Eufemia de Calcedonia

Santa Eufemia de Calcedonia ou Santa Eufemia mártir, nada na antiga cidade de Calcedonia (na provincia romana de Bitinia, en Asia Menor) en 289 e finada o 16 de setembro de 304, foi unha santa da Igrexa católica e da Igrexa ortodoxa, martirizada en tempos de Diocleciano.

Era a filla dun senador chamado Filofronos e da súa muller Teodosia Ou Filotrón e Teodorisiana, . naturais de Calcedonia, localidade na entrada oriental do Bósforo, fronte á cidade de Bizancio, que posteriormente pasou a denominarse Constantinopla e actualmente é Istanbul, en Turquía.

O nome procede do grego euphemía, co significado de boa sona, bo agoiro. Outras fontes dan outra etimoloxía, do grego eu, ben, e phemí, dicir, falar; dando ó nome o significado de "a que di cousas boas".Ferro Ruibal, px. 255.

 Martirio 
O gobernador de Calcedonia, Prisco, decretara que tódolos habitantes da cidade participaran nos sacrificios ó deus pagán Ares, deus da guerra, pero Eufemia e outros cristiáns agocháronse na súa casa para render culto ó Deus cristián. Ó seren descubertos e negarse a adorar a Ares, foron torturados, se ben a Eufemia -daquela unha meniña de 14-15 anos- non a fixeron presa pola súa condición de patricia, En Roma, os patricios eran os que pertencían á clase dos nobres por razón do seu nacemento. o que motivou as iradas protestas dela que esixía o mesmo trato cós seus compañeiros. Outras fontes contan que Eufemia andaba pola cidade e cando viu as torturas públicas ás que Prisco sometía ós cristiáns, increpouno publicamente, declarándose ela mesma cristiá, polo que foi detida e encarcerada.

O caso é que esta actitude enfureceu a Prisco, que resolveu ser especialmente duro con ela. Comezou intentado violala, pero non puido pola forte resistencia de Eufemia, que defendeu a súa virxindade e porque, milagrosamente, a man do agresor quedoulle paralizada. Logo someteuna ó tormento da roda (unha roda que botaba lume e á que se ataban as vítimas), pero quen morreu abrasado foi o verdugo; os familiares deste, alporizados, tiraron coa roda ó lume -coa santa aínda atada á mesma- pero todo ardeu, menos ela.

miniatura|Mural na Basílica de Santa Eufemia en Rovinj (Croacia).

Procederon entón a pendurala da bóveda polos cabelos, suxeitando unhas rochas de tal forma que, ó caer a vítima, caeran as rochas sobre ela, pero o cabelo aguantou e as rochas se soldaron ás pedras da bóveda. Quixeron logo que morrese de fame e sede, pero un anxo viña onda ela con auga e alimentos. Intentaron cortarlle a cabeza cunha espada e cun serrón, pero ambas as ferramentas romperon sen facerlle dano. Quixeron afogala nun pozo, queimala nun forno ou que a picasen unhas cóbregas, pero nada fixo efecto nin nada diso logrou quebrantar o seu espírito.

Prisco intentou repetir a violación pero a través dun grupo de mozos que reuniu para tal efecto pero tampouco puido ser: cando chegou o primeiro non foi quen de agredila e rematou converténdose ó cristianismo. Ó final ordenou que a botasen nun foxo con feras -uns falan de osos, os máis de leóns- e nin así: os leóns volvéronse mansos e non a atacaron. Mesmo se di que lle ofreceron os seus corpos como asento. Tivo que ser a propia santa a que lles ordenase ós leóns que a atacasen, e un deles terminou arrincándolle un brazo. Finalmente o verdugo do prefecto descendeu ó foxo e matouna coa súa espada.

Así, unhas fontes afirman que morreu decapitada, outras afirman que morreu ó ser atravesada coa espada, e outras devorada por un oso ou polos leóns no circo do emperador. Na iconografía relixiosa aparece representada cos atributos do martirio, ben coa espada cravada ou na man, ben cunha roda dentada, ben cos leóns ós seus pés.

 Milagre de Santa Eufemia 
Sobre a súa tumba levantouse a catedral de Calcedonia. Durante o Concilio de Calcedonia, celebrado o ano 451 precisamente nesa catedral, abriuse un fondo debate entre os cristiáns ortodoxos e os seguidores da doutrina monofisista de Eutiques, debate no que non se puido alcanzar un consenso. Entón o Patriarca de Constantinopla resolveu deixar a decisión en mans do Espírito Santo a través do corpo de Santa Eufemia.

As dúas partes en discusión escribiron a súa tese, e os pergameos foron colocados sobre o peito da santa dentro da tumba, sendo esta selada polo emperador Marciano (390-457) e vixiada durante tres días. Durante este tempo, todos xexuaron e rezaron e, cando por fin se abriu o sartego, atopouse o rolo coa confesión ortodoxa na man dereita da santa e o rolo dos monofisistas ós seus pés.

En consecuencia, o monofisismo de Eutiques foi cualificado de herexía e adoptouse o denominado Credo de Calcedonia, que describe a plena humanidade e a plena divindade de Cristo, segunda persoa da Santísima Trindade.Pola contra, os monofisistas defendían a tese dunha única natureza de Cristo, a divina, baixo aparencia humana.

 Reliquias 
Cara 616, cando Calcedonia foi conquistada polos persas de Cosroes II, as reliquias de Santa Eufemia foron trasladadas a Constantinopla. Nesta cidade, durante as revoltas dos iconoclastas ó redor do ano 800, o relicario desapareceu, disque botado ó mar, pero foi reaparecer milagrosamente nunha praia de IstriaNo mar Adriático, na actual Croacia. e devolto ó bispo, quen o agochou nunha cripta secreta e hoxe se cre que a maior parte das reliquias da santa se conservan na basílica de Rovinj (Croacia).Aquí  pode verse a urna cos restos da santa, en Rovijn. Nótese a falta do brazo, supostamente arrincado polos leóns.

Outra teoría sostén que tras un traslado temporal á illa de Lemnos, o ano 796 regresaron a Constantinopla, onde se conservan na igrexa do Patriarcado.

Os cruzados roubáronas no século XIII, e a cabeza da santa foi levada a Nicosia, actual capital de Chipre.

Outras igrexas aseguran conservar reliquias da santa (Milán, Aquileia, Ruán, Rávena, Antioquía) e tamén en España, concretamente en Antequera (Málaga). Santa Eufemia é patroa desta localidadeImaxe da patroa desde a reconquista da cidade por Fernando I de Aragón, Fernando de Antequera, no ano 1410.Conta a lenda que se lle apareceu ó Rei Fernando o 14 de abril cando este se dirixía a recuperar Antequera das mans dos musulmáns. A santa tranquilizouno e díxolle: "Non temas e que nos saia o sol por Antequera" (outras fontes cambian esta frase por estoutra: "Que saia o sol por Antequera e que sexa o que Deus queira"). Lograda a vitoria, adoptouna como patroa da cidade. Na web do concello  dan outra explicación menos fantástica: rematada a conquista, nomeado alcalde e creado o escudo de armas había que buscar un santo protector da localidade. O habitual era nomear santo patrón a aquel que se celebrase na data da conquista, 16 de setembro, que coincidía ser o día de San Cornelio, de San Cipriano, de San Geminiano, de Santa Lucía e de Santa Eufemia. Fixeron un sorteo e saíu este último nome, por tres veces consecutivas. Na torre da Colexiata de San Sebastián (a torre máis alta da cidade), hai un anxo custodio, que fai de catavento e que contén no seu peito un relicario cunha reliquia de Santa Eufemia.

 Festividade 
miniatura|Imaxe de Santa Eufemia, en Polonia
Santa Eufemia é venerada en Croacia, Italia, Francia, Arxentina, México, Portugal e España, entre outros países. En España é patroa, ademais de da cidade de Antequera, de Villafranca (Navarra) e de Santa Eufemia (Córdoba).

Suponse que o nome de Sancta Euphemia deu lugar a diversos topónimos españois como Santovenia, Santoveña ou Santueña.

O día de Santa Eufemia celébrase o 16 de setembro, data do seu martirio. Represéntase con túnica e manto (como patricia romana) e unha espada cravada no peito ou na gorxa, unha roda dentada ou un oso ou dous leóns ós seus pés.

A Igrexa ortodoxa celebra Santa Eufemia o 11 de xullo, data do milagre do Concilio de Calcedonia.

 Santa Eufemia en Galicia 
miniatura|Serra de Santa Eufemia (Lobios).
O culto a Santa Eufemia en Galicia vén de antigo, e corre a tradición de que o seu corpo repousa nunha das capelas laterais da Catedral de Ourense. A tradición acredita que a Santa Eufemia galega non é a mesma cá de Calcedonia, o que explica a presenza do seu corpo na catedral de Ourense. 

Foi o bispo ourensán Juan Muñoz de la Cueva (1717-1728) quen recolleu a lenda da orixe da santa galega. Segundo esta tradición, naceu en Baiona e foi perseguida por non renunciar á súa fe para esconderse nas proximidades da serra do Xurés, entre Galicia e Portugal, no que hoxe se chama Serra de Santa Eufemia, e onde finalmente foi capturada e martirizada en tempos de Hadriano (76-138). 

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 FERRO RUIBAL, Xesús (dir.) e outros: Diccionario dos nomes galegos. Ir Indo, Vigo 1992.

 Ligazóns externas 
 GARCÍA PORTILLO, Alfredo (2008). La iconografía de los santos en los retablos cerámicos .
 El "cuerpo santo" de Santa Eufemia 
 Concello de Antequera Málaga 
 Santa Eufemia, Gran Mártir de Calcedonia 

Categoría:Santos
Categoría:Santos do catolicismo
Categoría:Personalidades de Calcedonia na Antigüidade
Categoría:Nados en 289
Categoría:Finados en 304