Ángel Sanz Briz

Ángel Sanz Briz, nado en Zaragoza o 28 de setembro de 1910 e finado en Roma o 11 de xuño de 1980, foi un diplomático español destinado durante a segunda guerra mundial en Hungría, coñecido tamén como O Anxo de Budapest.

Nese conflito España mantívose como non belixerante. En 1944, Sanz Briz, actuando por conta propia segundo algúns autores,González García, Isidro (2004): Los judíos y la segunda república 1931-1939. Alianza Editorial. ISBN 978-84-206-4598-8. "oficialmente" con independencia do goberno de Franco (pero sen sufrir tampouco ningunha represalia por iso), contribuíu a salvar a vida duns cinco mil xudeus húngaros durante o Holocausto, proporcionando pasaportes españois, nun principio a xudeus que alegaban orixe sefardí en virtude dun antigo Real Decreto de 1924 do directorio militar de Primo de Rivera,O Real Decreto do Directorio Militar do xeneral Primo de Rivera, de 20 de decembro de 1924, outorga a cidadanía española aos "antigos protexidos españois ou descendentes destes, e en xeral a individuos pertenecentes a familias de orixe española que nalgunha ocasión foran inscritos nos rexistros españois". e posteriormente a calquera xudeu perseguido. Por estes feitos foi recoñecido por Israel como Xusto entre as Nacións.

Posteriores descubrimentos na correspondencia diplomática revelaron que Sanz Briz informou en 1944 ao goberno de Franco da existencia do Holocausto, e que contou coa aquiescencia do goberno español.

 Traxectoria 
De neno foi alumno das Escuelas Pías de Zaragoza. Tras estudar Dereito, ingresou na Escola Diplomática, finalizando os seus estudos pouco antes do inicio da Guerra Civil Española. Tralo seu comezo, enrolouse nas tropas franquistas.

 Exipto 
Finalizada a guerra, obtivo o seu primeiro destino como encargado de negocios da embaixada española no Cairo (Exipto).

 Hungría 
En 1942 Sanz Briz casou con Adela Quijano y Secades e recibiu o seu segundo destino, como encargado de negocios na embaixada española no Reino de Hungría, estado aliado ao Eixe, pero que non puxera en práctica medidas de exterminio dos xudeus como as que xa estaban en marcha en toda a Europa ocupada polos nazis. .

En marzo de 1944 Alemaña invadiu Hungría e Adolf Eichmann trasladouse a Budapest para supervisar os plans de exterminio da comunidade xudía do país, nos que foron asasinadas durante o holocausto unhas 565 000 persoas.El destino de los judíos de Europa - El exterminio de los judíos de Hungría Yad Vashem

O 25 de xuño de 1944 Sanz Briz enviou unha carta informando a Madrid das disposicións anti-xudías:
 Os xudeus non poderán saír das súas casas máis de 2 horas diarias e soamente por razón de actividades públicas ou para realizaren compras.
 Queda prohibido aos xudeus comunicarse polas ventás.
 Nos refuxios haberá unha sala para os xudeus e outra separada para os veciños non xudeus, esta preferentemente no lugar máis seguro.
 Nos tranvías os xudeus soamente poderán ir no segundo vagón.
 Prohíbese aos veciños albergar os xudeus..

Aos xudeus obrigóuselles a entregar as xoias de ouro e prata, os aparellos de radio, as bicicletas e os esquís. En dous meses 500 000 persoas foron expulsadas das súas casas. Sanz Briz informa a Madrid por carta (entrada 5151 no Archivo de Europa, 15 de setembro de 1944):

miniatura|250px|Placa en memoria do diplomático español Ángel Sanz Briz, que salvou miles de xudeus do Holocausto en Hungría en 1944. A placa colocouna o Concello de Madrid no portal da súa casa na rúa Velázquez.
miniatura|250px|O monumento dos Xustos entre as Nacións, no parque Raoul Wallenberg de Budapest, con Ángel Sanz Briz e Giorgio Perlasca.
miniatura|250px|Placa en memoria de Ángel Sanz-Briz na parede da Embaixada de España en Budapest.
miniatura|250px|Placa en memoria de Ángel Sanz-Briz en Budapest, 13 distr. Parque Estevo I de Hungría.
miniatura|250px|Monumento en Budapest, Hungría.
miniatura|250px|Monumento en Zaragoza, España.

Os xudeus son confinados nas casas estreladas mentres esperan a quenda da súa deportación. Sanz Briz envía planos dos campos de exterminio a Madrid e informa:

Indignado polos plans nazis, Sanz Briz decide, con coñecemento do goberno franquista, proporcionar documentos españois aos xudeus sefardís que puidera encontrar e negociar coas autoridades húngaras (monicreques dos ocupantes alemáns) o traslado a lugar seguro de ditas persoas. Sanz Briz procede a protexer as vidas duns 5.200 xudeus, usando a súa influencia e contactos (tamén o seu diñeiro, co que subornou o Gauleiter alemán),Gauleiter era o termo en alemán utilizado no Partido Nazi (NSDAP) para os líderes de Zona (Gau), que era a forma organizativa máis grande do partido a nivel nacional. así como edificios alugados cos fondos da embaixada que rotulou como "Anejo a la legación española". Os métodos que seguiu describiunos el mesmo no libro Los judíos en España:

Así, dos 5.200 xudeus cuxa vida puido salvar, só uns 200 eran de orixe sefardí. En agosto de 1944 enviou ao goberno español un informe en francés realizado por dous presos escapados, que detallaba o xenocidio que estaba sendo cometido no campo de concentración de Auschwitz. O informe ía acompañado dunha carta de Sanz que confirma a autenticidade do relatado:

Sanz Briz busca a base legal e afirma que os xudeus sefardís teñen dereito á nacionalidade española por seren descendentes dos xudeus sefardís expulsados polos Reis Católicos. Búscaos nas estacións de ferrocarril de onde saían os deportados e nas marchas da morte, que eran columnas de deportados que camiñaban cara ao seu cativerio. Só encontra a 70 familias sefardís. Interpretando xenerosamente a lei española entrega pasaportes provisionais a todos os xudeus non sefardís que teñan parentes en España.

En outubro de 1944, Adolf Hitler depuxo o goberno de Miklós Horthy. O Parlamento vota a Ferenc Szálasi, líder do partido da Cruz Frechada como xefe de Estado e primeiro ministro. O 18 de novembro de 1944 Sanz Briz subscribe o Documento de protesta de las Legaciones Neutrales por crueldades contra los judíos no que se afirma:

Créase un gueto ao redor da Gran Sinagoga onde se amorean ducias de miles de xudeus. O diplomático sueco Raoul Wallenberg, o representante do Papa en Hungría, Angelo Rota e Sanz Briz crean a carta de protección, que era un documento que entregaban aos xudeus que o solicitaran. O documento acreditaba que o seu titular se encontraba baixo a protección dos países neutrais.

Miles de xudeus amoreábanse nas legacións sueca, suíza, vaticana e española. A legación española aloxou os seus protexidos en once casas protexidas que estaban baixo a inmunidade diplomática e se considerasen territorio español. O 24 de outubro de 1944 o ministro de Asuntos Exteriores Lequerica escribira a Sanz Briz:

Porén, Lequerica escribira desde Vichy o 29 de setembro de 1943 un informe sobre o perigo xudeu:

Ante a inminente caída de Budapest en poder do Exército Vermello, o goberno español ordena abandonar a embaixada, que se traslada a Suíza o 30 de novembro de 1944. Giorgio Perlasca, un veterano italiano da Guerra Civil Española, cidadán español honorario, que estivera axudando a Sanz Briz nas súas tarefas de protección dos xudeus, continuou o seu labor utilizando documentos de identidade españois falsificados por el mesmo, nos que declara ser o cónsul español en Budapest.

O 1 de decembro de 1944 Perlasca fai a súa rolda polas casas protexidas e nunha delas ve que os crucifrechados sacaran todos os seus habitantes e os tiñan formados na rúa. Os crucifrechados foran informados desde a fronteira que Sanz Briz abandonara Hungría e que, por tanto, xa non había embaixada española, e que xa non había motivo para manter a protección dos xudeus españois. Perlasca di que é unha equivocación porque están fallando as liñas de comunicación. Di que Sanz Briz foi a España por un breve período de tempo para recibir instrucións persoais, pero que mentres tanto é Perlasca o que dirixe a embaixada.

Perlasca non era un descoñecido para as autoridades húngaras porque acompañaba a Sanz Briz a case todas as xestións coas institucións húngaras. Perlasca di:

Isto era completamente falso porque Perlasca nunca foi diplomático. Porén, Perlasca conseguiu que os xudeus "españois" seguiran a salvo até o 16 de xanetro de 1945 en que os soviéticos entraron en Budapest. A historiadora Mayte Ojeda descubriu unha carta nun arquivo de Washington na que Sanz Briz desde San Francisco se dirixe a Perlasca:

 Carreira diplomática posterior 
Sanz Briz continuou a súa carreira diplomática e foi destinado a San Francisco e Washington (Estados Unidos), Lima, Berna, Baiona, Guatemala, A Haia, Bruxelas e Pequín.
O 9 de marzo de 1973 Ángel Sanz Briz, a súa secretaria, Aurora Aranaz e o catedrático de Filosofía Iñaki Preciado Idoeta, convertido en tradutor, abriron a embaixada de España en Pequín. Sanz Briz aos seus 63 anos era dos máis veteranos da escala e foi o primeiro embaixador de España na China. Presentouse voluntario para aquela praza por motivos persoais..

En 1976 foi destinado a Roma como embaixador de España ante a Santa Sé, onde faleceu o 11 de xuño de 1980.

 Recoñecementos 
Na residencia do embaixador de Israel en España en agosto de 1989 tivo lugar unha homenaxe a Sanz Briz presidido polo ministro de Asuntos Exteriores Francisco Fernández Ordóñez e o embaixador de Israel Shlomo Ben Ami. Fíxose entrega a Adela Quijano, viúva de Sanz Briz, da Medalla dos Xustos entre as Nacións concedida a título póstumo. Tamén se autorizou a plantación dunha árbore no Monte do Recordo de Xerusalén.

En 1991, o Museo do Holocausto Yad Vashem de Israel distinguiu a acción de Sanz Briz e recoñeceu aos seus herdeiros o título de Xusto entre as Nacións, inscribindo o seu nome no memorial do Holocausto.Ángel Sanz Briz - Yad Vashem - official website 

En 1994 o goberno húngaro concedeulle a título póstumo a Cruz da Orde do Mérito da República Húngara e na Gran Sinagoga de Budapest (a segunda máis grande do mundo despois da de Nova York) actualmente hai unha placa que leva o seu nome.

Foi o primeiro diplomático español que apareceu nun selo postal de España.

Coñécese popularmente como o Schindler español e, aínda que o seu caso non sexa tan famoso, cómpre salientar que Sanz Briz salvou a moitos máis xudeus que Schindler.'La encrucijada de Ángel Sanz Briz', un documental que hará historia, Heraldo.es.Sanz Briz, el diplomático español que salvó a miles de judíos, ABC.

Desde 2015 unha rúa de Budapest leva o seu nome, e erixiuse nesa cidade un monumento no seu honor.

 Repercusión cinematográfica 
En 2002 estreouse a película, coproducida por varios países europeos, El cónsul Perlasca onde Péter Kertész encarna o diplomático.

En 2011 o telefilme El ángel de Budapest foi estreado en Televisión Española. Nela o actor galego Francis Lorenzo dá vida ao diplomático.La 1 estrena 'El Ángel de Budapest', la historia del español que salvó a miles de judíos A película está baseada no libro de Diego Carcedo Un español frente al Holocausto.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Carcedo, Diego, Un español frente al Holocausto: Cómo Angel Sanz Briz Salvó a 5.000 Judíos (2000): Temas de Hoy. Historia Viva. ISBN 978-84-7880-848-9.
 VV.AA. (2009): Ángel Sanz Briz: homenaje a la Memoria del Excmo. Sr. Embajador de España. Universidad de Valladolid. Instituto de Estudios Europeos.
 Ysart, Federico (1973): España y los judíos en la Segunda Guerra Mundial Dopesa. ISBN 978-84-7235-083-0.

 Outros artigos 
 Oskar Schindler
 Raoul Wallenberg
 Giorgio Perlasca

 Ligazóns externas 

 Homenaje al diplomático español que salvó a 5.200 judíos de los nazis.
 Españoles ante la Shoa. La Lista de Sanz Briz en Sefarad.
 The angel of Budapest - Angel Sanz Briz 1910-1980, de Salvo Haim Alhadeff en el Instituto Sefardí Europeo 
 Entrevista sobre Ángel Sanz Briz a Gustavo Jalife, Director Ejecutivo de la Fundación Internacional Raoul Wallenberg
 Los "Schlinder" latinos del Holocausto
 Sanz Briz: el ángel español de Budapest, por Fernando Díaz Villanueva
 Documentos RNE - Ángel Sanz Briz: las cinco mil vidas de un hombre justo
 Ángel Sanz Briz. El Schindler español (Documental)
 El Ángel de Budapest (2010) - Película completa en castellano

Categoría:Nados en 1910
Categoría:Nados en Zaragoza
Categoría:Finados en 1980
Categoría:Xustos entre as Nacións
Categoría:Embaixadores de España en Bélxica
Categoría:Embaixadores de España na China
Categoría:Embaixadores de España en Guatemala
Categoría:Embaixadores de España en Hungría
Categoría:Embaixadores de España nos Países Baixos
Categoría:Embaixadores de España no Perú
Categoría:Embaixadores de España na Santa Sé
Categoría:Embaixadores de España en Suíza
Categoría:Grandes cruces da Orde do Mérito Civil