Antidepresivo

Un antidepresivo é un medicamento psicotrópico utilizado para tratar os trastornos depresivos maiores, que poden aparecer en forma dun ou máis episodios ao longo da vida, diversos trastornos de ansiedade, certas desordes da conduta alimentaria e alteracións do control dos impulsos. Ás veces son eficaces para tratar a fase depresiva do trastorno bipolar, aínda que existe o risco de sufrir unha viraxe maníaca. Os antidepresivos divídense en tres clases: os inhibidores da monoaminooxidasa (IMAO), os tricíclicos, e os de segunda xeración, moi receitados ultimamente en psiquiatría pola menor cantidade e probabilidade de sufrir efectos secundarios, que actúan sobre a recaptación do tres principais neurotransmisores que interveñen na depresión, é dicir, a serotonina, a noradrenalina (ou norepinefrina) e a dopamina, ou de dúas deles. Para o tratamento doutras patoloxías, como o insomnio ou a dor neuropática, as doses son significativamente máis baixas que as utilizadas para tratar a depresión clínica.

 Clases de antidepresivos 
 Inhibidores selectivos da recaptación de serotonina (ISRS): alaproclate, citalopram , etoperidona, escitalopram, fluoxetina, fluvoxamina, paroxetina, sertralina, zimelidina.
 Inhibidores selectivos da recaptación de dopamina (ISRD): amineptina, fenmetrazina, vanoxerina.
 Inhibidores selectivos da recaptación de noradrenalina (ou norepinefrina) (ISRN): atomoxetina, maprotilina, reboxetina, viloxazina.
 Inhibidores selectivos da recaptación de serotonina e noradrenalina (ou norepinefrina) (IRSN): duloxetina, milnacipran, venlafaxina.
 Inhibidores selectivos da recaptación de dopamina e noradrenalina (ou norepinefrina) (IRDN): bupropion, reboxetina.
 Antidepresivos tricíclicos (ATC): amitriptilina, amoxapina, butriptilina, clomipramina, desipramina, dibenzepina, dosulepina, doxepina, imipramina, iprindole, lofepramina, melitracen, maprotilina, nortriptilina, opipramol, protriptilina, trimipramina.
 Inhibidores da monoaminooxidasa (IMAO): brofaromina, harmalina, iproclozida, iproniazida, isocarboxazida, moclobemida, nialamide, fenelzina, selegilina, toloxatona, tranilcipromina.
 Antidepresivos tetracíclicos: maprotilina, mianserina, nefazodona, trazodona.
 Noradrenérxicos e antidepresivos serotoninérxicos específicos (NaASE): mirtazapina.
 Potenciadores selectivos da recaptación de serotonina (PSRS): tianeptina.
 Opioides.

 Principais axentes antidepresivos e algunhas das súas marcas comerciais 
 Principio activo centre|105x105px  Grupo centre|104x104px  Marcas comerciais centre|106x106px Amitriptilina  ATC  Anapsique, Deprelio, Elavil, Tryptanol, Tryptizol, Uxen Bupropión  IRDN  Elontril, Wellbutrin, Zyban Citalopram  ISRS  Celexa, Cipramil, Prisdal, Seropram, Cipramil, Talohexane Dosulepin  ATC  Dothapax, Prothiaden Duloxetina  IRSN  Cymbalta, Duxetin, Xeristar Escitalopram  ISRS  Cipralex, Esertia, Lexapro Fluoxetina  ISRS  Fluctin, Fludep, Fontex, Lovan, Prodep, Prozac, Reneuron, Sarafem, Antipres Fluvoxamina  ISRS  Dumirox, Faverin, Luvox Paroxetina  ISRS  Aropax, Paxil, Seroxat Reboxetina  IRSN  Norebox, Edronax  Sertralina  ISRS  Apo-Sertral, Asentra, Gladem, Lustral, Serlift, Stimuloton, Zoloft, Altruline, Sered Venlafaxina  IRSN  Dobupal, Vandral, Efexor

 Mecanismos farmacolóxicos 
Crese que os efectos terapéuticos dos antidepresivos modernos están relacionados cunha actividade sobre os neurotransmisores. En particular, pola inhibición das proteínas transportadoras de monoamina da serotonina, dopamina ou noradrenalina (norepinefrina), ou dúas delas ao mesmo tempo. Inhibindo de forma selectiva a recaptación de devanditos neurotransmisores por eses antidepresivos, increméntase o nivel destes nas sinapse, é dicir os puntos de conexión entre as neuronas, ou células nerviosas.

Pola contra, os primeiros antidepresivos, os inhibidores da monoaminooxidasa, bloquean a oxidación dos neurotransmisores pola encima monoaminooxidasa, que os descompón.
Desenvolvidos tamén antes dos antidepresivos modernos, os antidepresivos tricíclicos preveñen do mesmo xeito que estes a recaptación de neurotransmisores, pero de forma non selectiva, polo que actúan entre outros sobre a serotonina, a noradrenalina e a dopamina ó mesmo tempo. Aínda que estes medicamentos son claramente efectivos para tratar a depresión, a teoría actual aínda deixa algunhas cuestións sen resposta. Por exemplo, os niveis terapéuticos de concentración sanguínea alcánzanse en só uns poucos días e comezan a afectar a actividade dos neurotransmisores en pouco tempo. Con todo, xeralmente os cambios no estado de ánimo tardan en aparecer catro semanas ou máis. Unha explicación sostén que a "desregulación" dos receptores para os neurotransmisores é aparentemente unha consecuencia do exceso de sinais entre as neuronas, e que por tanto o efecto tarda algunhas semanas en notarse. Outra teoría, baseada en investigacións recentemente publicadas polos Institutos Nacionais de Saúde dos Estados Unidos suxiren que os antidepresivos poderían derivar os seus efectos da promoción da neuroxénese no hipocampo. Investigacións recentes apuntan a que os antidepresivos actuarían sobre algúns factores de transcrición chamados "xenes reloxo", os cales tamén estarían involucrados en patoloxías situacións de abuso de drogas e posiblemente na obesidade.

 Estratexias de tratamento 
Nas medicións de eficacia, un ensaio exitoso de antidepresivos require que polo menos un 50% dos pacientes respondan á medicación, o que significa que se reduciron como mínimo un 50% dos síntomas depresivos. Con todo, diferentes formas de tratamento poden producir mellores resultados.

 Substitución 
As directrices da Asociación Psiquiátrica Norteamericana do ano 2000 para o tratamento de pacientes con trastorno depresivo aconsellan que cando non se obteña resposta cun antidepresivo despois de seis a oito semanas de tratamento, débese cambiar a outro, primeiro da mesma clase, e logo dunha clase diferente.

Nunha serie de estudos abertos conducidos polo Dr. Michael Thase da Universidade de Pittsburgh atopouse que máis da metade dos pacientes que non responderon ao primeiro antidepresivo, responderon o segundo antidepresivo da mesma clase.Thase, M. E. et al., "Fluoxetine Treatment of Patients with Major Depressive Disorder Who Failed Initial Treatment with Sertraline", Journal of Clinical Psychiatry, 1997 Jan, 58(1), 16-21

No ano 2002, nun dobre "estudo cego", o mesmo autor atopou beneficioso para os pacientes resistentes ao tratamento cambiar dun antidepresivo SSRI a un tricíclico, ou dun tricíclico a un SSRI.Thase, M. E. et al., "Double-Blind Switch Study of Imipramine or Sertraline Treatment of Antidepressant-Resistant Chronic Depression", Arch Gen Psychiatry, 2002 Mar, 59(3), 233-9

 Asociación 
En caso dunha resposta insuficiente, a Sociedade Psiquiátrica norteamericana aconsella asociar un antidepresivo administrándoo con outro fármaco, para potenciar o seu efecto. Entre outros, estes fármacos poden ser o litio, suplementos de hormonas tiroides, un antipsicóticos atípico ou os agonistas da dopamina. Noutros casos combínanse dous fármacos, formando un novo, como é o caso do Symbyax, que é unha combinación de fluoxetina e olanzapina (Prozac e Zyprexa), medicamento que foi aprobado nos Estados Unidos para o tratamento da depresión bipolar. Con todo, aínda hai poucos estudos sobre as asociacións de medicamentos utilizados para combater a depresión.

 Combinación con psicoterapia 
Un estudo do ano 2000 mostrou que pacientes que tomaban nefazadona (Serzone) e acudían a sesións de psicoterapia tiveron unha resposta perceptiblemente mellor que aqueles que só tomaban Serzone.Keller, M. B. et al., "A Comparison of Nefazadone, the Cognitive Behavioral-Analysis System of Psychotherapy and Their Combination for the Treatment of Chronic Depression", N Engl J Med, 2000 May 18, 342(20), 1462-70

 Prevención de recaídas 
No ano 2003 unha meta-análise de 31 ensaios de antidepresivos controlados con placebo atopou que o tratamento continuado con antidepresivos reduciu nun 70% o risco de recaídas en depresións graves.Geddes, J. R. et al., "Relapse Prevention with Antidepressant Drug Treatment in Depressive Disorders: A Systematic Review", Lancet, 2003 Feb 22, 361(9358), 653-61 Pola súa banda, a Asociación Americana de Psiquiatría aconsella no caso de depresións graves, que o tratamento con antidepresivos se prolongue por varios meses despois da desaparición dos síntomas. Nos pacientes con antecedentes de episodios depresivos graves, a Asociación Británica de Psicofarmacología recomenda manter un antidepresivo polo menos por seis meses, e até tanto como cinco anos ou mesmo indefinidamente.British Association for Psychopharmacology's 2000 Evidence Based Guidelines for Treating Depressive Disorders with Antidepressants'

 Hábito e dependencia 
Pénsase que os antidepresivos non producen hábito, aínda que a supresión brusca pode causar efectos adversos. Os antidepresivos crean poucos ou ningún cambio inmediato no estado de ánimo e requiren normalmente varias semanas para comezar a ter efecto. Os antidepresivos non teñen as mesmas características adictivas doutras substancias, como a nicotina, a cafeína, e outros estimulantes. Con todo, existe controversia sobre a definición da adicción no caso dos antidepresivos. Algúns autores argumentan que os antidepresivos non cumpren os requisitos xeralmente aceptados para esa definición. Aínda que determinados antidepresivos poden orixinar síntomas de privación (síndrome de abstinencia) ao retiralo, que producen impulsos de volver ás doses anteriormente tomadas. A fin de evitar eses síntomas de privación, diminúese lentamente a dose nun período de varias semanas.

Non deben tomarse en ningún caso antidepresivos sen prescrición médica. A selección dun antidepresivo e da dose axeitada para un determinado caso e unha persoa específica, é un proceso longo e complicado que require o coñecemento dun profesional. Algúns antidepresivos poden empeorar inicialmente a depresión, mesmo con pensamentos de suicidio, así como inducir ansiedade ou crear agresividade. En certos casos, un antidepresivo pode provocar tamén un cambio na forma de manifestarse a depresión orixinando teimas e hipomanías, acelerar o patrón de ciclos de estados de ánimo altos e baixos, ou inducir o desenvolvemento dunha psicose nun paciente con depresión que non era psicótico antes de tomar o antidepresivo.

 Efectos secundarios 
A miúdo os antidepresivos poden causar efectos secundarios ou colaterais. A incapacidade para tolerar eses efectos é a causa máis común da suspensión dun antidepresivo, aínda que resulte eficaz. Estes efectos son máis xerais (soño, dor de estómago, dor de cabeza, debilidade corporal e hiperactividade ao mesmo tempo.)

 Xerais 
Aínda que os fármacos máis recentes teñen unha menor cantidade de efectos colaterais, ás veces os pacientes informan de efectos colaterais graves asociados coa súa suspensión, particularmente coa paroxetina e a venlafaxina [cita  Adicionalmente, unha certa porcentaxe de pacientes non responden ós medicamentos antidepresivos. Outra vantaxe dalgúns antidepresivos máis novos é que poden mostrar o seu efecto en poucos días (tan poucos como 5 días), en tanto que a maioría tarda catro ou cinco semanas en mostrar un cambio no ánimo. Con todo, algúns estudos mostran que eses novos medicamentos tamén terían maior probabilidade de producir disfunción sexual entre moderada e grave. Por outra banda, hai medicamentos en probas que parecen ter un perfil mellorado en relación á disfunción sexual e outros efectos secundarios importantes.

Os inhibidores da monoaminooxidasa (IMAO) poden producir unha reacción hipertensiva perigosa, mesmo potencialmente letal, se se toman con alimentos que conteñan altos niveis de tiramina, tales como os queixos maduros, carnes curadas ou extractos de fermento. De igual forma, entraña riscos serios a toma de determinados medicamentos de prescrición médica e tamén de fármacos de venda libre. Calquera paciente que estea sendo sometido a tratamento con medicamentos inhibidores da MAO debería ser controlado estritamente polo seu psiquiatra, ao cal sempre debería consultar antes de tomar outro medicamento. Estes pacientes deberán informar ós outros médicos, incluso dentistas, de que toman estes antidepresivos, a fin de que non administren fármacos nin anestesia sen o debido coñecemento.

Aínda que parece un paradoxo, os estudos indican que a ideación suicida é un compoñente relativamente común nas fases iniciais da terapia antidepresiva, e pode ser aínda máis prevalente nos pacientes máis novos tales como os preadolescentes e os adolescentes. Por iso é importante que outros membros da familia e aquelas persoas relacionadas afectivamente, vixíen o comportamento dos pacientes novos, en especial durante o primeiras oito semanas da terapia.

 Sexuais 
A disfunción sexual é un efecto secundario común, especialmente cos SSRI. En moitos casos, o bupropión, un inhibidor de recaptación dual (NE e DÁ), produce un incremento moderado da libido, debido ao aumento da actividade dopaminérgica. Este efecto tamén se observa cos inhibidores da recaptación da dopamina, os estimulantes do sistema nervioso central e os agonistas da dopamina. Este mecanismo débese ao aumento da produción de testosterona (causada pola inhibición da prolactina) e un aumento da síntese do óxido nítrico. Demostrouse que a apomorfina, a nefazodona e a nitroglicerina reparan algunha disfunción sexual grazas ao aumento da actividade de óxido nítrico. Comunicouse que os IMAO teñen a menor cantidade de efectos negativos sobre a función sexual e a libido, particularmente a moclobemida. Informouse que o betanechol combate a disfunción sexual inducida por IMAO mediante as súas propiedades de agonista colinérgico, é dicir, estimulando a función da acetilcolina.

 Soño 
Practicamente todos os antidepresivos principais suprimen a fase REM (Rapid Eye Movement) do soño. De feito, propúxose que a eficacia clínica destes medicamentos deriva en gran parte dos seus efectos supresores sobre o soño REM. Os IMAO suprimen de forma completa o soño REM, en tanto que os ATC e os ISRS evidenciaron que producen reducións puntuais e sostidas do soño REM. Por outra banda, un efecto secundario que se dá con frecuencia na maioría dos antidepresivos é o aumento dos soños vívidos, incluso os pesadelos.

 Opioides 
Por moito tempo coñeceuse ao opio como antidepresivo. Varios opioides usáronse como antidepresivos ocasionais até mediados dos anos 1950, época en que deixaron de utilizarse de forma definitiva debido á súa natureza adictiva, ao seu perfil de efectos secundarios, e, sobre todo, á aparición dos primeiros medicamentos antidepresivos.

Hoxe en día, o uso dos opioides no tratamento da depresión é un enorme tabú no campo médico, debido a súa asociación co abuso da droga. En consecuencia, a investigación progresou de maneira moi lenta.

Un reducido estudo clínico, levado a cabo na escola de medicamento de Harvard en 1995, demostrou que a maioría dos pacientes con depresión maior, monopolares, non-psicóticos e refractarios ao tratamento, podían ser tratados con éxito cun medicamento opioide chamado buprenorfina.

 Reaccións secundarias coas comúns receitas médicas para o soño con antidepresivos 
Para recetar antiepilépticos como o común Tegretol® (carbamazepina) a persoas que padecen do soño débese facer un recoñecemento sanguíneo preliminar sobre herdanzas de fallos de litio, a medula ósea, dopamina, noradrenalina e serotonina. Isto coa finalidade de evitar efectos secundarios graves en pacientes precisamente porque a carbamazepina non se debe usar en pacientes con an­che­­cedentes de depresión da medula ósea, hipersen­si­bi­lidade ao fármaco, miastenia gravis, porfiria ­aguda inter­mitente, ou sensibilidade coñecida a calquera dos com­postos tricíclicos como amitriptilina, desipramina, imipramina, protriptilina, nortriptilina etc. De igual xeito e por razóns teóricas non se recomenda o seu uso con inhibidores da monoaminooxidasa (MAO).

 Ácido gama hidroxibutírico 
Algúns investigadores usaron o ácido gama-hidroxibutírico (GHB) como antidepresivo. Claude Rifat, un biólogo francés, conduciu algunhas investigacións sobre o potencial antidepresivo desta substancia. Rifat notou que o GHB non produciu os efectos de bloqueo emocional causados en ocasións polos antidepresivos convencionais, senón que, pola contra, intensificaba as sensacións agradables e de gratificación no paciente, á vez que resultaba eficaz contra a depresión. Con todo, o GHB foi prohibido polas autoridades sanitarias, fóra do seu uso como tratamento para a narcolepsia baixo estrita supervisión facultativa.

 Ácido graxo omega 3 
Algúns investigadores indican que altas cantidades de ácido graxo omega 3 poderían diminuír os efectos da depresión,"Omega 3 Fatty Acids in Bipolar Disorder",Andrew L. Stoll, Arch Gen Psychiatry. 1999;56:407-412."Addition of Omega-3 Fatty Acid to Maintenance Medication Treatment for Recurrent Unipolar Depressive Disorder", Boris Nemets, Am. J. Psychiatry 159:477-479, March 2002

 Medicamentos alternativos 
Os tratamentos alternativos para a depresión, tales como os remedios herbais, por exemplo, a herba de San Juan (hypericum perforatum) e o derivado de aminoácidos SAM gañaron seguidores en anos recentes.

Outros ensaios apuntan a que o efecto da acupuntura sería parecido ao do antidepresivo amitriptilina. Tamén se apuntou a que a acupuntura induce a que o corpo produza maiores niveis de endorfinas.
Tamén se usaron os suplementos dietéticos de triptófano como antidepresivos naturais, aínda que están prohibidos en moitos países, debido a impurezas que causan unha enfermidade do sangue. Hai algúns resultados de investigación prometedores sobre suplementos dietéticos de 5-HTP, unha substancia química que produce o organismo a partir do triptófano para crear serotonina. Non obstante, necesítanse estudos adicionais en profundidade para poder obter conclusións máis sólidas.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Roberto Delle Chiaie, Paolo Pancheri and Pierluigi Scapicchio.(2002). "Efficacy and tolerability of oral and intramuscular S-adenosyl- L-methionine 1,4-butanedisulfonate (SAMe) in the treatment of major depression: comparison with imipramine in 2 multicenter studies". Am J Clin Nutr, 76 (5): 1172S-1176
 Mischoulon D, Fava M. (2002). "Role of S-adenosyl-L-methionine in the treatment of depression: a review of the evidence". Am J Clin Nutr, 76 (5): 1158S-61S.
 Hypericum Depression Trial Study Group (2002). "Effect of Hypericum perforatum (St John's Wort) in Major Depressive Disorder: A Randomized Controlled Clinical Trial". JAMA, 287 (14):1807-1814.
 "Acupuncture: Review and Analysis of Reports on Controlled Clinical Trials". World Health Organisation (2002)
 David Healy. The Antidepressant Era. Paperback Edition, Harvard University Press. 2009.

 Ligazóns externas 
 En castelán 
 Antidepresion.com
 Eutimia
 MedlinePlus
 Psicofarmacología on-line
 Sociedade Española da Dor (SEDE)

 En inglés 
 Pharmacological Treatment of Mood Disorder
 A Brief History of Depression of the 1950s
 Treating Depression - Antidepressant Drugs
 Creation of New Neurons Critical to Antidepressant Action in Mice
 Do Antidepressants Cure or Create Abnormal Brain States? - Artigo de Joanna Moncrieff e David Cohen en PLoS Medicine
 NIH Expert Panel Report on the Reproductive and Developmental Toxicology of Prozac (Fluoxetine)
 NIH Monograph on the Potential Human Reproductive and Developmental Effects of Prozac (Fluoxetine)
 American Psychiatric Association 2000 Practice Guideline for the Treatment of Patients with Major Depressive Disorder
 Children and Medication - A Multimodal Presentation
 British Association for Psychopharmacology - 2000 Evidence Based Guidelines for Treating Depressive Disorders with Antidepressants
 The Good Drug Guide: New Mood-Brighteners and Antidepressants
 Vídeo of Loren Mosher, MD
 The Antidepressant Web of Charles Medawar
 Joanna Moncrieff: Evidence Base for Older Antidepressants is Shaky Too
 Introduction to Let Them Eat Prozac by David Healy
 An Information Leaflet from the Royal College of Psychiatrists

Categoría:Fármacos