Sitta arctica

Sitta arctica é unha especie de ave paseriforme da familia Sittidae, que vive no norte de Asia oriental.

Esta agatuñadeira foi considerada durante moito tempo unha subespecie da agatuñadeira eurasiática (S. europaea), pero foi separado nunha especie propia en 2006 baseándose en caracteres morfolóxicos e moleculares. É, como media, maior en tamaño que a agatuñadeira eurasiática e tamén se distingue por algunhas características morfolóxicas, como a forma do peteiro, o tamaño das súas garras e a cor dos mantos baixo as ás e as plumas externas da cola. O seu canto tamén se describiu como «claramente diferente» ao da agatuñadeira eurasiática, sen dar máis detalles.

S. arctica vive no noroeste de Siberia, sen pasar cara ao oeste do meridiano 105º leste e habita os bosques ao norte do lago Baikal, preto do mar de Bering e o de Okhotsk sen achegarse á costa. Vive en bosques de lárices e chairas aluviais. A súa condición de especie só foi recoñecida recentemente, e debido aos poucos datos coñecidos o seu estado de conservación non foi determinado.

 Descrición 

A especie é unha agatuñadeira de tamaño mediano, duns 15 cm de lonxitude. As partes superiores son de cor gris azulada e as inferiores moi brancas. É moi similar a unha subespecie de S. carolinensis que se encontra en rexións máis ao norte, pero se caracteriza por un tamaño maior á media e unhas cantas características anatómicas máis ou menos fáciles de identificar. As partes superiores son de cor gris chumbo azulada, igual que na subespecie S. europaea amurensis, pero máis escuras que no resto de subespecies dsa agatuñadeira eurasiática. A liña negra que cruza os ollos é máis fina e curta que na agatuñadeira eurasiática. Os ornitólogos Yaroslav Red'kin e María Konovalova do museo de Moscova indicaron que non ten ningunha ou case ningunha marca clara na fronte e por riba da liña negra, como a dalgunhas subespecies de S. europaea; por outra parte, na súa monografía sobre páridos, sítidos e cértidos, Simon Harrap afirmou que as bandas brancas están máis marcadas en S. arctica. A mitra avermellada bronceada esténdese a ambos os lados dos flancos; as coberteiras baixo as ás son de cor gris escura (máis ben claras), as rectrices externas son abrancazadas en máis da metade da súa lonxitude e non hai dimorfismo sexual aparente.

O peteiro é longo e estreito, a diferenza doutras subespecies da agatuñadeira eurasiática, coa beira da mandíbula superior (culme) practicamente dereita e o bordo da mandíbula inferior curvada cara a arriba; a base do peteiro está densamente cuberta de plumas longas. A á é máis bicuda, a sétima rémixe primaria ten o mesmo tamaño que a segunda rémixe, mentres que é menor na agatuñadeira eurasiática. O tarso é máis curto que en todas as subespecies da agatuñadeira eurasiática, pero a garra traseira está moito máis desenvolvida e iguala a lonxitude do dedo (uns 10 mm). O macho mide 14,8 cm como media, contra 15,1 cm na femia, con envergaduras, respectivamente, de 25,7 cm e 25,2 cm. As medidas das ás dobradas no macho e a femia son, respectivamente, como media, de 86,4 mm e 83,9 mm, o peterio de 18,6 mm e 19,1 mm, a cola de 49,9 mm e 46,7 mm, e o tarso de 17,0 mm e  16,9 mm. O macho adulto pesa 21,2 g e hai datos de dúas femias que chegaron a pesar 19,7 e 22,1 g.

 Ecoloxía e comportamento 
 Voz 

O canto é potente. En 1996 publicáronse algúns sonogramas de chamadas e cantos de S. arctica, e a voz foi descrita como «netamente diferente» á da agatuñadeira eurasiática, pero sen facer maiores aclaracións.

 Reprodución 
Os datos dispoñibles sobre a ecoloxía da especie son moi irregulares. As observacións realizadas en 1994 demostraron que as parellas se formaban arredor do 15 de maio. Reutilizaban niños de petos Dendrocopos major e cubrían a entrada con barro para reducir o diámetro. Observáronse individos novos botándose a voar por primeira vez entre o 30 de xuño e o 4 de xullo.

Durante o outono e o inverno, S. arctica realiza migracións e forma bandadas mixtas coas subespecies S. e. asiatica e S. e. baicalensis da agatuñadeira eurasiática.

 Distribución e hábitat 

Esta especie é endémica de Rusia oriental e vive no centro e nordeste de Siberia. Cara ao oeste, a súa distribución comenza arredor do meridiano 105º leste, preto das partes altas do Tunguska Inferior e ao norte da cunca do río Viliui (ata preto do paralelo 65º N ou do 67º N) e ao sur do Lena. Cara ao leste, non supera o curso inferior do Anádyr, ao noroeste das montañas Koryak e as fontes do Pénzhina. A distribución de S. arctica non chega ás zonas costeiras, nin ao mar de Bering ou de Okhotsk. A maior parte da súa distribución detense ao sur, onde comeza a da subespecie asiatica da agatuñadeira eurasiática, e é substituído ao leste na península de Kamchatka por S. e. albifrons.

S. arctica vive en bosques de lárices (Larix sp.), pero tamén nas chairas aluviais.

 Sistemática 
 Taxonomía 
miniatura|esquerda|A agatuñadeira eurasiática, aquí a súa subespecie nominal S. e. europaea, é a filoxeneticamente máis próxima a S. arctica.miniatura|Serguei Buturlín describiu a agatuñadeira siberiana en 1907.

Sitta arctica describiuna o ornitólogo ruso Serguei Aleksándrovich Buturlín en 1907, a partir dun espécime (holotipo) procedente de Verjoyansk. En 1916, o mesmo autor propuxo un recorte da familia Sittidae en varias subfamilias, xéneros e subxéneros; Sitta arctica foi colocado entón nun xénero propio, Arctositta , a xuízo do autor porque tiña diferenzas morfolóxicas suficientes con outras agatuñadeiras. En 1928, Otto Kleinschmidt aproximou o xénero Arctositta ao grupo da agatuñadeira eurasiática (S. europaea), e S. arctica foi considerado máis tarde como unha subespecie da agatuñadeira eurasiática, excepto por Andrzej Dunajewski e Siegfried Eck, que ocasionalmente o trataron como unha especie separada, pero no xénero Sitta.

En 2006, Red'kin e Konovalova fixeron unha revisión completa das subespecies de Asia Oriental da agatuñadeira eurasiática e propuxeron elevar permanentemente a subespecie S. e. arctica ao rango de especie, para reflectir máis claramente a diferenza morfolóxica con outras subespecies, e o feito de que S. arctica vive parcialmente en simpatría con Sitta europaea sen hibridarse (ou só en pequena media). Estas análises morfolóxicas son consistentes coas análises do ADN mitocondrial que tamén se realizaron en 2006 e que mostraron unha gran diverxencia (10 % para o xene ND2) entre arctica e europaea. A decisión foi apoiada por Nigel J. Collar e John D. Pilgrim en 2007 e aprobada polo Congreso Ornitolóxico Internacional na súa versión 1.6 (30 de xuño de 2008). Na división en subxéneros do xénero Sitta, pouco utilizada, S. arctica sitúase en Sitta (Sitta) . Segundo o Congreso Ornitolóxico Internacional e Alan P. Peterson, non se distingue ningunha subespecie dentro de S. arctica.

 Bioxeografía 
En 1996, o ornitólogo ruso Vladímir Leonóvich et al propuxeron unha hipótese bioxeográfica para explicar a diferenciación das agatuñadeiras no nordés de Siberia. Durante as glaciacións do Plistoceno, é posible que algúns refuxios da glaciación permitisen a supervivencia de polo menos unha parte da fauna e flora de Siberia. Algunhas poboacións de Sitta europaea relacionadas puideron sobrevivir nestas zonas de refuxio, como a cunca do Anádyr, onde Sitta arctica puido terse diferenciado, e ao sur de Kamchatka, onde a subespecie S. e. albifrons puido terse diferenciado doutras subespecies de S. europaea.

miniatura|center|upright=3|Mapa da distribución de S. arctica e as diferentes subespecies de S. europaea en Asia:

 Estado de conservación 
O nivel de ameaza desta ave foi avaliado pola IUCN en outubro de 2016 como "pouco preocupante".Sitta arctica na IUCN Segundo os datos BirdLife International a área de distribución deste paxaro é vasta, duns 3 910 000 km2, e as súas poboacións importantes e estables, polo que non está xustificado predicir un nivel de ameaza máis elevado.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 



 Ligazóns externas 

 Sitta arctica e a súa distribución en Avibase.
 Sitta arctica (Buturlín, 1907)  en Catalogue of Life .
 Ficha en Animal Diversity Web .
 Ficha do Centro Nacional para a Información Biotecnolóxica .

Categoría:Sítidos
Categoría:Animais descritos en 1907