Calendario ático

O calendario ático, en vigor en Atenas na Antigüidade clásica, é o máis coñecido dos calendarios gregos. É de tipo lunisolar.
 Os diferentes ciclos 
O ano ateniense compúñase de 12 meses lunares. Ao principio, cada mes contaba con 30 días. En consecuencia, fíxose un axuste co ciclo lunar, alternando un mes de 29 días (κοῖλοι μῆνες / koĩloi mễnes) e un de 30 días (μῆνες πλήρεις / mễnes plếreis). Isto dá un ano de 354 días, é dicir 11 días menos en relación co ano solar. Para remedialo intercalouse un décimo terceiro mes de 30 días despois de cada segundo ano lunar. É o que se chama un ciclo «trierético». A cada ano de 13 meses chámaselle «embolístico», nome que recibe precisamente do mes que é engadido (mes embolístico).

Como o ano se atopaba en diante demasiado lento en relación co ciclo lunar, aplícase outra corrección no século V a. C., a do ciclo «octaetérico». Neste sistema, o mes intercalar é inserido nun ciclo de oito anos: este período de oito anos, conta con tres anos de trece meses: o terceiro, o quinto e o oitavo ano.

Outros ciclos foron igualmente considerados no curso da historia ateneniense. Así, Metón de Atenas, baixo Pericles, pon a punto un ciclo de 19 anos (ciclo metónico). Calipo de Cícico, no século -IV, inventa pola súa banda o ciclo de 76 anos.

 Mes do calendario 
Esta noción de ciclo, e sobre todo intercalar un mes suplementario, fan imposíbel coincidir de maneira absoluta os meses atenienses e os do calendario gregoriano, utilizado actualmente na maior parte do mundo. En efecto, a diferenza pode ás veces representar un mes enteiro. En cambio, é fácil facer coincidir os meses atenienses coas estacións.

Os nomes dos meses están unidos ás divindades gregas ou ás festas relixiosas. O ano comeza preto do equinoccio de outono.
 CALENDARIO ÁTICO
   Nome Nome grego Significado Duración Equivalente (aprox) Festas principais VERÁN hecatombeón  Ἑκατομϐαιών / Hekatombaiốn  «o mes da festa da hecatombe»  30 días  xullo  festas da Paz, Sinoikía, Panateneas metagitnión  Μεταγειτνιών / Metageitniốn  «o mes da festa das mudanzas» 29 días  agosto  boedromión  Βοηδρομιών / Boêdromiốn  «o mes da festa das Boedromias»  30 días  setembro  OUTONO pianopsión  Πυανεψιών / Pyanépsiốn  «o mes da festa das Pianepsias »  30 días outubro  Epitafias memacterión  Μαιμακτηριών / Maimakteriốn  «o mes de Zeus Maimaktês (Impetuoso) »  29 días  novembro  posideón  Ποσειδεών / Poseideốn  «o mes de Poseidón»  29 días  decembro  Dionisias rurais O mes intercalar Insérese entre posideón e gamelión. Chámase posideón ΙΙ (δεύτερος ou ὕστερος), dura 30 días, e é máis ou menos equivalente a decembro–xaneiro. Toma o nome de Ἁδριανιών / Hadrianiốn (mes de Adriano) en honra do emperador Hadriano no século II, proba da supervivencia deste calendario na época imperial. INVERNO gamelión  Γαμηλιών / Gameliốn  «o mes das vodas»  30 días  xaneiro  Leneas antesterión  Ἀνθεστηριών / Anthestêriốn  «o mes das flores », en honra de Dioniso  29 días  febreiro  Antesterias elafebolión  Ἑλαφηϐολιών / Elaphêboliốn  «o mes de Artemisa Elaphêbolos (que persegue aos cervos)»  30 días  marzo  Dionisias urbanas PRIMAVERA muniquión  Μουνιχιών / Mounikhiốn  «o mes de Artemisa Muniquia (da cidade de Muniquia)»  29 días  abril  targelión  Θαργηλιών / Thargêliốn  «o mes das Tarxelias, en honra de Artemisa e de Apolo»  30 días  maio  Tarxelias esciroforión  Σκιροφοριών / Skirophoriốn  «o mes das Esciroforias » en honra de Atenea»  29 días  xuño  Esciroforias

 Os días do mes 
Cada mes suponse que empezaba coa lúa nova. En consecuencia, o primeiro día chámase νουμηνία numênía (‘lúa nova’) e o último, ἔνη καὶ νέα énê kaì néa (‘vella e nova’). Cada mes compúñase de tres décadas :
 μηνὸς ἱσταμένου (ou ἀρχομένου) mênòs histamenu (ou arkhoménu), ‘a década do mes que comeza’;
 μηνὸς μεσοῦντος mênòs mesũntos, ‘a década de metade do mes’;
 μηνὸς φθίνοντος mênòs phthínontos, ‘a década do mes que acaba’.
A última década presenta a particularidade de que os seus días están ao contraxeito.

 Díasdelmes  1ª década  Días do mes  2ª  década  Días do mes  3ª década (30 días)  3ª década (29 días) 1  νουμηνία / numênía 11  πρώτη / prốtê  21  δεκάτη / dekátê  ἐννάτη / ennátê 2  δευτέρα / deutéra  12  δευτέρα / deutéra  22  ἐννάτη / ennátê  ὀγδόη / ogdóê 3  τρίτη / trítê  13  τρίτη / trítê  23  ὀγδόη / ogdóê  ἐϐδόμη / hebdómê 4  τετάρτη / tetártê  14  τετάρτη / tetártê  24  ἐϐδόμη / hebdómê  ἔκτη / héktê 5  πέμπτη / pémptê  15  πέμπτη / pémptê  25  ἔκτη / héktê  πέμπτη / pémptê 6  ἔκτη / héktê  16  ἔκτη / héktê  26  πέμπτη / pémptê  τετάρτη / tetártê 7  ἐϐδόμη / hebdómê  17  ἐϐδόμη / hebdómê  27  τετάρτη / tetártê  τρίτη / trítê 8  ὀγδόη / ogdóê  18  ὀγδόη / ogdóê  28  τρίτη / trítê  δευτέρα / deutéra 9  ἐννάτη / ennátê  19  ἐννάτη / ennátê  29  δευτέρα / deutéra  ἔνη καὶ νέα / énê kaì néa 10  δεκάτη / dekátê  20  δεκάτη / dekátê  30  ἔνη καὶ νέα / énê kaì néa  _

 As estacións 
Tucídides no inicio do Libro II da Historia da Guerra do Peloponeso aclara que o relato está escrito seguindo a orde en que sucederon os diversos acontecementos, por veráns e invernos. O ano estaba dividido en dúas metades, o inverno e o verán. Segundo algúns tradutores e comentaristas da obra tucidídea, o verán abarcaba a primavera e gran parte do outono, e comezaría sobre o 1 de marzo e terminaría o 1 de novembro.Arnold Wycombe Gomme, A Historical Commentary on Thucydides, Vols. Segundo W. K. Pritchett e B. I. van der Waerden, o fin do inverno e o principio do verán era o 6 de marzo (saída vespertina da estrela Arturo) e o fin do verán e comezo do inverno sería o 8 de novembro (posta matutina das Pléiades), datas precisas tomadas do parápēgma de Euctemón.«Thucydidean Time-Reckoning and Euctemon's Seasonal Calendar» en Bulletin de Correspondance Hellénique, 85, 1961, pp. 17-52

 Notas

Véxase tamén
 Bibliografía 
 Anatole Bailly, «Table des mois et des jours chez les Grecs», táboa VI, Dictionnaire grec-français, Hachette, 1950;
 Anne-Marie Buttin, La Grèce antique, éd. les Belles Lettres, col. « Guide pratique das civilisations », 2002;
 V. Grumel, La Chronologie, Traité d'études byzantines I, París, 1958.
 Ligazóns externas 
 O calendario ateniense 

Categoría:Calendarios
Categoría:Grecia antiga
Categoría:Festas da Grecia antiga