Gian Fontana

Gian Fontana, nado o 16 de novembro de 1897 en Fidaz, Cantón dos Grisóns, Suíza, e finado o 30 de novembro de 1935 en Flem, foi un profesor e escritor romanche. A súa é esencialmente lírica e novelística.Deplazes, Gion. Istorgia da la litteratura rumantscha per scola e pievel  tom 3, Lia rumantscha, Cuira, 1990.

 Traxectoria 
Fontana medrou nunha familia labrega, nunha pequena aldea do concello de Flem, fillo de Josef Fontana (1870–1938) e Margreta Capaul (1870–1937). Frecuentou a escola en Flem, que tiña o alemán como lingua de instrución.Martin Bundi: Zur Situation des Rätoromanischen in Graubünden.  En 1914 con 17 anos entrou na escola de maxisterio de Chur e  alí recibiu as primeiras clases de romanche que lle deu o sacerdote Gion Cahannes (1872–1947).Tumasch Dolf: Gian Fontana. en: Annalas da la Societad Retorumantscha, tom 51 (1937). p. 20–29, Logo de graduarse en 1917 foi profesor en Flem ata 1935.

 Obra 
Fontana comezou a escribir en alemán, as súas primeiras poesías en romanche datan de 1914. En 1921 consagrouse co seu poema Canzun d'amur sonorizado por Thumas Dolf en 1922-1923 e que se fixo popular. O cambio para o romanche produciuse tarde, probablemente baixo a influencia da fundación de Renania, asociación de promoción do romanche que operaba nas zonas protestantes de Sutselva e Surselva e que publicaba a revista Casa Paterna, onde apareceron os primeiros poemas de Gian Fontana.

A súa lingua ten as cores da súa fala local, recollendo mesmo léxico case esquecido propio de Fidaz e de Flem, que se diferenza do sursilvano estandarizado. Escribiu arredor de 800 poesías, das que se converteron en cancións arredor de 80, converténdose nun referente para a música popular romanche, sonorizadas por compositores como Tumasch Dolf, Corin Curschellas, Gion Antoni Derungs, Hans Erni (1867-1961), Hans Lavater (1885-1969),Georg Thürer Ei tucca la notg sil clutger.... cumpareglia. Giusep Maissen (1906-1963) , Giusep Tschuor (1940-2022) e  Robert Grossmann (* 1953) escribiu a a ópera Il president da Valdei a partir dunha novela de Fontana.

 Obras 
 Ediziun cumpleta.  3 vol. Ediziun dalla Uniun Romontscha Renana, Chur 1971.
 Igl uors ed autras historiettas, contos, 1920
 Per l’honur., novela, 1922
 Carstgauns, poesías, 1927
 Crappa-grossa, novela, 1930.
 Sidonia Caplazi novela, 1932
 La cuolpa, novela, 1937

 Notas 

Categoría:Nados en 1897
Categoría:Finados en 1935
Categoría:Escritores de Suíza
Categoría:Escritores en lingua romanche