Anhinga

Anhinga é un xénero de aves acuáticas principalmente tropicais, único xénero da familia Anhingidae, que comprende catro especies vivas, tres delas comúns e amplamente distribuídas e unha escasa e clasificada como "case ameazada" pola IUCN. As súas plumas enchóupanse de auga cando nada, polo que despois ten que poñerse ao sol coas ás estendidas para secarse.

 Nome 
O nome Anhinga deriva da palabra da lingua tupí ajíŋa (ás veces transcrita como áyinga ou ayingá), que na mitoloxía local significa espírito demoníaco dos bosques, que adoita traducirse por "paxaro demo". O nome cambiou a anhingá ou anhangá e anhinga cando se incorporou ao portugués do Brasil (onde ten moitos nomes amerindios), e é palabra masculina (o anhinga).Jobling (1991), MW [2009] Noutros idiomas chámanlle "ave serpe", como por exemplo, en inglés (snakebird, pero tamén darter ou wild-turkey), debido ao seu longo pescozo, que o fai parecer como unha serpe cando nada co corpo mergullado ou cando as parellas enroscan o pescozo durante o apareamento, o que lembra o que fan as serpes. Teñen o costume de capturar os peixes dos que se alimenta empalándoos co seu peteiro fino e bicudo.

 Descrición 
miniatura|esquerda|Un Anhinga en estado de alerta.
miniatura|esquerda|Femia de A. anhinga engalando.
miniatura|esquerda|Anhinga novaehollandiae de Australasia secando as súas ás ao sol.
Os Anhinga son aves grandes que miden de 80 a 100 cm de lonxitude, cunha envergadura de ás de 120 cm, e un peso de 1050 a 1350 g. Presentan plumaxe con dimorfismo sexual. Os machos teñen plumas negras e marrón escuras, unha curta crista eréctil na caluga e un peteiro meirande que o das femias. As femias teñen plumaxe moito máis clara, especialmente no pescozo e parte ventral, e son un pouco máis grandes de corpo. Ambos os xéneros teñen un punteado gris sobre as plumas cobertoiras superiores das ás e as longas escapulares. As plumas son bastante permeables á auga, polo que teñen que secalas ao sol despois de mergullarse na auga. O peteiro é moi bicudo e coas beiras aserradas, presenta un padal desmognato e carece de orificios nasais externos. Os pés están completamente palmados, e as patas son curtas e situadas bastante atrás no corpo.Brodkorb & Mourer-Chauviré (1982), Myers et al. [2009]

Non hai plumaxe de eclipse (plumaxe menos rechamante despois da época de apareamento), pero as partes espidas varían de cor ao longo do ano. Durante a época de apareamento o seu pequeno saco gular muda de cor de rosa ou amarelo a negro, e a pel facial espida, normalmente amarela ou amarela verdosa, tórnase turquesa. Os iris cambian de cor de amarelo a vermello ou a marrón segundo a estación do ano. As crías eclosionan sen plumas, pero axiña lles crece penuxe branca ou torrada.Myers et al. [2009]

Entre as vocalizacións que emiten cando voan ou están pousados están un ruído repenicante. Nas colonias de aniñamento, os adultos comunícanse grallando, gruñindo ou chascando. Durante o apareamento, os adultos ás veces "grallan" ou emiten un salaio ou asubío. Os poliños novos no niño comunícanse con chamadas similares a chíos.

 Distribución e ecoloxía 

miniatura|esquerda|Femia de Anhinga (melanogaster) novaehollandiae, secando as súas plumas.
miniatura|dereita|Macho da especie americana A. anhinga.
Os Anhinga son aves de distribución principalmente tropical, que abrangue desde zonas subtropicais a, máis raramente, zonas temperadas cálidas. Habitan normalmente en lagos de auga doce, ríos, pantanos, marismas, e menos frecuentemente ao longo da costa en estuarios salobres, baías, lagoas costeiras e mangleirais. A maioría son sedentarias e non migran; pero si o poden facer as poboacións que viven nas partes máis frías da súa área de distribución. O seu modo de voo preferido é remontarse e planear; pero en voo batente son bastante torpes. En terra camiñan a grandes pasos, e axúdanse das ás para mellorar o equilibrio, de xeito parecido a como andan os pelicanos. Adoitan reunirse en bandadas, ás veces de ata 100 individuos, e asócianse frecuentemente con cegoñas, garzas ou ibis, pero son moi territoriais no seu niño, porque malia seren aniñadores coloniais, as parellas que están aniñando, especialmente os machos; peteiran decididamente a calquera ave que se aventure dentro do raio de alcance do seu peteiro e longo pescozo. A A. melanogaster sensu stricto é unha especie "case ameazada". A destrución do hábitat entre outras interferencias humanas (como a colección de ovos ou o exceso de uso de pesticidas) son as principais razóns do declive das súas poboacións.Answers.com [2009], BLI (2009), Myers et al. [2009].

Aliméntanse principalmente de peixes de tamaño medio;Por exemplo, peixes das familias Centrarchidae, Cichlidae, Cyprinidae, Cyprinodontidae, Mugilidae, Plotosidae e Poeciliidae (Myers et al. [2009]) e moito máis raramente comen outros vertebrados acuáticosPor exemplo anfibios anuros e caudados, cobras, sapoconchos e mesmo crías de crocodilianos (Myers et al. [2009]) e de invertebrados grandesPor exemplo, crustáceos, insectos, sambesugas e moluscos (Myers et al. [2009]) de tamaño comparable. Nadan propulsándose cos pés palmados e axexan silenciosamente e emboscan as súas presas; despois usan o seu agudo peteiro para empalar a presa. Non se mergulla profundamente senón que aproveita a súa baixa liña de flotación que se debe a que as súas plumas se mollan, aos seus pequenos sacos aéreos e a que teñen ósos densos. Na parte inferior das vértebras cervicais 5ª a 7ª teñen unha quilla, que serve para que se unan a ela músculos que forman un mecanismo similar a un gonzo ou bisagra que pode proxectar o pescozo, cabeza e peteiro cara a adiante como un arpón arreboladizo. Unha vez que empalou a súa presa na auga, volve á superficie onde guinda a presa no aire e recóllea de novo, de maneira que a poida tragar empezando pola cabeza. Igual que lles ocorre aos corvos mariños, teñen unhas glándulas uropixiais vestixiais, polo que non teñen graxa dabondo para impermeabilizar as plumas, e a súa plumaxe móllase cando se mergullan. Para secaren despois as plumas, procuran un lugar seguro en terra e estenden as ás. Fan unha muda síncrona de todas as plumas rémixes primarias e secundarias polo que temporalmente non poden voar, aínda que é posible que algúns individuos realicen mudas incompletas.

Os predadores destas aves son principalmente outras aves carnívoras, entre elas paseriformes como os corvos Corvus coronoides e Corvus splendens, e as tartarañas das xunqueiras Circus aeruginosus, e aguias como Haliaeetus leucoryphus. Tamén se produce predación por crocodilos (Crocodylus). Pero moitos predadores potenciais procuran non intentar capturar os Anhinga porque co seu longo pescozo e afiado peteiro e o seu mecanismo para "emplar" son aves perigosas mesmo para mamíferos carnívors máis grandes, e estas aves mesmo atacan avanzando ofensivamente cara ao intruso en vez de defenderse pasivamente ou fuxir.Kennedy et al. (1996), Myers et al. [2009]

Normalmente crían en colonias, ocasionalmente mesturados con corvos mariños ou garzas. Forman parellas monógamas polo menos durante unha tempada de apareamento. Realizan diferentes tipos de exhibicións de apareamento. Os machos exhíbense para atraer as femias elevando (pero non estirando) as súas ás e móvenas de modo alternante, dobrando o corpo e chascando o peteiro, ou dando ramiñas a parellas potenciais. Para estreitaren os lazos entre a parella, fretan os seus peteiros ou móvenos apuntando arriba e abaixo ou dobran os seus pescozos ao unísono. Cando un membro da parella vén relevar ao outro no niño, os machos e as femias utilizan a mesma exhibición que durante o cortexo; durante os cambios de garda no niño, estas aves poden tamén "bocexar".

O apareamento é estacional no extremo norte da súa área de distribución (o máximo é en marzo/abril); noutras zonas poden criar durante todo o ano. Os niños están feitos de ramiñas e forrados de follas; constrúenos nas árbores ou xuncos, xeralmente preto da auga. Normalmente, o macho reúne o material para facer o niño e lévallo á femia, a cal fai a maior parte dos traballos de construción do niño. A construción do niño tardan só uns poucos días (tres como máximo), e a parella copula no lugar onde está o niño. O tamaño da posta é de 2 a 6 ovos (xeralmente catro), que son de cor verde clara. Depositan os ovos nun período de 24 a 48 horas e incúbanos durante de 25 a 30 días unha vez que puxeron o primeiro; eclosionan asincronicamente. Para dárenlle calor aos ovos, a parella cóbreos cos seus grandes pés palmados, porque, igual que os seus parentes, carecen de placa de incubación. A última cría que eclosiona xeralmente morre de fame naqueles anos en que escasea a comida. As crías reciben coidados biparentais e son considerados altriciais. Son alimentadas por regurxitación de comida parcialmente dixerida cando son noviñas, pero despois son alimentados con pezas enteiras a medida que medran. Unha vez que empluman, as crías son alimentadas unhas dúas semanas máis mentres aprenden a cazar por si mesmas.Answers.com [2009], Myers et al. [2009]

Os Anhinga chegan á madureza sexual en aproximadamente dous anos, e xeralmente viven uns nove anos; a súa vida máxima crese que é duns dezaseis anos.AnAge [2009], Myers et al. [2009]

Os ovos destas aves son comestibles e algúns considéranos deliciosos, polo que nalgúns lugares son recollidos para a alimentación humana. Ás veces tamén se comen os adultos, xa que son aves con bastante carne (comparable á dun parrulo doméstico); porén, como outras aves que se alimentan de peixes, como os corvos mariños ou os patos mariños, non teñen un sabor particularmente bo. Os ovos de Anhinga e as crías son tamén recollidos nalgúns lugares para crialos en casa, ás veces para comelos despois, pero algúns nómades de Assam e Bengala adestran a estas aves para que pesquen para eles (como na pesca con corvos mariños), pero esta práctica estase a abandonar a medida que os nómades se están facendo sedentarios nas últimas décadas. Por outra parte, como indica a etimoloxía de "anhinga" indicada ao principio, os pobos tupí parece que consideraban estas aves como de mal agoiro.

 Sistemática e evolución 
miniatura|Un Anhinga rufa no río Chobe, Botswana.
Esta familia está moi emparentada con outras familias da suborde Sulae, é dicir, os Phalacrocoracidae (corvos mariños) e os Sulidae (mascatos). Os corvos mariños e os Anhinga son extremadamente similares en canto ao esqueleto do seu corpo e patas e poden ser uns taxons irmáns. De feito, varios Anhinga fósiles consideráronse inicialmente como corvos mariños (véxase máis abaixo). Algúns autores incluíron inicialmente os Anhinga dentro da familia Phalacrocoracidae como a subfamilia Anhinginae, pero hoxe isto é considerado xeralmente un sobreagrupamento. Porén, como isto concorda bastante ben coas evidencias fósilesPor exemplo, xéneros como Borvocarbo, Limicorallus ou Piscator (Mayr 2009): pp.65–67 algúns unen Anhingidae e Phalacrocoracidae nunha superfamilia denominada Phalacrocoracoidea.Brodkorb & Mourer-Chauviré (1982), Olson (1985): p.207, Becker (1986), Christidis & Boles (2008): p.100, Mayr (2009): pp.67–70, Myers et al. [2009]

Os Sulae tamén se agrupan polas características do seu comportamento de exibicións de cortexo, o cal concorda coa filoxenia como se desprende dos datos anatómicos e secuencia de ADN. Aínda que a carencia nos Anhinga de moitos comportamentos de exhibición compártena cos mascatos (e uns poucos deles con algúns corvos mariños), estes son só simplesiomorfias que están ausentes nas fragatas, faetóntidos e pelicanos. Igual que os corvos mariños pero a diferenza doutras aves, os Anhinga usan o seu óso hioide para estender o saco gular durante a exhibición. Non está claro se a exhibición de apareamento de punta é outra sinapomorfia dos Anhinga e corvos mariños que desapareceu de novo nalgúns dos últimos, ou se evolucionou independentemente nos Anhinga e naqueles corvos mariños que a fan. A exhibición coa á levantada do macho parece ser unha sinapomorfia dos Sulae. Como case todos os corvos mariños pero a diferenza de case todos os mascatos, os Anhinga manteñen dobrada a articulación dos seus pulsos cando elevan as ás na súa exhibición, pero o seu movemento de ás alternante, o cal só realizan antes de engalar, é único. O feito de que a miúdo se equilibren estendendo as súas ás cando camiñan é probablemente unha autapomorfia dos Anhinga, que é necesaria ao seren máis repoludos que os outros Sulae.Kennedy et al. (1996)

Os Sulae foron incluídos tradicionalmente nos Pelecaniformes, que era un grupo parafilético de "aves acuáticas superiores". Os supostos trazos que os agrupaban, como que teñan todos os dedos unidos por membrana interdixital e un saco gular espido, sábese agora que son unha converxencia, e os pelicanos son aparentemente parentes máis próximos das cegoñas que dos Sulae. Por tanto, os Sulae e as fragatas (e algúns parentes prehistóricos fósiles) son cada vez máis frecuentemente separados como o grupo dos Suliformes, que ás veces se denomina "Phalacrocoraciformes".Christidis & Boles (2008): p.100, Anwers.com [2009], Mayr (2009): pp.67–70, Myers et al. [2009]
miniatura|esquerda|Macho da especie australianaA. (melanogaster) novaehollandiae

 Especies vivas 
Hai catro especies vivas recoñecidas de Anhinga, todas no único xénero Anhinga, aínda que as do Vello Mundo foron a miúdo agrupados como subespecies de A. melanogaster. Poden formar as tres unha superespecie da que sería excepción a máis diferente especie americana:Olson (1985): p.207, Becker (1986)
 Anhinga anhinga, de América.
 Anhinga melanogaster, que é a especie da India ou oriental (India e sueste asiático).
 Anhinga rufa, de África.
 Anhinga novaehollandiae, de Australia ou Australasia.

As especies extinguidas de supostos Anhinga da illa Mauricio e Australia coñecidas só polos seus ósos foron descritas como Anhinga nana (o de Mauricio) e Anhinga parva (o australiano extinguido). Pero estes ósos foron en realidade mal identificados e son dos corvos mariños Microcarbo/Phalacrocorax africanus e M./P. melanoleucos, respectivamente. Porén, no primeiro caso os restos son de tamaño maior que os da poboación existente máis próxima xeograficamente de M./P. africanus de Madagascar, e poderían pertencer a unha subespecie extinguida (o corvo mariño de Mauricio), que se tería que chamar polas regras de nomenclatura Microcarbo africanus nanus (ou Phalacrocorax a. nanus), pero ironicamente, o termo latino nanus significa "anano". A especie "Anhinga laticeps" do Plistoceno tardío non é especificamente distinta da especie de Australasia (A. novaehollandiae); puido ser unha gran paleosubspecie da última Idade do Xeo.Miller (1966), Olson (1975), Brodkorb & Mourer-Chauviré (1982), Olson (1985): p.206, Mackness (1995)

 Rexistro fósil 
miniatura|Columna vertebral e musculatura do pescozo.
O rexisto fósil das Anhingidae é bastante denso, pero moi apomórfico e parece estar perdendo a súa base. As outras familias situadas nos Phalacrocoraciformes aparecen secuencialmente ao longo do Eoceno, as máis claras (as fragatas) atópanse en estratos de hai case 50 Ma (millóns de anos) e probablemente se orixinaron no Paleoceno. Os mascatos fósiles coñécense desde o eoceno medio (c. 40 Ma) e os corvos mariños fósiles aparecen pouco despois, a orixe dos Anhinga como unha liñaxe distinta data de aproximadamente de arredor de 50-40 Ma, e pode ser un pouco anterior.Becker (1986), Mayr (2009): pp.67–70

As Anhingidae fósiles coñécense desde o Mioceno temperán; describíronse varios Anhinga prehistóricos similares ás que hoxe están vivas, xunto con algúns xéneros máis diferentes agora extinguidos. A diversidade era maior en Suramérica, polo que é probable que a familia se orixinase alí. Algúns dos xéneros que finalmente se extinguiron foron moi grandes en tamaño, e nótase que houbo unha tendencia nas Anhingidae prehistóricas a converterse en aves non voadoras. A súa distinción púxose en dúbida, pero isto debeuse á existencia da suposta especie "Anhinga" fraileyi que é bastante similar a Macranhinga, e non tanto a que se parezan ás especies vivas:Cione et al. (2000), Alvarenga & Guilherme (2003)
 Meganhinga Alvarenga, 1995 (Mioceno temperán de Chile)
 "Paranavis" (mioceno medio/tardío de Paraná, Arxentina) – un nomen nudumNomeado nunha tese de doutoramento e, por tanto, sen validez de acordo cos normas da ICZN. Unha especie aparentemente non voadora do tamaño de A. anhinga: Noriega (1994), Cione et al. (2000)
 Macranhinga Noriega, 1992 (mioceno medio/tardío – Mioceno tardío/Plioceno temperán de SC Suramérica) – pode incluír a "Anhinga" fraileyi
 Giganhinga Rinderknecht & Noriega, 2002 (Plioceno tardío/Plistoceno temperán do Uruguai)

 Anhinga 
Os membros prehistóricos de Anhinga estaban presumiblemente distribuídos en zonas con climas similares aos actuais, estendéndose por Europa no Mioceno máis cálido e húmido. Co seu considerable vigor e capacidade de distribución continental (como se evidencia polos Anhinga da superespecie do Vello Mundo), a liñaxe menor sobreviviu durante 20 Ma. Como evidencia a bioxeografía das especies fósiles centradas arredor do ecuador, coa distribución das especies posteriores cara ao leste fóra das Américas, a célula de Hadley atmosférica parece que foi o principal impulsor do éxito do xénero e da súa supervivencia:Olson (1985): p.206
 Anhinga walterbolesi Worthy, 2012 (Oligoceno tardío a Mioceno temperán de Australia central.
 Anhinga subvolans (Brodkorb, 1956) (Mioceno temperán de Thomas Farm, EUA) – anteriormente en PhalacrocoraxUF 4500, a metade proximal dun úmero dereito. Un 15% maior que A. anhinga e máis plesiomórfico: Brodkorb (1956), Becker (1986)
 Anhinga cf. grandis (Mioceno medio de Colombia –? Plioeno tardío de SC Suramérica)Incluíndo un fragmento distal de úmero dereito (UFAC-4721) da Formación Solimões de Cachoeira do Bandeira (Acre, Brasil). Tamaño idéntico ao de A. grandis, pero a distinción no espazo e tempo fai que a asignación desa especie sexa cuestionable: Mackness (1995), Alvarenga & Guilherme (2003)
 Anhinga sp. (Mioceno medio de Sajóvölgyi de Mátraszõlõs, Hungría) – A. pannonica?Unha falanxe ungual: Gál et al. (1998–99), Mlíkovský (2002): p.74
 "Anhinga" fraileyi Campbell, 1996 (Mioceno tardío –? Plioceno temperán de SC Suramérica) – pode pertencer a MacranhingaO holotipo LACM 135356 é un tarsometatarso dereito lixeiramente danado; outros materiais son un extremo distal de ulna esquerda (LACM 135361), un tibiotarso esquerdo ben preservado (LACM 135357), dúas vértebras cervicais (LACM 135357-135358), tres fragmentos de úmero (LACM 135360, 135362-135363), probablemente tamén o case completo úmero esquerdo UFAC-4562. Unha especie de ás bastante curtas aproximadamente dous terzos maior que A. anhinga; aparentemente distinta do xénero vivo: Campbell (1992), Alvarenga & Guilherme (2003)
 Anhinga pannonica Lambrecht, 1916 (Mioceno tardío de Europa central ?e Tunisia, África leste, Paquistán e Tailandia –? Plioceno temperán de Sahabi de Libia)Unha vértebra cervical (o holotipo) e un carpometacarpo; o material adicional inclúe outra vértebra cervical e fragmentos de fémur, úmero, tarsometatarso e tibiotarso. Case tan grande como A. rufa, aparentemente ancestral das liñaxes do Vello Mundo: Martin & Mengel (1975), Brodkorb & Mourer-Chauviré (1982), Olson (1985): p.206, Becker (1986), Mackness (1995), Mlíkovský (2002): p.73
 Anhinga minuta Alvarenga & Guilherme, 2003 (Mioceno tardío/Plioceno temperán de Solimões de SC Suramérica)UFAC-4720 (holotipo, un tibiotarso esquerdo case completo) e UFAC-4719 (un úmero esquerdo case completo). É a especie deste grupo máis pequena coñecida (30% menor que A. anhinga), probablemente non moi estreitamente relacionada con calquera especie viva: Alvarenga & Guilherme (2003)
 Anhinga grandis Martin & Mengel, 1975 (Mioceno tardío –? Plioceno tardío dos Estados Unidos)Material variado, que inclúe o holotipo UNSM 20070 (un extremo distal de úmero) e UF 25739 (outro fragmento de úmero). De ás maiores, un 25% maior e dúas veces máis pesada que A. anhinga, pero aparentemente un parente próximo: Martin & Mengel (1975), Olson (1985): p.206, Becker (1986), Campbell (1992)
 Anhinga malagurala Mackness, 1995 (Plioceno temperán de Allingham de Charters Towers, Australia)QM F25776 (holotipo, carpometacarpo dereito) e QM FF2365 (cacho proximal dereito de fémur). Lixeiramente menor que A. melanogaster e aparentemente bastante distinta: Becker (1986), Mackness (1995)
 Anhinga sp. (plioceno temperán de Bone Valley, EUA) – A. beckeri?Ulna fósil maior que a de A. anhinga: Becker (1986)
 Anhinga hadarensis Brodkorb & Mourer-Chauviré, 1982 (Plioceno tardío/Plistoceno temperán do leste de África)O holotipo é un fémur esquerdo que está ben preservado (AL 288-52). Material adicional é un fragmento proximal de fémur esquerdo (AL 305-2), un fragmento distal de tibiotarso esquerdo (L 193-78), uns fragmentos proximal (AL 225-3) e distal (11 234) de ulna esquerda, un carpometacarpo proximal esquerdo (W 731), e un coracoide dereito ben preservado (10 736) e fragmentado (2870). Lixeiramente menor que A. rufa e probablemente o seu devanceiro directo: Brodkorb & Mourer-Chauviré (1982), Olson (1985): p.206
 Anhinga beckeri Emslie, 1998 (Plistoceno temperán – tardío do SE dos Estados Unidos)

Protoplotus, un pequeno falacrocoraciforme do Paleoxeno de Sumatra, era hai tempo considerado unha Anhingidae primitiva. Porén, foi tamén situada na súa propia familia (Protoplotidae) e podería ser un membro basal de Sulae ou próximo ao antepasado común de corvos mariños e Anhinga.Olson (1985): p.206, Mackness (1995), Mayr (2009): pp.62–63

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 

 AnAge [2009]: Anhinga longevity data. Consultado o 9 de setembro de 2009.
 Answers.com [2009]: darter. In: Columbia Electronic Encyclopedia (6th ed.). Columbia University Press. Consultado o 9 de setembro de 2009.





 Christidis, Les & Boles, Walter E. (2008): Systematics and Taxonomy of Australian Birds. CSIRO Publishing, CollingwoodVictoria, Australia. ISBN 978-0-643-06511-6 
 Cione, Alberto Luis; de las Mercedes Azpelicueta, María; Bond, Mariano; Carlini, Alfredo A.; Casciotta, Jorge R.; Cozzuol, Mario Alberto; de la Fuente, Marcelo; Gasparini, Zulma; Goin, Francisco J.; Noriega, Jorge; Scillatoyané, Gustavo J.; Soibelzon, Leopoldo; Tonni, Eduardo Pedro; Verzi, Diego & Guiomar Vucetich, María (2000): Miocene vertebrates from Entre Ríos province, eastern Argentina}. [English with Spanish abstract] En: Aceñolaza, F.G. & Herbst, R. (eds.):[ El Neógeno de Argentina. INSUGEO Serie Correlación Geológica 14: 191–237. 

 Jobling, James A. (1991): A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford, UK. ISBN 0-19-854634-3



 Mayr, Gerald (2009): Paleogene Fossil Birds. Springer-Verlag, Heidelberg & New York. ISBN 3-540-89627-9
 Merriam-Webster (MW) [2009]: Online English Dictionary – Anhinga. Consultado o 9 de setembro de 2009.

 Mlíkovský, Jirí (2002): Cenozoic Birds of the World (Part 1: Europe). Ninox Press, Prague. 
 Myers, P.; Espinosa, R.; Parr, C.S.; Jones, T.; Hammond, G.S. & Dewey, T.A. [2009]: Animal Diversity Web – Anhingidae. Consultado o 9 de setembro de 2009.
 Noriega, Jorge Ignacio (1994): Las Aves del "Mesopotamiense" de la provincia de Entre Ríos, Argentina ["The birds of the 'Mesopotamian' of Entre Ríos Province, Argentina"]. Tese doutoral, Universidade Nacional de La Plata (en castelán). PDF 



 Ligazóns externas 

 Vídeos  en Internet Bird Collection

Categoría:Suliformes