Rubia

A rubia"Botánica" en Vocabulario de ciencias naturais, Santiago de Compostela, Xunta, 1991 ou herba dos torneirosMarcial Valladares Núñez (1884): Diccionario gallego-castellano, Santiago, Imp. Seminario Conciliar (Rubia tinctorum) é unha especie de plantas fanerógamas do xénero Rubia, da orde das Gentianales, pertencente á familia das rubiáceas.

Esta especie tivo unha gran difusión, sobre todo no pasado, debido á utilidade da súa raíz para fabricar tinguiduras de cor vermella destinados á industria téxtil e á súa utilidade farmacolóxica.
miniatura|Hábitus
miniatura|Ilistración
miniatura|Inflorescencia
miniatura|Flores

 Ecoloxía 
É unha planta orixinaria das rexións mediterráneas, concretamente da zona suroeste de Europa, desde Irlanda ao norte de África. Desenvólvese mellor en zonas montañosas e húmidas.
miniatura|

 Descrición 
É unha planta perenne que pode medrar até o metro de altura. É unha planta fanerófita.

Caracterízase pola súa raíz avermellada. O seu talo ramifícase e é de sección tetragonal. En ocasións preséntase con aguillóns. As súas follas teñen de catro a seis vértices cun pecíolo miúdo de 1–2 mm.

É hermafrodita, cunha inflorescencia parcialmente racimosa, paniculoide e pouco piramidal.
Os seus froitos son carnosos e teñen forma de baga.

 Usos 

 Farmacoloxía
A parte utilizada da planta para o seu uso como planta medicinal, é a raíz e ocasionalmente as follas. Como fin medicinal colléitase a raíz, pero sempre daquelas plantas que teñan polo menos 2 anos de antigüidade. Débense limpar moi ben todas as partes verdes, lavalas coidadosamente e deixalas asollar; tamén se pode realizar cun secador sempre que non se superen os 50 °C., nestas condicións conservarán a súa cor avermellada.
 Principios activos
A súa composición química é: iriroides: asperulósido. Substancias colorantes, heterósidos de hidroxiantraquinóns (1,5%), ácido ruberítrico, rubiadín-primaverosido, rubiadín-glicósidos, purpurina. Fitosterois: beta-sitosterol.
 Accións farmacolóxicas e usos medicinais
É un bo colagogo, útil nas afeccións hepáticas. Laxante, adstrinxente e un tónico lene: favorece a evacuación intestinal.

Efectos emenagoga (facilita a menstruación e calma as dores) e abortivos.Madder, WebMD.
Diurética: recoméndase en todo tipo de afeccións renais (cálculos, cólicos, infeccións) e tamén para a cistite. Colerético: útil nos trastornos da vesícula biliar.

Desinfectante, antiséptico. Antiespasmódico e sedante. Antiinflamatorio.
Utilízanse as flores en infusión como antidiarreico ; e popular afrodisíaco. Antigamente era un remedio contra a ictericia e a gota.
A administración da rubia pode causar unha alarma inxustificada, xa que os ouriños, mucosidades, suor ou leite tínguense de vermello. Isto débese a que posúe alizarina, un dos pigmentos máis potentes da cor vermella.
 Usos medicinais
A planta está utilizada contra as afeccións renais e das vías urinarias e ten unha grande eficacia na disolución de cálculos renais e urinarios.
Utilízase para: oliguria, litiase renal, cistite, uretrite, hiperuricemia, edema, urolitiase, hiperazotemia, gota, hipertensión arterial, discinesias biliares etc.
As follas úsanse para a hipertensión arterial.
 Toxicidade
A lucidina e a rubiadina, resultado da hidrólise do lucida-primaverósido, son altamente citotóxicas e xenotóxicas. Cómpre ter precaución no seu uso como antidiurética en presenza de hipertensión, cardiopatías ou insuficiencia renal, xa que pode supor unha achega incontrolada de líquidos e a posibilidade de que se produza unha descompensación tensional.
Tamén hai que ter en conta o contido alcólico do extracto fluído e da tintura. A planta é canceríxena e pode provocar malformacións conxénitas.

 Historia, uso como colorante e outros usos 
miniatura|Uso como colorante nestas madeixas tinguidas coa raíz da rubia.
A primeira aparición dos colorantes produciuse no antigo Exipto. Daquela a maioría dos pigmentos auténticos eran inorgánicos, con todo, as pezas daquela época revelan que xa contra ano 2500 a. C. utilizábase o vermello de alizarina, extraído da rubia. Durante séculos, este vermello luminoso, tamén coñecido como vermello turco ou rubia tinctorum, foi o único colorante rubio resistente á luz. Un custoso e complicado proceso de enxugado utilizouse en todas as rexións de oriente próximo para a coloración do cotón.

No "Zeitschr. F. Urologie" (1924), Bauer fixo un eloxio á rubia para combater as enfermidades do aparello urinario en todos aqueles casos en que se presenta alcalinidade dos ouriños, como en fosfaturia.

O Municipio de Villasrubias na provincia de Salamanca debe o seu nome a esta planta que abunda nos restrollos.

No século XIX, Marcial Valladares Núñez no seu dicionario galego chamábaa hèrba d'os torneiros e contaba que os torneiros cocían a raíz desta planta en auga e así facían unha clase de tinguidura para as súas obrasDiccionario gallego-castellano, Santiago, Imp. Seminario Conciliar.

 Cultivo e apaña 
Esta planta cultívase en terreos húmidos, profundamente labrados e adobados no outono. Apáñanse as sementes no mes de agosto e setembro e seméntase en marzo. Déixanse medrar as raíces durante 18 meses, e pasado este tempo arríncanse en setembro. Daquela as raíces, inmediatamente, póñense a secar á sombra, unha vez enxugadas móense e redúcense a po muíño. Un campo de Rubia dura 10 anos e en todo este tempo só se labra unha vez ao ano.

 Taxonomía 
Loura tinctorum foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 1: 109, no ano 1753.Rubia tinctorum en Trópicos
 Etimoloxía
Rubia: nome xenérico que deriva do latín: rubrum "rubio, vermello", que fai referencia ao rizoma avermellado da planta.

'tinctorum: epíteto latíno, referido a tintureiro (xenitivo plural de tintor).
 Citoloxía
Número de cromosomas de Loura tinctorum (Fam. Rubiaceae) e táxones infraespecíficos: 2n=44.Notas cariológicas em Rubiaceae portuguesas.
 Sinonimia
 Galium loura E.H.L.Krause in J.Sturm 1904
 Loura sylvestris Mill. 1768
 Loura acaliculata Cav. 1793
 Loura tinctoria Salisb. 1796
 Loura tinctorum var. sativa Pollini 1822
 Loura tinctorum var. iberica Fisch. ex DC. 1830
 Loura tinctorum var. pubescens Ledeb. 1844
 Loura iberica (Fisch. ex DC.) K.Koch 1851
 Loura tinctorum f. petiolaris Sommier & Levier 1900
 Loura sativa Guadagno 1914Sinónimoe en KewRubia tinctorum en PlantList/

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 PLANTAS MEDICINALES, Pio Font Quer. Editorial Península, 2a edició 2000.
 TRATADO DE BOTÁNICA, Gola, Negri, cappelletti. Editorial LABOR S.A
 MANUAL FLORA DELS PAÏSOS CATALANS, Oriol de Bolòs, Josep Vigo, Ramón M. Masalls, Josep M. Ninot. Editorial Conèixer a Natura 
 FLORA IBÉRICA. Editorial Real Xardín Botánico, CSIC. Volum XV (RUBIACEAE-DIPSACACEAE)
 Species Plantarum 1:109.  1753
 USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN) (en inglés)

Categoría:Flora de Europa
Categoría:Plantas descritas en 1753
Categoría:Plantas medicinais
Categoría:Plantas tintorias
Categoría:Flora de Galicia
Categoría:Rubia