Sorícidos

A dos sorícidos (Soricidae) é unha familia de mamíferos placentarios da orde dos soricomorfos,Soricidae G. Fischer, 1814 en MSW. que reúne numerosas especies coñecidas vulgarmente como musarañasmusaraña no dicionario da RAG., muraños,muraño no dicionario da RAG.Díaz d'a Silva et al. (2007), pp. 36-39. murgaños (ou morgaños),SGHN (1995), pp. 199-202. furañosSGHN (1995), pp. 205-207.Díaz d'a Silva et al. (2007), pp. 38-41. e furafollas.SGHN (1995), pp. 194-197.Díaz d'a Silva et al. (2007), pp. 34-37.

Son animais de pequeno tamaño que se encontran en todo o mundo, agás en Australia, Oceanía, as rexións máis próximas aos polos e na maior parte de Suramérica,Schilling, D. et al. (1987), p. 19. e que se caracterizan polos seus pequenos ollos e por presentaren un longo fociño con vibrisas (bigotes) moi sensíbeis.

Na súa forma e tamaño son similares aos ratos, pero non son roedores, senón que están emparentados coas toupas, aínda que recentemente suxeriuse que teñen unha relación xenética máis próxima cos ourizos. Durante moito tempo estiveron incluídos na hoxe desbotada orde dos insectívoros.

 Morfoloxía 
miniatura|250px|Sorex minutus.
miniatura|250px|Cranio de Sorex bendirii.

Todas as musarañas son comparativamente pequenas, varias apenas alcanzan o tamaño dun rato doméstico.

A especie máis grande deste grupo, do tamaño dunha rata, é a especie Suncus murinus, da Asia tropical, que mide cerca de 15 cm e que pode chegar aos 100 g.Louch, C. D.; Ghosh, A. K.; Pal, B. C. (1966): "Seasonal Changes in Weight and Reproductive Activity of Suncus murinus in West Bengal, India". Journal of Mammalogy 47 (1): 73–78.

No outro extremo está Suncus etruscus, cunha lonxitude de entre 3,5 e 5 cm e un peso de 1,8 a 3 g, que quizais sexa o mamífero máis pequeno que existe.Kowalski, K. (1981), pp. 282-283.

A cabeza presenta un fociño longo e afiado, en forma de trompa, que supera moito o nivel dos incisivos.Van den Brink, F. H. et al. (1971), p.30.

miniatura|150px|esquerda|Dentes de S. araneus.

O seu cranio é alongado, e carece de arcos zigomáticos; as súas suturas fusiónanse moi cedo.

A súa fórmula dentaria é: 1.3.5.1.3 / 1.1.1.3 = 28-32.

Un dos incisivos do maxilar inferior está moi desenvolvido, e ás veces presenta cúspides adicionais no seu bordo cortante. O incisivo anterior do maxilar superior está curvado cara a abaixo e é bifurcado, formando unha especie de tences co inferior, que serven para capturar e suxeitar ás súas presas. Os premolares, excepto o posterior (P4), mostran unha tendencia á redución. O premolar posterior é grande e molariforme. En moitas especies as cúspides dos dentes presentan unha coloración escura.

Os ollos xeralmente son moi pequenos, pero nunca están cubertos pola pel. As orellas, sempre prsentes, son tamén polo xeral pequenas, e frecuentemente están cubertas na súa maior parte pola pelaxe.

A cola, aínda que longa, é habitualmente máis curta que a lonxitude conxunta da cabeza e o tronco.

 Bioloxía 

 Hábitat e distribución 
 Hábitat 
As musarañas viven en lugares moi diversos, incluso en desertos, rexións circumpolares e augas correntes. Aínda que hainas semiacuáticas, a maioría das case 400 especies de musarañas coñecidas son terrestres. Prefiren os lugares con certa humidade, así como os terreos pedregosos con abundante vexetación. Habitan predominantemente ao abeiro da vexetación baixa, entre a follaxe de árbores e arbustos, en bosques caducifolios, límites de campos de cultivo, pozas, bordos de camiños, pasteiros con herba cortada etc.

 Distribución 
As musarañas distribúense por case toda a Terra firme, e só está ausentes de Australia, Oceanía, as rexións máis próximas aos polos e da maior parte de Suramérica.

 Costumes 
 Alimentación 
Son os mamíferos máis activos que existen. Animais solitarios cazan os seus alimentos tanto de día coma de noite. Moitas das especies, en especial as europeas, comen o seu propio peso en insectos diariamente, e poden chegar a morrer se pasan máis de catro horas sen comer, por iso se alimentan cada 2 ou 3 horas e viven en lugares onde o alimento abunda. O seu alimento baséase en invertebrados e, ás veces, poden aproveitar prea, e poden chegar a cazar e comer pequenos vertebrados tales como trilladeiras, ratos de campo, lagartas e incluso (en casos excepcionais) ratas.

Algunhas especies de musaraña teñen saliva velenosa que usan para paralizar presas pequenas, como insectos e miñocas, ao igual que as toupas.

 Inimigos 
A maioría das especies deféndense dos seus depredadores mediante unhas glándulas odoríferas nos flancos, e que son especialmente visíbeis no machos, que producen un olor almiscrado desagradábel, que os fai un prato pouco atractivo para animais con bo olfacto, como cans e mapaches, aínda que algúns mamíferos as cazan e despois as deixan abandonadas a causa do seu cheiro. Porén, son depredadas principalmente polas aves, que teñen un sentido do olfacto débil, especialmente polas curuxas e as rapaces diúrnas.

 Reprodución 
Escavan tobos, que tapizan con vexetación, e teñen alí ás súas crías, unhas seis por parto, que nacen sen pelo. A xestación ten unha duración de entre 27 e 33 días, normalmente menos de 30. A súa vida é breve, de apenas un ano, sendo os mamíferos con menor lonxevidade, aínda que en catividade poden vivir até catro anos.

 Taxonomía 
 Descrición da familia 
A familia dos Sorcicidae foi descrita en 1814 polo zoólogo e paleontólogo saxón, nacionalizado ruso, Gotthelf Fischer von Waldheim, en Zoognosia tabulis synopticis illustrata, in usum prälectionum Academiae Imperialis Medico-Chirurgicae Mosquentis edita, 3: x.

 Sinónimos 
Ademais de polo nome que lle impuxo G. Fischer , e actualmente válido, o grupo coñeceuse polos sinónimos (que non son de familia):
 Sorexineae, Lesson, 1842 
 Soricinorum, G. Fischer, 1814

 Etimoloxía 
O nome científico da familia, Soricidae, está formado normalmente engadíndolle á raíz soric-, xenitivo do nome do seu xénero tipo, Sorex, a desinencia ´-idae, propia dos nomes das familias de animais, tirada do grego antigo εἴδος eídos, "aspecto", "aparencia", "forma".

En canto a Sorex, está tomado do latín sōrex, -icis, "rato", e tamén "musaraña".

 Clasificación 
Con 368 especies, a dos Soricidae é a máis grande familia de soricomorfos (e de todos os chamados insectívoros). Este gran número de especies distribúense en 26 xéneros, agrupados nas tres subfamilias existentes actualmente: Crocidurinae, Myosoricinae e Soricinae.

Desde o punto de vista da diversidade de especies, a familia das musarañas é a cuarta dos mamíferos, superada só polas familias dos Muridae e os Cricetidae, que forman parte dos roedores (da superfmailia dos Muroidea), e a familia dos Vespertilionidae, dos morcegos.
miniatura|Suncus etruscus.
miniatura|Myosorex varius.
miniatura|Blarina brevicauda.
Familia Soricidae
 Subfamilia Crocidurinae
 Xénero Crocidura
 Xénero Diplomesodon
 Xénero Feroculus
 Xénero Paracrocidura
 Xénero Ruwenzorisorex
 Xénero Scutisorex
 Xénero Solisorex
 Xénero Suncus
 Xénero Sylvisorex
 Subfamilia Myosoricinae
 Xénero Congosorex
 Xénero Myosorex
 Xénero Surdisorex
 Subfamilia Soricinae
 Xénero Anourosorex
 Xénero Blarinella
 Xénero Blarina
 Xénero Cryptotis
 Xénero Chimarrogale
 Xénero Chodsigoa
 Xénero Episoriculus
 Xénero Nectogale
 Xénero Neomys
 Xénero Nesiotites
 Xénero Soriculus
 Xénero Megasorex
 Xénero Notiosorex
 Xénero Sorex

 En Galicia 
En Galicia están rexistradas sete especies de sorícidos, pertencentes a tres xéneros, Crocidura (2 especies), Neomys (2 especies) e Sorex (3 especies).SGHN (1995), pp. 194-208.Díaz d'a Silva et al. (2007), pp. 34-40.

 Nomes galegos 
Aínda que a Real Academia Galega denomina musaraña a todas as especies da familia dos sorícidos: «Mamífero insectívoro da familia dos sorícidos, de tamaño moi pequeno, semellante a un rato, co fociño longo e afiado, e pelame brillante e curto e do que existen diversas especies», admitindo como sinónimo muraño, os especialistas da Sociedade Galega de Historia Natural acordaron, seguindo os criterios dos expertos en nomes vulgares, que recomendan, sempre que isto sexa posíbel —e, cando non hai nomes vernáculos suficientes, adaptar ao idioma o termo latino corresponente—, utilizar un nome común para cada xénero,Federico Puente Amstoy (1956): "Nombres vulgares de animales y plantas" en Munibe. Suplemento de Ciencias Naturales de la Real Sociedad Vascongada de Amigos del País. acordaron asingar un nome común diferente para as especies de cada un dos tres xéneros, aplicando un nome específico facendo alusión a algunha das características, morfolóxicas, de hábitat etc. de cada unha das especies. E así temos:

 Xénero Crocidura: furaño
 Crocidura russula - furaño común
 Crocidura suaveolens - furaño de xardín 
 Xénero Neomys: muraño
 Neomys anomalus - muraño de Cabrera
 Neomys fodiens - muraño patibranco
 Xénero Sorex: furafollas
 Sorex coronatus - furafollas grande
 Sorex granarius - furafollas ibérico
 Sorex minutus - furafollas pequeno

 Notas sobre os nomes galegos 
Nota 1. Aínda que o dicionario en liña da RAG non recolle (polo de agora) o nome furaño, esta voz si se recolle en varios dicionarios galegos modernos por diversas autoridades, con varios significados, e —no caso concreto que aquí nos ocupa— aparece nos de Leandro Carré Alvarellos (1951): Diccionario galego castelán. Terceira Edizón, A Coruña, Roel;
Eladio Rodríguez González (1958): Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Galaxia, Vigo; Xosé Luís Franco Grande (1972): Diccionario gallego-castellano, 2ª ed. Galaxia, Vigo, e Leandro Carré Alvarellos (1979): Diccionario galego-castelán e Vocabulario castelán-galego. A Coruña, Moret, nos catro coas mesmas equivalencias para o castelán: «Musaraña común», e «Ratoncillo del campo».furaño en USC. Instituto da Lingua Galega: Dicionario de Dicionarios. 

Esta musaraña común castelá é sen dúbida a especie Crocidura russula,Van den Brink et al. (1971), p. 41.Schilling, D. et al. (1987), p. 21.. En canto ao ratoncillo del campo probabelmente se trate do rato de campo (Apodemus sylvaticus), roedor da familia dos múridos. 

Nota 2.
En cambio, a voz furafollas si esta recollida do dicionario da RAG, pero cos significados:

Pero na obra Apéndice ó Dicionaro de Eladio Rodríguez (VV. AA., 1961) e máis na segunda edición do Diccionario de Franco Grande defínese furafollas como «Musaraña. Persona viva y ligera que no para en un sitio ni está quieta un solo instante».furafollas no Dicionario de Dicionarios.

Polo tanto, cómpre encontrar unha maneira de diferenciar, en obras de divulgación de zooloxía, estas "musarañas" dos "paxaros do xénero Phylloscopus" (e tamén das outras musarañas). E isto fíxose na SGHN, que denomina as aves co sinónimo picafollas da Academia, reservando furafollas para os sorícidos do xénero Sorex.

 Galería dos sorícios galegos 

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Díaz d'a Silva, J. I. e Cartelle, Y. (2007): Guía dos mamíferos de Galicia. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-96893-20-7.
 Kowalski, K. (1981): Mamíferos. Manual de teriología. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9.
 Kriegs, J. O. et al. (2007): "Evolutionary history of 7SL RNA-derived SINEs in Supraprimates". Trends Genet. 23 (4): 158–161.
 McKenna, M. C. & Bell, S. K. (1997): Classification of Mammals: Above the Species Level. Nova York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
 Madsen, O.; Scally, M.; Douady C. J. et al. (2001): "Parallel adaptive radiations in two major clades of placental mammals". Nature 409 (6820): 610–614.
 Martin, Robert D. (1984) en: Macdonald, D., ed. The Encyclopedia of Mammals. Nova York: Facts on File. ISBN 0-87196-871-1, pp. 126–127.
 Murphy, W. J. et al. (2001): "Molecular phylogenetics and the origins of placental mammals". Nature 409 (6820): 614–618.
 Schilling, D.; D. Singer & H. Diller (1987): Guía de los mamíferos de Europa. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-282-0784-4.
 SGHN (1995): Atlas de vertebrados de Galicia. Tomo I. Peixes, Anfibios, Réptiles e Mamíferos. Santiago de Compostela: Sociedade Galega de Historia Natural / Consello da Cultura Galega. ISBN 84-87172-89-X.
 Van den Brink, F. H. & Barrel, P. (1971): Guía de campo de los mamíferos salvajes de Europa occidental. Barcelona: Ediciones Omega, S. A.
 Vaughan, T. A. (1986): Mammalogy. Third Edition. Fort Worth, Texas, USA: Saunders College Publishing.
 Wilson, D. E. & Reeder, D. M., eds. (2005): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference, 3ª ed. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
 Yates, T. L. (1984): "Insectivores, elephant shrews, tree shrews, and dermopterans" en Anderson, S. & J. K. Jones, Jr., eds. Orders and Families of Recent Mammals of the World. Nova York: John Wiley and Sons, pp. 117–144.

 Outros artigos 
 Laurasiaterios
 Soricomorfos
 Insectívoros
 Taxonomía dos mamíferos

 Ligazóns externas 
 Soricidae na ADW. Con ifnormación, imaxes e bibliografía 
 Soricidae na EOL. Con abundantísima información, clasificación completa, imaxes, mapas de distibución e ampla bibliografía 

Categoría:Soricomorfos