan Associates, Inc.; The Music Center Inc. 12 feb 1997  Wuppertal  Opernhaus  Der Fensterputzer ('O limpador de xanelas')  En coprodución con Hong Kong Arts Festival Society e Goethe-Institut Hong Kong 4 abr 1998  Wuppertal  Schauspielhaus  Masurca Fogo En coprodución con EXPO 98 de Lisboa e o Goethe-Institut Lisboa 10 abr 1999  Wuppertal    Opernhaus  O Dido En coprodución con Teatro Argentina, Roma e Andres Neumann International 25 fev 2000  Wuppertal  Schauspielhaus  Kontakthof mit Damen und Herren ab '65 ('Patio de encontros con señoras e señores maiores de 65 anos') ||
|-
| 5 de maio de 2000 || Wuppertal || Schauspielhaus || Wiesenland ('Terra de prados') || En coprodución con Goethe-Institut Budapest e Théâtre de la Ville Paris
|-
| 12 de maio de 2001 || Wuppertal || Opernhaus || Água|| En coprodución co Brasil, Goethe-Institut São Paulo e Emilio Kalil
|-
| 25 abr 2002 || Wuppertal || Schauspielhaus || Für die Kinder von gestern, heute und morgen ('Para os nenos de onte, hoxe e mañá') ||
|-
| 21 mar 2003 || Wuppertal || Opernhaus || Nefés|| En coprodución con International Istanbul Theatre Festival e Istanbul Foundation of Culture and Arts
|-
| 8 de maio de 2004 || Wuppertal || Schauspielhaus || Ten Chi [Ceo e terra] || En coprodución con Prefectura de Saitama, Saitama Arts Foundation e Nippon Cultural Center
|-
| 15 abr 2005 || Wuppertal || Schauspielhaus || Rough Cut [Corte bruto] || En coprodución con LG Arts Center e Goethe-Institut Seoul, Corea
|-
| 11 de maio de 2006 || Wuppertal || Schauspielhaus || Vollmond ('Lúa chea') ||
|-
| 18 de maio de 2007 || Wuppertal || Schauspielhaus || Bamboo Blues|| En coprodución con Goethe-Institut India
|-
| 30 de maio de 2008 || Wuppertal || Schauspielhaus || Sweet Mambo'  7 nov 2008  Wuppertal  Schauspielhaus  Kontakthof mit Teenagern ab '14' ('Patio de encontros con mozos por riba de 14 anos')  12 xun 2009  Wuppertal  Opernhaus  "... como el musguito en la piedra, ay si, si, si..." ["... wie das Moos auf dem Stein..."]  En coprodución co Festival Internacional de Teatro Santiago a Mil, Chile e con apoio de Goethe-Institut Chile. En colaboración con Andres Neumann International

 Premios e distincións 
 Bolsa para altos estudos na Folkwang School (1958) 
 Primeiro premio na II Competencia de Coreografía de Colonia 1969 por Im Wind der Zeit, con música de Mirko Dorner 
 Premio Fundación North Rhine-Westphalia 1973 para artistas novos
 Premio Eduard von der Heydt 1978 (Wuppertal) 
 Premio da Crítica Danza 1980 (Círculo de Críticos de Arte, Italia) 
 Premio Simba theatre 1982 (Accademia Simba, Italia) 
 Premio UBU 1982/83, outorgado á mellor representación estranxeira (Italia)
 Premio Deutscher Kritiker Preis 1984 (Akademie der Künste, Berlin, Alemaña) 
 Premio Bessie Dance and Performance 1984 (Nova York)
 Orde ao Mérito (1986, República Federal de Alemaña) 
 Premio da Sociedade de Críticos de Danza 1987 (Xapón) 
 Premio á Tolerancia 1988 (Alemaña) para a compañía Wuppertal 
 Premio da Academia Internacional Lorenzo il Magnifico 1990 (Florencia) 
 Premio Aurel Milloss 1990 (parte do Premio Gino Tani, Roma) 
 Premio en ocasión do World Theatre Day 1990 (República Federal de Alemaña e o International Theatre Institute) 
 Premio do Estado de North-Westphalia 1990 
 Prix SACD de Danza 1991 (Société des Auteurs et Compositeurs dramatique, París) 
 Rheinischer Kulturpreis 1991 (Sparkassenstiftung zur Förderung rheinischen Kulturgutes, Düsseldorf)
 Premio Critics Award por Café Müller, Edinburgh Festival, 1992
 Medalla Picasso da UNESCO, 1993
 Cruz da Ordem Militar de Santiago de Espada, Lisboa, 1994
 Premio da danza alemá, entregado pola German professional association for dance education, 1995
 Premio Joana Maria Gorvin, entregado pola German Akademie der Schönen Künste, 1995 (Berlín)
 Premio Berlin theatre, 1997 (Berlín)
 Premio Foundation for Prussian maritime trade, 1997
 Anel de Honra da cidade de Wuppertal, 1997
 Premio Harry Edmonds; International House, 1997 (New York)
 Premio European Theatre, 1998
 Premio Samuel H. Scripps, American Dance Festival Award, 1999
 Praemium Imperiale para teatro e filme, entregado pola Japan Art Association, 1999
 Premio Life Time Achievement, 2000 (Istambul)
 Premio Hanseatic Goethe, 2001
 Premio Bessie, 2002 (Nova York)
 Chevalier de l'Ordre National da Légion d'Honneur, 2003 (París)
 Premio Nijinsky, 2004 (Monte Carlo)
 Premio Golden Mask, Golden Mask Festival of Performing Arts, 2005 (Moscova)
 Embaixadora Honoraria da República de Korea, 2005
 Premio Laurence Olivier, 2006 (Londres)
 Doutora honoraria (laurea honoris causa) de Juilliard School, 2006 (Nova York)
 Orden al Mérito Artístico y Cultural Pablo Neruda, Consejo Nacional de la Cultura y las Artes de Chile, entregada pola presidenta Michelle Bachelet, 2007 (Santiago)
 Premio Cidade de Frankfurt, 2008
 Premio Dance Magazine, 2008 (Nova York)
 Membro Honoraria da Academy of Arts and Sciences, Cambridge Massachusetts, Section Performing Arts; 2009

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Ifigenia en Táuride: danza-ópera de Pina Bausch, baseada na ópera de Gluck...; Madrid: Fundación del Teatro Lírico, 1998.
 Susanne Schlicher, Teatre-dansa: tradicions i llibertats: Pina Bausch, Gerhard Bohner, Reinhild Hoffmann, Hans Kresnik, Susanne Linke; Barcelona: Institut del Teatre, 1993.
 Bibliografía recollida no sitio web de Pina Bausch
 Roger Salgas, "La danza escénica pierde a su diosa", El País, 1-VII-2009.
 Ligazóns externas 
 Sitio oficial de Pina Bausch e o Tzthea
 Pina Bausch. Danza Abstracta e Psicodrama Analítico 
 Pina Bausch. De bailarina a coreógrafa 
 Pina Bausch e o ballet posmoderno  
 Varias Notas
 Danza Ballet
 Obituario e notas relacionadas do Guardian UK
 A consagración da primavera, extracto

Categoría:Coreógrafos
Categoría:Finados en 2009
Categoría:Nados en 1940
Categoría:Finados por cancro de pulmón