Lingua kogui

O koguiOrtiz Ricaurte, Carolina (2000) La lengua kogui. Fonología y morfosintaxis nominal ; Lenguas Indígenas de Colombia, una visión descriptiva; Bogotá: Instituto Caro y Cuervo. é unha lingua chibcha falada polo pobo kogui que habita na Serra Nevada de Santa Marta. Hai polo menos 7 739 falantes, o 84,37% dos kogui, a maioría deles monolingües. A porcentaxe de alfabetismo é do 18,34%.Ministerio de Cultura (2010) Os kaggabba, os guardiáns da harmonía do mundo. Bogotá. O kogui está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

 Sintaxe 
En xeral, esta lingua emprega a estrutura lingüística suxeito-obxecto-verbo:
/saka a'tema hi'ungula stuĩ/
{saka/a'-tema/hi'u+ngula/stuĩ}
//lúa/grande/camiño/alumear//
"A lúa chea alumea o camiño"

Unha oración sen suxeito explícito adquire unha aparencia de obxecto-suxeito-verbo, polo prefixo e persoa do verbo:
/bi'giʒa nak'luni/
{bi'giʒa/nak'-luni}
//piña/1PS-desexar//
"Quero piña"

A composición das palabras realízase unindo os lexemas con afixos diferentes de clasificación, número, xénero, énfase, tempo, modo e caso. Preséntanse os casos nominativo, alativo, acusativo, dativo, locativo e xenitivo.

 Fonología 
A lingua kogui presenta 31 fonemas, 12 vogais e 19 consoantes:Huber, Randall Q. & Robert B. Reed (1992) Vocabulario comparativo. Palabras selectas de lenguas indígenas de Colombia: XVII. Bogotá: Instituto Lingüístico de Verano. ISBN 958-21-0037-0Gawthorne, Linda & Grace Hensarlin (1984) "Fonología del cogui"; Sistemas fonológicos de idiomas colombianos 5 : 5-56. Lomalinda: Editorial Townsend. ISBN 088312680X
Vogais
{| class="wikitable" sytle=text-align:center;
! colspan="1" rowspan="2"|
! colspan="2"|Anteriores
! colspan="2"|Centrais
! colspan="2"|Posteriores
|-
! oral
! nasal
! oral
! nasal
! oral
! nasal
|-
! Pechadas
| align="center" style="font-size:larger;" | i
| align="center" style="font-size:larger;" | ()
| align="center" style="font-size:larger;" | 
| align="center" style="font-size:larger;" | ()
| align="center" style="font-size:larger;" | u 
| align="center" style="font-size:larger;" | ()
|-
! Medias
| align="center" style="font-size:larger;" | e
| align="center" style="font-size:larger;" | ()
| align="center" style="font-size:larger;" | ()
|
| align="center" style="font-size:larger;" | o
|
|-
! Abertas
|
|
| align="center" style="font-size:larger;" | a
| align="center" style="font-size:larger;" | ()
|
|
|}
Para a lingüista Carolina Ortiz a nasalización das vogais é un fenómeno suprasegmental, orixinado na presenza da consoante nasal alveolar //, xa que as vogais nasais preséntanse en contextos nasais. Encontra, en poucas palabras, o fonema // e non rexistra // como fonema.

Consoantes
{| class="wikitable"
! colspan=2|
! labiais
! alveolares
! palatais
! velares
! glotais
|-
! align="left" rowspan=2| Oclusivas
! align="left" |xordas
| align="center" style="font-size:larger;" | p
| align="center" style="font-size:larger;" | t
| align="center" style="font-size:larger;" | ()
| align="center" style="font-size:larger;" | k
| align="center" style="font-size:larger;" |  
|-
! align="left" |sonoras
| align="center" style="font-size:larger;" | b
| align="center" | d
| align="center" | 
| align="center" | g
| align="center" |
|-
! align="left" colspan=2| Nasais
| align="center" | m
| align="center" | n
| align="center" |
| align="center" | ŋ 
| align="center" |
|-
! align="left" rowspan=2| Fricativas
! align="left" |xordas
| align="center" |
| align="center" | s
| align="center" | 
| align="center" | x
| align="center" | h
|-
! align="left" |sonoras
| align="center" | 
| align="center" | z
| align="center" | 
| align="center" |
| align="center" |
|-
! align="left" colspan=2| lateral
| align="center" |
| align="center" | l
| align="center" |
| align="center" |
| align="center" |
|-
! align="left" colspan=2| aproximantes
| align="center" | 
|
| align="center" | 
|
|
|}
Carolina Ortiz inclúe a oclusiva palatal xorda // como fonema.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 

Categoría:Linguas chibchas
Categoría:Linguas de Colombia