José María Pemán

José María Pemán PemartínRetratos de madurez de Pemán  , nado en Cádiz o 8 de maio de 1897 e finado na mesma cidade o 19 de xullo de 1981, foi un escritor español que se significou polo seu conservadorismo católico e polo seu apoio á ditadura de Miguel Primo de Rivera, ao Golpe de Estado militar de 1936 contra a Segunda República Española, ao réxime ditatorial subseguinte, e finalmente á opción monárquica de Juan de Borbón, pai de Xoán Carlos I.

 Traxectoria 
 Formación 
miniatura|200px|Casa na que naceu Pemán en Cádiz, na rúa Isabel la Católica.
Xunto co seu irmán César,César Pemán Pemartín  procedía dunha familia da boa sociedade de Cádiz. O seu pai foi o avogado e deputado conservador Juan Gualberto Pemán y Maestrepadre,Era primo do cardeal Marcelo Spínola pertencente á familia política da Restauración, e a súa nai María Pemartín y Carrera Laborde Aramburu, de entronque xerezano.

Na fachada da casa en que naceu en Cádiz (rúa Isabel la Católica nº 12) existe unha gran lápida, cunha figura alegórica coa estética da época, e o seu busto en baixorrelevo en bronce, obra do escultor Juan Luis Vassallo. Pemán creceu durante a Restauración no seo dunha orde social burguesa, parlamentario pero non democrático,O pai de Pemán era protagonista dun sistema parlamentario liberal aínda que non democrático (liberalismo oligárquico), xa que estaba baseado na negación da igualdade política e o rexeitamento do dereito universal de voto. Isto influíu na vida e o pensamento de José María Pemán. e case patriarcal (cacicato estable) considerado "natural" e, por tanto, inmutable e lexítimo:

A vida do obreiro gaditano era o lado escuro dunha sociedade na que as mulleres enloitadas, nenos descalzos e farrapentos, mendigos que durmían nos foxos das murallas, familias enteiras que vivían nunha habitación, en patios de veciños, azoteas ou en accesorias, grupos de parados nas prazas e emigración do campo na época invernal, formaban parte da súa paisaxe habitual.GUTIÉRREZ MOLINA, J.L. "Crisis burguesa y unidad obrera". Madre Tierra, Móstoles 1994. páx. 163 ISBN 978-84-87169-59-5 José María recibiu unha esmerada educación católica“Lo que é esencial para a felicidade familiar, para a tranquilidade do país, non é tanto instruír á xuventude como educala ben, é dicir, regular su conciencia y sus costumbres e darlle á vez as luces e a forza que o axudarán a cumprir os seus deberes.” Ver "Manual de Pedagogía Cristiana. Para uso de los Hermanos Profesores de la Compañía de María" J.M.J.Burdeos. Gounouilhou, Impresor del Arzobispado. Plaza Puy-Paulin, nº 1.1856   no colexio do Oratorio de San Felipe Neri de Cádiz(marianistas), orde que viña escapando das leis laicistas francesas e asentada en CádizNos arquivos da Administración provincial marianista de Madrid consérvase o manuscrito orixinal de Pemán de "Si quéresme ou me deixas". Na súa primeira páxina, antes do título e subtítulo, está escrito: "Á Compañía de María, e especialmente ao Colexio de San Felipe Neri de Cádiz, para cuxo cincuentenario escribir, dedico leste esbozo de comedia, que si algo ten de bo, é o que en espírito e en letras, déronme os fillos do Pai Chaminade. José María Pemán. Cádiz. 1942?. "Si quéresme ou me deixas" é unha obra de ocasión, que fai memoria daquel 1892 no que a Compañía de María instalábase na cidade.  desde 1892 propiciada polo bispo Vicente Calvo y Valero.

Os marianistas non dispoñían aínda de centros asociativos postescolares (antigos alumnos). Así facía a súa puberdade PemánRetrato de Pemán na súa mocidade tivo un contacto decisivo cos xesuítas da Residencia de Cádiz a través da Congregación mariana da Inmaculada e San Luis Gonzaga, coñecida como Los Luises. O pai Ángel Ayala, desde Madrid, insistía na elocuencia:  A impronta que os fillos de Loyola deixaron na conciencia do mozo Pemán perviviu para sempre na súa vida e na súa obra literaria. Fixo un servizo militar laxo en Cádiz, no cuartel de artillaría da Bomba, xunto ao parque Genovés.DUQUE, Aquilino: "Un poeta y, además, un señor Pemán en su tiempo y el nuestro" . Fue compañeiro de pelotón de Carpóforo Duque, padre de Aquilino. A Sevilla irá a estudar Dereito, carreira necesaria para todo moza con aspiracións, doutorándose en Madrid coa tese Ensaio sobre as ideas filosófico-xurídicas da República de Platón (1921). Esta é a única referencia curricular coñecida na súa formación intelectual. Durante dous anos traballou como penalistaNeste tempo asociouse como pasante co avogado Rodríguez Pascual e Díaz de Vargas, compañeiro político e amigo do seu pai. É de supoñer que tamén se ocuparía dos negocios e as rendas da familia xa que o seu pai falecera o 24 de febreiro de 1922. pero como auténtico fidalgo, humanista e cidadán libre, o seu habitus social permitiulle decidir por si mesmo que facer, como e cando, sen obedecer máis que ás leis civís. Pemán elixira seguir os pasos do seu pai: a política. 
Como tantos mozos da súa época protexidos da necesidade, Pemán dispuxo de tempo sobrado para cultivas as amizades, ler, escribir, meditar ou remexer na cosa pública. A literatura, e sobre todo a poesía, eran divertimentos de bo ton se se estaba dotado. Pronto decidiu con que intereses debía identificarse.

 A ditadura de Primo de Rivera 
Aos 28 anos, Pemán decidiu facerse membro da Asociación Católica Nacional de Propagandistas (ACNdeP), obra do P. Ayala S.J., na sección de Cádiz,Fotografía de Pemán con 28 años en su despacho de UP, trala realización duns Exercicios espirituais. En 1925, foi nomeado secretario do centro de Cádiz, polo entón laico Ángel Herrera Oria, máis tarde cardeal da Igrexa católica.Cfr. MARTIN, E.: "El oficio de poeta. Miguel Hernández". Aguilar. Madrid, 2010En 1928 ya era presidente de ACNdeP en Cádiz O seu celo proselitista eclosionou vivamente: viu o ceo aberto. A súa militancia relixiosa parecía superar nun principio ao seu interese político. Sempre dicía que non se consideraba un político aínda que realmente, aínda expresándose como adoitaba na versátil "linguaxe da alma", se aprestase a un apoio apaixonado ao rexeneracionismo pretendido pola Ditadura de Miguel Primo de Rivera (1923-1929) e ao seu réxime autoritario.

José María Pemán e o seu primo José Pemartín estaban emparentados co ditador e constituíronse entre os principais propulsores da doutrina oficial da Ditadura. Inspirados nas lecturas fascinantes da época, elaboraron todo un canon patriótico, católico ortodoxo e antiliberal que foi propagado con profusión a través das páxinas de 'La Nación', o diario oficioso do réxime, Unión Patriótica, a revista quincenal do partido único creado por Primo de Rivera, e dos seus propios libros apoloxéticos.J.Mª PEMÁN (ed).: "El pensamiento de Primo de Rivera". Madrid. 1929 Pemán cría que a Unión Patriótica (UP) era unha fachada democrática necesaria para que a ditadura monárquica non se convertese en despotismo. Aquel avisado mozo deixou sentado o seu paradigma do contubernio, que angustiaría en diante a el e a toda a dereita española: aquel mundo dividíase en "alianzas nacionais e alianzas estranxeiras (soviéticas)".

 Segunda República 
Coa caída de Primo de Rivera Pemán mostrouse enormemente inquedo polo seu futuro político. Naquel ano 1930, de derrube inmediato, non se sabía ata que punto pediríanse responsabilidades aos colaboracionistas do antigo réxime.Os colaboradores do xeneral Primo de Rivera foron [procesados e algúns] enxuizados polo feito de haber subvertido violentamente a orde constitucional que rexía en 1923 e implantar unha Ditadura que durou seis anos. Non estaban acordes os acusadores na cualificación xurídica adecuada para tales feitos: a maioría da Comisión de Responsabilidades –representada na vista pública polo fiscal– consideraba ao xeneral Primo de Rivera e aos seus colaboradores como "auxiliares necesarios do delito de alta traizón" cometido –a xuízo das Cortes– polo Xefe do Estado en 1923. (Reportaxe publicada na revista "Ellas", no número 28, do 4 de decembro de 1932).Ver "Las responsabilidades del antiguo régimen". Nuevo Mundo (Madrid) de 17 de xullo de 1932, páx. 30 Tras unha primeira desorientación dos que colaboraran veu o seu reagrupamento en Unión Monárquica Nacional, baixo a xefatura do conde de Guadalhorce, na que se integraron Ramiro de Maeztu, os exministros José Calvo Sotelo e Antonio Goicoechea Coscolluela, José Antonio Primo de Rivera e José Mª Pemán entre outros. De feito Calvo Sotelo e Guadalhorce permaneceron no exilio ata 1934. O prestixio de Pemán decaeu en Cádiz. Durante a etapa anterior fora designado presidente do Ateneo Gaditano desde 1927, pero en 1930 foi cesado como reacción antiprimorriverista.OROZCO ACUAVIVA, Antonio:" Origen y evolución del Ateneo de Cádiz". En VV.AA. "El Ateneo de Cádiz". Ed. Caja de Ahorros de Cádiz. Cádiz, 1985, pág. 63 A principios de 1931 chegou a ser expulsado do salón polo público novo nunha lectura poética de Rafael Alberti no Ateneo de Cádiz."A nosa anhelada soidade fíxose imposible, pois ao volver a Rota nos agardaba un telegrama do Ateneo de Cádiz invitándome a dar unha lectura do meus poemas.[ ] Todo o corpo de Cádiz movíase, bullente, sobre o mar, como esperando algo. A tarde da lectura, o público do Ateneo, na súa maioría estudantes, non sabía estarse quedo nas cadeiras. Cando fun a comenzar, un muchachote saltou de improviso ao estrado, declarando: Rafael Alberti non poderá dicir nada nesta sala mentres permaneza nela o señor Pemán. Efectivamente, o poeta xerezano [sic], afecto á monarquía, se encontraba alí. Nunca o vira. Cando o fun a invitar a que se fose, xa non estaba. Tivera o bo acerto de marcharse en seguida". ALBERTI Rafael:"La arboleda perdida", Op. cit. páx. 136 Aos poucos días proclamouse a República. Desde o xornal gaditano La InformaciónLa Información (1908-1942) foi un diario impulsado pola familia Cerón, propietaria dun dos principais establecementos tipográficos da cidade, e ofrecía segundo as conxunturas edicións de mañá ou tarde e nalgunha época dous ao día. O seu primeiro director foi Gonzalo Cerón Cuervo e o último Manuel Cerón Bohorques. Paulatinamente conservador, durante a II República pasou a ser controlado polo grupo encabezado polo dirixente tradicionalista Fal Conde e defendeu ao carlismo. Pasou despois serias dificultades económicas e cesou en 1942; porén, durante algún tempo continuou cunha edición semanal, La Información del Lunes , cubrindo a inexistencia da "folla do luns" na cidade. defendera a súa paradigma ideolóxico antiliberal e antiigualitario, construído sobre o tetralema «Familia, Patria, Relixión e Monarquía». Posteriormente empezou a cultivar o xornalismo político a maior escala, escribindo primeiro en El Debate e logo no ABC. Pemán incorpórase ao partido dereitista gaditano Acción Ciudadana (AC).AC, con sede na rúa Hospital de Mujeres de Cádiz (despois trasladouse á rúa Moreno de Mora nº 42-46). O seu monarquismo radicalizouse tanto que defendía posturas claramente próximas ao fascismo. O seu órgano de prensa La Información afirmaba: "A España non a pode salvar máis ca un fascismo á española". Este partido acabou federado-filial de "Renovación Española". A Lei de Defensa da República, vixente desde o 21 de outubro de 1931 vixiaba e castigaba "a difusión de noticias que poidan quebrantar o crédito ou perturbar a paz ou a orde pública; toda acción ou expresión que redunde en menosprezo das Institucións ou organismos do Estado; e tamén a apoloxía do réxime monárquico ou das persoas en que se pretenda vincular a súa representación". No seu artigo "Cuando quemaron la República" publicado en La Información o día 12 de maio de 1933 Pemán infrinxiu esta lei e foi multado con 500 ptas. polo Gobernador Civil de Cádiz .

Pemán sentía que o seu investimento en política arruinábase; a caída da Monarquía supoñíalle o primeiro paso na temida prospectiva de conxúraa estranxeira xudeu-masónica-bolxevique deseñada para apoderarse de España.

 Os anos de ferro (1936-1945) 

Pemán contivo a súa cólera ata a violenta morte de Calvo Sotelo: "España ten desde onte un mártir [...]. Disto non hai nada que dicir. ¡Hai moito que facer! ¡E por Deus e por Santiago que se fará!""¡Santiago y cierra España!" era o lema que figuraba no escudo de Acción Española. Escrito para a revista Acción Española, por problemas de censura foi publicado a posteriori na prensa en mans rebeldes, o ABC de Sevilla o 23 de outubro de 1936 páx.3 Sobrevido pouco despois o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Pemán, que se sabía resgardado no campo, púxose desde un primeiro momento ás ordes do comandante insurrecto marqués de Casa Arizón, que sería coñecido máis tarde como "o salvador de Xerez"¿El salvador de Jerez?Os irmáns Salvador, Juan e Álvaro Arizón Mejías, pertencentes á Arma de Cabalería, significáronse no golpe rebelde na provincia de Cádiz. Salvador estivo casado cunha tía da folclórica española Lola Flores. 

Desde o inicio da Guerra Civil española Pemán foi consecuente coas súas ideas e comprometeuse apaixonadamente cos golpistas, como tantos outros autores recoñecidos (Unamuno, Marquina, Benavente, Azorín, Baroja, Manuel Machado, Juan Tusquets, Gerardo Diego, Pérez de Ayala etc.).GÓMEZ MARÍN, J. A.: Los fascistas y el 98, en Tiempo de Historia, 1; 1974, pp. 26–39  Os intelectuais tiñan unha forma especial de violencia estrutural que non necesitaba matar: usando os seus silencios, as súas adhesións e o seu prestixio na propaganda persuasiva dirixíanse á mente e ao corazón da xente, manipulando as súas emocións e enchendo de ideas as súas conciencias.

 Responsabilidades políticas 
Xa como presidente do grupo de Acción Nacional Pemán declarara a súa ansia de exterminio dun ámbito que consideraba culposo: 

Con categoría de ministro, dependente de Nicolás Franco, foi nomeado presidente da Comisión de Cultura e Ensino da Xunta Técnica do Estado Nun primeiro deseño de funcións no novo Estado, aos discípulos de Menéndez Pelayo, monárquicos afonsinos, se lles entregaba a cultura, mentres que aos falanxistas, capitaneados por Serrano Suñer, lles correspondían as parcelas da Política Interior xeneral e da Prensa e Propaganda e aos carlistas, con eI Ministerio de Xustiza, encargábaselles a demolición e a substitución das leis laicas, secularizadoras ou sectarias, dos tempos da Primeira República.Ver FONTÁN, Antonio: "Los católicos de la Universidad española actual". Madrid. Rialp. 1961, págs. 68-69 entre o 1 de outubro de 1936 ata o 29 de xaneiro de 1938, con sede en Burgos, axudado polo pediatra Enrique Suñer OrdóñezEnrique Suñer Ordóñez (1878-1941) como vicepresidente, polo auditor de guerra Eugenio Vegas LatapieFotografía de Eugenio Vegas Latapie como secretario e como consiliario, polo influente catequista P. Juan TusquetsDOMÍNGUEZ ARRIBA Javier: "El enemigo judeo-masónico en la propaganda franquista (1936-45)". Marcial Pons. Madrid. 2009 págs. 127, 241.

 O final da guerra 
Rematada a guerra, Pemán entregouse á serenidade. Momento era chegado de homenaxes. Compuxo un "Soneto a José Antonio" nunha coroa xunto a outros poetas significados nun volume primoroso 

El mesmo recibiu unha homenaxe literaria polo seu liderado poético de guerra no libro Antología Poética del Alzamiento (1936-39), que lle foi dedicado.VILLÉN, JORGE: Antología poética del Alzamiento (1936-1939). Establecimientos Cerón y Librería Cervantes. Cádiz. 1939

O 17 de xullo de 1939 a cidade de Cádiz e a Sociedade Gaditana de Fomento, co seu Concello á fronte, tributáronlle unha homenaxe clamoroso como un dos seus fillos máis preclaros. Inmortalizados quedaron no bronce do escultor Vassallo a cabeza , as mans e o lugar do nacemento do vate. Pola tarde no Gran Teatro FallaABC de Sevilla de 23 de xullo de 1939 foi a homenaxe nacional; corenta novos fermosas procedentes de todas as provincias de España fixéronlle entrega cada unha dun artístico pergameo dedicado.

 Creación literaria 

Rematada a guerra, o panorama literario nacional contraeuse. Ausentes forzosos os escritores de máis nota, soamente quedaron quen se adheriron a tempo ao Movemento e, coa súa obra, reflectiron adecuadamente as teimas, os temores e as esperanzas do seu público natural. Pemán chegou ata os nosos días como un provecto escritor consagrado. O seu parcela literaria estivo moi ben labrada.O Pemán valetudinario quería recordarse soamente no seu faceta literaria. [...] "Teño 75 anos e non fixen outra cousa na miña vida máis que ler e escribir. Tiven dous anos ou algo así de exercicio de avogado, e despois xa me fuí ao teatro, á poesía..., e non fixen máis que literatura" [...].Ver DIEGO GALÁN y FERNANDO LARA: Pemán, patriarca y espectador. Triunfo nº 535, páx. 46, 1972

Sabía que a única forma de alcanzar a gloria era convocar os espíritos da tradición e deixar que fluíse aquela modernidade española forxada alá nos valores do século XVII. O seu universo literario recoñecía e infundía uns valores que lexitimaban ao poder establecido.

Esta ideoloxía do poder, máis tarde coñecida como nacional-catolicismo, impregnaba á totalidade da sociedade e aos individuos que vivían nela, invadindo incluso os ámbitos máis íntimos da súa personalidade. Aquel réxime totalitario impoñía toda a serie de valores e normas de comportamento, de moral e de pensamento que Pemán e outros escritores asumían e conformaban nas súas obras e nos seus feitos. Con todo Pemán chegou a confesar o problema insoluble do escritor que pretendese permanecer "en terra de ninguén", da verdade pura e do criterio sereno.ABC 14 de novembro de 1947, páx. 18 Como non podía ser menos, o réxime de Franco cultivouno "coma se fose unha orquídea"TRAPIELLO, A.: Op. cit. pág. 240 e a Igrexa Católica recomendouno encarecidamente .

Aínda que cunha obra previa exitosa entre a xente de ben (dicíase de Pemán que, á hora de escribir, tiráballe dunha manga unha marquesa e, da outra, un xesuítaMARTIN INIESTA, Fernando: "El teatro de la postguerra y el compromiso realista". En "Creación escénica y sociedad española". DE PACO ed. Universidad de Murcia, 1998, páx. 14), unha vez terminada a Guerra Civil española soubo instalarse economicamente nas Letras do Réxime cunha produción literaria extensa: sete tomos das obras completas, 93 comedias e obras teatrais, 28 novelas e contos, incontables prólogos, 43 capítulos de El Séneca, centos e centos de artigos xornalísticos publicados nos principais xornais e revistas, así como numerosas conferencias, charlas e intervencións, non só en España senón na América de fala española. Con frecuencia o debuxante gaditano Ricardo Summers Ysern ilustrou as súas obras impresas.

A súa obra inundou librerías, teatros e cines sen problemas de mercado. Xunto a Manuel Cerón Bohórquez, José Villén Écija e outros socios implicouse no negocio editorial, primeiro en Cádiz e logo en Madrid. A Editorial Escelicer (Establecimientos Cerón y Librería Cervantes S.L. 1938) publicou a maior parte da súa obra. Non lle fixo ascos ás publicacións baratas (La Novela del Sábado, Revista Literaria Novelas y Cuentos ou a Colección de Teatro), nin ás coleccións de peto (Colección Austral, Colección Crisol...).

Traballou todos os xéneros literarios co seu estilo inclasificable equidistante entre o clasicismo, o neopopularismo e o modernismo nun momento histórico en que o seu perfil político de escritor e o seu relevancia pública exerceron a diario como criterios de avaliación artística. Aínda que non obtivo, como Rafael Alberti o Premio Nacional de Poesía, en 1957 concédeselle o premio March de Literatura; en 1959 noméaselle presidente da Comisión Interprofesional de Autores; e en 1970 gana o premio Blasco Ibáñez de novela. Obtivo o premio Espiñenta Cortina, a máxima recompensa española para obras teatrais e o premio Mariano de Cavia, o máximo galardón para artigos xornalísticos.

Tivo o bo coidado de aggiornarse e respectar sempre o poder e as estruturas ordenadas polo poder. Asinou poucos escritos solidarios.Houbo excepcións, como a de atender a petición de Alfonso Sastre e Ignacio Aldecoa para que firmase un escrito contra a censura. Ver Alfonso Sastre: "Un elogio insolente". ABC cultural nº 288 de 1997, pág 23 Presumía de que a censura franquista nunca puidera con el a pesar de non "pagar ningunha bula".Ver "Pemán,patriarca y espectador". Triunfo, nº 535, 1972. pág. 45

Publica a súa Elegía de la tradición de España (1931), colabora en Acción Española. O seu libro Las flores del bien (1946), está considerado como o cume da súa poesía non épica. Non esqueceu tampouco a poesía deportiva.PEMÁN, José Mª: "Oda triunfal a los remeros del Club Náutico de Cádiz", en Obras Completas, Madrid, Escélicer, págs. 507-508.1947 As súas obras devocionais máis alagadas foron "Suma poética" (1950), "A la luz del misterio" (1952), "Canto a la Eucaristía" (1962) e "Lo que María guardaba en su corazón" (1967) con moito, o seu libro máis vendido na actualidade.

Como estrenista cultivou as comedias de tese: "De ellos es el mundo" (1938) (estreada na Sevilla de Queipo de Llano), "La Casa" (1946), "Semana de pasión" (1947), "Lo que debe ser" (1948), "Callados como muertos" (1952); as comedias de costumes e o drama histórico-relixioso en verso: El divino impaciente (1933), Diario íntimo de la tía Angélica (1945), Cuando las Cortes de Cádiz (1934), Cisneros(1935), Almoneda (1936), La Santa Virreina (1939),Metternich (1942) , Por la Virgen Capitana (1943), La hidalga limosnera (1944); a temática andaluza: Noche de levante en calma (1935) e a comedia costumista: Julieta y Romeo (1936), El testamento de la mariposa (1941), Una loba (1943), Yo no he venido a traer la paz (1943), Hay siete pecados (1944), En tierra de nadie (1947), Vendimia (1947), El viejo y las niñas (1949), Paca Almuzara (1950), Entre el no y el sí (1951), En las manos del hijo (1953), Luz de la víspera (1954), La divina pelea (1954), Vivir apenas (1955), La herida luminosa (1955), El viento sobre la tierra. (1957), Juego y danza de la coqueta y D. Simón (1960), La viudita naviera (1960), Hombre nuevo (1962), Los monos gritan al amanecer (1963), El río se entró en Sevilla (1963), Pero en el centro, el amor (1968), Tres testigos (1970). A súa estrea máis irreverente foi o da farsa castiza Los tres etcéteras de don Simón (1958) pola que foi inxustamente reconvido.

Realizou adaptacións de obras clásicas: Antígona, Hamlet, Electra, Tyestes e Edipo) e contemporáneas :"El adaptador de horas" (1964), Bonaparte quiere vivir tranquilo (1966) . Como narrador mostrou o seu enxéñeo en novelas e contos (Historia del fantasma y doña Juanita, Cuentos sin importancia, La novela de San Martín, Luisa, el profesor y yo , Señor de su ánimo ). Tamén publicou ensaios e biografías (Un soldado en la historia. Vida del capitán general Varela, 1954). Os seus prólogos garantiran unha boa acollida.

 Pemán e a música 
Durante a guerra había ter unha pequena colaboración con Manuel de Falla na súa "Himno Marcial (para voz, piano e tambor)", xa citada. En 1950 Conrado del Campo estrea a ópera "Lola la Piconera" con libreto baseado na obra homónima de Pemán.

Nos subvencionados Festivais de España, cando colaborou asiduamente co escenógrafo José Tamayo, Pemán afeccionouse de verdade ás representacións de grande estilo. En xuño de 1954 estreou en Sagunto "La destrucción de Sagunto", en verso branco con música de Joaquín Rodrigo. O mesmo ano en Mérida representou o "Edipo" e en 1955 o "Julio César" ambos con Richard Klatovsky, músico austríaco co que conxeniaría moi pronto. Nunha promoción de imaxe do Réxime, a Dirección Xeral de Información estréalle en abril de 1956 en Graz (Austria), con importante aparello orquestral e coral, un oratorio escenificado en colaboración con Klatovsky, titulado "Christoph Columbus".O compositor austríaco Richard Klatovsky (1903-?), que residiu durante algún tempo en Lima e interesouse vivamente pola música española e hispanoamericana, estreou en Viena as suites de tres ballets sobre temas do teatro español do Século de Ouro. Klatovsky desenvolveu un amplo labor pola música latinoamericana no Rundfunk de Berlín e é autor dun Concerto Ibérico para violín e orquesta e dunha ópera sobre a comedia de Lope de Vega titulada «La Viuda de Valencia». Nunha carta a J.Mª Arizmendi-Arrieta atribúese numerosas funcións, entre elas a de asesor musical de Pemán e Tamayo; ver ABC 27 de abril de 1956ABC 22 de marzo de 1964, pág. 103 Nos Festivais de España de Mérida (1959) representou "La Orestiada" con música de Cristóbal Halffter. O 24 de marzo de 1959, levanta o telón do Teatro Español coa refundición de "Los encantos de la culpa" con ilustracións musicais de Cristóbal Halffter. E tamén a "Numancia" de Cervantes (1961) con Joaquín Rodrigo. Esta imparable liña musicolóxica estalou en Pamplona coa espectacular evocación relixiosa "Luz y sonido de Javier" con música de Cristóbal Halffter.La Vanguardia Española de 17 de agosto de 1963

Fixo os seus intentos co xénero lírico coa ópera "La muerte de Carmen", con música de Ernesto Halffter e a zarzuela de ambiente gaditano "Las viejas ricas" con música de Tellería (1947).ABC de 16 de febrero de 1947 pág.32 Tamén revisou con Pablo Sorozábal "Pan y Toros" de Picón e Barbieri.
Tivo algunha aproximación á incipiente industria discográfica . Editou un single microsurco coa súa propia voz recitando "Nocturno a Margarita y otros poemas". De xeito insólito, chegou a compoñer a letra dalgunha canción lixeira de Emilio José: "Barrio de los marineros" [gravación sonora]. Belter. (1970) .

José María Pemán fou un vocacional letrista de himnos: Himno de Cádiz,La Vanguardia de 24 de xaneiro de 1929, pág.22 Himno da CEDA e do seu apéndice a JAP (con música de Grieg),GARCÍA VENERO, Maximiano: "Historia de la Unificación (Falange y Requeté en 1937)". Madrid. 1970, pág. 31 Himno Nacional (Marcha Real), do Movimiento Nacional, da Armada Española (1940), das Forzas Aéreas (1967),El Ministerio del Aire concedió a Pemán la Gran Cruz del Mérito Aeronaútico con distintivo blanco  do Congreso Eucarístico Internacional (1952), da Acción Católica, xunto a Joaquín Rodrigo (1961),Pemán y Rodrigo, autores del himno de Acción Católica. ABC de Madrid, de 4 de marzo de 1961, páx. 13 himno á Coroación da patroa de Xerez da Fronteira que un día escribira Pemán con música de Joaquín Rodrigo:

Ata o pouco coñecido Himno ao afundimento do "Crucero Baleares":

O seu programa de máis éxito para a televisión en España foi El Séneca,Imaxe arquetípica do último Pemán nun selo postal unha serie na que o personaxe creado por Pemán e interpretado por Antonio Martelo, rebordaba sentido común, gramática e bo humor aínda que para algúns realizaba unha crítica inútil (que non consegue nada nin impide nada).

Pemán interveu moi pronto no cine do novo réxime colaborando coa maioría dos directores do momento. Ás veces intervén no guión, outras, en adaptacións de obras súas e, aparece persoalmente como el mesmo nalgunha película. Era moi afeccionado ao cine ao que acudía todos os días. O 29 de febreiro de 1936 comezou a rodaxe dunha película con guión de Pemán, titulada Lola Triana na que aparecía como estrela protagonista Raquel Meller.La Vanguardia de 29 de febrero de 1936, pág. 14. Esta circunstancia es referida por Pemán en "Mis almuerzos con gente importante". La película no llegó a terminarse Escribiu o guión da película "El capitán Loyola"(1949) dirixida por José Díaz Morales, "Congreso en Sevilla" (1955) de Antonio Román e "Teresa de Jesús" (1961) dirixida por Juan de Orduña.

 Sinopse final 

Na vida coñecida de Pemán poderíamos distinguir, con Manuel Vázquez Montalbán, tres etapas: a) durante a Segunda República Española foi o inflamado contestatario de dereitas, creador de «El Divino Impaciente»; b) durante a Guerra Civil española foi un inestimable propagandista (persuasor de masas) ao servizo da causa nacional, con executoria política de certa importancia; c) ao finalizar a guerra foi durante case trinta anos unha ben equilibrada mestura de portavoz oficioso de Estoril, un crítico xeral de costumes xerais, un poeta, e un dramaturgo folclorista.Vázquez Montalbán, M.: «Pemán y el Séneca. Una tragedia liberal» , Triunfo, 494, 1972, pp. 19–22

Coa chegada da democracia, os antigos mecanismos de coerción empezaron a debilitarse. Como adoita ocorrer ao tratar sobre moitas personalidades da época "El oscuro origen de la Editorial Lumen". Diario de Burgos.es, as súas propias memorias autobiográficas e os seus apoloxistas resaltaron as contribucións literarias máis resaltadas sen tocar, ou tocando moi por riba, o seu compromiso político ou relixioso, como se fora algo nefando que había que esquecer. Ata os seus últimos anos Pemán e moitos da súa xeración mantiveron a ilusión de que construíron un pasado amnésico, soamente literario, xurdido á marxe dos acontecementos históricos que protagonizaron.

Pemán soubo cumprir folgadamente coas tres preocupacións inmanentes daqueles esforzados trala guerra: sobrevivir, situarse na Historia e deixar o mellor futuro á súa descendencia. 
Manuel Halcón (marqués de Villar de Tajo), quen o coñeceu ben, deixou a modo de síntese:
Trala súa morte caeu Pemán nunha profunda damnatio memoriae. Un dos seus máis finos epígonos, o escritor católico moderado Antonio Burgos, escribiu: 

Queda pendente unha maior difusión da súa obra básica en soporte electrónico libremente accesible, o que contribuiría a súa rehabilitación literaria. Como mostra da súa graza gaditana, Pemán referiuse en broma a súa equivocada orientación escribindo nun pano de mesa de papel estes versos nun banquete que ofrecían a un amigo avogado que viña de gañar un preito importante:

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Acedo Castilla, F.: "José María Pemán en la España de su tiempo". 

 Editorial: El teatro de José María Pemán. Archivos de Literatura Contemporánea. Ano III, Nº X. Centro de Estudios Históricos. Madrid. 1934 (207-211).












 Ligazóns externas 
 Artículos periodísticos de José María Pemán.
 Alféreces Provisionales. Héroes de Leyenda.
 "José María Pemán: toda una vida al servicio del orden". 

Categoría:Nados en Cádiz
Categoría:Nados en 1897
Categoría:Finados en 1981
Categoría:Escritores de Andalucía
Categoría:Avogados de España
Categoría:Procuradores en Cortes
Categoría:Poetas en lingua castelá
Categoría:Dramaturgos de España
Categoría:Segunda República Española
Categoría:Ministros do franquismo
Categoría:Historia contemporánea de España
Categoría:Políticos de Unión Monárquica Nacional
Categoría:Deputados nas Cortes da II República
Categoría:Membros da Asemblea Nacional Consultiva
Categoría:Nacionalistas españois
Categoría:Dramaturgos en lingua castelá