Sistema dinámico

Un sistema dinámico é un sistema cun estado que evoluciona co tempo. Os sistemas físicos en situación non estacionaria son exemplos de sistemas dinámicos, pero tamén existen modelos económicos, matemáticos e doutros tipos que son sistemas abstractos que son, ademais, sistemas dinámicos. O comportamento en devandito estado pódese caracterizar determinando os límites do sistema, os elementos e as súas relacións; desta forma pódense elaborar modelos que buscan representar a estrutura do mesmo sistema.

Ao definir os límites do sistema faise, en primeiro lugar, unha selección daqueles compoñentes que contribúan a xerar os modos de comportamento, e logo determínase o espazo onde levará a cabo o estudo, omitindo toda clase de aspectos irrelevantes.

 Historia 
Adoita considerarse a Henri Poincaré como o fundador dos sistemas dinámicos.Holmes, Philip. "Poincaré, celestial mechanics, dynamical-systems theory and "chaos"." Physics Reports 193.3 (1990): 137-163. Poincaré publicou dous monografías clásicas, "New Methods of Celestial Mechanics" (1892–1899) e "Lectures on Celestial Mechanics" (1905–1910). Nelas, aplicou con éxito os resultados das súas investigacións ao problema do movemento de tres corpos e estudou detalladamente o comportamento das solucións (frecuencia, estabilidade, asíntotas etc). Estes artigos incluían o teorema da recorrencia de Poincaré, que afirma que certos sistemas, despois dun tempo suficientemente longo mais finito, volverá a un estado moi próximo ao inicial.

Aleksandr Lyapunov desenvolveu moitos métodos importantes de aproximacións. Os seus métodos, que desenvolveu en 1899, fixeron posible definir a estabilidade de conxuntos de ecuacións diferenciais ordinarias. Creou a teoría moderna da estabilidade dun sistema dinámico.

En 1913, George David Birkhoff probou o último teorema xeométrico de Poincaré, caso especial do problema dos tres corpos, resultado que o fixo célebre. En 1927 publicou Dynamical SystemsDynamical Systems  e en 1931 descubriu o que se coñece como teorema ergódico, que resolveu, polo menos en principio, un problema fundamental de mecánica estatística. O teorema ergódico tamén ten repercusións na dinámica.

Stephen Smale tamén fixo avances significativos. A súa primeira contribución foi a ferradura de Smale que deu pulo a investigación dos sistemas dinámicos. Oleksandr Mykolaiovych Sharkovsky desenvolveu o teorema de Sharkovsky sobre os períodos dos sistemas dinámicos discretos en 1964. Unha das implicacións do teorema é que se un sistema dinámico discreto na recta real ten un punto periódico de período 3, entón debe ter puntos periódicos de calquera outro período.

 Elementos para ter en conta 
En canto á elaboración dos modelos, os elementos e as súas relacións, débese ter en conta:
 Un sistema está formado por un conxunto de elementos en interacción.
 O comportamento do sistema pódese mostrar a través de diagramas causais.
 Hai varios tipos de variables: variables exóxenas (son aquelas que afectan o sistema sen que este as provoque) e as variables endóxenas (afectan o sistema pero este si as provoca).

 Exemplo de sistema dinámico 
Un exemplo dun sistema dinámico pódese ver nunha especie de peces que se reproduce de tal forma que este ano a cantidade de peixes é , o ano próximo será . Desta maneira pódese pór nomes ás cantidades de peixes que haberá cada ano, así: ano inicial , ano primeiro ,...........  ......, ano k .

Como se pode observar: , cúmprese para calquera ano k; o cal significa que a cantidade de peixes pode determinarse se se coñece a cantidade do ano anterior. Por conseguinte esta ecuación representa un sistema dinámico.

 Tipos de sistemas dinámicos 
Os sistemas dinámicos divídense en sistemas discretos no tempo e continuos no tempo. Un sistema dinámico chámase discreto se o tempo se mide en pequenos intres; estes son modelados como relacións recursivas, tal como a ecuación loxística:

onde t denota os pasos discretos do tempo e x é a variable que cambia con este. Un sistema dinámico discreto determinista xeral pode modelarse mediante unha ecuación abstracta do tipo:

Se o tempo se mide en forma continua, o sistema dinámico continuo resultante exprésase como unha ecuación diferencial ordinaria; por exemplo:

onde x é a variable que cambia co tempo t. A variable x é normalmente un número real, aínda que tamén pode ser un vector en Rk.

 Sistemas lineares e non lineares 
Distínguese entre sistemas dinámicos lineares e sistemas dinámicos non lineares. Nos sistemas lineares, o segundo membro da ecuación é unha expresión que depende en forma linear de x, tal como:

Se se coñecen dúas solucións para un sistema linear, a suma delas é tamén unha solución; isto coñécese como principio de superposición. En xeral, as solucións provenientes dun espazo vectorial permiten o uso da álxebra linear e simplifican significativamente a análise. Para sistemas lineares continuos, o método da transformada de Laplace tamén pode empregarse para transformar a ecuación diferencial nunha ecuación alxébrica; así mesmo que para os sistemas lineares discretos, o método da transformada Z tamén pode empregarse para transformar a ecuación diferencial nunha ecuación alxébrica.

Os sistemas non lineares son moito máis difíciles de analizar e a miúdo exhiben un fenómeno coñecido como caos, con comportamentos totalmente impredicibles.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 

 Encyclopaedia of Mathematical Sciences () has a sub-series on dynamical systems with reviews of current research.








 Outros artigos 
 Sistema non linear
 Cibernética
 Teoría de sistemas
 Retroalimentación
 Serie temporal
 Plan de negocio
 Sistema de control

 Ligazóns externas 
  Teoría y ejercicios prácticos de Dinámica de Sistemas 
Boletín de Dinámica de Sistemas
Revista de Dinámica de Sistemas

Categoría:Matemática aplicada
Categoría:Teoría de sistemas