Gurmukhi

Gurmukhi (en panxabí ਗੁਰਮੁਖੀ, ) é un alfasilabario que se utiliza para escribir a lingua panxabí na India. Deriva da escrita laṇḍā e en última instancia da brāhmī. Estandarizouna o segundo gurú sikh, Angad no século XVI, e nesa escrita escribiuse o libro sagrado do sikhismo, o Gurú Granth Sahib. O nome da escrita deriva do antigo panxabí "gurumukhī", " o que vén da boca do gurú".
O gurmukhi moderno ten corenta e unha consoantes (vianjan), nove símbolos de vogais (lāga mātrā), dous símbolos para os sons nasais (bindī e ), e un símbolo que duplica o son de calquera consoante (addak).  Utilízase principalmente no estado do Panxab na India, como a escrita oficial para o panxabíMarilyn Martin-Jones, Kathryn E. Jones Multilingual Literacies: Reading and writing different worldsJohn Benjamins, 2001. p. 279 aínda que tradicionalmente era a escrita que utilizaban os sikhs, mentres os musulmáns empregaban a árabe-persa e os hindús a devanágari, aínda que nestes dous últimos casos a tendencia era a empregar para a escrita o urdú e o hindi  Tamén se emprega amplamente nos estados indios de Haryana, Himachal Pradesh, Jammu e na capital naciional Delhi, onde o panxabí tamén é unha das linguas oficiais. Historicamente o gurmukhi tamén se adaptou para escribir outras linguas, como o  braj bhasha, khariboli e sindi.

Consoantes
O gurmukhi contén 35 letras distintas. As tres primeiras son distintas xa que elas forman a base das vogai, e non son consoantes, ademais agás 'aira, nunca se utilizan soas.

 Nome  Pron. Nome  Pron. Nome  Pron. Nome  Pron. Nome  Pron. ੳ  uṛa       – ਅ  æṛa        soa ੲ  iṛi       – ਸ  səsa       ਹ  haha       ਕ  kəka      ਖ  kʰəkʰa     ਗ  gəga      ਘ  kəga     ਙ  ngənga      ਚ  chəcha    ਛ  chʰəchʰa   ਜ  jəja      ਝ  chəja     ਞ  neiia      ਟ  ṭenka     ਠ  ṭʰəṭʰa     ਡ  ḍenga      ਢ  ṭəḍa     ਣ  ṇaṇa     ਤ  təta      ਥ  tʰətʰa     ਦ  dəda       ਧ  təda      ਨ  nəna      ਪ  pəpa      ਫ  pʰəpʰa     ਬ  bəba      ਭ  pəba     ਮ  məma      ਯ  yaiya     ਰ  rara       ਲ  ləla      ਵ  vava       ੜ  ṛaṛa    

Existen tamén outras seis consoantes, descoñecidas no Gurú Granth Sahib creadas colocando un punto (bindi) ao pé (pair) da consoante. Utilízanse principalmente para escribir palabras procedentes doutras linguas :
 Nome  Pron. ਸ਼  Sussa pair bindi   ਖ਼  Khukha pair bindi   ਗ਼  Gugga pair bindi    ਜ਼  Jujja pair bindi    ਫ਼  Phupha pair bindi    ਲ਼  Lalla pair bindi   
Lalla pair bindi é unha novidade recente do alfabeto gurmukhi e non sempre se considera unha letra diferente.

 Vogais

 Vogal  Nome  API  Ind. Dwp. con /k/ Nome Unicode Uso ਅ (none) ਕ Muktā     A   a   ਆ ਾ ਕਾ Kannā     AA  ā   ਇ ਿ ਕਿ Sihārī    I   i   ਈ ੀ ਕੀ Bihārī    II  ī   ਉ ੁ ਕੁ Onkaṛ     U   u   ਊ ੂ ਕੂ Dulankaṛ  UU  ū   ਏ ੇ ਕੇ Lāvā̃     E  ē   ਐ ੈ ਕੈ Dulāvā̃   AI  e   ਓ ੋ ਕੋ Hōṛā      O   ō   ਔ ੌ ਕੌ Kanōṛā   AU  o  

Exemplos de vogais :

 Palabra  Transcrición Significado ਆਲੂ  ālū  pataca ਦਿਲ  dil  corazón ਗਾਂ  gã  vaca

 Notas 

Categoría:Alfasilabarios