Circo romano

miniatura|300px|Carreira de carros por Albert Kuhn (1913).

O circo romano (do latín significa "círculo") é un gran local ao aire libre onde os romanos realizaban espectáculos, con chanzos para os espectadores. Foi unha das instalaciones máis importantes das cidades romanas. Xunto co teatro e mailo anfiteatro, forma a tríade de grandes instalacións destinadas a divertir o pobo. Inspirado nos hipódromos e estadios gregos, porén de medidas moito maiores ca estes, o circo romano estaba destinado a carreiras, espectáculos, e representacións, que conmemoraban os acontecementos do Imperio.

O circo romano é un recinto moi alongado con remates circulares nos extremos, tendo globalmente unha forma oval. No centro, arrodeada de bancadas xeralmente en pedra, estaba a arena (en latín hārēna), moi alongada e partida en dous pola espiña (en latín spina), un valado baixo e illado coroado de obeliscos, estatuas e outros enfeites semellantes. A espiña formaba sobre a arena dúas vías por onde corrían as bigas e cuadrigas. En cada un dos extremos da espiña había un piar cónico denominado meta (en latín meta). Os contadores de voltas adoitaban ser ovos de pedra ou estatuetas de golfiños.

Segundo Edward Gibbon, no capítulo XXXI da súa obra The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, o pobo romano, a principios do século V:

Deseño arquitectónico

O espazo de actuación do circo romano era normalmente, a pesar do seu nome, un rectángulo oblongo de dúas seccións lineais de pista de carreiras, separadas por unha franxa mediana que estendíase ao longo de aproximadamente dous terzos da pista, unida nun extremo cun tramo semicircular e no outro extremo cunha sección indivisa de pista pechada (na maioría dos casos) por unha distintiva porta de saída coñecidas como carceres, creando así un circuíto para as carreiras. O Circus Maximus personifica o deseño.

A franxa mediana central chamábase espina e normalmente presentaba columnas ornamentadas, estatuas e obeliscos conmemorativos. Os puntos de inflexión en cada extremo da espina adoitaban marcarse por postes cónicos, chamados metae (singular: meta).

A superficie de actuación do circo estaba normalmente rodeada de asentos ascendentes ao longo dos dous lados rectos e ao redor do extremo curvo, aínda que ás veces había interrupcións nos asentos para facilitar o acceso ao circo ou aos asentos, ou para proporcionar plataformas especiais de observación para dignatarios e funcionarios. Un circo, o de Antinoópolis (Exipto), amosa un espazo diferenciado duns 50 m entre os carceres e o inicio do asento ascendente onde aparentemente non hai ningunha estrutura. Isto parece ser unha excepción.

A gran maioría dos circos encaixan na descrición anterior. Os que non presentan dúas variacións diferentes: o de Emerita Augusta (Mérida, España), onde o extremo carceres é substituído por un extremo 'recto' lixeiramente curvado unido aos lados rectos dos asentos ascendentes polas esquinas redondeadas dos asentos ascendentes, e uns poucos nos que o extremo carceres é substituído por un segundo extremo semicircular para producir unha area de forma ovalada. Estes últimos circos son normalmente pequenos (Nicopolis (Grecia) e Aphrodisias (Turquía)), e probablemente deberían considerarse estadios.

Hai edificios similares, chamados estadio, que foron utilizados para as competicións de atletismo de estilo grego. Estes edificios tiñan un deseño semellante pero normalmente máis pequenos que os circos; con todo, a distinción non sempre está clara. Un exemplo deste tipo é o Estadio de Domiciano.

Características comúns

Datas
A diferenza doutras grandes estruturas romanas, os circos evolucionaron con frecuencia durante longos períodos de tempo a partir dunha simple pista nun campo, pasando por xeracións de estruturas de asentos de madeira (con frecuencia destruídas polo lume ou a podremia), antes de que finalmente comezasen a converterse en pedra. Aínda que os circos como o Circus Maximus (Italia) puideron existir dalgún xeito desde o 500 a.C., os circos foron construídos principalmente durante 400 anos entre o 200 a.C. e o 200 d.C.Circo Máximo#Historia da construción.

Dimensións
As dimensións comparativas dun circo pódense medir de dúas formas básicas: pola lonxitude da pista e pola capacidade de asentos. Outras dimensións, como as dimensións exteriores da estrutura poden variar considerablemente dependendo da localización, do lugar e das características arquitectónicas específicas.

A medida comparativa máis sinxela dun circo é a lonxitude da súa pista. Esta é a dimensión máis fácil de medir, xa que só require pequenas escavacións en cada extremo da liña central. É moi probable que isto se poida facer aínda cando o circo estea soterrado baixo construcións posteriores. A lonxitude das pistas pode variar desde os 245 m do circo en Gerasa (Xordania), ata os 621 m do Circus Maximus (Italia).

A dimensión comparativa alternativa é a do aforamento. Isto é moito máis complexo de medir xa que require que se restablezan as dimensións da extensión vertical e horizontal orixinal dos asentos inclinados. En moitos casos, a estrutura completa do asento inclinado destruíuse máis aló do punto onde se pode medir, ou polo menos requiriría unha escavación moito máis grande que a necesaria para medir a lonxitude da vía. A capacidade de asentos pode variar desde unhas 15.000 persoas en Gerasa (Xordania) ata as 150.000 (algunhas estimacións o sitúan en 250.000) no Circo Máximo (Italia).

Orientación
Os circos non parecen ter sido construídos con ningunha orientación especial do compás. Os que están ben identificados pódense atopar cos seus extremos redondos orientados ao redor do compás. Exemplos: N. Gerasa (Xordania); NE. Antinoópolis (Exipto); E. Circo de Maxencio (Italia); SE. Circo Máximo (Italia); S. Tyrus (Líbano); SW. Gortyn (Grecia); W. Circo de Nerón (Italia).

Localización relativa
Os circos pódense atopar en tres lugares distintos en relación ás cidades ás que pertencen:
 fóra das murallas a unha distancia de ata 1,5 km, como en: Gerasa (Xordania) (c300m) e Leptis Magna (Libia) (1,5 km).
 simplemente dentro das murallas da cidade, como en: Tesalónica (Grecia).
 dentro das murallas, no corazón da cidade, e parte integrante da estrutura de poder arquitectónico da cidade, como en: Roma, Sirmium (Serbia) e Tarraco (España).

Cárceres
Os carceres, ou portas de saída, tiñan unha forma de planta distintiva, inclinada e lixeiramente curvada, deseñado para compensar o que doutro xeito serían diferenzas significativas nas distancias desde as portas individuais de saída ata o inicio do primeiro tramo de recta no lado dereito da espina (visto dende os carceres). Os carceres deseñáronse para que as carreiras se desenvolvan arredor da espina en sentido antihorario.

A forma dos carceres parece estar estandarizada en todo o mundo romano. A semellanza de forma entre os carceres dos circos de moitos tamaños diferentes suxire que os carceres construíronse segundo unha serie de relacións ou fórmulas matemáticas proporcionais. Non está claro cando se construíron os primeiros carceres da forma estandarizada, nin se existe evidencia documental da existencia de tales fórmulas.

Algúns dos mellores exemplos de carceres pódense atopar en: Gerasa (Xordania) e o Circo de Maxencio (Italia).

Mellor conservados
Os circos mellor conservados son: Emerita Augusta (España), Cesarea Marítima (costa) (Israel), Circo de Maxencio ( Italia), Gerasa (Xordania), Tyrus (Líbano), Miróbriga (Portugal), Leptis Magna (Libia).

 Circos romanos en Italia 

 Estadio de Domiciano 

Construído en Roma, máis ca un circo é un estadio moi semellante aos gregos. Na actualidade o monumento quedou baixo o subsolo da actual Praza Navona. Poden ollarse restos baixo un dos edificios lindeiros daquela.

 Circos romanos en Hispania 
 Circo romano de Sagunt 

 Circo romano de Mérida 

miniatura|O Circo romano de Mérida.

O circo romano de Augusta Emerita tiña uns 440 m de lonxitude e 115 m de largura, era o maior dos edificios dedicados a espectáculos da cidade e, xunto co anfiteatro, era o que gozaba dos favores dun público máis dado a emocións lúdicas fortes que a cultas obras teatrais. Por mor das súas grandes dimensións atopábase fóra do recinto amurallado, par da estrada que ligaba Emerita con Corduba (Córdoba) e Toletum (Toledo). Na actualidade existe un centro de interpretación xunto ao monumento e este é totalmente visitábel. Tiña unha capacidade duns 30.000 espectadores distribuídos nunhas bancadas coa xa clásica división en tres caveas, marcada polas diferentes procedencias sociais dos seus ocupantes.

Data das primeiras décadas do século I d. C. O recinto posúe unha arena central onde se efectuaban as competicións. En medio desta, encóntrase a spina dunha lonxitude de 223 m e unha largura de 8,5 m que no seu día estivo decorada con monólitos e outros motivos. Un dos espectáculos favoritos eran as corridas de bigas (dous cabalos e un carro) e cuadrigas (catro cabalos e un carro). Os condutores dos carros, chamados de aurigas, eran personaxes moi populares; algúns ficaron inmortalizados en pinturas e mosaicos.

 Circo romano de Tarraco 

Construído a finais do século I d. C., seguramente en tempos do emperador Domiciano, tiña capacidade para 25.000 persoas e se mantivo activo até o século V. O circo orixinal tiña aproximadamente 117 m de largo por 340 m de longo; a arena ou pista tiña 74 m de largo. Consérvanse restos dos chanzos en dúas bancadas; téñese identificado tamén unha das bancadas reservadas ás autoridades da cidade e a provincia Tarraconense. Atopáronse dúas lousas sepulcrais de aurigas do circo, as dúas escritas en verso. Na actualidade é parcialmente visitábel xa que parte ficou inmersa na estrutura urbana de Tarragona.

 Circo romano de Calahorra 
O circo romano de Calahorra está "fosilizado" no Paseo del Mercadal. Ao final do mesmo atópanse algúns restos, poucos, do que foi o circo; un muro romano de cachotaría e un desaugadoiro. Preto, nos xardíns de Era Alta encontramos un resto de condución da auga do circo romano.

 Circo romano de Toledo 
Construído no século I, o circo de Toledo tiña unha capacidade para aproximadamente 13.000 espectadores. Deixouse de utilizar cando se perdeu a cidade canda a dominación islámica e mudéxar, cando pasou a ser unha necrópole (entre os séculos IX e XV).

 Circo romano de Segóbriga 
De características semellantes ás do Circo romano de Toledo, non se posúe moita información, pois actualmente se encontra en estado de escavación e/ou posta en valor. Seica quedou inacabado.As escavacións determinan que o circo romano de Segóbriga non chegou a se rematar

 Circo romano de Alhambra, Cidade Real 
Descubriuse e escavouse na execución dunha estrada a dita vila. Hoxe en día está soterrado baixo o trazado da estrada N-430 sen que haxa expectativas dunha futura recuperación.Museo Arqueolóxico de Alhambra

Lista de circos romanos

Salvo que se indique o contrario, as coordenadas da seguinte lista son dun punto que se atopa dentro do espazo dun circo. Para os restantes circos (aqueles dos que se descoñece a localización detallada) o punto é para unha localización dentro do espazo do núcleo histórico da vila asociada, ou para unha localización dentro do xacemento arqueolóxico asociado. Estes puntos probablemente estean a menos de 1,5 quilómetros do lugar do circo, xa que un circo estivo case sempre a esta distancia da súa cidade asociada.

Cidade(Nome romano)Ligazón a un artigo de circo detalladoCidade(Nome actual)PaísCoordenadasNotasReferencias(ordena segundo a lonxitude e a precisión da localización)ImaxesAugusta TreverorumTréverisAlemañaCitado por Humphrey; localización,[Augusta Treverorum] satellite photo desde LIVIUS Articles on Ancient History | Germania Inferior | Topography  | Augusta Treverorum (Trier)  | Trier: Circus .[Augusta Treverorum] Wikimapia location: Augusta Treverorum Roman circus. plano da cidade romana[Augusta Treverorum] Archäologie in Trier  (en alemán) desdefrom Universität Trier | Organisation | Fachbereiche und Fächer | Fachbereich III  | Klassische Archäologie | Was | Archäologie in Trier. mostrando a localización do circo, lonxitude: c450 m.[Augusta Treverorum] Trier: Circus  en LIVIUS Articles on Ancient History | Germania Inferior | Topography  | Augusta Treverorum (Trier) .center|150pxAuzia[Auzia] Names of cities in Algerie in (A.D. 138) Roman times and names now  desde E-DZ Community | Education & Learning  | Algerian History, Culture, Art, Law, Politics  (order by start date; start date: 21 Dec 2008).Sour El-Ghozlane (= pre-independencia Aumale)Alxeria (non do circo, núcleo histórico da cidade actual)citado por Humphrey;John H. Humphrey: Roman Circuses: Arenas for Chariot Racing. University of California Press, Berkeley and Los Angeles 1986, . non se atopou información específica sobre o circo.Colonia Claudia CaesareaCherchellAlxeriacitado por Humphrey; localización aproximada;[Cherchell] The Circus | Cherchel en circusmaximus.us. nin a forma nin ningunha estrutura orixinal son visibles.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)SaldaeBéjaïaAlxeria (non do circo, núcleo histórico da cidade actual)citado por Humphrey; non se atopou información específica sobre o circo.SetifisSétifAlxeriacitado por Humphrey; localización aproximada confirmada por fotografías aéreas antigas (o 90 % do circo esta edificado agora);[Setif] The Circus| Circo en Setif en . só queda visible o extremo sur, curvo, en forma de U; lonxitude aproximada (anteriormente visible) da vía: c450m; ancho aproximado (antes visible) da vía: c70m.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)Philippopolis (Tracia)Estadio romano de PlovdivPlovdivBulgaria Neste momento só é visible unha pequena parte ben conservada do extremo norte; c95% da estrutura está soterrada baixo a actual rúa principal, lonxitude da pista c250m;[Trimontium] The ancient stadium of Philippopolis Track. ancho da pista c32m; o pequeno tamaño da estrutura suxire que, de feito, é máis correcto consideralo un estadio, esta é a vista tomada polo sitio principal na estrutura [Trimontium] O antigo estadio de Philippopolis.center|150pxCalagurrisCalahorraEspañacitado por Humphrey; o circo atópase baixo a vía peonil 'Paseo del Mercadal';[Calagurris] Cidade | Turismo | Monumentos | Arqueoloxía Romana en Ayuntamiento de Calahorra . lonxitude c300-350m.[Calagurris] Wikimapia location: Calagurris Roman circus.CáparraCaperaEspaña (non o circo; núcleo da vila romana)citado por Humphrey; a localización, desde Wikimapia[Cáparra] Wikimapia location: Cáparra Roman circus. e Wikipedia española[Cáparra] Cáparra na Wikipedia española. é só das ruínas da cidade romana, non hai indicación da localización do circo.CordubaCórdobaEspañalocalización desde a Wikimapia e outros;[Corduba] Wikimapia location: Corduba Roman circus.[Corduba] Cordoba Roman circus   en Artencordoba.com | Roman Córdoba  (see also: plan of Roman Cordoba ; e: detailed location map of the circus). lonxitude: c370m; enteiramente soterrado baixo o centro urbano existente, practicamente ningún resto visible. Emerita AugustaCircus Maximus (Mérida)MéridaEspañaCitado por Humphrey; lonxitude da pista visible: c400m;[Emerita Augusta] Wikimapia location: Emerita Augusta Roman circus. ancho de vía visible: c85m; forma claramente visible. En forma de U pero sen os distintivos "carceres planos" inclinados que se ven noutros moitos circos, en cambio, o extremo "plano" está lixeiramente redondeado, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, gran parte da estrutura aínda é visible.center|150px máis imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Emerita Augusta] The Circus | Emerita Augusta en circusmaximus.us.ItalicaSantiponceEspaña (non do circo; núcleo da cidade romana) citado por Humphrey; localización moi aproximada;[Italica] Roman sites by list | Spain | Italica at Imperium Roman sites. o circo atópase baixo o centro do casco antigo existente de Santiponce, non se ve nada. Teña en conta que ao gran anfiteatro de Itálica ás veces chámase circo.    SaguntumSaguntoEspañacitado por Humphrey; a localización do circo foi confirmada pola escavación, e conservación, dunha porta do circo;[Saguntum] Wikimapia location: Saguntum Roman circus.[Saguntum] Roman sites by list | Spain | Sagunto en Imperium Roman sites. o circo atópase soterrado baixo a cidade existente, só é visible a porta;[Saguntum] Wikimapia location: Saguntum Roman circus (excavated gate). lonxitude: c350m;[Saguntum] Wikimapia location: Saguntum Roman circus (información, incluíndo as dimensións, en español). ancho: c73m.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Saguntum] The Circus | Segunto at circusmaximus.us.TarracoTarragonaEspañacitado por Humphrey; a maior parte do circo atópase soterrado baixo a cidade existente, é visible unha parte substancial do extremo leste curvo e parte do lado suroeste, lonxitude da pista: c290m;[Tarraco] Roman Art | Public Spectacles architecture | Circus of Tarraco in Tarragona | Roman Circus of Tarraco, at Tarragona  en SpanishArts.com . ancho da pista: c75m.center|150px imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Tarraco] The Circus | Tarragona en circusmaximus.us.ToletumToledoEspañaCitado por Humphrey; entre un terzo e a metade do circo, incluído o extremo redondo, son parcialmente visibles, o resto do circo, ou foi derribado, ou atópase baixo construcións modernas, lonxitude suxerida: c430m;[Toletum] The Circus | Toledo  at circusmaximus.us.[Toletum] Wikimapia location: Toletum Roman circus. ancho visible: c75m.[Toletum] Wikimapia location: Toletum Roman circus (curved end).center|150pximaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)ZafraEspaña (non o circo, núcleo histórico da cidade)citada por Humphrey; Parece haber incerteza significativa sobre o estado, e mesmo o nome, de Zafra na época romana;[Zafra] Zafra#Roman era (article accessed: 2012-03-01). a cidade parece non ter restos romanos significativos que non sexan os dunhas 20 vilas romanas nos arredores; non se atopou ningunha información específica sobre o circo.AlexandríaAlexandríaExipto(non do circo, núcleo aproximado da cidade romana; centrado no Piar de Pompeio)citado por Humphrey; non se atopou información específica sobre o circo.AntinoópolisMallawi (c10km)Exiptocitado por Humphrey; lonxitude da pista visible: 300–350 m,[Antinopolis] Wikimapia location: Antinopolis. ancho de vía visible: c45m, en forma de U, os cárceres están c50 m máis aló dos extremos da bancada ascendente no extremo aberto suroeste, claramente visible e sen obstáculos.           OxyrhynchusBeni Mazar (c15km)Exipto (non do circo, xacemento arqueolóxico da cidade romana)    citado por Humphrey; non se atopou información específica sobre o circo.Arelate(Colonia Iulia Paterna Arelatensium Sextanorum)ArlesFranciacitado por Humphrey; información arqueolóxica oficial,[Arelate] Cirque romain   , en Patrimoine de la Ville d'Arles   | Ville d'Arles  | Barriol / Plan-du-Bourg  . c40% do extremo suroeste curvo é mínimamente visible, a estrutura restante sitúase ao nordeste baixo un cruzamento de estradas e vivendas, lonxitude: c450m,[Arelate] Cirque romain d'Arles  en Arles Office de Tourisme | Visit | Places to visit .[Arelate] Cirque romain | Description  , at Patrimoine de la Ville d'Arles   | Ville d'Arles  | Barriol / Plan-du-Bourg  . largo c101m, largo de pista visible: c80m.[Arelate] Wikimapia location: Arelate.center|150px máis imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Arelate] The Circus | Arles at circusmaximus.us.LugdunumLiónFrancia (localización hipotética aproximada[Lugdunum] Cirque antique de Lyon e Cirque antique de Lyon#Hypothèses de localisation .)citado por Chase;Raymond G. Chase: Ancient Hellenistic and Roman amphitheatres, stadiums, and theatres: the way they look now. P. E. Randall, Portsmouth 2002,  localización hipotética.Mediolanum SantonumSaintesFrancia (non do circo, núcleo histórico da cidade)citado por Humphrey; non se atopou información específica sobre o circo.ViennaVienneFrancia (posiblemente moi aproximado, a imaxe de satélite nesta localización está moi distorsionada)Citado por Humphrey; a única característica que queda é unha estrutura en arco monumental rematada por unha pirámide alta e estreita, esta estrutura estaba na espiña.center|150px máis imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Vienna] The Circus | Vienne en circusmaximus.us.Corinto (Colonia Iulia Flavia Augusta Corinthiensis)CorintoGrecia (localización hipotetica e parcialmente escavada) discusión sobre as probas dun circo,[Corinth] A Roman Circus in Corinth en HighBeam Research – Publications – Academic journals – History journals – Hesperia, paper reference: David Gilman Romano, "A Roman Circus in Corinth," in Hesperia 74, 2005, pp. 585–611. plano que mostra a hipotética localización do circo[Corinth] Figura 11. Corinto Romano, ca. 50 d.C., e unha parte do terreo dividida entre os longos muros que ilustran as calzadas norte-sur.  desde Corinth Computer Project  | Greek and Roman Corinth | 44 BC – Colonia Laus Iulia Corinthiensis  (Figure 11). e,[Corinth] Figura 11. Corinto Romano, ca. 50 d.C., e unha parte do terreo dividida entre os longos muros que ilustran as calzadas norte-sur. desde Corinth Computer Project | Greek and Roman Corinth | Colonia Laus Iulia Corinthiensis, 44 BC (Figura 11). localización hipotetica e parcialmente escavada.[Corinth] Wikimapia location: Corinth Roman circus (lugar hipotético e parcialmente escavado).Gortyn, Gortys ou GortinaAgioi Deka (c1.5 km)Greciacitado por Chase, plano arqueolóxico da cidade,[Gortyn] Map of Gortyn (Gortina – Planta Archaeologica Dela Citta) en romanaqueducts.info | Roman Aqueducts  | AQUASITE: Information on 50 selected Roman aqueducts | Gortyn(a) (Greece / Crete). longo visible da pista c375m;[Gortyn] Wikimapia location: Gortyn Roman circus. largo visible da pista: c50m; Planta en forma de U claramente visible; espazo 30% terreos agrícolas abertos, 70% cubertos por hortas. imaxes (non pode estar orientado ao norte)[Gortyn] The Circus | Circus of Gortyn en circusmaximus.us.NicópolisPréveza (c7km)Grecia denominado como estadio,[Nicopolis] Wikimapia location: Nicopolis Roman circus. moi pequeno para ser un circo, lonxitude da vía visible: c215m, largo visible da pista c20m; forma de planta en forma de U dobre cos dous extremos redondeados claramente visibles, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna.    TesalónicaTesalónicaGrecia location[Thessalonica] Wikimapia location: Thessalonica Roman circus. (o circo está marcado como 'Hipódromo Antigo'), mapa arqueolóxico do centro histórico da cidade,[Thessalonica] archaeological map of walled historical centre of Thessalonica. mostrando a localización do hipódromo/circo (en grego; hipódromo = Ιππόδρομος), lonxitude aproximada deducida de e c525m.RodasRodasGreciaCamulodunumColchesterInglaterrainformación da localización,[Camulodunum] THE ROMAN CIRCUS VICTRICENSIS IN COLCHESTER . Información arqueolóxica,[Camulodunum] Colchester Archaeological Trust. información arqueolóxica oficial,[Camulodunum] Roman Circus 200 m south of Abbey House, EHER/SMR Number 46327 en Unlocking Essex's Past website desde Heritage Conservation at Essex County Council . longo: c450m; largo: c75m.Caesarea Marítima (costeiro)CaesareaIsraelcitado por Humphrey; referenciado como un hipódromo;[Caesarea Maritima] The Circus | Caesarea at circusmaximus.us. na costa, paralelo á costa, lonxitude da vía visible: c290m,[Caesarea Maritima (coastal)] Wikimapia location: Caesarea Maritima Roman circus (coastal). ancho da pista visible: c45m; Forma de planta en forma de U claramente visible, estrutura substancialmente completa, poucas estruturas modernas construídas dentro do espazo. center|150px máis imaxes (non pode estar orientadas cara ao norte)Caesarea Marítima (no interior)CaesareaIsraelc1km no interior desde a costa, lonxitude da pista visible: c410m;[Caesarea Maritima (inland)] Wikimapia location: Caesarea Maritima Roman circus (inland). ancho de pista visible: c80m, forma substancialmente visible, aparentemente en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna.    imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)AquileiaAquileiaItaliacitado por Humphrey; localización,[Aquileia] The Circus | Aquileia en circusmaximus.us. lonxitude da pista medida a partir da información de localización: c460m,[Aquileia] Wikimapia location: Aquileia Roman circus. ancho de vía medido a partir da información de localización: c80m.imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)BovillaeMarino, LacioItaliacitado por Humphrey; ;[Bovillae] L'antica Bovillae | Il Circo di Bovillae  en parcodibovillae.org | PROTEZIONE DELL'AREA DELL'ANTICA BOVILLAE . información e fotos en Inglés,[Bovillae] English page | The Roman stadium of Boville en parcodibovillae.org | PROTEZIONE DELL'AREA DELL'ANTICA BOVILLAE . (pista?) lonxitude: 328.50m, (pista) ancho: 60m; localización centrada nos únicos restos visibles: tres arcos de pedra[Bovillae] Wikimapia location: Bovillae Roman circus. (parte das celas).MediolanumMilánItaliaCitado por Chase; localización,[Mediolanum] The Circus | Milan en circusmaximus.us.[Mediolanum] Wikimapia location: Mediolanum Roman circus. lonxitude da pista: 460 m,[Mediolanum] J.H.Humphrey, Roman Circuses, Londra 1986, p.614. ancho da pista: 67/68m, os principais restos visibles son unha torre na esquina noroeste do circo,[Mediolanum] Wikimapia location: Milan Roman circus (tower at the north western corner). o corpo principal do circo xacía SSE desta torre.center|150px imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)RomaCircus FlaminiusRomaItaliaCitado por Humphrey; non está do todo claro se esta «estrutura» era, en realidade, un circo ou un estadio da forma dos demais desta lista, localización de Wikimapia,[Circus Flaminius] Wikimapia location: Circus Flaminius, Rome. as estimacións do tamaño son: lonxitude 260–500 m,[Circus Flaminius] Circus Flaminius.[Circus Flaminius] Circus Flaminius – Samuel Ball Platner, 1929, via http://penelope.uchicago.edu/ at the University of Chicago. ancho 100m.center|150pxRomaCirco de Maxentius, a.k.a. Circo de CaracallaRomaItaliaLonxitude da pista visible: c490m,[Circus of Maxentius] Wikimapia location: Circus of Maxentius, Rome. ancho de pista visible: c80m, forma claramente visible, en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, moitas partes da estrutura son visibles.center|150px máis imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)[Circus of Maxentius] The Circus | Maxentius at circusmaximus.us.RomaCircus MaximusRomaItaliaLonxitude da pista: c621m,[Circus Maximus] Circus Maximus#Época republicana. ancho da pista: c150m, forma substancialmente visible, en forma de U, o espazo non está practicamente ocupado por ningunha estrutura moderna, só son visibles ou permanecen algunhas partes da estrutura.center|150pxRomaCirco de Nerón, a.k.a. Circo de Calígula, ou Circo VaticanoRomaItalia Citado por Humphrey; localización xusto ao sur da Basílica de San Pedro ben establecida, aínda que a posición exacta e a orientación son descoñecidas, os únicos restos que se conservan son o obelisco que foi traído de Exipto para adornar a espina no ano 37 d.C.,[Circus of Nero] Wikimapia location: Circus of Nero (location of the spina obelisk until 1586). o obelisco trasladouse á súa localización actual na Praza de San Pedro en 1586.[Circus of Nero] Wikimapia location: Circus of Nero (location of the obelisk since 1586).center|150px imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)[Circus of Nero] The Circus | Vatican Circus en circusmaximus.us.RomaCirco Varianus; :it:Circo Variano RomaItaliaCitado por Humphrey; localización Wikimapia,[Circus Varianus] Wikimapia location: Circus Varianus, Rome. lonxitude: 565m;[Circus Varianus] Circo Variano na Wikipedia italiana. ancho: 125m.imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)[Circus Varianus] The Circus | Varianus at circusmaximus.us.Colonia Iulia Augusta Felix BerytusHipódromo de BeirutBeirutLíbanocitado por Humphrey; a localización é do sitio arqueolóxico do hipódromo de Beirut tal como se indica en Wikimapia,[Berytus] Wikimapia location: Colonia Iulia Augusta Felix Berytus Roman hippodrome. esta pode ser, ou non, a mesma estrutura que o circo.Hipódromo de TiroTiroLíbanocitado por Humphrey; lonxitude da pista visible:c435m;[Tyrus] Wikimapia location: Tyrus Roman circus. ancho visible da pista: c80m; forma claramente visible en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, gran parte da estrutura aínda é visible.center|150px máis imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte).[Tyrus] The Circus | Tyre en circusmaximus.us.CireneShahhatLibiacitado por Humphrey; lonxitude da pista visible: c300m,[Cyrene] Wikimapia location: Cyrene Roman circus.[Cyrene] The Circus | Circus at Cyrene en circusmaximus.us. ancho de pista visible: c45m; forma razoablemente visible en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, pouco da estrutura aínda é visible, ás veces denominado como hipódromo.imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)Leptis MagnaKhoms OR Al Khums (c3km)Libiacitado por Humphrey; situado tanto na beira do mar como paralelo á mesma, lonxitude da pista visible: c445m[Leptis Magna] Wikimapia location: Leptis Magna Roman circus. ancho de pista visible: c75m  forma claramente visible en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, parte da estrutura aínda é visible.      imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)[Leptis Magna] The Circus | Leptis Magna en circusmaximus.us.AeminiumCoímbraPortugal (non do circo, núcleo da cidade romana)crese que existiu, pero sen confirmar, información arqueolóxica sobre a cidade romana,[Aeminium] Aeminium  at Museu Nacional de Machado de Castro  | English Version .[Aeminium] Aeminium  (en Portugués), en Museu Nacional de Machado de Castro | Mini-Sítios . referencia a un lugar suxerido para o circo (Praça do Comércio), localización suxerida.[Aeminium] Wikimapia location: suggested location for Aeminium Roman circus.BalsaTaviraPortugalcitado por Humphrey; a localización é aproximadamente a indicada conxecturalmente, aínda que con bastante certeza, en[Balsa] O Urbanismo de Balsa Romana  (from 8:50; dimensions given at 9:11) en Campo Arqueológico de Tavira . ese sitio afirma que "as marcas topográficas do [circo] permiten un levantamento razoablemente rigoroso", lonxitude: c375m, ancho: c80m.MiróbrigaSantiago do Cacém (c2km)Portugalcitado por Chase; lonxitude da pista visible: c330m,[Miróbriga] Wikimapia location: Miróbriga Roman circus. ancho da vía visible: c70m, forma claramente visible en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, algo da estrutura aínda é visible.imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)[Miróbriga] The Circus | Circus of Mirobriga at circusmaximus.us.OlissiponaLisboaPortugal no que hoxe é o 'Rossio', un relato (en portugués) das escavacións que descubriron unha sección da columna vertebral do circo pódese atopar en.[Olissipona] A Cronologia do Circo de Olisipo by IPPAR (now IGESPAR); published as: Revista Portuguesa de Arqueologia. volume 5. número 2. 2002, pp 245–275, "A Cronologia do Circo de Olisipo: a Terra Sigillata", Eurico Sepúlveda and others.SirmiumSremska MitrovicaSerbiacitado por Humphrey; a localización é unha aproximación achegada baseada na información en,[Sirmium] archaeological plan of Roman Sirmium  desde Sirmium Palatium Imperiale  at Carska Palata Sirmium. lonxitude: c450m;[Sirmium] Sirmium#Archeological findings. ancho: c150m; a estrutura atópase soterrada uns 2–4 m baixo o actual centro da cidade, xusto ao norte do palacio parcialmente escavado, só escaváronse seccións moi pequenas.Nova Trajana BostraBosra Eski Sham OR Busra Eski Şam OR Busra ash-ShamSiriacitado por Humphrey; Mapas franceses de Roman Bosra que mostran a localización do circo (ou hipódromo),[Bostra] Plan de l'Ancienne Ville de Bosra montrant l'emplacement de tous les monuments connus. B&W, 37 x 25 cm, scale by approximation ~ 1:6,100. Shows in red the boundaries of the site en UNESCO | Ancient City of Bosra.[Bostra] Plan de Bosra (circo identificado como hipódromo) de   In-Depth History | Plan of the City | Plan of the City en Bosracity.com | English. lonxitude da pista visible: c430m;[Bostra] Wikimapia location: Nova Trajana Bostra Roman circus. ancho de vía visible: c110m; forma claramente visible en forma de U, o espazo practicamente non está ocupado por ningunha estrutura moderna, gran parte da estrutura segue en pé.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Bostra] The Circus | Bostra at circusmaximus.us.Laodicea ad MareLatakiaSiria (non do circo, núcleo histórico da cidade)citado por Humphrey, non se atopou información específica sobre o circo.Abthugni[Abthugni]+[Commodum (as: Mun. Aur. Comm.)] map from DocArtis | Progetti | TUNISIA: Projet de gestion du patrimoine culturel | Bibliografie | B0000018 | Pflaum H. G., Romanisation de l'ancien territoire de la Carthage punique, o artigo completo e o mapa pódense atopar en: Pflaum H. G., "Romanisation de l'ancien territoire de la Carthage punique" - in Antiquités africaines, 4, 1970. pp. 75-118. (o mapa completo está na última páxina, pódese obter unha versión en alta resolución do mapa completo usando as instalacións de escala do sitio para ampliar o mapa e, a continuación, gardando a imaxe resultante).[Abthugni] Barrington Atlas of the Greek and Roman World, Edited by Richard J. A. Talbert, Map 32 Carthago; textual directory to map available from: http://press.princeton.edu/B_ATLAS.ZIP | BATL032_.PDF  (reference to Abthugni and Henchir-es-Souar on directory page 494 (PDF page 2)).Henchir Souar Ou Henchir Esch Schorr Ou Henchir es SouarTunisia[Abthugni] Hennchir Kasbat es Souar: Tunisia, SOURCE: National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, USA. (non do circo, núcleo da vila romana).citado por Humphrey; coordenadas do sitio; localización do lugar no mapa topográfico[Abthugni (as: 'Ruins' at ref: NJ 32-15/510322)]+[Commodum (as: 'Henchir Boucha (ruins)' at ref: NJ 32-15/498358)] no mapa: NJ 32-15 Tunis, Tunisia desde Perry–Castañeda Library Map Collection | Tunisia Maps | Algeria, Morocco and Tunisia, Joint Operations Graphic 1:250,000. (ref: NJ 32-15/510322), referencias para Henchir Souar;[Abthugni] ZAGHOUAN (search for 'A00030'), desde Docartis | Tunisia | Patrimonio archeologico e storico | Siti complessi e monumenti | Gestion du patrimoine culturel de la Tunisie - Liste des monuments et décrets par gouvernorat (search for 'Zaghouan').[Abthugni] Décret du 13 mars 1912 (24 rabia-el-aoual 1330), page 2 (search for 'Henchir Souar'), desde
Docartis | Tunisia | Patrimonio archeologico e storico | Decreti di protezione | Liste Decrets (search for '14, Décret du 13 mars 1912 (24 rabia-el-aoual 1330)') | Décret du 13 mars 1912 (24 rabia-el-aoual 1330). fotografía aérea do lugar[Abthugni] aerial photograph desde Docartis | Tunisia | Fonti documentarie | Foto aeree  | PHOTOS AERIENNES (search for 'Henchir Souar, A00030'). confirma a referencia de coordenadas, características topográficas na fotografía aérea coinciden con;[Abthugni] Wikimapia location: Henchir Souar. non se atopou información específica sobre o circo.CarthagoCirco de CartagoCartagoTunisiaCitado por Humphrey; localización;[Cartago] The Circus | Carthage Circus at circusmaximus.us. lonxitude: c500m;[Carthago] Wikimapia location: Carthago Roman circus. ancho: c90m; en forma de U, queda moi pouco visible, ocupado en parte por construcións modernas.center|150pximaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)Commodum OU Municipium Aurelium CommodumHenchir Bou Cha ou Henchir FraxineTunisia (non do circo, núcleo da cidade romana)citado por Humphrey; documento arqueolóxico do goberno tunisiano[Commodum] site no. 028.113, Henchir Fraxine/Henchir Bou Cha (anc. Municipium Aurelium Commodum) (doc page: 98; PDF page: 99)(gives UTM coordinates: 358,900N; 498,350E = approx: 36 deg 32' N, 9 deg 53' E) desde Institut National du Patrimoine Tunisie | Archaeological Map | Carte National des Sites Arqueologiques e des Monuments Historiques | Bir Mcherga 028  | Cahier BIR MCHERGA 028 .  ; localización do lugar no mapa topográfico (ref: NJ 32-15/498358); non se atopou información específica sobre o circo.Hadrumetum OU Colonia Concordia Ulpia Trajana Augusta Frugifera HadrumetinaSousseTunisia (localización probable)citado por Humphrey; localización probable[Hadrumetum] Wikimapia location: Sousse Roman circus (localización probable). baseándose na información dos documentos de 1903[Hadrumetum] Sousse Archaeological Bulletin  (especially PDF pages: 16, 17, 19, 204, 239, 410) "SOCIÉTÉ ARCHÉOLOGIQUE DE SOUSSE, Assemblée générale du 29 Février 1903, Extraits des procès-verbaux des réunions." etc., from Institut National du Patrimoine Tunisie / National Heritage Institute (INP) | Digital Library | Sousse Archaeological Bulletin (near bottom of page).  , reforzada por unha fotografía aérea sen data,[Hadrumetum] aerial photograph of Sousse from DocArtis | Progetti | TUNISIA: Projet de gestion du patrimoine culturel | Fonti documentarie | Foto aeree | PHOTOS AERIENNES | Sousse ville. | A00219. lonxitude visible (medida en Wikimapia en función da referencia cruzada coa fotografía aérea): c350 m ou máis. Thugga OU Municipium Septimium Aurelium Liberum Thugga[Thugga] Dougga#Dougga's "liberty".DouggaTunisia (localización aproximada)citado por Chase; localización aproximada,[Thugga] Wikimapia location: Thugga Roman circus (localización aproximada). no extremo noroeste da cidade, suxerido (aínda que non se identificou explicitamente) no plano,[Thugga] Délimitation du site culturel de Dougga. A3. Scale by calculation ~ 1: 6,250. Shows boundaries and buffer zone of the World Heritage property from UNESCO – Culture – World Heritage Centre – The List – World Heritage List – Dougga / Thugga – Maps. e planificar;[Thugga] THE GERMAN-TUNISIAN PROJECT AT DOUGGA FIRST RESULTS OF THE EXCAVATIONS SOUTH OF THE MAISON DU TRIFOLIUM (page 47). están referenciadas varias lonxitudes: c175m,[Thugga] PlanetWare.com > Africa and the Middle East > Tunisia > Tunisia Tourist Attractions > Dougga Tourist Attractions | Circus. 393m;[Thugga] Dougga#Circus.o terreo é agrícola descuberto sen ocupación posterior.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Thugga] The Circus | Dougga at circusmaximus.us.ThysdrusEl DjemTunisiacitado por Humphrey; lonxitude da pista visible: c500m;[Thysdrus] Wikimapia location: Thysdrus Roman circus.ancho de vía visible: c70m; forma lixeiramente visible, en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, pouco da estrutura aínda é visible.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Thysdrus] The Circus | El Djem at circusmaximus.us.Uticacerca de ZanaTunisia (localización probable)citado por Humphrey; Número do sitio arqueolóxico tunisiano: 007.157 (Utique; Henchir Bechateur; UTIKA);[Utica] Cahier Ghar el Melh (NO-SO)  desde Institut National du Patrimoine Tunisie | Archaeological Map | Carte National des Sites Arqueologiques e des Monuments Historiques | 007 Ghar el Melh .referencia ao circo;[Utica] Utica, Tunisia en British School at Rome – Accademia Britannica di Archeologia, Storia e Belle Arti – Research – Archaeology – Geophysics – Geophysics Projects  (search for 'Utica, Tunisia'). localización non corroborada;[Utica] Wikimapia location: Utica Roman circus (uncorroborated). localización máis probable[Utica] Wikimapia location: Utica Roman circus (probable). como indican os mapas en[Utica] 'Survey and Excavation at Utica 2010' by Nabil Kallala, Elizabeth Fentress, Josephine Quinn, Andrew Wilson (maps on pages 11 and 12). confirma a localización indicada, lonxitude aproximada medida a partir dos mapas en: 280-300m.AntioquíaCirco de AntioquíaAntioquíaTurquíacitado por Humphrey; localización (desde fotografía aérea de 1930);[Antioch] The Circus | Antioch en circusmaximus.us. mapa[Antioch] map Ancient City of Antioch  dunha exposición pasada no Cleveland Museum of Art. da antiga Antioquía[Antioch] Wikimapia location: ancient city of Antioch. mostrando o circo como un hipódromo, lonxitude: c490m;[Antioch] Wikimapia location: Antioch Roman hippodrome. ancho: c90m;moi pouco visible hoxe en día, é máis visible nunha fotografía aérea da década de 1930, lixeiramente sobreconstruída por estruturas e ocupacións modernas.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)AphrodisiasAphrodisiasTurquíaDobre forma de U, conservado moi substancialmente, significativamente máis pequeno que outros circos, pode considerarse un estadio ou hipódromo máis que un circo, lonxitude da pista visible: c220m;[Aphrodisias] Wikimapia location: Aphrodisias Roman circus/hippodrome/stadium. ancho de pista visible: 35m.imaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Aphrodisias] The Circus | Aphrodisia en circusmaximus.us.BizancioHipódromo de ConstantinoplaIstanbulTurquíaconstruico baixo Septimius Severus; lonxitude estimada: c450m;[Byzantium] Hippodrome of Constantinople#History and use. ancho estimado: c130m; agás algúns monumentos da espina, practicamente nada da estrutura é visible hoxe en día, crese que gran parte da estrutura pode estar soterrada uns 2 m por debaixo da superficie actual.[Byzantium] Hippodrome of Constantinople#The Hippodrome today.center|150pximaxes (non poden estar orientadas cara ao norte)[Byzantium] The Circus | Constantinople at circusmaximus.us.Laodicea no LycusDenizli (c6km)Turquíareferido como estadio, dobre en forma de U e pequeno, lonxitude da pista visible: c250m;[Laodicea on the Lycus] Wikimapia location: Laodicea on the Lycus Roman stadium or circus.ancho de vía visible: c40m; forma claramente visible, sen espiña visible, non ocupado por ningunha construción posterior.NicomediaİzmitTurquía (non do circo; núcleo histórico de İzmit)citado por Humphrey; información xeral sobre os restos arqueolóxicos de Nicomedia;[Nicomedia] The Princeton Encyclopedia of Classical Sites | NICOMEDIA NW Turkey en Perseus Digital Library | Collections/Texts | Perseus Collection | Greek and Roman Materials (search for 'The Princeton Encyclopedia of Classical Sites').[Nicomedia] KocaeLi - information on historical remains at Izmit (ancient Nicomedia). Historia municipal de Kocaeli,[Nicomedia] Kocaeli Metropolitan Municipality | History of Kocaeli . incluíndo un mapa do século XIX que mostra a localización do núcleo histórico da cidade (a través da historia Kocaeli foi nomeada sucesivamente como: Olbia, Astakos, Nicomedia, Iznikmid e Izmid ou Izmit), non se atopou información específica sobre o circo.GadaraUmm QaisXordaniaCitado por Humphrey; un mapa arqueolóxico de Gadara en lingua alemá[Gadara] Gadara (Umm Quais) Topographische Bestandkarte 2007 (archaeological site map)  desde Research projects | geographical order | Gadara/Umm Qais (Jordanien)  en Deutsches Archäologisches Institut (DAI) . indica unha localización para o que se describe como un hipódromo.[Gadara] Wikimapia location: Gadara hippodrome.XerasaXerashXordaniacitado por Humphrey, lonxitude visible da pista: c245m;[Gerasa] Wikimapia location: Gerasa Roman circus. ancho visible da pista: c50m; forma claramente visible en forma de U, o espazo non está ocupado por ningunha estrutura moderna, gran parte da estrutura aínda permanece en pé.center|150px máis imaxes (non pode estar orientado cara ao norte)[Gerasa] The Circus | Gerasa en circusmaximus.us.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Roland Auget: Crueldad y civilización: los juegos romanos (Cruauté et civilisation: les jeux romains, 1995).
 Texto español.

Categoría:Circos romanos