Iníidos

miniatura|Debuxo de Pontoporia blainvillei.
miniatura|Debuxo de Inia geoffrensis de 1833.

Os iníidos (Iniidae) son unha familia de cetáceos odontocetos, da superfamilia dos inioideos (Inioidea), que inclúe un só xénero cunha única especie de golfiño de auga doce, Inia geoffrensis,Inia geoffrensis (de Blainville, 1817) en WoRMS propia das cuncas dos ríos Amazonas e Orinoco, polo que na bibliografía internacional se coñece como golfiño do Amazonas ou golfiño rosado (este último nome debido á súa coloración), entre outros, como boto.

No mioceno, a Amazonia estivo cuberta de auga de mar intermitentemente. Este golfiño descendería de antepasados que poboaban o océano no mioceno e que entraron no Amazonas e que, despois, evolucionarían para adaptarse á auga doce cando o mar se retirou. Non existe consenso de cando e como penetraron estes golfiños na conca amazónica; é posíbel que o fixeran hai máis de 15 millóns de anos desde o océano Pacífico, antes da formación dos Andes ou, máis recentemente, desde o océano Atlántico.Bebej, Ryan (2008): Inia geoffrensis ADW — University of Michigan Museum of Zoology. Inia geoffrensis en ADW

 Características 

Inia geoffrensis é o golfiño de río máis grande; o peso dos machos adultos chega aos 185 kg e poden medir até 2,5 m. Como carácter distintivo, os adultos adquiren unha cor rosada, máis acentuada nos machos. É un dos cetáceos con dimorfismo sexual máis evidente, xa que os machos miden e pesan entre un 16 % e un 55 % máis do que as femias.

Como os outros odontocetos posúe un órgano chamado melón que utiliza para a ecolocación. A aleta dorsal ten pouca altura, pero é moi longa, e as aletas pectorais son grandes; esta característica, xunto ao seu mediano tamaño e á falta de fusión das vértebras cervicais, lle confiren unha gran capacidade de manobra para desprazarse polos bosques inundados para capturar as súas presas.

Ten a dieta máis ampla entre os odontocetos. Aliméntase principalmente de peixes, dos que se identificaron 53 especies diferentes, e entre os que se encontran esciénidos, cíclidos e pirañas (caraciformes). Complementa a súa dieta con tartarugas de río e cangrexos.

Habita no curso dos principais afluentes do ríos Amazonas e Orinoco, por debaixo dos 400 me sobre o nivel do mar. Na temporada de chuvias desprázase ás zonas inundadas da selva, onde existe unha oferta maior de alimento.

En 2008 clasificouse na Lista vermella da UICN como especie con datos insuficientes, debido á incerteza con respecto á cifra total da poboación, a tendencia de variación e o impacto das ameazas, clasificación que se mantén a día de hoxe (2013. Non foi obxecto de caza significativa pero, nas últimas décadas, convertéronse en ameazas principais a perda do hábitat e as capturas accidentais con artes a aparellos de pesca.

Pola súa rechamante tinguidura rosada é unha das especies de odontoceto mantida en cativerio en varios acuarios do mundo, principalmente nos Estados Unidos, Venezuela e Europa. Porén, é unha especie difícil de adestrar e cunha mortalidade alta en catividade.

 Taxonomía controvertida 
 Superfamilia 

A superfamilia foi fundada en 1988 por de Muizon, e considerada monofilética por Geisler et al. en 2011.

Algúns autores consideran que a superfamilia comprende tan só a familia dos Iniidae, que albergaría tres xéneros: Inia, Lipotes e Pontoporia, polo que consideran como sinónimos de Iniidae a Lipotidae e Pontoporiidae (e mesmo Stenodelphinidae), mentres que outros consideran cada un dos xéneros como integrantes de familias monoespecíficas, reunidas a primeira e a última das tres citadas na superfamilia dos Inoidea e clasificando a Lipotidae noutra subfamilia independente, a dos Lipotoidea. Así, vemos que Wilson & Reeder, en Mammal Species of the World, presentan esta clasificación:Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): Mammal Species of the World.

 Familia Iniidae Gray, 1846Sinónimos:Lipotidae Zhou, Quian and Li, 1978Pontoporiidae Gray, 1870Stenodelphinidae Miller, 1923
 Xénero Inia
 Inia geoffrensis
 I. g. geoffrensis
 I. g. boliviensis
 I. g. humboldtiana
 Xénero Lipotes
 Lipotes vexillifer
 Xénero Pontoporia
 Pontoporia blainvillei

Aquí consideraremos, de acordo coa maioría dos autores, a superfamilia dos Inioidea dividida en dúas familias, coas seguintes especies:

 Superfamilia Inioidea
 Famila Iniidae
 Xénero Inia
 Inia geoffrensis
 Familia Pontoporiidae
 Xénero Pontoporia
 Pontoporia blainvillei

 Familia 

A familia foi descrita por John Edward Gray en 1846, e considerada monofilética por Gill en 1873.Iniidae  en Palobiology Database.

Nas modernas clasificacións dos odontocetos inclúen na familia un só xénero vivente, Inia, cunha especie e tres subespecies (ou dúas especies, segundo os autores que elevan unha das subespecies á categoría de especie).

Tamén comprende tres xéneros extintos, con fósiles encontrados en Suramérica, Florida, Libia e Italia.

 Clasificación da familia (incluíndo os xéneros extintos) 
miniatura|Inia geoffrensis boliviensis nadando en Rurrenabaque, departamento del Beni, Bolivia.
miniatura|Golfiño do Amazonas coa boca aberta, nun acuario.
miniatura|Golfiño rosado no zoo de Duisburgo, Alemaña.

 Familia Iniidae
 Xénero † Goniodelphis
 † G. hudsoni
 Xénero Inia
 Inia geoffrensis
 I. g. geoffrensis
 I. g. boliviensis 
 I. g. humboldtiana
 Xénero † Ischyrorhynchus (sin. Anisodelphis)
 † I. vanbenedeni (sin. Anisodelphis brevirostratus)
 Xénero † Saurocetes (sin. Saurodelphis, Pontoplanodes)
 † S. argentinus (sin. Pontoplanodes obliquus) 
 † S. gigas

Porén, cómpre sinalar que algúns autores consideran a subespecie Inia geoffrensis boliviensis como especie independente, Inia boliviensis d'Orbigny, 1834. .

 A especie 

A especie foi descrita en 1817 polo naturalista francés Henri Marie Ducrotay de Blainville como Delphinus geoffrensis na honra do seu colega Étienne Geoffroy Saint-Hilaire.

Posteriormente sería reclasificada dentro do xénero Inia, que fundara Alcide d'Orbigny en 1834, en Nouv. Ann. Mus. Hist. Nat. París, 3: 31.Inia en Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): Mammal Species of the World.

Na máis recente clasificación dos cetáceos (1998) Inia geoffrensis aparece como única especie do xénero, con tres subespecies recoñecidas.Rice, D. W. (1998): Marine mammals of the world: systematics and distribution. Society of Marine Mammalogy Special Publication Number 4, p. 231. A maioría da comunidade científica acepta esta clasificación como especie única, como o fan, entre outros, a UICN, o SIIT, o ou o WoRMS.Inia geoffrensis (de Blainville), 1817 en WoRMS.

Pero en 2012 a Sociedade para a Mastozooloxía Mariña (Society for Marine Mammalogy) considerou as subespecies boliviana (Inia geoffrensis boliviensis) e a amazónica (Inia geoffrensis geoffrensis) como especies independentes, Inia boliviensis e Inia geoffrensis, respectivamente. Committee on Taxonomy. 2012. List of marine mammal species and subspecies. Society for Marine Mammalogy, www.marinemammalscience.org, consulted on May, 6 2012.

 Clasificación maioritariamente aceptada 
 Xénero Inia
 Especie Inia geoffrensis – golfiño do Amazonas
 Subespecie I. g. geoffrensis
 Subespecie I. g. boliviensis
 Subespecie I. g. humboldtiana

 Clasificación alternativa 
 Xénero Inia
 Especie Inia boliviensis – golfiño boliviano 
 Especie Inia geoffrensis – golfiño do Amazonas
 Subespecie I. g. geoffrensis
 Subsepecie I. g. humboldtiana

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Carwardine, M. (1995): Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
 Perrin, William F., Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): Encyclopedia of Marine Mammals. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
 Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

 Outros artigos 
 Cetáceos
 Odontocetos
 Golfiños de auga doce

 Ligazóns externas 
 Iniidae en ADW 
 Inia geoffrensis en ARKive  
 Inia geoffrensis en marine.bio  
 Ces dauphins roses qui volent dans les arbres en dauphinlibre.be