Basilán

Basilan (en chavacano: Provincia de Basilan) é unha illa provincia de Filipinas na Rexión Autónoma do Mindanao Musulmán. A illa de Basilán é a máis grande e máis setentrional das illas principais do arquipélago de Sulu. Atópase xusto á beira da costa sur da península de Zamboanga. Isabela City, é unha cidade de Basilán, pero adminístrase como parte da rexión da Península de Zamboanga (Rexións de Filipinas). A súa capital transferiuse á Lamitan City (cidade de Lamitan).http://www.philstar.com/nation/2016/02/28/1557698/armm-put-new-basilan-capitol

Basilan é o fogar de tres principais nacións etnolingüísticas nativas da provincia antes da chegada doutras nacións etnoguísticas migrantes, a indíxena yakan, e máis tarde chegaro os pobos Tausug, e Zamboangueño. Os yakans e tausugs son predominantemente musulmáns, mentres que os zamboangueños son principalmente cristiáns. Hai tamén un número de nacións máis pequenas. O idioma principal é o Yakan e a lingua franca é o Chavacano (lingua creoula do español), pero outros idiomas están ben representados, incluíndo o Tausug, Cebuano e Samal.

Basilán, aínda que clasificada como unha provincia de terceira clase en termos de ingresos brutos provinciais, ten un dos índices máis baixos de pobreza en Filipinas (26´19% da poboación xeral), ocupando o posto 20 entre as 80 provincias de Filipinas (en comparación, Maguindanao que ocupa o último lugar no número 80 ten unha incidencia de pobreza do 44´24%). A brecha entre os residentes ricos e pobres de Basilán está entre o máis estreito do país (clasificado terceiro en todo o país), sinalando unha das distribucións máis equitativas da riqueza en calquera parte do país (coeficiente de Gini 0´2826, que é levemente mellor que o das Provincias de Pampanga, Bulacan, Nuevava Ecija, Tarlac, Cavite, Batanes e Batangas).

Xeografía
miniatura|300px|esquerda|Basilán en Mindanao, Filipinas (Rexións IX, X, XII e ARMM)

A illa está bordeada polo Estreito de Basilán ao norte, o Mar de Sulu ao noroeste e ao oeste, o Golfo Moro ao nordés e o Mar de Célebes ao sur, sueste e leste.

Basilán é a illa máis grande e máis setentrional do arquipélago de Sulu entre as illas Filipinas de Mindanao e Borneo que inclúe preto de 400 illas. O estreito de Basilán, preto do seu punto máis estreito, separa a illa de Basilán do continente de Mindanao e a cidade portuaria de Zamboanga. O terreo da illa é simple, con varias pendentes onduladas concentradas ao redor da cidade de Isabela ao longo das zonas costeiras e accidentada cara ao interior. As áreas urbanas teñen normalmente 2´5 m. sobre o nivel do mar e suavemente inclinadas con 300 m cara ao interior. zonas de madeira e vexetación forestal distribúese máis ou menos uniformemente por todas partes.

esquerda|300px|Mapa topográfico de Basilán e as illas periféricas

A provincia abarca a illa de Basilan, e todas as illas próximas da costa, xunto co grupo de illas de Pilas (agora concello de Hadji Muhtamad) ao oeste da illa, e os grupos de illas de Bubuan e de Tapiantana (agora concello de Tabuan-Lasa) no sur. Estas se enumeran entre as illas filipinas cun risco moderado de ser golpeadas por tsunamis. A provincia ten unha superficie de 132.723 ha. baixo a súa xurisdición. A illa de Basilán ten unha superficie de 1265´5 km² e un litoral de 169´8 km.

O Parque Nacional de Basilán atópase na parte oriental do bosque público restante entre a cidade de Isabela e os municipios de Lamitan, Tipo-Tipo e Sumisip. O parque ten unha elevación de 971 m. sobre o nivel do mar, e o pico máis alto, Puno Mahaji ou Basilan Peak, domina a paisaxe do parque.

 Clima 

O clima é similar a outras áreas na península de Zamboanga. A precipitación media anual é 1.100 mm e a temperatura media anual é de 26´6 °C. A fonte das precipitacións é o monzón do suroeste e a localización da illa na zona de converxencia intertropical. O clima clasifícase como clima tropical seco e húmido ou Aw usando o sistema da clasificación do clima de Köppen.

Basilán está fóra do cinto dos tifóns. Os ventos prevalecentes son do suroeste cunha velocidade de 4 km/h.

De marzo a maio é quente e seco, cunha media de temperatura de 22 °C. De xuño a outubro é chuvioso. De novembro a febreiro é fresco, con temperaturas que van desde os 22 °C aos 28 °C. A humidade media durante todo o ano é do 77%.

Historia
miniatura|As vellas praza Rizal e praza Misericordia, fronte á catedral de Sta. Isabel, a antiga casa consitorial (Capitolio Provincial atópase sobre o outeiro ao fondo.

Varias vagas de Negritos e antigas migracións chinesas poboaron Filipinas. O pobo Yakan chegou á zona do arquipélago de Sulu, da cal Basilán forma parte, ao redor de 300 adC a 200 adC. Pouco se sabe deles antes da época da colonización española, pero aínda forman o grupo étnico máis grande na illa principal de Basilán.

A medida que o pobo de Tausug creceu no poder, os Yakans retiráronse cara ao interior, ata que a maioría das comunidades costeiras ao longo das costas do sur, oeste e noroeste da illa foron habitadas principalmente por Tausugs e as súas tribos vasallas, os Samals e Bajaus (Tau-Laut). A única excepción foron as relativamente prósperas comunidades Yakan de Lamitán.

A primeira vez que Basilán chamou a atención europea foi ao destacarse polos restos da expedición de Fernão de Magalhães en 1521. Foi colonizada eventualmente polos españois en 1636 e foi cedida formalmente polo sultanato de Sulu a España en 1726. a retirada dos Yakans cara ao interior foi acelerada polo establecemento de bases avanzadas españolas na costa noroeste da illa, traendo indios cristianizados de Zamboanga, Visayas e Luzón. Para entón, incluso as comunidades Yakan de Lamitan foron completamente invadidas. Os misioneiros da Compañía de Xesús levaron o catolicismo á rexión. Loitando co Sultanato, a Compañía Holandesa das Indias Orientais, piratas moros, e os franceses figuraron na historia de Basilán cos anos.

Coa súa vitoria na Guerra hispano-estadounidense de 1898, os Estados Unidos apoderáronse de Filipinas. Os americanos procederon a 'pacificar' Basilán, despexaron grandes extensións de terra e estableceron plantacións, principalmente para producir caucho e copra.

Logo da ocupación xaponesa do país durante a segunda guerra mundial, en 1946, Filipinas logrou a súa independencia. Comezando ao redor de 1970, estalaron fortes combates entre o goberno filipino e a Fronte Moura de Liberación Nacional, que estaba decidido a separarse e formar un novo país.

Entón o presidente Marcos fixo de Basilán unha provincia en 1973. Uniuse á Rexión Autónoma do Mindanao Musulmán en 2001, a última provincia en facelo. A súa capital anterior, a cidade de Isabela, con todo, optou por quedar fóra e segue sendo unha parte da rexión da península de Zamboanga (anteriormente Mindanao occidental, rexión 9).

Notas

Véxase tamén

Outros artigos
 Illas menores da Sonda

Ligazóns externas
 Official Provincia de Basilán website

Categoría:Illas de Filipinas
Categoría:Illas do Pacífico
Categoría:Subdivisións de Filipinas