Belemnoideos

Os belemnoideos (Belemnoidea) son un grupo extinto de moluscos cefalópodos coleoideos, mariños, coñecidos como belemnitas,belemnita bo dicionario da RAG. que son parecidos en moitos aspectos ás modernas luras e estreitamente relacionados con estas, e cos modernos chocos. Igual que eles, os belemnoideos posúen un saco de tinta,Lehmann, U. 1981. The Ammonites: Their life and their world. Londres: Cambridge University Press. pero, a diferenza das luras, teñen dez brazos todos de igual lonxitude (non teñen dous brazos ou tentáculos máis longos).

Dentro dos belemnoideos están incluídos as belemnitas propiamente ditas (que son os belemnoideos que pertencen á orde dos belemnítidos, Belemnitida), e tamén outros grupos como os aulacocéridos (orde dos Aulacocerida), fragmotéutidos (orde dos Phragmoteuthida) e diplobélidos (orde dos Diplobelida).

 Etimoloxía 
O nome "belemnoideos" vén do grego antigo βέλεμνον bélemnon, que significa "dardo, frecha" e do grego είδος, eídos, que significa "forma".Webster's New Universal Unabridged Dictionary. 2nd ed. 1979.

 Rango fósil 

Os belemnoideos eran moi numerosos durante os períodos xurásico e cretáceo, e os seus fósiles son abondosos nas rochas mariñas mesozoicas, a miúdo en compañía dos seus parentes as amonitas. Os belemnoideos extinguíronse a finais do cretáceo xunto coas ammonitas. A orixe dos belemnoideos está nos nautiloides Bactritida, que datan do período devoniano. Poden atoparse rostros de belemnoideos ben formados en rochas que datan desde o Mississippiense (ou carbonífero inferior) ata o cretáceo. Outros cefalópodos fósiles son os baculites, nautiloides e goniatites.

 Anatomía 
Os belemnoideos máis comúns, como as belemnitas, posúen un fragmocono central feito de aragonita, que ten unha flotabilidade negativa. Na parte posterior do animal hai un pesado rostro (rostrum) de calcita, cuxa principal función parece que era equilibrar a parte frontal (da cabeza) do organismo; isto sitúa o centro de masas por debaixo do centro de flotación, incrementando a estabilidade do organismo nadador. Este rostro supón entre un terzo e un quinto da lonxitude total do animal, incluíndo os brazos. Noutros belemnoideos, como os fragmotéutidos, o rostro está moi reducido ou ausente.

Igual que as modernas luras, os brazos dos belemnoideos levaban unha serie de pequenos ganchos para agarrar as presas. Os belemnoideos eran eficientes carnívoros que capturaban pequenos peixes e outros animais mariños cos seus brazos e despois comíanos utilizando os seus peteiros córneos. Á súa vez, estes animais parece que formaban parte da dieta de réptiles mariños como os ictiosauros, en cuxos estómagos fosilizados se atopan con frecuencia ganchos fosfáticos procedentes dos brazos de cefalópodos.

 Ecoloxía 

Os belemnoideos tiñan unha flotabilidade neutra, e nadaban desde preto da costa ata océanos de plataforma continental de media profundidade. Podían utilizar as súas aletas no seu beneficio en todas as velocidades da corrente; en correntes suaves podían batelas para a propulsión; en correntes máis fortes podían mantelas ergueitas para xerar pulo cara a arriba; e cando nadaban rapidamente por propulsión a chorro podían pregalas para ter un perfil máis hidrodinámico.

 Conservación 

miniatura|esquerda|Un fósil de belemnoideo co rostro (rostrum) conservado, restos do manto, e ganchos dos brazos.
miniatura|esquerda|Rostro de Hibolites hastatus do Xurásico preto de Moneva, Teruel, España. Nótese as perforacións causadas por percebes (Rogerella), que indican que pasou moito tempo no leito do mar despois de morrer.

Normalmente nos belemnoideos fósiles só se conserva a parte traseira da cuncha (chamada o rostro ou rostrum). O rostro é xeralmente alongado e con forma de bala (aínda que nalgúns subgrupos pode só consistir nunha fina capa que cobre o fragmocono). A rexión oca da parte frontal do rostro denomínase alvéolo e este alberga unha parte cónica da cuncha, con cámaras, chamada fragmocono. O fragmocono moitas veces só se conserva nos espécimes mellor conservados. Desde un lado do fragmocono proxéctase o delgado pro-ostraco.

Aínda que os fragmoconos dos belemnoideos son homólogos das cunchas doutros cefalópodos e teñen unha composición similar de aragonita, os rostros dos belemnoideos son unha novidade evolutiva e están compostos de calcita ou de aragonita, polo que xeralmente se conservan ben. Os rostros rotos presentan unha estrutura de fibras de calcita que irradian e pode dispoñerse tamén formando aneis de crecemento concéntricos.

O rostro, o fragmocono e o pro-ostraco están todos no interior do animal vivo, formando unha especie de esqueleto que está encerrado totalmente polos tecidos musculares brandos. O criatura viva orixinal era máis longa que a cuncha fosilizada, e tería un corpo longo hidrodinámico e ollos prominentes. O rostro estaría na parte traseira do animal coa punta prolongándose cara a atrás, e o fragmocono detrás da cabeza.

Algunhas especies eran especialmente grandes. O rostro do belemnoideo Megateuthis gigantea, que vivía nos mares de Europa e Asia, podía medir ata 46 cm de lonxitude, e o animal completo chegaría a uns 3 m.

En casos moi excepcionais conserváronse fosilizadas as partes moles dalgúns belemnoideos. Nalgúns xacementos fósiles os rostros de belemnitas atópanse localmente en tan grande abundancia que ditos depósitos se denominan semiformalmente "campos de batalla de belemnitas". Non está claro se estes depósitos representan eventos de morte en masa despois do apareamento, que son comúns en cefalópodos modernos e noutras criaturas semélparas.

 Usos 
A composición en isótopos estables do rostro dos belemnoideos na Formación Peedee (cretáceo, sueste dos Estados Unidos) foi utilizada desde hai tempo como un estándar global (Peedee Belemnite, "PDB") co que se comparan as composicións doutras mostras en canto a isótopos do carbono e do oxíxeno.

Algúns belemnoideos (como as belemnitas) serven como fósiles índice, especialmente na Formación da creta do cretáceo europeo, o que permite aos xeólogos datar a idade das rochas nas cales se atopan.

 Clasificación 
Nota: todas as familias están extintas
miniatura|Belemnoideo visto desde a parte superior da Formación Zohar (Xurásico) preto de Neve Atif, no Golán. Nótese o pregamento central ao longo do eixe característico dalgúns xéneros.
miniatura|Rostro de belemnita convertido en ópalo con iluminación UV, da mina de Cairn Hill, Coober Pedy, Australia do Sur.
miniatura|Fósil do peixe Hybodus, con belemnitas na súa rexión estomacal.

 Cohorte Belemnoidea
 Basais e non resoltos
 Xénero Jeletzkya
 Xénero ''Belemnotheutis
 Orde Aulacocerida
 Familia Aulacoceratidae
 Familia Dictyoconitidae
 Familia Hematitidae
 Familia Palaeobelemnopseidae
 Familia Xiphoteuthidae
 Orde Belemnitida
 Suborde Belemnitina
 Familia Cylindroteuthidae
 Familia Hastitidae
 Familia Oxyteuthidae
 Familia Passaloteuthidae
 Familia Salpingoteuthidae
 Suborde Belemnopseina
 Familia Belemnitellidae
 Familia Belemnopseidae
 Familia Dicoelitidae
 Familia Dimitobelidae
 Familia Duvaliidae
 Suborde Belemnotheutina
 Familia Belemnotheutidae
 Familia Chitinobelidae
 Familia Sueviteuthidae
 Orde Diplobelida
 Familia Chondroteuthidae
 Familia Diplobelidae
 Orde Phragmoteuthida
 Familia Phragmoteuthidae
 Familia Rhiphaeoteuthidae

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Nautiloidea
 Ammonoidea
 Belemnita

 Ligazóns externas 

 TONMO.com Artigos sobre fósiles de cefalópodos e foros de discusión

Categoría:Cefalópodos
Categoría:Fósiles