Pobos indíxenas de Colombia

Os pobos indíxenas de Colombia ou nativos colombianos, son uns grupos étnicos que habitan en Colombia dende antes da chegada dos europeos no século XVI. No ano 2018, comprendían o 4,4% da poboación do país e están formados por 87 tribos diferentes.

As estimacións sobre a porcentaxe de colombianos que son indíxenas varían, desde o 3% ou 1,5 millóns ata o 10% ou 5 millóns. Segundo as fontes oficiais,DANE 2005 Datos Preliminares, Censo Nacional de Poboación de 2005 a poboación indíxena ou amerindia en Colombia, no 2018, foi de 1 905 617. Porén unha enquisa do Latinobarómetro dese mesmo ano revelou que o 10,4% dos colombianos se autoidentifica como indíxena. A estimación máis recente do número de persoas indíxenas en Colombia sitúase en torno ao 9,5% da poboación. Isto significa que Colombia ten a sétima porcentaxe máis alta de indíxenas de América, por detrás de Bolivia, Chile, Ecuador, Guatemala, o Perú e Panamá. A porcentaxe de persoas indíxenas foi crecendo dende o mínimo histórico de 1965, cando se estimaba que só o 1% dos colombianos eran indíxenas.Rueda, Ricardo (1974). La población de Colombia. Asociación Colombiana para el Estudio de la Población. p. 78. Aproximadamente dous terzos dos indíxenas de Colombia viven nos departamentos de La Guajira, Cauca e Nariño, Córdoba e Sucre. Malia que a rexión da Amazonía está pouco poboada, é o fogar de 70 grupos étnicos diferentes.

Tanto historicamente coma nos últimos tempos, foron obxecto de violencia e opresión, que van dende o roubo de terras até masacres e asasinatos selectivos de activistas e políticos indíxenas.

 Historia da poboación 
Na era precolombiana, a poboación total do territorio da actual Colombia estimouse nunhas 6 millóns de persoas.Juan Friede (1966). Invasión del país de los chibchas. Santa Fe de Bogotá: Ediciones Tercer Mundo, pp. 19 Porén, despois da conquista española, a poboación de Colombia reduciuse a só 750 mil persoas, sendo os nativos o 80% da poboación con 600 mil persoas.Rosenblat, 1954: 59 Esta poboación minguaría aínda máis despois da independencia cando a poboación creceu ata os 1.327 millóns nos que os indíxenas constituían o 53% da poboación con 700 mil persoas.Rosenblat, 1954: 36-56 No censo de 1912, a poboación autóctona representaba o 6,3% da poboación, por debaixo do 17,8% informado en 1852, que máis tarde descendeu ao 1% no censo de 1993. Porén, debido ao maior recoñecemento do goberno, a porcentaxe de indíxenas rexistrados pasou do 1% ao 3,4% no censo de 2005 e, posteriormente, ao 4,3% no censo de 2018. Este descenso demográfico pódese explicar polas políticas liberais aplicadas polas novas elites republicanas, que tentaron abolir a propiedade colectiva da terra indíxena previamente recoñecida pola monarquía española, e obrigaron aos indíxenas a asimilarse á cultura nacional dominante.
Instituciones indigenistas en el siglo xix A partir de 2023, a poboación total de Colombia creceu significativamente ata os 52 millóns de persoas, na que se estima que os nativos representan ao redor do 10% da poboación, con 5,2 millóns de persoas, a razón do aumento débese a unha maior concienciación entre os colombianos sobre a súa identidade indíxena e dende a constitución de 1991, que daba máis dereitos legais ás comunidades indíxenas.Estimates from Latinobarómetro in 2018 and 2023 Malia a redución en porcentaxe da poboación total, os indíxenas constitúen gran parte da ascendencia xenética dos colombianos. Un estudo de Rojas et al. determina que o colombiano medio (de todas as razas) ten unha mestura de 47% indíxena, 42% europeo e 11% africanosGenetic Make Up and Structure of Colombian Populations by Means of Uniparental and Biparental DNA Markers sendo os nativos a contribución xenética máis significativa neste estudo.

Colombianos indíxenas 1600-2023 Ano Poboación % deColombia1600600.00011px 80%1825700.00011px 53%1852421.00011px 17,8%1912344.19811px 6,79%1918158.42811px 2,71%1938100.42211px 1,15%1951157.79111px 1,37%1964119.18011px 0,68%1973383.62911px 1,86%1985237.75911px 0,79%1993532.23311px 1,61%	20051.392.62311px 3,40%20181.905.61711px 4,31%2023 (estimación)11px 10%Fonte: Censo de ColombiaO motivo da discrepancia débese principalmente ao feito de que os indíxenas colombianos están infracontados nos censos e/ou optan por identificarse cunha raza diferente.

Territorios
Os pobos indíxenas ocupan porcións substanciais de Colombia, principalmente en forma de reservas indíxenas (en ), que abranguen un terzo da superficie do país. A división de Asuntos Indíxenas do Ministerio do Interior ten 567 reservas que supoñen 365 004 km², e nos cales viven 800 272 en 67 503 familias.

 Principais grupos étnicos 
250px|miniatura|Mulleres emberá, un dos meirandes grupos étnicos indíxenas de Colombia.
miniatura|250px|Nenos emberá katío durante unha protesta contra a construción do encoro de Urrá.
Segundo a Organización Nacional Indíxena de Colombia (ONIC), hai 102 grupos indíxenas en Colombia.

Os pobos das terras altas pertencen á cultura dos Andes e de Serra Nevada de Santa Marta de Colombia, mentres que os pobos das terras baixas son os habitantes Chocó, Amazonía, Guajira, a Costa Caribe e outras culturas non montañosas.

 Pobos das terras altas

 Arhuacos/Ijka
 Awá
 Coconuco
 Guambiano/Misak
 Guanes
 Inga
 Camsá (Sibundoy)
 Kankuamo

 Kogui/Kággaba
 Mokaná
 Muiscas
 Páez/Nasa
 Pacabuy
 Pastos
 Pijao

 Sutagaos
 Tama
 Totoró
 Umbrá
 U'wa/Tunebo
 Wiwa/Sanhá
 Yanacona

 Pobos das terras baixas
250px|miniatura|Os wayuu son o meirande pobo indíxena de Colombia.

 Achagua
 Amorúa
 Andaquí
 Andoque
 Bara
 Barasana
 Barí/Motilón
 Betoye
 Bora
 Cabiyarí
 Carapana
 Carijona
 Cocama
 Cofán/Kofán
 Coreguaje
 Cubeo
 Cuiba
 Curripaco
 Chimila
 Chiricoa
 Desano

 Emberá
 Pobo guahibo (Sikuani)
 Guayabero
 Guna/Tule
 Cocama
 Hupda
 Letuama
 Makaguaje
 Macuna
 Masiguare
 Matapí
 Miraña
 Muinane
 Nonuya
 Nukak
 Ocaina
 Panche
 Piapoco
 Piaroa
 Piratapuyo
 Pitsamira
 Puinave

 Sáliba
 Siona
 Siriano
 Taiwano
 Tanimuka
 Tariano
 Tatuyo
 Ticuna
 Tucano
 Tuyuca
 Wounaan
 Wanano
 Wayuu
 Witoto/Huitoto/Uitoto
 Yagua
 Yarigui
 Yucuna
 Yukpa/Yuko
 yuri
 Yurutí
 Zenú

 Notas 

 Referencias 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Conquista española das nacións chibchas
 Lista de apelidos indíxenas de Colombia
 Mitoloxía muisca

 Bibliografía 
 Arango Ochoa, Raúl. 2004 Los pueblos indígenas de Colombia en el umbral del nuevo milenio: población, cultura y territorio: bases para el fortalecimiento social y económico de los pueblos indígenas. Bogotá: Departamento Nacional de Planeación.
 Organización Nacional Indígena de Colombia 2002 Aspectos históricos, políticos, económicos, ambientales y culturales de la problemática de los pueblos indígenas y afrocolombianos del Pacífico Bogotá: ONIC.
 Chaves Chamorro, Margarita. 2002 "Jerarquías de color y mestizaje: en la amazonia occidental colombiana"; Revista Colombiana de Antropología 38: 189-216.
 Ulloa, Astrid. 2004 La construcción del nativo ecológico: complejidades, paradojas y dilemas de la relación entre los movimientos indígenas y el ambientalismo en Colombia. Bogotá: Instituto Colombiano de Antropoloxía e Historia.
 CECOIN (2008) La tierra contra la muerte. Bogotá: Ediciones Anthropos. ISBN 978-958-95143-6-8
 Ideologia mesianico del mundo andino, Juan M. Ossio Acuña, Edición de Ignacio Prado Pastor

 Ligazóns externas 
UNESCO report on education of indigenous peoples in Colombia
Grupos étnicos de Colombia 
Video of the Wayuu Indigenous People of Colombia

Categoría:Demografía de Colombia
*