Didélfidos

A dos didélfidos (Didelphidae) é unha familia de mamíferos marsupiais, a única con especies vivas na actualidade dentro da orde dos didelfimorfos.

Apareceron no Cretáceo superior, e a familia comprende especies nativas de toda América, pero especialmente de América Central e do Sur, coñecidas como sarigüeiassarigüeia no ILG Tesouro Informatizado da Lingua Galega. ou sarigüés.BUSCatermos sarigüé

 Características 
As sarigüeias son animais que, polo xeral, son de tamaño mediano e de hábitos tanto terrestres como arborícolas.

Distínguense polo seu longo fociño, o seu cranio oblongo, unha crista ósea que percorre lonxitudinalmente o centro do mesmo e uns dentes pouco especializados.

Excepcionalmente, entre os mamíferos que non son primates, posúen un dedo opoñíbel nas patas traseiras provisto dunha uña (non unha garra). Teñen ademais unha cola prénsil que os axuda a desprazárense nas ramas das árbores, e que é utilizada polos exemplares xuveníes para aferrárense ao corpo da nai.

Colonizan a maior parte dos ecosistemas da rexión neotropical, desde praderías e zonas arbustivas até a selva tropical, e desde o nivel do mar até os 3.000 m de altitude. Por regra xeral son polo menos parcialmente arborícolas, coa excepción da especie Chironectes minimus, de hábitos basicamente acuáticos.

 Taxonomía 
 Descrición 
A familia foi descrita en 1821 polo naturalista británico John Edward Gray, en London Med. Repos., 15: 308.Didelphidae no MSW.

 Etimoloxía 
O nome científico Didelphidae está formado, como é norma, pola unión á raíz do nome do xénero tipo da familia, Didelphis, co elemento do latín científico -ĭdae, propio dos nomes das familias de animais.

Pola súa parte Didelphis está formado polo elemento di-, calco do grego δι- 'dous' e o termo do grego antigo δελφύς ‎delphýs 'útero'.

 Sinónimos 
Ademais de polo nome que lle deu Gray, e actualmente válido, a familia coñeceuse polo sinónimo Didelphidia.

 Clasificación 
miniatura|246px|Caluromys philander.
miniatura|246px|Caluromys derbianus.
miniatura|246px|Chironectes minimus.
miniatura|246px|Didelphis marsupialis.
[[Ficheiro:Cuica verdadeira2.jpg|miniatura|246px|Philander opossum.]]
miniatura|246px|Marmosa murina.
miniatura|250px|Monodelphis domestica.

A clasificación da familia en xéneros e especies non está terminada de aclarar, existindo algúns taxons de clasificación incerta.

Dúas das máis prestixiosas bases de datos, o MSW e o ITIS, dan as seguintes clasificacións para a familia dos didélfidos:

 Clasificación do MSW 
 Familia Didelphidae Gray, 1821  
 Subfamilia Caluromyinae Kirsch, 1977 
 Xénero Caluromys J. A. Allen, 1900
 Xénero Caluromysiops Sanborn, 1951
 Xénero Glironia Thomas, 1912
 Subfamilia Didelphinae Gray, 1821
 Xénero Chironectes Illiger, 1811
 Xénero Didelphis Linnaeus, 1758
 Xénero Gracilinanus Gardner & Creighton, 1989 	
 Xénero Hyladelphys Voss, Lunde & Simmons, 2001 
 Xénero Lestodelphys Tate, 1934
 Xénero Lutreolina Thomas, 1910
 Xénero Marmosa Gray, 1821 
 Xénero Marmosops Matschie, 1916	
 Xénero Metachirus Burmeister, 1854 
 Xénero Micoureus Lesson, 1842	
 Xénero Monodelphis Burnett, 1830 	
 Xénero Philander Brisson, 1762
 Xénero Thylamys Gray, 1843 	 	 
 Xénero Tlacuatzin Voss & Jansa, 2003

 Clasificación do SIIT 
 Familia Didelphidae Gray, 1821 Didelphidae Gray, 1821 no ITIS.
 Subfamilia Caluromyinae Kirsch, 1977 
 Xénero Caluromys J. A. Allen, 1900 
 Subfamilia Didelphinae Gray, 1821
 Xénero Chironectes Illiger, 1811 	 
 Xénero Didelphis Linnaeus, 1758 
 Xénero Gracilinanus Gardner & Creighton, 1989 	 
 Xénero Hyladelphys Voss, Lunde & Simmons, 2001 	 
 Xénero Lestodelphys Tate, 1934
 Xénero Lutreolina Thomas, 1910 	 
 Xénero Marmosa Gray, 1821 
 Xénero Marmosops Matschie, 1916	 
 Xénero Metachirus Burmeister, 1854 	 	 
 Xénero Micoureus Lesson, 1842	 
 Xénero Monodelphis Burnett, 1830	 	 
 Xénero Philander Brisson, 1762 
 Xénero Thylamys Gray, 1843 	 	 
 Xénero Tlacuatzin Voss & Jansa, 2003 

Como vemos, entre elas só hai unhas pequenas diferenzas na subfamilia dos Caluromyinae 
 Clasificación de Voss e Jansa 
No ano 2009, Robert S. Voss e Sharon A. Jansa reclasificaron a familia, que dividiron en 4 subfamilias, e que comprenden os seguintes xéneros:R. S. Voss e S. A.Jansa (2009): Phylogenetic relationships and classification of didelphid marsupials, an extant radiation of New World metatherian mammals, en Bulletin of the American Museum of Natural History nº 322, 177 pp.

 Subfamilia Glironiinae Voss & Jansa, 2009
 Xénero Glironia Thomas, 1912 (1 especie)
 Subfamilia Caluromyinae Kirsch & Reig, 1977
 Xénero Caluromys J. A. Allen, 1900 (3 especies)
 Xénero Caluromysiops Sanborn, 1951 (1 especie)
 Subfamilia Hyladelphinae Voss & Jansa, 2009
 Xénero Hyladelphys Voss, Lunde & Simmons, 2001 (1 especie)
 Subfamilia Didelphinae Gray, 1821
 Tribo Marmosini Hershkovitz, 1992
 Xénero Marmosa Gray, 1821 (15 especies)
 Xénero Monodelphis Burnett, 1830 (22 especies)
 Xénero Tlacuatzin Voss & Jansa, 2003 (1 especie)
 Tribo Metachirini Hershkovitz, 1992
 Xénero Metachirus Burmeister, 1834 (1 especie)
 Tribo Didelphini Gray, 1821
 Xénero Chironectes Illiger, 1811 (1 especie)
 Xénero Didelphis Linnaeus, 1758 (6 especies)
 Xénero Lutreolina Thomas, 1910 (1 especie)
 Xénero Philander Brisson, 1762 (7 especies)
 Tribo Thylamyini Hershkovitz, 1992
 Xénero Chacodelphys Voss, Jansa & Gardner, 2004 (1 especie)
 Xénero Cryptonanus Voss, Lunde & Jansa, 2005 (5 especies)
 Xénero Gracilinanus Gardner & Creighton, 1989 (6 especies)
 Xénero Lestodelphys Tate, 1934 (1 especie)
 Xénero Marmosops Matschie, 1916 (15 especies)
 Xénero Thylamys Gray, 1843 (10 especies)

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Gould, Edwin; McKay, George & Kirshner, David (1988): Encyclopedia of mammals. San Diego, CA, USA: Academic Press. ISBN 978-0-1229-3670-1.
 Grzimek, B.; Schlager, N. e Olendorf, D. (2003): Grzimek's Animal Life Encyclopedia. Detroit: Thomson Gale.
 Kemp, T. S. (2005): The Origin & Evolution of Mammals. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850761-5.
 Kowalski, Kazimierz (1981): Mamíferos. Manual de teriología. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9.
 McKenna, M. C. e Bell, S. K. (1997): Classification of Mammals Above the Species Level. Nova York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-11013-8.
 Rodríguez de la Fuente, F. (1970): "Diminutos gigantes de la expansión ocológica", en Enciclopedia Salvat de la fauna. Tomo 8. Suramérica (Región Neotropical). Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp. 67–77.
 Wilson, D. E. & Reeder, D. M., eds. (2005): Mammal Species of the World - A Taxonomic and Geographic Reference''. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press, 2 vols. ISBN 978-0-8018-8221-4.

 Outros artigos 
 Marsupiais
 Ameridelfos

 Ligazóns externas 
 Family Didelphidae Gray 1821  en Fossilworks.
 Didelphidae na ADW. Con abundantísima información, imaxes e abundante bibliografía .
 Didelphidae na EOL. Con abundantísima información, imaxes e abundante bibliografía .
 American opossums. Didelphidae en BioKIDS Critter Catalog. Con abundante información e bibliografía .

Categoría:Marsupiais